المواد القانونية

مادده‌ی چل ودووه‌م:

مادده‌ی چل ودووه‌م: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ دادوه‌ره‌كانی پۆلی یه‌كه‌م له‌ نێوان جێگره‌كانی سه‌رۆكی دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی داده‌مه‌زرێت. دووه‌م: جێگری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌و دادوه‌رانی له‌نێو دادوه‌رانی پۆلی یه‌كه‌م یا دووه‌م به‌پێی پاڵاوتنیان له‌لایه‌ن سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیارێك له‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌ڵده‌بژێردرێن.

مادده‌ی یانزده‌یه‌م:

مادده‌ی یانزده‌یه‌م: ده‌سته‌ی گشتی باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكاداو ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1. هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و جێگره‌كه‌یی و حه‌وت له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ دوو ئه‌ندامی یه‌دهگ و لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی یشه‌وه‌. 2. راستاندنی راپۆرتی دارایی. 3. گفتوگۆكردن له‌سه‌ر راپۆرتی كارگێری كاروباره‌كانی تر و بریار وه‌رگرتن له‌ باره‌یانه‌وه‌. 4. به‌ بڕیاركردنی پێشنیاره‌كان سه‌باره‌ت به‌ هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا و به‌ بڕیار كردنی لائیحه‌كانی په‌یره‌وی ناوخۆ و هه‌موار كردنه‌كانی.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. ئابوونه‌ی چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا (30) سی دیناره‌. 2. ساڵانه‌ی به‌شداربوون له‌ سه‌ندیكا (20) بیست دیناره‌، ده‌بێ له‌ مانگی شوبات تێنه‌په‌رێ كه‌ بدرێ له‌ هه‌موو ساڵێكدا، ئه‌گه‌ر ئه‌ندام له‌ كاتی دیاریكراو نه‌یداو دواكه‌وت (50%)ی بریتی ئه‌ندام بونه‌كه‌ی جه‌زا ده‌درێ و ئه‌گه‌ر دوو ساڵی یه‌ك به‌ دوای یه‌كیش دوا كه‌وت له‌ دانی ساڵانه‌كه‌ی ئه‌وا ناوی له‌ تۆماری ئه‌ندامان ده‌كوژێندرێته‌وه‌. 3. ئه‌وه‌ی بریتی به‌شدار بوونی ساڵانه‌ نه‌دا نابێ ده‌ست بداته‌ پیشه‌كه‌ی.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: دارایی سه‌ندیكا له‌ مانه‌ی خوره‌وه‌ پێك دێ: 1. پاره‌ی ئه‌ندامێتی و به‌شداری ساڵانه‌. 2. به‌خششی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن لایه‌نه‌ ره‌سمی و ناره‌سمییه‌كانه‌وه‌ 3. به‌خشین و پێدانی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن ئه‌ندامه‌كان و خه‌ڵكی تره‌وه‌. 4. ده‌سكه‌وتی ئه‌م ئاهه‌نگانه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ندیكا ساز ده‌كرێن. 5. قازانجی چاپه‌مه‌نییه‌كانی سه‌ندیكا. 6. قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی سه‌ندیكا ده‌یه‌وێ دایبمه‌زرێنێ یان پێی هه‌ڵده‌ستێت. 7. كرێی پشتگیری كردنی فه‌رمانبه‌ری سه‌ندیكا و ئه‌و شه‌هادانه‌ی ئه‌نجومه‌ن ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی حه‌ڤده‌

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌گه‌ر رێكخراوه‌كه‌ به‌ ئاره‌زووی خۆی، خۆی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا هه‌یئه‌ته‌كه‌ی خۆی پاكتاوكارێك (مصفی) یان پتری بۆ داده‌نێ، بەلام ئه‌گه‌ر دادگا هه‌ڵی بوه‌شێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ له‌م باره‌دا دادگای بیدائه‌ی ناوچه‌ی رێكخراوه‌كه‌ پاكتاوكاری بۆ داده‌نێ و ده‌ستبه‌جێ ده‌ست به‌سه‌ر موڵك و داراییدا ده‌گرێ و تا پاكتاوكردنی یاسایی ته‌واو ده‌بێ.

مادده‌ی هه‌ژده‌

مادده‌ی هه‌ژده‌: بڕیاره‌كانی دادگای بیدائه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌دا كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ مادده‌ی (16،17)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ یارای ئه‌وه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی دواتری ته‌بلیغه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ.

مادده‌ی نۆزده‌

مادده‌ی نۆزده‌: 1-ریكخراوه‌ كوردستانی عراقییه‌ ناحكومییه‌كان كه‌ ئێستا به‌رقه‌رارن، ده‌بێ له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگدا كه‌ له‌ رۆژی به‌كارخستنی ئه‌م یاسایه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا و هه‌موو بارودۆخێكی خۆیان به‌ جۆرێ بهێننه‌ ژێر بار كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا بگونجێ. 2-ئه‌م ریكخراوانه‌ش كه‌ حوكمی بڕگه‌ (1)ی ئه‌م مادده‌یه‌ نه‌هێننه‌جێ، به‌ پێی یاسا به‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێن.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: هه‌ر رێكخراوێك به‌ پێچه‌وانه‌ی ئیلتیزامات و پێكهاتنی كه‌ له‌ناو هه‌رێم یا له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم به‌ستبێتی پرۆژه‌كانی جێبه‌جێ بكات، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاساكارپێكراوه‌كانی دیكه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ بداته‌ دادگا.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كێتی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ ئامانج ده‌گرێ:ـ یه‌كه‌م: كاربۆ به‌كارخستنی شاره‌زایی یاسادانه‌ری وفه‌رهه‌نگی وزانستی ئه‌ندامانی یه‌كێتی ده‌كات بۆده‌ڵه‌مه‌ندكردنی ئه‌و پرۆژه‌و پێشنیازانه‌ی كه‌ پێشكه‌ش به‌ په‌رله‌مانی كوردستان ده‌كرێن وبه‌شداریش ده‌كه‌ن له‌ په‌ره‌پێدانی ئه‌و یاسایانه‌ی له‌ هه‌رێمدا به‌ركارن. دووه‌م: ئاماده‌كاری ئه‌و توێژینه‌وه‌و لێكۆلینه‌وانه‌ی به‌ كاری په‌رله‌مانیه‌وه‌ په‌یوه‌ندارن. سێیه‌م: بڵاوكردنه‌وه‌ی وشیاری وفه‌رهه‌نگی دیموكراسی په‌رله‌مانی وسه‌ره‌تاكانی مافی مرۆڤ. چواره‌م: كاربۆ چوونه‌ پاڵی ئه‌و رێكخراوه‌و یه‌كێتیه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ ده‌كات كه‌ ئامانجیان هاوشێوه‌ی یه‌كێتیه‌كه‌یه‌. پێنجه‌م: كاربۆ به‌شداری كردن له‌ بوار وچالاكیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی ئه‌و رێكخراوانه‌ ده‌كات كه‌ به‌ كاری په‌رله‌مانیه‌وه‌ په‌یوه‌ندارن. شه‌شه‌م: داكۆكی كردن له‌ مافه‌كانی گه‌لی كوردستان له‌ هه‌موو بواره‌ نیشتمانی ونێوده‌وڵه‌تیه‌كاندا. حه‌وته‌م: داكۆكی كردن له‌ مافه‌كانی ئه‌ندامان وكاركردن بۆ دامه‌زراندنی ناوه‌نده‌ كۆمه‌ڵایه‌تی وفه‌رهه‌نگیه‌كان بۆیان. هه‌شته‌م: كاربۆ به‌گه‌ڕخستنی میكانزمه‌كانی داكۆكی له‌ مافه‌ ده‌ستوری ویاساییه‌كانی هاووڵاتیان ده‌كات.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: بڕگه‌ی (4) له‌ مادده‌ی چواره‌م هه‌موارده‌كرێ و، بڕگه‌یه‌كی دیكه‌ش بۆ مادده‌كه‌ زیاد ده‌كرێ و ده‌بێته‌ بڕگه‌ی (5) و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:- 4- زمانه‌كانی توركمانی وسریانی وئه‌رمه‌نی ده‌كرێت به‌ زمانی فێركردن له‌و ناوچانه‌دا كه‌ ئه‌وانه‌ی به‌م زمانانه‌ ده‌دوێن چرییه‌كی نیشته‌نی پێك ده‌هێنن، به‌ پێی به‌ندو به‌ستی (چوابگ)په‌روه‌رده‌یی، به‌مه‌رجێك فێركردنی زمانی كوردی وعه‌ره‌بی ئیلزامی بێت. 5- گۆرینی به‌رنامه‌كانی خوێندن، بۆ سه‌رجه‌م قۆناغه‌كانی خوێندن به‌ پێی داخوازیه‌كانی سه‌رده‌م، به‌ جۆرێك له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌یی وپه‌ره‌پێدان، له‌ هه‌رێمی كوردستان گونجا بێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوواندنیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمی (وه‌قائعی كوردستان) بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی چل وهه‌شته‌م:

مادده‌ی چل وهه‌شته‌م: داوا له‌و مافانه‌ به‌رزده‌كرێته‌وه‌ كه‌ له‌م یاسایه‌دا ده‌ركه‌وتووه‌ بۆ لیژنه‌ی كاروباری دادوه‌ری و بڕیاره‌كانیشی له‌م داوایانه‌دا قابیلی تانه‌ لێدانن له‌به‌رده‌م ده‌سته‌ی فراوان له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ وله‌لایه‌ن ئه‌و دادوه‌ره‌ی كه‌ بڕیاره‌كه‌ی له‌ دژی ده‌ركردووه‌ له‌ماوه‌ی(30) سی رۆژ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندنی و بڕیاره‌كه‌شی له‌و باره‌یه‌وه‌ بنبڕه‌.

مادده‌ی شازده‌یه‌م

مادده‌ی شازده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌ن به‌ زۆرینه‌ی ڕه‌های ژماره‌ی ئه‌ندامه‌كانی ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دا: یه‌كه‌م: داڕشتنی په‌یڕه‌وێكی ناوخۆی تایبه‌ت به‌خۆی. دووه‌م: داڕشتنی په‌یڕه‌وێكی تایبه‌ت بۆ دامه‌زراوه‌كانی كۆمسیۆن. سێیه‌م: كردنه‌وه‌ و ئیلغاكردنه‌وه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌ گرێدانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كان یان به‌شه‌كان یان هۆبه‌كان له‌كاتی پێویستیدا. چواره‌م: ده‌ركردنی سیسته‌می پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی پانزده‌یه‌م

مادده‌ی پانزده‌یه‌م: ناوی ئه‌ندام له‌ تۆماری سه‌ندیكادا ده‌سرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر حوكمێكی بنبڕی به‌سه‌ر دا درا به‌ سزاێكی ئه‌سڵی له‌ تاوانێكی به‌ ئه‌نقه‌ست یا كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ردا.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات)ی تایبه‌ت به‌ یاساغی (المنع) له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا شیاوی تانه‌ لێدانه‌ له‌ ماوه‌ی سی (30) رۆژدا له‌ مێژووی ئاگادار كردنه‌وه‌وه‌ بڕیاره‌كه‌ش بنبڕده‌بێ و به‌سه‌ری دا جێبه‌ جێ ناكرێ تا پله‌ی بن بڕی وه‌رنه‌گرێ.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: خه‌رج كردن له‌ ئیعتیماداتی (پشتیوانه‌)ی ژمێریاری سه‌ره‌كی (به‌خشین، باربوو، خه‌رجی پڕۆژه‌كانی سه‌رمایه‌داری) له‌ بودجه‌ی گشتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ته‌نیا له‌ ده‌ستی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌بێ و وه‌زیری دارایی و ئابووریش بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردن راسته‌وخۆ له‌سه‌ر هه‌ندێ ئاستی ژمێریاریی سه‌ره‌كی به‌ وه‌زیره‌كان و سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نانه‌ بدات كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون. دووه‌م: رێژه‌ی 5% له‌و باربووه‌ (اعانات) ده‌بڕدرێ كه‌ له‌ به‌شی (اعانات)دا هاتووه‌ و بۆ حیسابی تایبه‌ت به‌ كه‌ركووك و ناوچه‌ ناكۆكی له‌سه‌ره‌كان ده‌گوازرێته‌وه‌. سێیه‌م: رێژه‌ی 5% له‌و به‌خشینه‌ (المنح) ده‌بڕدرێ كه‌ له‌به‌شی (المنح)دا هاتووه‌ و بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و زیاده‌یه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ كه‌ له‌ مووچه‌ی خاوه‌ن پێداویستییه‌ تایبه‌ته‌كاندا روویداوه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: وه‌زاره‌ته‌كانی دارایی و ئابووری له‌به‌ر رۆشنایی ئه‌و پاره‌ و پووله‌ی له‌ بوودجه‌دا بۆ مووچه‌ دانراوه‌ ئاماده‌كردن و سه‌لمنلدنی میلاكی گشت وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌رێتییه‌كانی ساڵی 1993ی هه‌رێمی كوردستانی عێراق له‌ ئه‌ستۆ ده‌بێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م:

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی هه‌یه‌ به‌ بڕێك له‌ (350.000.000) سێ سه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك و، بۆی هه‌یه‌ سه‌رۆكی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی سه‌ر به‌ وه‌زارهته‌كه‌ی ئه‌ون رابسپێرێت به‌ سه‌رفكردنی بڕێك له‌ (250.000.000) دوو سه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت. دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و ده‌ستانه‌ی به‌ وه‌زاره‌ت نه‌لكاون ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی بڕێكیان هه‌یه‌ له‌ (300.000.000) سێ سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك. سێیه‌م: له‌ (یه‌كه‌م) و (دووه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ڕه‌چاو ده‌كرێن: 1. سه‌رفكردنه‌كه‌ به‌پێی ئه‌و پاره‌دانراوه‌ (اعتمادات) په‌سه‌ندكراوانه‌ی بودجه‌ی گشتیی ساڵانه‌و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ بێت كه‌وا بۆیان دیاری كراوه‌. 2. پابه‌ندبوون به‌و پاره‌دانراوانه‌ی (اعتمادات) له‌ بودجه‌ی گشتی ته‌رخان كراون و رێگه‌ نادرێت به‌ چوونه‌ نێو پابه‌ندیی دارایی زیاتر له‌وه‌ی له‌ بودجه‌ی ساڵانه‌ بۆی ته‌رخان كراوه‌. چواره‌م: وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌ له‌ بڕه‌ پاره‌ی داهاتی شاره‌وانی. پێنجه‌م: وه‌زیره‌كانی ته‌ندروستی و كاره‌باو ناوه‌خۆو له‌ نێو ئه‌و رێژانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی دووه‌م/3ی مادده‌ی دووه‌م بۆیان دیاری كراوه‌، ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆیان هه‌یه‌ له‌ بڕه‌ پاره‌ی داهاتی كه‌ له‌لایاندا ده‌سته‌به‌ركراوه‌.

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: سه‌رفكردن له‌ پاره‌دانراوه‌كانی (اعتمادات) ژمێره‌ سه‌ره‌كیه‌كان (مووچه‌، كه‌لوپه‌ل و خزمه‌تگوزاری، چاككردنه‌وه‌، كۆمه‌ك، به‌خشین، خه‌رجی تر، خه‌رجیه‌كانی وه‌به‌رهێنان) له‌ نێو بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان – عێراق له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی و ئابورییه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت. دووه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه‌ وه‌زیرو سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت، رابسپێرێت، و وه‌زیریش بۆی هه‌یه‌ پارێزگارو بریكاری وه‌زاره‌ت و به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان رابسپێرێت به‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆ له‌ به‌ر رۆشنایی ئه‌و ته‌رخانكراوانه‌ی له‌ نێو بودجه‌ی ساڵانه‌یان متمانه‌ی پێدراوه‌.

مادده‌ی سێزده‌یه‌م

مادده‌ی سێزده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر راسپارده‌ی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات)، یه‌كێك له‌و سزایانه‌ی خواره‌وه‌ ئاراسته‌ی ئه‌ندامی سه‌رپێچی كار بكات. 1. سه‌رنج راكێشان: ئه‌مه‌ به‌ نووسراوێك ئاراسته‌ی‌ ده‌كرێت و سه‌رنجی بۆ ئه‌وه‌ راده‌كێشرێت كه‌ ئه‌و سه‌رپێچیه‌ی دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌. 2. ئینزار: ئه‌مه‌ش به‌ نووسراوێك ئاراسته‌ی ده‌كرێت و ئینزاری ده‌درێتی كه‌ پێویسته‌ ئه‌و سه‌رپێچییه‌ دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر نا سزای تووند تری ده‌درێتێ. 3. رێ لێ گرتنی: (قه‌ده‌غه‌كردن)ی ئیشكردنی له‌ پیشه‌كه‌ی خۆی بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌ش مانگ تێپه‌ر نه‌كات.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة