المواد القانونية
ماددهی چوارهم: ئهو پێشمهرگهیەش كه تووشی كهمئهندامی بووه وپلهی زهبوونيیهكهی له (50%) كهمتره، لهسهر حهز وئارهزووی خۆی ههواڵهی یهكه جێنهگۆڕه (الوحدات الثابته) كانی ریزهكانی پێشمهرگه دهكرێ كه لهوێ كار بكات.
ماددهی دهیهم: دهكرێت ئهو ناكۆكیانهی له ئهنجامی پیاده$ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهو رێككهوتن و گرێبهستانهی بهپێی ئهم یاسایه دهبهسترێن چارهسهر بكرێن له رێگهی ناوبژیوانیی نێودهوڵهتی بهگوێرهی ئهوهی بهرژهوهندی گشتی پێویستی دهكات.
ماددهی سێزدهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی دوازدهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن و، پێڕهو و رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی دهربكهن.
ماددهی دوازدهم: یهكهم: دیوان دهستهڵاتی ههڵسهنگاندنی دارایی بۆ كاروباری گرێبهستی گشتی و ههروهها یارمهتی و بهخشش و قهرزو ئاسانكارییهكانی حكومهت ههیه بۆ دڵنیابوون له چۆنیهتی خهرج كردنیان بۆ ئهو مهبهستانهی كه بۆی تهرخانكراوه. دووهم: پێویسته دهزگاكانی ههرێم ههموو گرێبهست و بهیاننامهی قهرزو بهخششهكانی كه چنگی دهكهون لهماوهی مانگێك دا بۆ دیوانی بنێرێت به مهبهستی بهدواداچوون و دهربڕینی تێبینی پێویست لهم بارهیانهوه.
ماددهی سی یهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوینێكدا پێك دههێنرێ كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ به پێی حوكمی یاسا لێدهكۆڵێتهوه و ئهگهر دادوهرێكی تایبهتی بۆ دیاری نهكرابوو دادوهری دادگای سهرهتایی دهبێته دداوهری لێكۆلینهوه. دووهم: وهزیری داد لهسهر پێشنیازی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی هههی دادگای لێكۆلینهوه ب جۆرێك یا بۆ چهند جۆرێكی دیاریكراو له تاوان تهرخان بكا. سێ یهم: وهزیری داد بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهران بۆ لێكۆلینهوهی تاوانێك یان چهند تاوانێكی دیاری كراو پێك بێنێ و دهستهكه دهسهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێ.
ماددهی چوارهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچواندنیهوه جێبهجێ دهكرێت و له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی سێیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكات.
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: أ ـ ئهنجوومهنی دادوهری به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق و ئهندامێتی پێشینترین دوو جێگر له جێگرانی سهرۆك و ئهگهر له كایهدا نهبوون پێشینترین دوو داوهری دادگای پێداچوونهوه و سهرۆكی دیوانی تۆماری یاسایی (دیوان التدوین القانونی)و سهرۆكی داوای گشتی (الادعاء العام) و بهڕێوبهری گشتی تۆماری موڵكایهتی (التسجیل العقاری). "5" ب ـ ئهگهر سهرۆك ئامادهنهبوو پێشینرین دوو جێگرهكهی جێگهی دهگرنهوهو ئهگهر ئهوانیش ئاماده نهبوون پێشینترین ئهندامانی دادگای تێ ههڵچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجوومهن دهكا. دووهم: ئهنجوومهن بهلایهنی كهمهوه له مانگێك دا جارێك كۆدهبێتهوه وسهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبوونهوهی بكا وكۆبوونهوهی به بێ ئامادهبوونی سهرۆك یا ئهوهی له كاتی ئاماده نهبوونیدا جێگهی دهگرێتهوهو بهلایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ئهندامانی پێك نایهت و بڕیارهكانیش به زۆربهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهن دهدرێن. سێ یهم: ئهنجوومهن سكرتێرێكی له وهرگرانی باوهڕنامهی بهكالۆریۆسی له یاسادا دهبێ كه رێكخستنی كاروباری ئهنجوومهن و ئامادهكردنی بهرنامهی كاری و پوخته كردنی ئهو كێشانهی دهخرێته بهردهمی و راگهیاندنی بڕیارهكانی له ئهستۆ دهبێ.
ماددهی دووهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت.
ماددهی یهكهم: ماددهی نۆیهم له یاسای ئهنجومهنی وهزیران ههمواركراو ههڵدهوهشێنرێتهوه ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ئهنجومهنی وهزیران ئهم وهزارهتانهی خوارهوه لهخۆ دهگرێتهوه: 1- وهزارهتی داد. 2- وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 3- وهزارهتی ناوخۆ. 4- وهزارهتی دارایی وئابووری. 5- وهزارهتی سامانه سروشتیهكان. 6- وهزارهتی تهندروستی. 7- وهزارهتی پهروهرده. 8- وهزارهتی ئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێ بوون. 9- وهزارهتی شارهوانی و گهشت و گوزار. 10- وهزارهتی خوێندنی باڵاو توێژینهوهی زانستی. 11- وهزارهتی پلاندانان. 12- وهزارهتی كاروكاروباری كۆمهڵایهتی. 13- وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان. 14- وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوان. 15- وهزارهتی كشتوكالأ و سهرچاوهكانی ئاو. 16- وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی. 17- وهزارهتی گواستنهوهو گهیاندن. 18- وهزارهتی ئهوقاف و كاروباری ئایینی. 19- وهزارهتی كارهبا.
ماددهی سی ودووهم: ئهنجوومهن ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی نهخشهی سهرهتایی وهزارهت وپێشكهشكردنی تێبینی له بارهیهوه. 2- لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی وهزیر بۆیانی دهنێرێ. 3-تێروانینی پلهبهرزی و گواستنهوهو بهخواستندان(الترفیع والنقل والاعاره)ی دادوهران و لێكۆڵینهوه له رهوشت و رهفتارو لێهاتووییان و سهرپهرشتی كردنی پاراستنی سهربهخۆیی دادوهری (استقلال القچاء). "5" بهگوێرهی بڕیاری ژماره (10) له رۆژی 3/5/1994 تایبهت به یاسای ژماره (2)ی ساڵی 1994 (یاسای یهكهم ههمواركردنی یاسای دهسهڵاتی دادوهریی ژماره (14)ی ساڵی 1992. 4-دهركردنی بڕیاری پاڵاوتنی ئهوانهی تهواوی مهرجهكانی دامهزراندنیان بهدادوهر تێدایه و ئهگهر داواكارانی دامهزراندن پتر له پێویست بوون ئهوا ئهنجوومهن دهیانخاته بهر تاقیكردنهوهیهكهوه و ئهوسا بڕیاری پاڵاوتنی سهركهوتووترینیان دهدا. 5-لیژنهیهك بهناوی (لیژنهی كاروباری دادوهران)ەوه له سێ ئهندام پێك دههێنرێ كه ئهنجومهن لهسهرهتای ههر ساڵێكدا له ئهندامانی خۆی ههڵیاندهبژێرێ و ئیشی تێڕوانینی كاروباری دابینكردنی ڕێك و پێكی (الامور الانچباگیه)ی دادوهران دهبێ و بڕیاری لیژنهكهش دهشێ لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه لهلایهن وهزیر و ئهو دادوهرهوه كه بڕیارهكهی لهدژ دهرچووه له ماوهی سێ ڕۆژدا له ڕۆژی پێڕاگهیاندنی یهوه تانووتی لێ بدرێ و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه ئیتر بنبڕ (بات) دهبێ.
ماددهی یهكهم:مهبهست لهم ووشانهی خوارهوه مانای تهنیشتیانه:1-وهزارهت: وهزارهتی پهروهرده.2-وهزیر: وهزیری پرهروهرده.3-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی پهروهرده.4- دیوان: دیوانی وهزارهتی پهروهرده.5-ههرێم: ههرێمی كوردستان.6-كهمایهتی یهكان: ئاشووری یهكان توركمان و عهرهب و ئهوانی تر.
المادة الثالثة عشرة – اذا توفى المحكوم عليه غيابا خلال مدة الستة اشهر المذكورة فلورثته في المدة الباقية منها ان يطلبوا اعادة النظر فيما قضى به الحكم الغيابي من تعويض او مصادرة او رد . وتحكم المحكمة في هذا الطلب وفق الاجراءات السابقة .
ماددهی سی و چوارهم: 1ـ خواستی دامهزراندن به دادوهر لهگهڵ باوهڕنامهی خوێندن وئهو باوهڕنامانهی تر كه له مهرجهكانی دامهزراندندا دهخوازرێن و دهدرێن به وهزارهتی داد و وهزارهتیش دهبێ خواستهكانی دامهزراندن لهگهڵ باوهڕنامهكان دا ئهگر به پێی یاسا مهرجهكانیان تهواو بوون لهگهڵ راپۆرتێكدا له بارهی ههر یهكێكیانهوه لهڕووی پوختهی خزمهت و رهوشت و لێهاتوویی یهوه بنێرێ بۆ ئهنجومهنی دادوهری. 2 ـ ئهنجومهنی دادوهری لهگهڵ رهچاوكردنی بڕگهی چوارهمی ماددهی سی و دووهمدا پهسهندترین خواستهكانی دامهزراندن ههڵدهبژێرێ و بڕیاری دامهزراندنیان دهنێرێ بۆ وهزارهت بۆ دهركردنی فهرمانی ههرێمی به دامهزراندن.
ماددهی سی و حهوتهم: یهكهم: پله (درجه) و مووچهی دادوهران و زیادهی ساڵانه و پلهبهرزیان (العلاوه والترفیع) بهم جۆره دهبێ: پله سنووری مووچه به دینار زیاده ماوهی پله بهرزی ـــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ أ 520 ـ 590 14 ــــــــــــــــــــــ ب 460 ـ 500 12 5 ساڵ ج 380 ـ 435 10 5 ساڵ د 310 ـ 370 8 5 ساڵ دووهم: أ ـ سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه پلهی وهزیر دهبێ و مووچه و سهر مووچه (مخصصات)ی وهزیری دهدرێتێ. ب ـ مووچهی جێگری سهرۆك و دادوهری دادگای پێداچوونهوه (1000) دینار دهبێ. سێ یهم: دادوهر دوای ئهوهی ساڵێك خزمهت تهواو دهكا زیادهیهكی ساڵانهی لهخۆوه (تلقائی)ی له رادهی خوارهوه (الحد الادنی) بۆ ڕادهی سهرهوه (الحد الاقصی)ی ههر پلهیهكی بهو پێ یهی لهبڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدایه دهدرێتێ. چوارهم: أ ـ دادوهران و لهگهڵیاندا جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و دادوهرانی ئهم سهرمووچه دادوهری یانه وهردهگرن: مووچه لهقهزاوناحیهكان دا لهمهڵبهندی پارێزگاكاندا ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 520 ـ 590 80% ی مووچه 70% ی مووچه 460 ـ 500 90% ی مووچه 80% ی مووچه 310 ـ 435 100% ی مووچه 90% ی مووچه ب ـ مهرجه ئهوانهی سهرمووچه به پێی رێژهكانی بڕگهی (أ) وهردهگرن له شوێنی كارهكانیاندا نیشتهجێ بون و به پێچهوانهوه كهمترین رێژهی ئهو سهر مووچهیهی نێوان شوێنی كارهكهیان وهردهگرن. پێنجهم: أ ـ دادوهران و له گهڵیاندا جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و دادوهرهكانی و داواكاره گشتی یهكان (المدعون العامون) و جێگرهكانیان (300) سێ سهد دینار وهك سهر مووچهیهكی بڕاوه (مقگوع) لهبری كرێ خانوو وهردهگرن. ب ـ ئهگهر دادوهر چووه خانوویهكی میری یهوه دهبێ فهرمانگهكهی ئهو پارهیه بڕگهی (أ)ی سهرهوه وهك كرێ بدا بهو لایهنهی خاوهنی خانووهكهیه. ج ـ ئهوهی له شوێنی كارهكهیدا خانووی خۆی ههبێ یا ئهوهی له شوێنی كارهكهیدا نیشتهجێ نابێ لهسهر مووچهی كرێی خانوو بێ بهش دهكرێ. شهشهم: دادوهران و له گهڵیاندا جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهو دادوهرانی داواكارانی گشتی و جێگرهكانیان ئهم سهرمووچه بڕایهوانه وهردهگرن: أ ـ پۆلی یهكهم 1000 ههزار دینار ب ـ پۆلی دووهم 800 ههشت سهد دینار ج ـ پۆلی سێ یهم 600 شهش سهد دینار د ـ پۆلی چوارهم 400 چوار سهد دینار حهوتهم: سهرۆكی داوای گشتی و سهرۆكی دیوانی تۆماری یاسایی تۆماركاره یاساییهكان و بهڕێوبهری گشتی تۆماری موڵكایهتی و سهرپهرشتكارانی داد ئهگهر دادوهر نهبوون ئهو سهر مووچه دادوهرهی و سهر مووچه بڕاوهوهی كرێی خانویان دهدرێتێ كه لهم ماددهیهدا ههن. ههشتهم: سهر مووچهی دادوهری و سهر مووچهی كرێی خانوو یا ئهو سهر مووچهی بڕایهوانهی به پێی ئهم ماددهیه دهدرێن ناكهونه بهر حوكمی هیچ یاسایهك كه لهگهڵیدا ناكۆك بن.
ماددهی سی و ههشتهم: یهكهم: دادوهر له پلهیهكهوه بۆ پلهیهكی بهرزتر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دوای بهسهربردنی ئهو ماوهیهی له بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی (37)ی ئهم یاسایهدا دیاری كراوه بهرزدهكرێتهوه. دووهم: ئهنجومهنی دادوهری له بهرزكردنهوهی پلهی ههر دادوهرێكدا راپۆرتی سهرۆكی تێههڵچوونهوه و سهرپهرشتكاری داد لهبارهی لێهاتوویی و ههڵسوراندنی كارهكهیهوه به باشی و رای وهزارهتی داد لهبارهی رهوشت و رهفتاری یهوه رهچاو دهكا. سێ یهم: ئهنجومهنی دادوهری ئهگهر بۆی سهلماند ئهو دادوهره بۆ بهرزكردنهوهی پلهكهی لێهاتووه بڕیاری بۆ دهدا و وهزارهتی داد فهرمانی بۆ دهردهكا. چوارهم: ئهنجومهنی دادوهری ماوهیهك كهله سێ مانگ كهمتر و ساڵێك زیاتر نهبێ بۆ زیاتر لهیهك جاریش دوابخا ئهگهر وای بۆچوو كه شیاوی نییه. پێنجهم: ئهگهر دادوهرێك زیاتر له دووجاری یهك له دوای یهك له ههمان پلهدا بهرزكردنهوهی دواخرا دهشێ لهسهر پێشنیازی وهزیری داد و بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و بهفهرمانێكی ههرێمی كۆتایی به خزمهتی بهێنرێ یا بگوێزرێتهوه بۆ كارێكی شارستانی (مهدهنی).
ماددهی سێیهم: 1. زهوییه كشتوكاڵییهكان كه موڵی تهواو (صرف)ی كهسانی سروشتی و (معنوی)ن (تهنها كۆمهڵهكانی ههرهوهزی بیناسازی نهبن) كه دهكهونه سنووری قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (مرحله قید تنفیذ) له رهنگرێژی بنهرهتیدا، به مولك دهكرێن بۆ حكومهتی ههرێمی كوردستانی عێراق، وه به ناوی شارهوانییهكان پهیوهندیدارهوه (به گوێرهی شوێنهكهی) تۆمار دهكرێن، ئهگهر رهنگرێژی ناوبراو بهكار هێنانی ناكشتوكاڵی بۆ دیاری كردبوو. 2. خاوهنی ئهو زهویانه به شێوهی (عینی) قهرهبوو دهكرێنهوه به رێژهی (12%) له كۆی پانتایی ئهو زهویانهی كه به ناوی شارهوانییهوه تۆمار دهكرێن مافی ئهوهیان ههیه كه ئهو پارچهی پێیان دراوه جیاكاری (افراز)ی بكهن كه لهگهڵ ئهو بهكارهێنانهی كه بۆی داندراوه هاو دژ نهبێت. 3. ئهگهر زهویهكان بكهونه شوێنی نانیشتهجێ بوون خاوهنهكانیان له شوێنی سوكنا بوون له ناو سنووری شارهوانیهكاندا قهرهبوو دهكرێنهوه كه هاوسهنگ بێ لهگهڵ نرخی ئهو رێژهیهدا، وه ههروهها دهتوانن جیاكاری (افراز) ی ئهو پارچهیه بكهن كه پێیان دراوه.
ماددهی دهیهم: 1-دهشێ سهرۆك، یان دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی تهنفیزی، بانگهێشتی دهستهی گشتی بكهن بۆ كۆبوونهوهیهكی لاوهكی بۆ گفتوگۆ كردن لهسهر مهلهسهگهلی دیاركراو. 2- دهستهی گشتی ناشێ كۆبوونهوهیهكی لاوهكی بۆ سهیر كردنی بابهتێك كه لهوه پێش بڕدراوهتهوه ساز بدات تا شهش مانگ بهسهر ئهو كۆبوونهوهیهدا رانهبوورێ كه بابهتهكهی تێدا بڕدراوهتهوه. 3- له كۆبوونهوه لاوهكییهكاندا ههمان ئیجرائاتی كۆبوونهوه ئاساییهكان دهگیرێته بهر.
ماددهی ههشتهم: ئهنجومهنی دهزگا لهمانه پێك دێت: 1. سهرۆكی دهزگا سهرۆك 2. جێگری سهرۆكی دهزگا ئهندامهو، له دیارنهبوونی سهرۆكی دهزگا جێی دهگرێتهوه 3. بهرێوهبهری گشتی گهشتیاری ئهندامه 4. بهرێوهبهری كاروباری یاسایی دهزگاكه ئهندامه 5. پسپۆڕێك له كاروباری گهشتو گوزارو ئوتێلداریدا ئهندامه 6. شارهزایهكی ئابووری ئهندامه 7. ئهندامێكی دی، یان زیاتر هی ناوهوه یان دهرهوهی دهزگا كه پسپۆربن و سهرۆكی دهزگا به زهرووری بزانێ، له دانیشتنهكانی ئهنجومهندا ئامادهببن، بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانیان ههبێ
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة