المواد القانونية
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له كۆتایی ههموو ساڵێكدا لهسهر بانگهێشتی نووسراوی دهستهی تهنفیزی كۆبوونهوهیهك ساز دهدا. لهو بانگهێشتهدا دهستهی تهنفیزی كات و جێگای كۆبوونهوهكه دیار دهكات و ئهم بهیاننامانهشی لهگهڵدا دهنێرێ: 1-لیستی ئیشهكان. 2- راپۆرتی تهدقیقكاری حسابات له ئهنجومهن. 3- راپۆرتی ژمێریاری یاسایی لهبارهی ساڵی رابوردوو. 4- خهمڵاندنهكانی بوجهی ساڵی دادێ.
ماددهی چوارهم: داواكردنی قهرهبووكردنهوه به پێی ئهم رێكارانهی خوارهوه دهبێ: یهكهم: داوای قهرهبووكردنهوه پێشكهش بهو لیژنانه دهكرێت كه له دادگاكانی تێههڵچوونهوه پێك هێنراون و حكومهتیش ئاكامی قهرهبووكردنهوهكه له ئهستۆ دهگرێت پاش ئهوهی بڕیاری لیژنهكان پلهی كۆتایی وهردهگرن. دووهم: به پێی ئهم یاسایه پاش تێپهڕبوونی ساڵێك بهسهر وهرگرتنی بڕیاری ئازاد كردنی یان حوكمدان بهبێ تاوانی پلهی كۆتایی گوێ له داواكاری قهرهبووكردنهوه ناگیرێ. سێیهم: مافی قهرهبووكردنهوه له كاتی مردنی خاوهن ماف تهنها بۆ هاوسهر و مندالأ ودایك وباوك دهگوازرێتهوه.
ماددهی سێیهم: مهرجهكانی بهخاوهنكردن یهكهم: پێویسته خانووهكه بۆ نیشتهجێبوون تهرخان كرابێت و بكهوێته حهرهمی گوند له ناو سنووری شارهوانیهكاندا. دووهم: ئهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه یان میراتگره شهرعیهكانی، داواكاری بهخاوهنكردن پێشكهش به لێژنهی تایبهتمهندی پێكهاتوو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، دهكات، له ماوهی (6) شهش مانگ له رێكهوتی پێكهێنانی لێژنه تایبهتمهنده ئاماژه بۆكراوهكان له بڕگه (یهكهم)ی ماددهی دووهمی ئهم یاسایه.
ماددهی حهوتهم: دهستهی گشتی ئهمانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: 1-سهرۆك و ئهندامانی دهستهی تهنفیزی ههڵدهبژێرێت – تهنیا نوێنهرانی وهزارهتهكان و لاوانی كوردستان و ئهو شارهزایانهشی لێ دهرچێ كه به دامهزراندن دادهمهزرێن. 2- گفتوگۆ لهسهر مهحزهری كۆبوونهوهكانی پێشتر دهكات. 3- راپۆرتی چالاكی و پلانه جۆربهجۆرهكانی ساڵی تازهی ئهنجومهن تهسدیق دهكات. 4- گفتوگۆ لهسهر ئهو پێشنیازانه دهكات كه یهكێتی و یانه وهرزشییهكان پێشكهشی دهكهن، ئهوجا بهر له كۆبوونهوه، له كهمی به مانگێك به نووسین پێشكهشی دهكات به مهكتهبی یهكێتی و یانهكانی ئهنجومهن. 5- راپۆرتی حساباتی كۆتایی ساڵی دارایی رابوردووی ئهمینداری دارایی ئهنجومهن تهسدیق دهكات. 6- بوجهی ساڵانهی ئهنجومهن ئاماده دهكات و پێشكهشی دهكات به لایهنه پێوهندیدارهكان. 7- دروشمی ئهنجومهن دیار دهكات.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهگهر داواكاری بهخاوهنكردنهكه بههۆی نهگونجانی جێگای زهوی وزارهكه لهگهڵ دیزاینه بنهڕهتیهكانی شارهكان، رهتكرایهوه، ئهوا شارهوانی پهیوهندار پارچه زهویێكی نیشتهجێبوونی گونجاو به ڕووبهرێك كه له (400م2) زیاتر نهبێت، له ناو حهرهمی گوند ئهگهر ههبێت، تهرخان دهكات، و بهخاوهن دهكرێت بهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه. دووهم: له حاڵهتی نهبوونی پارچهی نیشتهجێبوون بۆ قهرهبوو كردنهوه بهگوێرهی بڕگه (یهكهم)ی سهرهوه، ئهوا ئهوانهی دهیانگرێتهوه به پارچهی نیشتهجێبوونی هاوشێوه له نێو سنووری نزیكترین شارهوانی، قهرهبوو دهكرێنهوه.
ماددهی یهكهم: ئهو خانووه نیشتهجێیانهی دهكهونه حهرهمی گوندهكان و، ئهو خانووانهی ئاسهواری بیناكانیان ماوه، له نێو سنووری شارهوانیهكاندا، كه تاوهكو دهرچوونی ئهم یاسایه بهخاوهن نهكراون، بهگوێرهی دیزاینی بنهڕهتی شارهوانیهكان، بهخاوهن دهكرێن و، بۆ دیاری كردنی حهرهمی گوندهكانیش پشت دهبهسترێت به نهخشهی كادستڕۆ، بهم شێوهی خوارهوه: یهكهم: ڕووبهری زهوی تا ڕادهی (400م2) به نرخێكی رهمزی و، ئهوهی لهم ڕادهیه زیاتر بێت تا ڕادهی ڕووبهری (800م2) به نرخی (50%)ی نرخی باو له پارێزگاو، (25%) له قهزاو، (10%) له ناحیه، بهخاوهن دهكرێن. دووهم: ئهگهر ڕووبهرهكه له (800م2) زیاتر بێت ئهوا ڕووبهره زێدهكه به ناوی شارهوانیی پهیوهندار بهبێ بهرامبهر تۆمار دهكرێت.
ماددهی سێیهم: 1. زهوییه كشتوكاڵییهكان كه موڵی تهواو (صرف)ی كهسانی سروشتی و (معنوی)ن (تهنها كۆمهڵهكانی ههرهوهزی بیناسازی نهبن) كه دهكهونه سنووری قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (مرحله قید تنفیذ) له رهنگرێژی بنهرهتیدا، به مولك دهكرێن بۆ حكومهتی ههرێمی كوردستانی عێراق، وه به ناوی شارهوانییهكان پهیوهندیدارهوه (به گوێرهی شوێنهكهی) تۆمار دهكرێن، ئهگهر رهنگرێژی ناوبراو بهكار هێنانی ناكشتوكاڵی بۆ دیاری كردبوو. 2. خاوهنی ئهو زهویانه به شێوهی (عینی) قهرهبوو دهكرێنهوه به رێژهی (12%) له كۆی پانتایی ئهو زهویانهی كه به ناوی شارهوانییهوه تۆمار دهكرێن مافی ئهوهیان ههیه كه ئهو پارچهی پێیان دراوه جیاكاری (افراز)ی بكهن كه لهگهڵ ئهو بهكارهێنانهی كه بۆی داندراوه هاو دژ نهبێت. 3. ئهگهر زهویهكان بكهونه شوێنی نانیشتهجێ بوون خاوهنهكانیان له شوێنی سوكنا بوون له ناو سنووری شارهوانیهكاندا قهرهبوو دهكرێنهوه كه هاوسهنگ بێ لهگهڵ نرخی ئهو رێژهیهدا، وه ههروهها دهتوانن جیاكاری (افراز) ی ئهو پارچهیه بكهن كه پێیان دراوه.
ماددهی چوارهم: بۆ گهیشتن به قهرهبوێكی دادوهرانه بۆ كهسانی پهیوهندیدار دهشێ لاری بوون (اعتراض) نیشان بدان لهسهر بڕیاری لیژنه تایبهتمهنده جێبهجێ كارهكانی حوكمهكانی ئهم بڕیاره له لای دادگا بهرای شوێنی عهقارهكه له ماوهی (15) رۆژدا له مێژووی ئاگادار كردبوون به بڕیارهكهوه، بڕیاری دادگاش بن بڕه، وه لهسهر دادگاكانیشه كه به پهله سهیری ئهم لاری بوونانه بكهن.
ماددهی یهكهم: دهكرێ زهوی كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵی و باغهكانی كه موڵكی تهواو (صرف)ی فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی و دام و دهزگاكانی شههید و رێكخراوهكانی جهماوهری و پیشهی و كۆمهڵهكانی ههرهوهزی بیناسازین جیاكاریان تیادا بكرێ (افراز) بكرێن. وه ههروهها ئهو باغ و زهوی یه ناكشتوكاڵیانهی كه (وهقف) ێكی خهیری راست كراون دهكهونه نێوان سنووری قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (المرحله قید التنفيذ) له رهنگ رێژی بنهرهتی شارهوانییهكانی ههرێمی كوردستان به جۆریك هاودژ نهبێ لهگهڵ ئهو بهكارهێنانانهی بۆیان دانراوه.
ماددهی پێنجهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی شهشهم: پێویسته وهزارهته پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهر كار.
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی حهوتهم: حوكمهكانی مادده (5.4.2.1)ی ئهم یاسایه، حوكمدراوه گهڕاوهكان وئهوانهی ئهم تاوانانهیان ئهنجامداوه ناگرێتهوه:ـ یهكهم: تیرۆر كردن. دووهم: كوشتنی ئهوبیانیانهی كه له ههرێمدا كاردهكهن. سێیهم: ئهوكوشتنهی دزی لهگهلأ دابێ. چوارهم:بازرگانی كردن بهمادده بێهۆشكهرهكان. پێنجهم: ئهوتاوانانهی دژی ئاسایشی ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بن. شهشهم: دهست پیسی ودزینی پارهوسامانی ههرێم. حهوتهم: تهزویركردنی نووسراوی فهرمی پهیوهندیدار به ئابووری وئاسایشی ههرێم. ههشتهم: تهزویر وقهڵپكردنی پاره ودراو. نۆیهم: بهرتیل. دهیهم: پڕدان وخراپكردنی ئافرهت ونێربازی ومێبازی لهگهلأ مهحرهمهكان. یازدهم: كوشتن لهسهر مهسهلهی نامووس(عهیب شۆرین).
ماددهی یازدهم: ئهگهر ئهو كهسه گیراوه یا بهندكراوهی سوودی وهرگرتبـێ له حوكمهكانی ئهم یاسایه وله ماوهی سێ ساڵ له بهردانی گهڕایهوه سهر ئهنجامدانی تاوان ولهسهری لهلایهن دادگای تایبهتی بۆ ماوهیهك له 3 سالأ كهمتر نهبێ حوكم درا ئهوا بڕیاری لێبوردنهكهی یا كهمكردنهوهی حوكمهكهی لێ ههڵدهوهشێتهوه وههموو سزا كهوتووهكهیشی بهسهریدا دهسهپێزێ ئهگهر تاوانێكی كرد و، نیوهی ماوهی سزاكهی ههڵدهوهشێتهوه ئهگهر تاوانهكهی كهتن بوو،ههروهها ئهو ئیجرائاتانهش رادهگیرێ كه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه سوودی لێ وهرگرتووهو لهوكێشهیهش ئیجرائاتی له سهر وهردهگیرێ كهراگیرابوو.
مادهی حهوتهم: 1-وهزیر بۆی ههیه چوار چێوهی دام و دهزگاكانی بهرێوهبهرێتیییه گشتیییهكان و له كاتی پێویستدا بهرێوهبهرێتی یا بهش یا لقی نوێ پێك بێنێ یا بیانخاته پاڵ یهكتر. 2-ئهرك و دهسهڵاتهكانی وهزارهت به پهیرهوێك دیاری دهكرێن. 3-وهزیر بۆی ههیه به پێی پێویست لیژنهی ههمیشهیی یا كاتی پێك بێنێ.
ماددهی چوارهم: داواكردنی قهرهبووكردنهوه به پێی ئهم رێكارانهی خوارهوه دهبێ: یهكهم: داوای قهرهبووكردنهوه پێشكهش بهو لیژنانه دهكرێت كه له دادگاكانی تێههڵچوونهوه پێك هێنراون و حكومهتیش ئاكامی قهرهبووكردنهوهكه له ئهستۆ دهگرێت پاش ئهوهی بڕیاری لیژنهكان پلهی كۆتایی وهردهگرن. دووهم: به پێی ئهم یاسایه پاش تێپهڕبوونی ساڵێك بهسهر وهرگرتنی بڕیاری ئازاد كردنی یان حوكمدان بهبێ تاوانی پلهی كۆتایی گوێ له داواكاری قهرهبووكردنهوه ناگیرێ. سێیهم: مافی قهرهبووكردنهوه له كاتی مردنی خاوهن ماف تهنها بۆ هاوسهر و مندالأ ودایك وباوك دهگوازرێتهوه.
ماددهی حهوتهم: پێشمهرگه( زیرهڤانی ههرێم)ی كهمئهندام ئهم ماف و ئیمتیازاتانهی خوارهوهی ههیه:ـ یهكهم: چارهسهر كردنی بهخۆڕایی له نهخۆشخانهكاندا. دووهم: داشكاندنی نرخی پلیتی سهفهر كردن له ناو ههرێم و دهرهوهیدا به رێژهی 30% و بۆ ههموو جۆری هۆیهكانی گواستنهوه. سێیهم: لێبوردن له قازانجی یاسایی كه دێته سهر ئهو پێشینه(سلفه)یهی كه بۆی خهرج دهكرێت. چوارهم: مافی فێركردنی به خۆڕایی له ههموو قۆناغهكانی خوێندندا بۆ هاوسهرو منداڵهكانی ههیه. پێنجهم: كاركردن له پێناوی دابین كردنی یهكهیهكی نیشتهجێ بوونی شیاو بۆی.
ماددهی سێیهم: ئهنجومهن سهربهخۆیی ئیداریی و دارایی خۆی ههیه شهخسییهتی مهعنهویی خۆیشی دهبێت.
ماددهی ههژدهیهم: وهزیری ناوخۆ بۆی ههیه ماوه بداته ئهوكهسهی چهكی له دهرهوهی عێراقهوه لهگهڵ خۆی دا هێناوه دهمانچه و یهك تفهنگی راو و عهتادهكهیان له له فهرمانگهی گومرگ دهربكا دوای پهسهند كردنی له لایهن دهسهڵاتی مۆڵهتدانهوه دوای بوونی مهرجه یاساییهكان له خاوهنهكانیاندا به ژێر دهستگرتن وههڵگرتنی ئهو چهكانهوه دهبێ رهسمی گومرگی پێویستیان لێ بدرێ و ماوهدانهكهی ئهو كهسهش جار دهبێ.
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه، ئهنجومهنێ بهناوی (ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق) ساز دهدرێت و به باڵاترین دهستهی كاروباری وهرزشیی ههرێم له قهڵهم دهدرێ و به سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه پهیوهست دهبێ و بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم/ دهستهی گشتی، لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكهكانی یهكێتییه وهرزشییهكانی ههرێم. 2- سهرۆكهكانی یانه وهرزشییهكانی ههرێم. 3- بهرپرسانی لیژنه گهلی وهرزشیی پارێزگاكان. دووهم: دهستهی تهنفیزی، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1-سهرۆك. 2- جێگری سهرۆك. 3- سكرتێر. 4- ئهمینداری دارایی. 5- بهرپرسی یانهو یهكێتیه وهرزشییهكان. 6- بهرپرسی مهكتهبی پێوهندیگهل و راگهیاندن. 7- بهرپرسانی لیژنهگهلی وهرزشیی پارێزگاكان. 8- نوێنهری وهزارهتی رۆشنبیری. 9- نوێنهری وهزارهتی پهروهرده. 10- نوێنهری فێركردنی باڵا. 11- نوێنهری وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 12- نوێنهری وهزارهتی ناوخۆ. 13- نوێنهری لاوانی كوردستان. 14- (3) سێ شارهزای پسپۆر كه سهرۆك به رهزامهندیی ئهنجومهن ناوزهدیان دهكات. سێیهم: لیژنه وهرزشییهكانی پارێزگاكان: لیژنهی پارێزگا له (3) سێ ئهندام پێك دێت كه لهلایهن سهرۆكهكانی یهكێتی و یانه وهرزشییهكانی پارێزگاكهوه ههڵدهبژێردرێن و لیژنهكهش لهناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆكێك و بهرپرسێكی دارایی بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ. ئهركی سهرشانی ئهم لیژنهیه ئهوهیه كه سهرپهرشتی ههموو كاروبارێكی وهرزشیی پارێزگاكه دهكاو راپۆرتگهلی خولاوخول (تقاریر دوریه)یش له بارهی بزاڤی وهرزشییهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة