المواد القانونية
مادهی سێیهم: كار به هیچ دهقێك ناكرێـت كه پێچهوانه بێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی چوارهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه كاری پێدهكرێت وله رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی ههشتهم: ماف و پابهندی و كهل وپهل و میلاكاتی ههردوو وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی ههڵوهشاوه بۆ وهزارهت دهگهڕێتهوه.
ماددهی بیستهم: ئهنجومهن ئهم كاره تایبهتیانهی خوارهوه دهكات: یهكهم: كار كردن له پێناوی بهدیهێنانی ئامانجهكانی سهندیكا. دووهم: پیشكهش كردنی پێشنیاز له بارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكا . سێیهم: جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. چوارهم: دامهزراندنی كارمهندی سهندیكا و دهست نیشان كردنی مووچهو بهرز كردنهوهیان. پێنجهم: تهماشا كردنی داواكاری هاتنه پاڵ سهندیكا و بڕیار دان لهسهر وهرگرتنی ئهندامان. شهشهم: دانانی ئهو ئهندامهی دهبێته نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمی یهكان و ئهوانی تر له بارێكدا ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی نهكرد. حهوتهم: ناردنی ئهو كێشه و شكایهتانهی كه بۆی دێت بۆ لیژنه تایبهتییهكان. ههشتهم: بهشداری كردن له پێشكهش كرنی پێشنیاز لهبارهی یاسادانان و نخشه كێشان و بهرنامهی كشتوكاڵی له ههرێمدا. نۆیهم: پێكهوه نانی لقه لیژنه بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی ئهم یاسایه. دهیهم: ئامادهكرنی بودجه و دانانی ژمێریاری یاسایی بۆ جێبهجێ كردنی وردهكاری ژمێریاری. یازدهم: بڕباردان لهسهر به موڵكردنی ماڵ و خانووبهره و قهبووڵ كردنی دیاری و بهخشش و مهرجهكانی به قهرزدان و پێشكهش كردنی یارمهتی دارایی له چوار چێوهی ئامانجهكانی سهندیكادا. دوازدهم: خۆئامادهكرن بۆ ههڵبژاردن. سێزدهم: یهكلاكردنهوه و بڕیاردان لهسهر وازهێنانی نهقیب و جێگرهكهی، یا ههر ئهندامێكی ئهنجومهن و لیژنه سهندیكاییهكانی یان هۆبهكانی، بهمرجێك ئهمه بخرێته بهر دهم دهستهی گشتی له یهكهم كۆبوونهوهیدا. چواردهم: مۆڵهتدانی دهستدانه پیشه. پازدهم: دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی سهندیكا، به پێی یاسای كۆمهڵهكان. شازدهم: پێدانی ههندێ دهسهڵات به نهقیب یان لیژنهكانی هۆبهكان یان سهرۆكهكانی لقهكان.
ماددهی دووهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته كار.
ماددهی نۆیهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گهر له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی ههشتهم: زنجیره (3) له ماددهی دوازدهههمی یاساكه ههمواردهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: 3- سهرۆك لقهكان.
ماددهی یازدهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه لهو رۆژهوهی كه له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاودهكرێتهوه، دهخرێته كار.
ماددهی بیست و سێ: كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه هاودژ بێت.
ماددهی چل و حهوت: یهكهم: وهزیر له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی كاری یهكگرتنی حهشارگهك ئهگهر ههموویان لهههرێم دا بن له ئهستۆ دهگرێ، بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی پهیڕهوكراو له پیشهسازییهكانی نهوتدا. دووهم: حهشارگه یهكدهخرێت ئهگهر بهشێكیان له ناوچهی گرێبهست دابێ و بهشێكی له ناوچهی گرێبهستێكی دیكهدا بێ بهپێی ئهوانهی خوارهوه: 1- وهزیر ئاگاداریهكی نووسراو ئاڕاستهی بهڵیندهرهكان دهكات بۆ مۆركردنی ڕێكهوتننامهی یهكگرتنی هاوبهش لهنێوانیاندا بۆ مسۆگهركردنی بهرههمهێنانی نهوت له حهشارگهكهدا بهشێوهیهكی باش و كاریگهر. 2- ئهگهر مۆركردنی ڕێكهوتننامه هاوبهشهكه لهماوهیهكی كاتی شیاودا لهوهرگرتنی ئاگاداركردنهوه نووسراوهكهدا جێبهجێ نهكرێ ههروهكوو لهبڕگهی دووهم (1) سهرهوهدا هاتووه وهزیر بڕیاری یهكگرتنی حهشارگهكه دهدات. 3- لهكاتی ڕهزامهندی نهنواندنی بهبهڵێندهرهكان بۆبریاری وهزیر بۆیان ههیه پهنا بۆناو بژیوان ببهن بهپێی خاڵهكانی لهماددهی پهنجای ئهم یاسایهدا هاتووه. سێیهم: حهشارگهكه یهكدهگرێ ئهگهر بهشێكی لهناوچهی گرێبهست دابێت وه بهشێكی له ناوچهیك بێت نهكهوێته ناو هیچ گرێبهستێكی نهوتی دیكهوه بهپێی ئهوانهی خوارهوه: 1- وهزیر ئاگاداركردنهوهیهكی نووسراو ئاڕاستهی بهڵێندهر دهكات بۆ ئهنجامدانی ڕێككهوتننامهی یهكگرتنی هاوبهشدا لهگهڵیدا بۆ مسۆگهركردنی بهرههمهێنانی نهوت لهحهشارگهكهوه بهشێوهیهكی باش و كاریگهر. 2- ئهگهر لهمیانهی كاتێكی شیاودا ڕێكهوتنیك ئهنجام نهدرا ء دوای دهركردنی ئاگاداركردنهوهی نووسراویش وهكو له بڕگهی دووهم (1)ی سهرهوهدا هاتووه، وهزیر بڕیاری یهكگرتنی حهشارگهكه دهداء بهڵێندهریش بۆی ههیه لهكاتی ڕازینهبوونی بهبڕیاری وهزیر پهنا بۆ ناوبژیوان یان ڕێكارهكانی لهگرێبهستی نهوتیدا هاتووه، ببات. چوارهم: لهڕێككهوتننامهی یهكگرتندا بڕی ئهو نهوتهی لهوناوچهیهی كه ڕێكهوتننامهكه دهیگرێتهوه دیاریدهكرێن و ههروهها كارپێكهری بهرپرسی لهبهرههمهێنانی نهوتدا لهناوچهی ڕێككهوتننامهكهدا دهستنیشان دهكرێ. پێنجهم: وهزیر بڕیاری پهرهپێدان و بهرههمهێنانی نهوت له حهشارگهكهوه دهدات دوای بڕیاردانی ڕێكهوتنی یهكگرتن و ڕهزامهندی لهسهردانی. شهشهم: ڕهزامهندی وهزیر پێشتر وهردهگرێ بهر له ههر گۆڕانكاریهك له ڕێكهوتننامهی یهكگرتندا بكرێت.
ماددهی چواردهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم كاره پسپۆریانهی ههیه: 1. ئامادهكردن و راستاندنی بودجهی ساڵانه. 2. كاركردن بۆ جێبهجێ كردنی مهبهستهكانی سهندیكا به گوێرهی ماددهی سێیهم لهم یاسایه. 3. پێشكهش كردنی پێشنیار سهبارهت به ههموار كردنی یاسا و نیزامهكانی سهندیكا به دهستهی گشتی. 4. جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 5. دامهزراندنی بهردهستهكانی (مستخدمی) سهندیكا و دیاری كردنی كرێكانیان. 6. سهیر كردنی داواكاریهكانی ئهندامیهتی بڕیار لهسهردانی و وهرگرتنی ئهندام و بهشدار بووهكان. 7. دهست نیشان ئهو كهسهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكات له لیژنه رهسمییهكان و جێگهی تردا. 8. پیشكهش كردنی پیشنیار بۆ ههمواركردنی یاساكان سهبارهت به پیشهی جیۆلۆجی. 9. ههواڵه كردنی ئهو كێشه و سكاڵایانهی كه بۆی دێت به لیژنه تایبهتمهندهكان. 10. دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 11. پێكهێنانی لیژنه لاوهكییهكان بۆ ئهنجامدانی مهبهستهكانی سهندیكا. 12. یهكلاكردنهوهی دهست لهكار كێشانهوهی نهقیب یان ههر كام له ئهندامانی سهندیكا و لیژنهكانی. 13. دامهزراندنی نوێنهرهكانی سهندیكا لهو پارێزگا و قهزایانهی كه لقیان تێدا نییه. 14. دهستنیشان كردنی چاودێری ژمێریاری بۆ ئهنجام دانی وردبینی ساڵانه. 15. ریكخستنی كاغهزهكانی ههڵبژاردن و بهڵگه نامهكانی دیكه و سهرپهرشتی كردنی پرۆسهی ههڵبژاردن. 16. دهرهێنانی رێنمایی گونجاو لهگهڵ ئهم یاسا و نیزامانهی به گوێرهیان دهرچووه بهمهبهستی ئاسان كردنی پیاده كردنی. 17. بڕیاردان لهسهر خاوهندارێتی پاره و موڵك (عقار)و رهزایی بوون لهسهر قهبوڵ كردنی بهخشش و پێدان. 18. مافی قهرز كردن و بهقهرزدان و پێشكهش كردنی هاوكاریه داراییهكان. 19. دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی جیۆلۆجیان به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان و ئهو سیستهمانهی كه تایبهتن بهو. 20. پێدانی (تخویل) ههندێك له دهسهڵاتهكانی به لیژنهكانی لقهكان و نوێنهرهكانی سهندیكا له پارێزگا و قهزاكاندا.
ماددهی سێ نزدهیهم: 1. ئهگهر پایهی یهكێك له ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو یهدهگ جێگهی دهگرێتهوه. 2. له كاتێكدا پایهی ههموو ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو لهبهر ههر هۆیهك بێت ئهوا لیژنهیهك له پێنج ئهندام پێك دێت كه وهزیر ههڵیاندهبژێرێت و ئهم لیژنهیه بهرێوهبردنی كاروبارهكانی سهندیكا له ئهستۆ دهگرێت تا ئهو كاتهی ئهنجومهنێكی نوێ ههڵدهبژێردرێت وه ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجومهنی سهندیكای دهبێت وه ئهو كهسهی وهزیر دهیكاته سهرۆك ههموو دهسهڵاتهكانی نهقیبی دهبێت و ئهم لیژنهیه ئهندامانی دهستهی گشتی بانگهێشت دهكات بۆ كۆبوونهوه و ههڵبژاردنی ئهنجومهنێكی نوێ بۆ ئهو ماوهی له خولهكهدا ماوه به ماوهیهك كه نابێت له دوو مانگ زیاتر تێپهرێ له مێژووی چۆڵ بوونی كورسییهكانی ئهنجومهنی سهندیكا.
ماددهی چل و ههشت: یهكهم: وهزیر له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی یهكگرتنی حهشارگهكان دهگرێته ئهستۆ ئهگهر له سنووری ههرێم پهڕیهوه بۆ ناوچهكانی دیكهی عێراق بهڕێكهوتن لهگهڵ حكومهتی فیدڕالی دا، یان لهگهڵ لایهنهكانی پهیوهندیداری دیكهوه بهمهرجێك سوودی زۆر بۆ گهلی ههرێم بهتایبهتی ءعێراق بهگشتی بهدهستدێنێ، بهبهكارهێنانی تهكنیكی پڕهنسیپهكانی بازاڕی پێشكهوتوو تر وهاندانی وهبهرهێنان بهپێی ماددهی 112 له دهستووری فیدڕالی دا. دووهم: ڕێككهوتننامه دهستنیشانی بهڕێوهبردنی حهشارگهكه دهدات كه لهلایهن دهستهیهكی هاوبهش نوێنهری حكومهتی ههرێم و حكومهتی فیدڕاڵی یان لایهنی دیكهی پهیوهندیدار لهخۆی دهگرێ. سێیهم: لهكاتی نهگهیشتن بهڕێكهوتنی ئاماژهبۆكراو لهبڕگهی سهرهوه وهزیر لهگهڵ نوێنهری حكومهتی فیدڕاڵی یان لایهنهكانی دیكهی پهیوهندیدار، بابهتهكه بۆ شارهزایان ڕهوانهدهكات كه لهلایهن ههموو لایهنهكانی پهیوهندیدارهوه ههڵدهبژێردرێ وه لهكاتی نهگهیشتن بهڕێكهوتن بهپێی دهستووری فیدڕالی مامهلهی لهگهل دهكرێت.
ماددهی چل و نۆ: حكومهتی ههرێم بهههماههنكی لهگهل حكومهتی فیدڕاڵی به پێی حوكمهكانی دهستووری فیدڕالی یهكگرتنهوهی حهشارگهكان دهگرێته ئهستۆ ئهگهر لهسنووری ههرێم پهڕیهوه بۆ سنووری یهكیك له وڵاته دراوسێیهكان بهڕێككهوتن لهگهڵ دهوڵهتی دراوسێی پهیوهندیدارو دهبێ سوودی تهواوو دادپهروهرانه بۆ ههردوو لاوه بهدهست بێندرێ بۆ پهرهپێدانی نهوت وپهسندكردنی لهلایهن پهرلمانی كوردستانهوه.
ماددهی پهنجا: یهكهم: وهزیر بۆی ههیه كار بكات بۆچارهسهركردنی ئهو ناكۆكییهكان كه دروست دهبن له نێوان ئهو كهسانهی كه له پڕۆسهكانی نهوت كار دهكهن و بریاری لهسهر بدات، چ جای ئهو ناكۆكییانهی كه : 1- لهنێوان كهسهكان خۆیان بن، ئهگهر ڕێككهوتننامهكانی له نێوانیاندا ئهنجام درابوو، دهقی چۆنیهتی چارهسهركردنی ناكۆیهكانی تێدا نههاتبێ. 2- یان ئهوهی پهیوهسته بهلایهنهكانی دیكه كه بهشدار نین (جگهله حكومهتی ههرێم). دووهم: 1- ئهگهر كێشهی پهیوهنددیدار بهلێكدانهوهو پیادهكردنی مهرجهكانی مۆڵهت یان ههردووكیان لهنێوان كهسی ڕێپێدارو وهزیر ڕوویدا، لایهنهكان ههوڵدهدهن كێشهكه لهڕێگهی گفتوگۆوه چارسهربكهن. 2- ئهگهر كێشهكه بههۆی گفتوگۆوه چارهسer نهكرا بۆ ههردوولا ههیه كێشهكه ببنه بهردهمی ناوبژیوان. 3- ههرناوبژیوانێك لهنێوان وهزیرو كهسی ڕێپێدراو بهپێی رێكهوتنی ههردوولاو بهپێی یهكێك لهو ڕێسایانهی خوارهوه: أ- ڕێككهوتننامهی واشنتۆنی ساڵی 1965یان ڕێنماییهكان یان ڕێساكانی سهنتهری نێودهوڵهتی بۆ چارهسهركردنی كێشهكانی وهبهرهێنان {international center for the settlements of investment } (Icsid) Disputes.له نێوان دهوڵهتانء هاوڵاتیانی دهوڵهتانی دیكهوه. ب- ڕێساكانی بهمهبهستی زێده ئاسانكاریداهاتووه بۆ(Icsid) كه له 27/9/1978 پشتی پێ بهسترا لهلایهن ئهنجومهنی كارگێڕی (Icsid) لهنێوان دهوڵهتانء هاوڵاتیانی دهوڵهتانی دیكهوه، كاتێ لایهنی بیانی پێداویستیهكانی لهماددهی (25)ی ڕێككهوتننامهی واشنتۆن ناێنێتهدی. ج- پهیڕهوكردنی ڕێساكانی ناوبژیوانی نهتهوهیهكگرتووهكانی تایبهت بهیاسای بازرگانی جیهانی (UN CITRAD). د- ڕێساكانی ناوبژیوانی پهیڕهوكراو لهدادگاكانی لهندهن بۆ ناوبژیوانی كردنی نێودهوڵهتی (LCIA). هـ- پهیڕهوكردنی ڕێساكانی دیكهی دانپێدانراو (بهپێی ڕێكهوتنی لایهنهكانی ناكۆك لهسهر ڕێكارهكانی، لهوانهش ڕێگای دامهزكراندنی ناوبژیوانانء ئهو ماوهیهی كه پێویسته بڕیاری لێ دهربكرێ. 4- پابهندیهكانی وهزیر وكهسی ڕێپێدراو بهردهوام دهبێ بهپێی مۆڵهت كه تاوهكو ههرمهسهلهیهكی چارهسهنهكراوء ڕهوانه كراوه بۆ ناوبژیكردن چارهسهردهكرێت.
ماددهی یهكهم: بهرێوهبهرییهکی گشتی نوێ به ناوی (بهڕێوهبهری گشتیی پۆلیسی هاتوچۆ) سهر به وهزارهتی ناوخۆ دادهمهزرێ، بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا روتبهكهی لە روتبەی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ.
ماددهی دووهم: ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993) ههموار دهكرێ و، بهم شیوهیه دهخوێنرێتهوه: 1. بهڕێوهبهریهتی گشتی پۆلیسی هاتوچۆ، بۆ ئهو بهرێوهبهرێتییه گشتیانە زیاد دهكرێ كه له ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆدا ناویان هاتووه، دهبێ به بڕگهی (7)ی ماددهكهی سهرهوه. 2. بهڕێوهبهرییهكانی پۆلیسی هاتوچۆی پارێزگاكان به خۆیان و ههموو پێكهاتهكانیانهوه، له بهرێوهبهرێتیی گشتیی پۆلیس دەکرێنەوەو بە بەرێوەبەرێتیی گشتیی پۆلیسی هاتوچۆوه دهبهسترێن.
ماددهی یازده: بهڕێوهبهرایهتی گشتی گهشتیاری: یهكهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی گهشتیاری، لهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوه پێك دێت: 1. بهڕێوهبهرایهتی كاروباری گهشتیاری: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی پسپۆڕی ههبێ و خزمهتیشی له ده سالأ كهمتر نهبێ. 2. بهرێوهبهرایهتی ئیدارهو دارایی: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی پسپۆڕی ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. 3. بهرێوهبهرایهتی پلان و بهدواداچوون: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی پسپۆڕی ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. 4. بهرێوهبهرایهتی راگهیاندن: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی پسپۆڕی له راگهیاندن ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. 5. بهرێوهبهرایهتی ئهندازیاری: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له ئهندازیاریدا ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. 6. بهرێوهبهرایهتی كاروباری یاسایی: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له یاسادا ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. 7. بهرێوهبهرایهتی گهشتیاری له پارێزگاكانی ههرێمدا: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبا، بڕوانامهی پسپۆڕی ههبێ و خزمهتیشی له ده سال كهمتر نهبێ. دووهم : ئهرك وفرمان و پێكهاتهو سهڵاحییاتی بهرێوهبهرایهتیهكانی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه بهپێی پێڕۆیهكی تایبهت دیاردهكرێن.
ماددهی بیست و ههژدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانیهوه جێ بهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیش بڵاو دهكرێتهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة