المواد القانونية

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: قه‌واره‌ی رێك پێكی وه‌زاره‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌كانیان پێره‌وێكی تایبه‌تی دیاری ده‌كرێن. دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا، به‌رێوه‌به‌رێتی و به‌ش و لقی نوێ پێك بهێنێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: 1. مافی به‌كارهێنانی ده‌كوژێنرێته‌وه‌ (يطفأ) له‌ زه‌ويیه‌ كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵیه‌كانی موڵكی ده‌وڵه‌ت كه‌ ده‌كه‌ونه‌ نێوان قۆناغی جێبه‌جێ كردنه‌وه‌ (المرحله قید التنفیذ) له‌ ره‌نگرێژی بنه‌ره‌تی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان. 2. خاوه‌نی مافی به‌كارهێنان (صاحب الحقوق التصرفیه‌) له‌و زه‌ویانه‌ی به‌رێژه‌یه‌ك قه‌ره‌بوو ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ یه‌كسانه‌ به‌ (8%) له‌ كۆتا پانتایی ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ مافی به‌كارهێنانی كوژێنراوه‌ته‌وه‌ و به‌ ناوی ئه‌وه‌ وه‌ تۆمار ده‌كرێ وه‌ك موڵكێكی ته‌واو (صرف). 3. خاوه‌ن مافی به‌كار هێنان بۆی هه‌یه‌ ئه‌و پارچه‌یه‌ی كه‌ پێی دراوه‌ جیاكاری (افراز)ى بكا به‌ مه‌رجێك هاودژ نه‌بێ له‌گه‌ڵ جۆری ئه‌و به‌كار بردنه‌ی كه‌ بۆی دیاری كراوه‌ له‌ ره‌نگرێژی بنه‌ره‌تی شاره‌وانییه‌كاندا. 4. ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ مافی به‌كارهێننانیان تێدا كوژێنراوه‌ته‌وه‌ و ده‌كه‌ونه‌ نێوان ناوچه‌ نانیشته‌جێییه‌كانه‌وه‌ (مناطق غیر سكنیه) خاوه‌نه‌كانیان به‌ زه‌وی تر له‌ ناوچه‌كانی سوكنا بوون قه‌ره‌بوو ده‌كرێنه‌وه‌ له‌ ناو سنووری شاره‌وانییه‌كاندا كه‌ نرخه‌كه‌ی هاوسه‌نگ بێ له‌گه‌ڵ ئه‌و رێژه‌یه‌دا.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م : نابێ سه‌رۆك یان جێگری سه‌رۆك یان راوێژكار یان راوێژكاری ئینتیدابكراو یاخود راوێژكاری یاریده‌ده‌ر بگیرین یاخود رێكاری سزاییان ده‌رهه‌ق وه‌ربگیرێ مه‌گه‌ر به‌ ره‌زامه‌ندیی وه‌زیری داد بێ، به‌ده‌ر له‌وه‌ی كه‌ تاوانێكی جینایی ده‌ست ئه‌نقه‌ست و بینراویان ئه‌نجام دابێ.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: ده‌كرێ له‌ ماوه‌ی سی رۆژ له‌ مێژووی ئاگادار كردن به‌ بڕیاره‌كه‌ له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا تانه‌ له‌ بڕیاره‌كانی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) بدرێ و بڕیاری دادگاش بن بڕه‌.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: سزا ده‌درێت به‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ یه‌ك مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ ساڵێك زیاتر نه‌بێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌ك له‌ پێنج سه‌د هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ یه‌ك ملیۆن و پێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت، یان به‌ یه‌كێك له‌م دوو سزایه‌، هه‌ر كه‌سێك یه‌كێك له‌م كرده‌وانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام بدات: 1- فرۆشتن یان به‌كرێدانی كارێكی پارێزراو به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، یان به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك كاره‌كه‌ بخاته‌ ئاڵوگۆڕكردنه‌وه‌ به‌بێ ڕه‌زامه‌ندی نووسراوی پێشوه‌خته‌ی خاوه‌ن ماف له‌ سه‌ر ئه‌م كاره‌. 2- لاساییكردنی كاره‌كه‌ یان فرۆشتنی یان خسته‌ڕووی بۆ فرۆشتن یان ئاڵوگۆڕكردنی یان به‌كرێدانی له‌گه‌ڵ زانینی ئه‌وه‌ی كه‌وا لاسایی كراوه‌ته‌وه‌. 3- بڵاوكردنه‌وه‌ی كارێكی پارێزراو به‌هه‌ر ئامرازێكی بڵاوكردنه‌وه‌، جگه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌ی به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ده‌ر كراون، ئه‌ویش به‌بێ ڕه‌زامه‌ندی نووسراوی پێشوه‌خته‌ی خاوه‌ن ماف له‌ سه‌ر ئه‌م كاره‌. 4- هه‌ڵسان، به‌ نیازخراپی، به‌ له‌ناوبردنی یان تێكدانی یان خه‌وشداركردنی هه‌ر پاراستنێكی ته‌كنیكی كه‌وا دانه‌ر به‌كاریان ده‌هێنێت. 5- ده‌ستدرێژیكردنه‌ سه‌ر هه‌ر مافێكی تری مه‌عنه‌وی یان دارایی له‌ مافه‌كانی دانه‌ر. دووه‌م: سزاكه‌ فره‌ده‌بێت به‌ فره‌بوونی ئه‌و كار یان به‌جێگه‌یاندن یان په‌خش یان تۆماركردنانه‌ی كه‌وا بابه‌تی تاوانه‌كه‌ن. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تی دووباره‌كردنه‌وه‌ی تاوانه‌كه‌، ئه‌وا سزاكه‌ ده‌بێته‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ سێ مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ دوو ساڵ زیاتر نه‌بێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌ك له‌ دوو ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ پێنج ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت یان یه‌كێك له‌م دوو سزایه‌. چواره‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر دادگا حوكم بدات به‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ئه‌و دانانه‌ی كه‌وا بابه‌تی تاوانه‌كه‌ن و هه‌روه‌ها ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ئامێرو كه‌ره‌سته‌ی به‌كارهاتوو له‌ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌. پێنجه‌م: له‌ كاتی حوكم دان به‌ تاوانباركردن، دادگا بۆی هه‌یه‌ حوكم ده‌ربكات به‌ داخستنی ئه‌و دامه‌زراوه‌ی كه‌وا كه‌سی حوكم له‌سه‌ردراو له‌ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌ی به‌كاری هێنانه‌وه‌، بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نه‌بێت و له‌ حاڵه‌تی دووباره‌كردنه‌وی ئه‌و تاوانانه‌ی له‌ بڕگه‌ (یه‌كه‌م/2)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتوون، ئه‌وا داخستنه‌كه‌ پێویسته‌كیی ده‌بێت.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: بڕگه‌ی یه‌كه‌م/ 3 له‌ (مادده‌ی چواره‌م) له‌ یاساكه‌دا هه‌موار ده‌كرێت و به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: ئه‌ندام بێ له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق یان ئه‌ندام بوو بێت له‌ (كۆمه‌ڵه‌ی نیشتمانیی عیراقی یان ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كاتی عیراق) پاش رووخانی رژێمی پێشوو له‌ ساڵی 2003.

مادده‌ی سییه‌م

مادده‌ی سییه‌م: هه‌ر ده‌سته‌یه‌كی ڕادیۆیی یان ته‌له‌فزیۆنی، له‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌ به‌رنامه‌كانیه‌وه‌، ئه‌م مافانه‌ی خواره‌وه‌ پیاده‌ ده‌كات: یه‌كه‌م: چه‌سپاندنی به‌رنامه‌كانی یان تۆماركردنیان و كۆپیكردنی ئه‌م تۆماركردنانه‌ ئه‌مه‌ش به‌سه‌ر كۆپیكردنی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ په‌یڕه‌و ده‌كرێت. دووه‌م: دووباره‌ په‌خشكردنه‌وه‌ی به‌رنامه‌كانی و گواستنه‌وه‌یان بۆ جه‌ماوه‌ر.

مادده‌ی بیست وشه‌شه‌م

مادده‌ی بیست وشه‌شه‌م: یه‌كه‌م: كار له‌ رێكه‌وتی یه‌كه‌م دانانی له‌به‌ر ده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ به‌ بڵاوكراوه‌یی هه‌ژمار ده‌كرێت، له‌مه‌شدا سه‌یر ناكرێت بۆ دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی، ته‌نها ئه‌گه‌ر دانه‌ر له‌ كاتی دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی، هه‌مواری بنه‌ڕه‌تی بۆ بكات كه‌ له‌گه‌ڵیدا ده‌كرێت به‌ كارێكی نوێ هه‌ژمار بكرێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر كاره‌كه‌ له‌ ژماره‌یه‌ك به‌ش یان به‌رگ پێكهاتبێت و به‌جیاو له‌ كاتی جیاوازدا بڵاوكرابێته‌وه‌، ئه‌وا بۆ مه‌به‌ستی هه‌ژماركردنی رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی، هه‌ر به‌شێك یان هه‌ر به‌رگێك به‌ كارێكی سه‌ربه‌خۆ هه‌ژمار ده‌كرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌یه‌ك به‌زنجیره‌ی(نۆیه‌م) ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی(سێیه‌م) له‌ یاساكه‌دا به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌: ـ نۆیه‌م: پشتگیری كردن له‌ پرۆسه‌ی چاكسازی و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی گه‌نده‌لی.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچواندنیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی سێ یه‌م:

مادده‌ی سێ یه‌م: ئه‌ركی وه‌زاره‌ت: 1-توانا خسته‌ به‌ری نه‌وجه‌وانان له‌ په‌ره‌پێدانی كه‌سایه‌تی یان دا له‌ گشت رووه‌كانی جه‌سته‌یی و رۆشه‌مبیری و گیانی یه‌وه‌. 2-ره‌خساندنی هه‌لی زانستی وه‌رگرتنی بۆ گه‌وره‌كان و به‌شداركردن له‌ راهێنیاندا به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ببێته‌ هۆی فراوانكردنی رۆشه‌مبیری یان و واده‌ی به‌رهه‌میان به‌رز بكاته‌وه‌ و ژیانی گشتی یان له‌ رێ و شوێنی په‌روه‌رده‌ی فه‌رمانكاری و په‌روه‌رده‌ی درێژخایه‌ن چاكتر بكا.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و داوایانه‌ ده‌گرنه‌وه‌ كه‌ له‌به‌رده‌م دادگا تایبه‌تیه‌كان به‌پێی یاسای سه‌ره‌وه‌ بینراون و بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یان له‌باره‌وه‌ ده‌رنه‌چووه‌. دووه‌م: ڕاگرتنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌و داوایانه‌ ده‌رچوونه‌ كه‌ یاسای ژماره‌(9)ی ساڵی 2008 ده‌یانگرێته‌وه‌ و بڕیاره‌كانی چۆڵ كردنیان جێبه‌جێ نه‌كراوه‌، هه‌تا 15/7/2012.

مادده‌ی پازده‌هه‌م

مادده‌ی پازده‌هه‌م: نه‌قیب ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌گێڕێ: 1/سه‌رۆكایه‌تیی كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتی وئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌كا. 2/نوێنه‌رایه‌یی سه‌ندیكا له‌ هه‌ر موعامه‌له‌یه‌كدا كه‌وتبێته‌ لای مه‌رجه‌عه‌كانی دادگایی و ئیداری و هه‌یئه‌تە ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمیيه‌كان و ئه‌هلییه‌كان، هه‌روه‌ها نوێنه‌ری سه‌ندیكا بۆ كۆنگره‌كان و ته‌سدیقكردنی موعامه‌له‌ و به‌ڵگه‌نامه‌گه‌لی سه‌ر به‌ سه‌ندیكایش ده‌شتوانێ هه‌ندێ له‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خۆی بدات به‌هه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن كه‌ خۆی بیه‌وێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م

مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م: 1/ئه‌نجومه‌ن، به‌ ده‌نگدانی نهێنی، له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی دوای هه‌ڵبژاردندا نوێنه‌رێ بۆ نه‌قیب و،سكرتێرێك وئەميندارێكی سنوق (خەزنەدار) لە ناو ئەندامانی خۆيدا هەڵدەبژێرێ و، دەسەڵاتی هەر يەكەشيان پێڕۆی ناوخۆ دياری دەكا. 2/ ئەنجومەن كۆبوونەوە ئاساييەكانی خۆی، لە كەمی، مانگی جارێ سازدەدا، هەروەها دەشێ، لەسەر داواكردنی نەقيب، یا داواكاریی سێیه‌كی ئه‌ندامان، دانیشتنی ناوه‌خت (استثنائی)یش ساز بدا.

مادده‌ی نۆزده‌هه‌م

مادده‌ی نۆزده‌هه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن ئه‌گه‌ر هات و له‌ ساڵێكدا به‌ پێ مه‌عزه‌ره‌تی ماقوڵ، له‌ سێ دانیشتنی بانه‌وبان یه‌كدا ئاماده‌نه‌بێ، یان له‌ پێنج دانیشتنی جیا به‌جیادا ئاماده‌ نه‌بێ، ئه‌وه,‌ وه‌ها له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ كه‌ ده‌ستی له‌كاركێشاوه‌ته‌وه‌.

مادده‌ی بیسته‌م

مادده‌ی بیسته‌م: ئه‌نجومەن، ئه‌م كاره‌ تایبه‌ت بە‌ خۆیانه‌ی خۆی هه‌ڵده‌سووڕێنێ: 1/بۆ هێنانه‌ دیی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا هه‌وڵ ده‌دا. 2/پێشنیار بۆ هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكاكه‌ پێشكه‌ش ده‌كا. 3/بڕیاره‌كانی هه‌یئه‌ی گشتی ده‌خاته‌كار. 4/خزمه‌تگوزاره‌كانی سه‌ندیكا داده‌مه‌زرێنێ و مووچه‌ و ته‌رقیه‌یان دیار ده‌كا. 5/سه‌یری داواكارییه‌كانی له‌ سه‌ندیكادا خۆنوسین (الانتماء الی النقابه‌) ده‌كا و، وه‌رگرتنی ئه‌ندامانیش ئیقرار ده‌كا. 6/له‌ حاڵه‌تێكدا، نه‌قیب، نوێنه‌رایه‌تیی سه‌ندیكا، له‌ لیژنه‌ ره‌سمیيه‌كان و هی دی دا نه‌كا، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، ئه‌نجومه‌ن كه‌سێكی دیكەی‌ بۆ داده‌نێ. 7/هه‌ر مه‌سه‌له‌ و شكاتێكی له‌ لیژنه‌ تایبه‌تكاره‌كانه‌وه‌ بۆ بێت هه‌واڵه‌یان ده‌كا. 8/ده‌ربارەی یاساكاری و پلان دانان و به‌رنامه‌ی ئیداری له‌ هه‌رێمدا، له‌ رێگه‌ی پێشكه‌شكردنی پێشنیاره‌وه‌ به‌شداری ده‌كا. 9/بۆ وه‌دیهانينی مه‌به‌سته‌كانی ئه‌م یاسایه,‌ لیژنه‌گه‌لی فه‌رعی پێك ده‌هێنێ. 10/بوجه‌ ته‌یار و ئامادە ده‌كا و ژمێركارێكی یاسايیش بۆ ته‌دقیقكردنی سه‌ر حساب داده‌مه‌زرێنێ. 11/له‌ چوارچێوه‌ی نیاز و مه‌به‌ستی سه‌ندیكاكه‌دا، به‌موڵك كردنی دارایی و زه‌وی وزارو، قبوڵكردنی به‌خشش (هبات) و ده‌سنگه‌ (المنح) و شه‌رتوشرووتی قه‌رزدان و پێشكه‌ش كردنی كۆمه‌كی دارایی، هه‌مووی ئیقرار ده‌كا. 12/بۆ هه‌ڵبژاردن ئاماده‌كاريی پێویست به‌جێ دێنێ. 13/سه‌یری داواكاریی ده‌ست له‌كار هه‌ڵگرتنی نه‌قیب و، نوێنه‌ری نه‌قیب و، هه‌ر ئه‌ندامێكی دیكه‌ی ئه‌نجومه‌ن دەكا و ده‌یبڕێته‌وه‌، به‌ مه‌رجێ، له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی هه‌یئه‌ی گشتێدا بخرێته‌ به‌رده‌می. 14/به‌ پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان (الجمعیات)، یانه‌كانی سه‌ندیكا داده‌مه‌زرێنێ و به‌ڕێوه‌یان ده‌با. 15/هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ نه‌قیب یا به‌ سه‌رۆكانی لقه‌كانی ده‌دات. 16/ به‌ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌خشش له‌لایه‌نه‌ بیانییه‌كان قبوڵ ده‌كا.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: 1-فێركردن له‌ پله‌كانی سه‌ره‌تایی و ئاماده‌یی به‌جۆره‌ جیاوازه‌كانیه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌ ره‌سمییه‌كاناد به‌ خۆرایین، هه‌ر ه‌كو په‌یمانگا و ئه‌و مه‌لبه‌نده‌ ره‌سمیانه‌ش كه‌ له‌ مادده‌ی دوازده‌ ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. 2-فێركردن له‌ پله‌ی خوێندنی سه‌ره‌تاییدا ئیلزامییه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندی داره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌و یاسا و رێنمایی و په‌یره‌وانه‌ی تایبه‌تن به‌ رۆشنبیری و هونه‌ر و وه‌رزش لاوانه‌وه‌ له‌ حكومه‌تی ناوه‌ندی یه‌وه‌ ده‌رچوون، وه‌ها داده‌نرێن كه‌ له‌ كارپێكردنی ده‌بن تا وه‌ختی ده‌ركردنی ئه‌وانه‌ی جێگه‌ی ده‌گرنه‌وه‌ یا هه‌ڵده‌وه‌شێندرێنه‌وه‌ به‌مه‌رجێ له‌گه‌ڵ ئاوانته‌كانی گه‌لی كوردستان و حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك نه‌بن.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة