أحكام القانون

مادده‌ی بیست وشه‌ش: ئه‌م ئيشانه‌ی خواره‌وه،‌ قه‌ده‌غه‌ن: 1. راكێشانی نه‌خۆش به‌ فریودان وله‌ رێگای واسیته‌وه‌. 2. ناوبانگ زڕاندنی پیشه‌و خاوه‌ن پیشه‌كه‌و بێ نرخ كردنی پێگه‌ی زانستی و ئه‌دةبییان. 3. ئیش پێكردنی خاون پیشه‌ توندروستییه‌ بێ ئیجازه‌كان.

مادده‌ی بیست وحه‌وت: لیژنه‌ی زه‌پتی له‌ مه‌ركه‌زی سه‌ندیكادا له‌ سێ ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك ده‌هێنرێ و ئه‌ندامێ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكایش، به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كا.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێكی به‌ڕێوه‌بردن به‌ناوی ( ئه‌نجوومه‌نی به‌رێوه‌بردنی سندوق) له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1ـ به‌رێوه‌به‌ری هه‌ر یه‌ك له‌ سه‌نته‌ره‌كانی چاره‌سه‌ری شێرپه‌نجه‌ له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا. 2ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. 3ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی. 4ـ شاره‌زایه‌ك و راوێژكارێك له‌وانه‌ی پسپۆرن له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. دووه‌م: سه‌رۆك له‌ نێوان ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ هه‌ڵبژاردن داده‌نرێت، ماوه‌كه‌ی چوار ساڵ ده‌بێت و ده‌كرێت بۆ یه‌ك جار نوێ بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م: له‌ سه‌ر ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چواره‌م: به‌رێوه‌به‌ریه‌تییه‌كانی دیوانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانیان: 1-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی كاروباری ئیداری و دارایی: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌یه‌ری گشتی كه‌ بوانامه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بی و سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا و ئه‌م به‌رێوه‌به‌رێتیانه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ئیداره‌ی خودیه‌تی. ب- به‌رێوه‌به‌رێتی ژمێریاری. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی چاودێری و پێداچوونه‌وه‌ی دارایی. د- به‌رێوه‌به‌رێتی خزمه‌تگوزاری. ه- به‌رێوه‌به‌رێتی په‌یوه‌ندی و گه‌یاندن. و-به‌رێوه‌به‌رێتی مه‌خزه‌نه‌كان. ز- به‌رێوه‌به‌رێتی نه‌خشه‌دانان و به‌دوا داچوون كه‌ له‌م وه‌حدانه‌ پێك دێ: 1-وه‌حده‌ی توێژینه‌وه‌ و لێكۆلینه‌وه‌ی پراكتیكی. 2-وه‌حده‌ی راهێنانی هونه‌ری. 3- وه‌حده‌ی كۆمپیوته‌ر. 4-وه‌حده‌ی سه‌رژمێری و زانیاری. 5-وه‌حده‌ی كتێبخانه‌. 2-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی كار باری هونه‌ری: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی كه‌ بروانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و له‌ خاوه‌نانی كارمه‌ندی لێهاتوویی بێ سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا و ئه‌م به‌رێوه‌به‌رایه‌تیانه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌: 1-به‌رێوه‌به‌رێتی گه‌یاندنی ته‌ل دار بێ ته‌ل. 2- به‌رێوه‌به‌رێتی خزمه‌تگوزاری پۆسته‌و بروسكه‌ و ته‌له‌فۆن. 3- به‌رێوه‌به‌رێتی گواستنه‌وه‌. 4- به‌رێوه‌به‌رێتی كه‌ل و په‌ل هێنان و كرین 5- به‌رێوه‌به‌رێتی كه‌ش و هه‌وا. 6-به‌رێوه‌به‌رێتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌كان.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژه‌ و ده‌ربڕینانه‌ی كه‌ له‌ خواره‌وه‌ دا هاتوون بریتییه‌ له‌و مانایانه‌ی كه‌ له‌به‌رامبه‌ریاندا دیاریكراوه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م: په‌رله‌مان: په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م: كۆمسیۆن: كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان و ڕاپرسی. سێیه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. چواره‌م: ئه‌نجوومه‌ن: ئه‌نجوومه‌نی كۆمسیاران.

مادده‌ی یه‌كه‌م: سندوقێك پێك دێت به‌ناوی (سندوقی كۆمه‌ك بۆ تووشبوانی شێرپه‌نجه‌)، خاوه‌نی كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وییه‌و له‌ ڕووی دارایی وكارگێرییه‌وه‌ سه‌ربه‌خۆ ده‌بێت و به‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌وه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وانه‌ له‌ ماوه‌ی پله‌داركردنه‌كه‌دا، رێگایان پێ نادرێ كه‌ دوای ده‌وامی ره‌سمی ئیختیصاصاتی خۆیان له‌ تاقیگه‌ تایبه‌تییه‌كاندا پیاده‌ بكه‌ن، ماوه‌ی پله‌داركردنه‌كه‌شی (پێنج) ساڵه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ خولی تاقیگه‌ییه‌كه‌ ته‌واو ده‌كه‌ن، به‌ڵام بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ ناچنه‌ خوله‌كه‌وه‌ ماوه‌كه‌ ده‌بێته‌ (ده‌) ساڵ و له‌م باره‌یاندا لیژنه‌ی هونه‌ریی وه‌زاره‌ت، له‌رووی نه‌زه‌ری و عه‌مه‌لیشه‌وه‌ هه‌ڵیانده‌سه‌نگێنێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسان كردن جێ به‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكا.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێك به‌ ناوی (ئه‌نجومه‌نی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن) ه‌وه‌ له‌ وه‌زاره‌تدا به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیر به‌م شێوه‌یه‌ پێك ده‌هێنرێ. 1-بریكاری وه‌زاره‌ت جێگری سه‌رۆك 2-به‌رێوه‌به‌ری گشتی كاروباری ئیداری و دارایی ئه‌ندام 3- به‌رێوه‌به‌ری گشتی كاروباری هونه‌ری ئه‌ندام 4 –به‌رێوه‌به‌ری نه‌خشه‌ دانان و به‌دواداچوون ئه‌ندام 5-به‌رێوه‌به‌ری فه‌رمانگه‌ی یاسایی ئه‌ندام 6-به‌رێوه‌به‌ری كه‌ش و هه‌وا ئه‌ندام 7-ئه‌ندامێك یا زیاتر كه‌ وه‌زیر له‌ ناوه‌وه‌ یا له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تدا دای ده‌نێ. دووه‌م: ئه‌ركه‌كانی ئه‌نجومه‌ن: 1-ئاماده‌كردن و دارشتنی ئامانجه‌ گشتییه‌كانی نه‌خشه‌كانی وه‌زاره‌ت له‌به‌ رۆشنایی رێبازی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم. 2-لێداونی ئه‌و نه‌خشه‌ سه‌ره‌تاییانه‌ی له‌ لایه‌ن به‌رێوه‌به‌ریه‌تی نه‌خشه‌دانان و به‌دوا داچوونه‌وه‌ له‌به‌ رۆشنایی نه‌خشه‌ پێشكه‌ش كراوه‌كانی دام و ده‌زگاكانی وه‌زاره‌ته‌وه‌ ئاماده‌كراون و په‌سه‌ند كردنیان و به‌دوا داچوونی جێ به‌جێ كردنیان. 3-پێشنیاز كردنی نه‌خشه‌ی گشتی له‌ بواری گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن و پرۆگرامی به‌كار خستن و بازاكاری (تسویق)و دارایی و ئابووری دا. 4-لێدوانی ئه‌و راپۆرته‌ گشتی یه‌ خولییه‌ی وه‌زاره‌ت كه‌ به‌رێوبه‌ریه‌تی نه‌خشه‌ دانان و به‌دوا داچوون ئاماده‌ی ده‌كا و ده‌برِینی هه‌ر تێبینی و ئامۆژكاریه‌ك له‌ باره‌یه‌وه‌ كه‌ به‌ پێویستی ده‌زانێ. 5-لێكۆلینه‌وه‌ی پرۆژه‌كانی ئه‌و یاساو په‌یره‌و و رێنماییانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ كار و بار و ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ و ده‌برِینی هه‌ر تێبینی و ئامۆژكارییه‌ك له‌ باره‌یانه‌وه‌ كه‌ به‌ پێویستی ده‌زانێ. 6-لێكۆلینه‌وه‌ی هه‌ر كێشه‌یه‌ك كه‌ وه‌زیر ده‌یخاته‌ به‌ر ده‌می و ده‌ربرینی رای خۆی له‌باره‌یه‌وه‌ و پێشكه‌شكردنی هه‌ر پێشنیاز و ئامژگارییه‌ك كه‌ به‌ باشی ده‌زانێ.

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌تی گواستنه‌وه‌ و وه‌زاره‌تی گه‌یاندن له‌ یه‌ك وه‌زاره‌ت لێكده‌درێن به‌ ناوی (وه‌زاره‌تی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن).

مادده‌ی سێیه‌م: وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و وه‌زاره‌تی ده‌رامه‌ته‌ ئاوییه‌كان له‌ یه‌ك وه‌زاره‌ت lێكده‌درێن به‌ ناوی (وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و ده‌رامه‌ته‌ ئاوییه‌كان).

مادده‌ی بیست ونۆ: ئه‌گه‌ر، بۆ لیژنه‌ی زه‌پتی ده‌ركه‌وت ئه‌و ره‌فتاره‌ی دراوه‌ته‌ پاڵ دكتوره‌كه‌، خۆی له‌ خۆیدا جه‌ریمه‌یه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، پێویسته‌ له‌سه‌ری ده‌عواكه‌ی به‌ هه‌موو ئه‌وڕاقه‌كانییه‌وه‌ هه‌واڵه‌ی دادگای په‌یوه‌ندیدار بكات، ئه‌گه‌ر حوكمی بێتاوانیشی بۆ ده‌رچوو، ئه‌وه‌، به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ رێ له‌ ئجرائاتی زه‌پتیی دیكه‌ ناگرێ.

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی و وه‌زرش و لاوان له‌ یه‌ك وه‌زاره‌ت لێكده‌درێن به‌ ناوی (وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و لاوان).

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌ت له‌م دام و ده‌زگایانه‌ پێككدێ: 1-نووسینگه‌ی وه‌زیر: به‌رێوه‌به‌رێك به‌رێوه‌ ده‌با كه‌ باوه‌رنامه‌یه‌كی زانكۆی وه‌رگرتبێ. 2-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی داد: به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی ی به‌رێوه‌ی ده‌با كه‌ ده‌بی داوه‌رێك بێ به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ پۆلی دووه‌م بێ و له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێك دێ: یه‌كه‌م: به‌رێوه‌به‌رێتی كارو باری ئیداری به‌رێوه‌به‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا، كه‌ باوه‌رنامه‌یه‌كی زانكۆی وه‌رگرتبێ و له‌م به‌شانه‌ی پێكدێ: أ-به‌شی ژمێریاری . ب-به‌شی پێداچوونه‌وه‌. ج-به‌شی كه‌سان. د-به‌شی خزمه‌ت گوزاری و ئیداری. دووه‌م: به‌رێوه‌به‌رێتی ی په‌یوه‌ندی دادوه‌ری و یاسایی كه‌ به‌رێوه‌به‌رێگ سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا باوه‌رنامه‌یه‌كی زانكۆ وه‌رگرتبێ له‌م به‌شانه‌ پێكدێ: أ-به‌شی په‌یوه‌ندی دادوه‌ری. ب-به‌شی په‌یوه‌ندی یاسایی. ج-به‌شی راگه‌یاندنی یاسایی. سێ یه‌م: به‌رێوه‌به‌رێتی ی نه‌خشه‌ دانان و به‌دواداچوون كه‌ به‌رێوه‌به‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا باوه‌رنامه‌یه‌كی زانكۆی وه‌رگرتبێ و له‌م به‌شانه‌ پێكدێ: أ-به‌شی نه‌خشه‌دانان. ب-به‌شی سه‌رژمێری.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: دام و ده‌زگاكانی داد پێكدێ له‌: 1-دادگای مه‌ده‌نیه‌كان و ئه‌و دایه‌رانه‌ی پێوه‌ی به‌ندن. 2-ئیدیعای گشتی. 3-دیوانی تۆماری یاسایی. 4-ده‌سته‌ی سه‌رپه‌رشتی دادوه‌ری. 5-به‌رێوه‌به‌رێتی ده‌سته‌ی گشتی تۆماری موڵك. دووه‌م: دام و ده‌زگاكانی داد ئه‌رك و كاره‌ تایبه‌ته‌كانیان به‌ پێی یاسا تایبه‌تی یه‌كانی خۆیان به‌جێ دێنن به‌ مه‌رجێك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا نانكۆك نه‌بن.

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زیری دا بۆی هه‌یه‌ هه‌ر دادوه‌رێك له‌گه‌لیاندا دادوه‌ری دادگای ته‌میزیش (انتداب)بكا بۆ دایه‌ره‌كانی مه‌ڵبه‌ندی وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌م بڕگانه‌ی خواره‌وه‌ی مادده‌ی شه‌شه‌م به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌ت (رسم الاجازه‌)ی دانانی ده‌رمانسازی ـ به‌ نیو ده‌وامی ـ (250) دوو سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. سێیه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی ـ به‌ ده‌وامی ته‌واو ـ بۆ (خانه‌نشینان) (500) پێنج سه‌د دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. چواره‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی دانانی مه‌دخه‌ر (1000) هه‌زار دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر بۆ (خانه‌نشینان) (مه‌سئولی + ئیمتیاز) (750) حه‌وت سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر ـ به‌ نیوده‌وامی ـ ساڵانه‌ (500) پێنج سه‌د دیناره‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: پشكنینی ته‌واوی شێوه‌ی خوێن پێش ئه‌نجامدانی گرێبه‌ستی هاوسه‌رگیریی ده‌كرێ و له‌كاتی گومان په‌یداكردن له‌ بوونی نه‌خۆشی كه‌م خوێنی ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاست ((ته‌لاسیمیا)) كه‌ له‌ رێگه‌ی بۆ ماوه‌ییه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ ئه‌وسا پشكنینی خوێنی تایبه‌ت به‌و نه‌خۆشیه‌ ده‌كرێ.

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ یازده‌ هه‌موار بكرێ وبه‌م شێوه‌یه‌ بخوێنرێته‌وه‌: شه‌رتووشروت + دانانی ده‌رمانسازییه‌كه‌. مۆڵه‌تی دانانی ده‌رمانسازی به‌وكه‌سه‌ ده‌درێ كه‌ ئه‌م شه‌رتوشروته‌ی هه‌بێ: 1/ناوی ده‌رمانسازییه‌كه‌. 2/ كرێبه‌ندی (عقد ایجار) كه‌ دایه‌ره‌ی باجی موڵك وماڵ ته‌سدیقی كردبێ. 3/ناوه‌ بازرگانییه‌كه‌ی كه‌ ژووری بازرگانی بۆی مۆر كردبێ. 4/رووبه‌ره‌كه‌ی له‌ (20م2) كه‌متر نه‌بێ. 5/پانایی ده‌ره‌وه‌ی له‌ دوو مه‌تر ونیو كه‌متر نه‌بێ. 6/کاتێ رووخان وسووتان ده‌شێ ده‌رمانسازییه‌كه‌ی به‌ گواستنه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌یه‌وه‌ به‌ پێی شه‌رتوشروت (ته‌نیا شه‌رتی رووبه‌ر نه‌بێ) بگوازرێته‌وه‌ بۆ جێگایه‌كی دیكه‌ له‌ هه‌مان ناوچه‌دا تا كاتی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ جێگا كۆنه‌كه‌ی خۆی یا كردنه‌وه‌ی ده‌رمانسازییه‌كی دیكه‌ به‌ پێی شه‌رتوشروتی خۆی.