المواد القانونية
ماددهی حهوتهم: حوكمهكانی مادده (5.4.2.1)ی ئهم یاسایه، حوكمدراوه گهڕاوهكان وئهوانهی ئهم تاوانانهیان ئهنجامداوه ناگرێتهوه:ـ یهكهم: تیرۆر كردن. دووهم: كوشتنی ئهوبیانیانهی كه له ههرێمدا كاردهكهن. سێیهم: ئهوكوشتنهی دزی لهگهلأ دابێ. چوارهم:بازرگانی كردن بهمادده بێهۆشكهرهكان. پێنجهم: ئهوتاوانانهی دژی ئاسایشی ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بن. شهشهم: دهست پیسی ودزینی پارهوسامانی ههرێم. حهوتهم: تهزویركردنی نووسراوی فهرمی پهیوهندیدار به ئابووری وئاسایشی ههرێم. ههشتهم: تهزویر وقهڵپكردنی پاره ودراو. نۆیهم: بهرتیل. دهیهم: پڕدان وخراپكردنی ئافرهت ونێربازی ومێبازی لهگهلأ مهحرهمهكان. یازدهم: كوشتن لهسهر مهسهلهی نامووس(عهیب شۆرین).
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی شهشهم: پێویسته وهزارهته پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهر كار.
ماددهی پێنجهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی یهكهم: دهكرێ زهوی كشتوكاڵی و ناكشتوكاڵی و باغهكانی كه موڵكی تهواو (صرف)ی فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی و دام و دهزگاكانی شههید و رێكخراوهكانی جهماوهری و پیشهی و كۆمهڵهكانی ههرهوهزی بیناسازین جیاكاریان تیادا بكرێ (افراز) بكرێن. وه ههروهها ئهو باغ و زهوی یه ناكشتوكاڵیانهی كه (وهقف) ێكی خهیری راست كراون دهكهونه نێوان سنووری قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (المرحله قید التنفيذ) له رهنگ رێژی بنهرهتی شارهوانییهكانی ههرێمی كوردستان به جۆریك هاودژ نهبێ لهگهڵ ئهو بهكارهێنانانهی بۆیان دانراوه.
ماددهی چوارهم: بۆ گهیشتن به قهرهبوێكی دادوهرانه بۆ كهسانی پهیوهندیدار دهشێ لاری بوون (اعتراض) نیشان بدان لهسهر بڕیاری لیژنه تایبهتمهنده جێبهجێ كارهكانی حوكمهكانی ئهم بڕیاره له لای دادگا بهرای شوێنی عهقارهكه له ماوهی (15) رۆژدا له مێژووی ئاگادار كردبوون به بڕیارهكهوه، بڕیاری دادگاش بن بڕه، وه لهسهر دادگاكانیشه كه به پهله سهیری ئهم لاری بوونانه بكهن.
ماددهی سێیهم: 1. زهوییه كشتوكاڵییهكان كه موڵی تهواو (صرف)ی كهسانی سروشتی و (معنوی)ن (تهنها كۆمهڵهكانی ههرهوهزی بیناسازی نهبن) كه دهكهونه سنووری قۆناغی جێبهجێ كردنهوه (مرحله قید تنفیذ) له رهنگرێژی بنهرهتیدا، به مولك دهكرێن بۆ حكومهتی ههرێمی كوردستانی عێراق، وه به ناوی شارهوانییهكان پهیوهندیدارهوه (به گوێرهی شوێنهكهی) تۆمار دهكرێن، ئهگهر رهنگرێژی ناوبراو بهكار هێنانی ناكشتوكاڵی بۆ دیاری كردبوو. 2. خاوهنی ئهو زهویانه به شێوهی (عینی) قهرهبوو دهكرێنهوه به رێژهی (12%) له كۆی پانتایی ئهو زهویانهی كه به ناوی شارهوانییهوه تۆمار دهكرێن مافی ئهوهیان ههیه كه ئهو پارچهی پێیان دراوه جیاكاری (افراز)ی بكهن كه لهگهڵ ئهو بهكارهێنانهی كه بۆی داندراوه هاو دژ نهبێت. 3. ئهگهر زهویهكان بكهونه شوێنی نانیشتهجێ بوون خاوهنهكانیان له شوێنی سوكنا بوون له ناو سنووری شارهوانیهكاندا قهرهبوو دهكرێنهوه كه هاوسهنگ بێ لهگهڵ نرخی ئهو رێژهیهدا، وه ههروهها دهتوانن جیاكاری (افراز) ی ئهو پارچهیه بكهن كه پێیان دراوه.
ماددهی بیست و چوارهم: دهبێ ئهوهی به پرۆفیسۆری یاریدهدهر دادهمهزرێ یا ئهو پلهیهی پێ دهبهخشرێ مهرجهكانی بڕگهی (1)ی ماددهی (22)ی تێدا بن و به لایهنی كهمهوه شهش ساڵ له پلهی پرۆفیسۆری یاریدهدهر بهسهر بردبێ و لهو ماوهیهدا كۆششێكی دیاری له دهرس وتنهوهدا كردبێ به لایهنی كهمهوه سێ لێكۆلینهوهی رهسهن و داهێنراو بڵاوكردبێتهوه.
ماددهی بیست و سێیهم: دهبێ ئهوهی به پرۆفیسۆری یاریدهدهر دادهمهزرێ یا ئهو پلهیهی پێ دهبهخشرێ له دهرس وتنهوهدا له پلهی مامۆستادا بووبێ له یهكێ له زانكۆكان یا دهزگای پهیمانگا هونهریهكاندا بۆ ماوهیهكی له ژوار ساڵ كهمتر نهبێ و بهلایهنی كهمهوه سێ لێكۆلینهوهی بایهخداری بڵاوكردبێتهوه،
ماددهی یهكهم: ئهو خانووه نیشتهجێیانهی دهكهونه حهرهمی گوندهكان و، ئهو خانووانهی ئاسهواری بیناكانیان ماوه، له نێو سنووری شارهوانیهكاندا، كه تاوهكو دهرچوونی ئهم یاسایه بهخاوهن نهكراون، بهگوێرهی دیزاینی بنهڕهتی شارهوانیهكان، بهخاوهن دهكرێن و، بۆ دیاری كردنی حهرهمی گوندهكانیش پشت دهبهسترێت به نهخشهی كادستڕۆ، بهم شێوهی خوارهوه: یهكهم: ڕووبهری زهوی تا ڕادهی (400م2) به نرخێكی رهمزی و، ئهوهی لهم ڕادهیه زیاتر بێت تا ڕادهی ڕووبهری (800م2) به نرخی (50%)ی نرخی باو له پارێزگاو، (25%) له قهزاو، (10%) له ناحیه، بهخاوهن دهكرێن. دووهم: ئهگهر ڕووبهرهكه له (800م2) زیاتر بێت ئهوا ڕووبهره زێدهكه به ناوی شارهوانیی پهیوهندار بهبێ بهرامبهر تۆمار دهكرێت.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهگهر داواكاری بهخاوهنكردنهكه بههۆی نهگونجانی جێگای زهوی وزارهكه لهگهڵ دیزاینه بنهڕهتیهكانی شارهكان، رهتكرایهوه، ئهوا شارهوانی پهیوهندار پارچه زهویێكی نیشتهجێبوونی گونجاو به ڕووبهرێك كه له (400م2) زیاتر نهبێت، له ناو حهرهمی گوند ئهگهر ههبێت، تهرخان دهكات، و بهخاوهن دهكرێت بهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه. دووهم: له حاڵهتی نهبوونی پارچهی نیشتهجێبوون بۆ قهرهبوو كردنهوه بهگوێرهی بڕگه (یهكهم)ی سهرهوه، ئهوا ئهوانهی دهیانگرێتهوه به پارچهی نیشتهجێبوونی هاوشێوه له نێو سنووری نزیكترین شارهوانی، قهرهبوو دهكرێنهوه.
ماددهی حهوتهم: دهستهی گشتی ئهمانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: 1-سهرۆك و ئهندامانی دهستهی تهنفیزی ههڵدهبژێرێت – تهنیا نوێنهرانی وهزارهتهكان و لاوانی كوردستان و ئهو شارهزایانهشی لێ دهرچێ كه به دامهزراندن دادهمهزرێن. 2- گفتوگۆ لهسهر مهحزهری كۆبوونهوهكانی پێشتر دهكات. 3- راپۆرتی چالاكی و پلانه جۆربهجۆرهكانی ساڵی تازهی ئهنجومهن تهسدیق دهكات. 4- گفتوگۆ لهسهر ئهو پێشنیازانه دهكات كه یهكێتی و یانه وهرزشییهكان پێشكهشی دهكهن، ئهوجا بهر له كۆبوونهوه، له كهمی به مانگێك به نووسین پێشكهشی دهكات به مهكتهبی یهكێتی و یانهكانی ئهنجومهن. 5- راپۆرتی حساباتی كۆتایی ساڵی دارایی رابوردووی ئهمینداری دارایی ئهنجومهن تهسدیق دهكات. 6- بوجهی ساڵانهی ئهنجومهن ئاماده دهكات و پێشكهشی دهكات به لایهنه پێوهندیدارهكان. 7- دروشمی ئهنجومهن دیار دهكات.
ماددهی سێیهم: مهرجهكانی بهخاوهنكردن یهكهم: پێویسته خانووهكه بۆ نیشتهجێبوون تهرخان كرابێت و بكهوێته حهرهمی گوند له ناو سنووری شارهوانیهكاندا. دووهم: ئهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه یان میراتگره شهرعیهكانی، داواكاری بهخاوهنكردن پێشكهش به لێژنهی تایبهتمهندی پێكهاتوو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، دهكات، له ماوهی (6) شهش مانگ له رێكهوتی پێكهێنانی لێژنه تایبهتمهنده ئاماژه بۆكراوهكان له بڕگه (یهكهم)ی ماددهی دووهمی ئهم یاسایه.
ماددهی چوارهم: داواكردنی قهرهبووكردنهوه به پێی ئهم رێكارانهی خوارهوه دهبێ: یهكهم: داوای قهرهبووكردنهوه پێشكهش بهو لیژنانه دهكرێت كه له دادگاكانی تێههڵچوونهوه پێك هێنراون و حكومهتیش ئاكامی قهرهبووكردنهوهكه له ئهستۆ دهگرێت پاش ئهوهی بڕیاری لیژنهكان پلهی كۆتایی وهردهگرن. دووهم: به پێی ئهم یاسایه پاش تێپهڕبوونی ساڵێك بهسهر وهرگرتنی بڕیاری ئازاد كردنی یان حوكمدان بهبێ تاوانی پلهی كۆتایی گوێ له داواكاری قهرهبووكردنهوه ناگیرێ. سێیهم: مافی قهرهبووكردنهوه له كاتی مردنی خاوهن ماف تهنها بۆ هاوسهر و مندالأ ودایك وباوك دهگوازرێتهوه.
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له كۆتایی ههموو ساڵێكدا لهسهر بانگهێشتی نووسراوی دهستهی تهنفیزی كۆبوونهوهیهك ساز دهدا. لهو بانگهێشتهدا دهستهی تهنفیزی كات و جێگای كۆبوونهوهكه دیار دهكات و ئهم بهیاننامانهشی لهگهڵدا دهنێرێ: 1-لیستی ئیشهكان. 2- راپۆرتی تهدقیقكاری حسابات له ئهنجومهن. 3- راپۆرتی ژمێریاری یاسایی لهبارهی ساڵی رابوردوو. 4- خهمڵاندنهكانی بوجهی ساڵی دادێ.
ماددهی نۆیهم: 1-له كۆبوونهوهی دهستهی گشتیدا، نیصابی یاسایی به ئاماده بوونی دووسێیهكی ئهندامان دێتهجێ، دهنا كۆبوونهوهكه بۆ ماوهی یهك ههفته دوادهخرێت و نیصاب به ئاماده بوونی سێیهكی ئهندامان دێتهجێ. 2- ئهگهر ههلومهرجێكی ناكاو روویداو دهستهی گشتی لهكاتی دیاركراودا كۆبوونهوهوه، ئهوه لهو بارهدا پێویسته لهسهر ئهنجومهن كات و وهختێكی تر بۆ كۆبوونهوهكه دیار بكات و ئهندامهكانیشی لێ ئاگادار بكات. 3- دهستهی گشتی كۆبوونهوهكانی خۆی به سهرۆكایهتیی سهرۆك سازدهداو ئهگهر ئهو دیار نهبوو، ئهوه لهو بارهدا به سهرۆكایهتیی جێگرهكهی سازی دهدات. 4- ئهگهر سهرۆك و جێگرهكهشی ههردووكیان دیار نهبوون، ئهوه كۆبوونهوهكه بۆ ماوهی ههفتهیهك دوادهخرێ، خۆ ئهگهر هات و له كۆبوونهوهی دوای ئهوهشدا ئاماده نهبوون، ئهوه لهو بارهدا دهستهی گشتی لهناو ئهندامهكانی ئهنجومهندا سهرۆكێك بۆ كۆبوونهوهكه دهستنیشان دهكات. 5- دهستهی گشتی بڕیارهكانی خۆی به زۆرینهی رهها دهردههێنێ و، ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ کام تایان بووبێ، بۆ ئهوه. 6- دهنگدان لهسهر بڕیارهكانی دهستهی گشتی له رووه.
ماددهی شازدهم: یهكهم: كارمهندانی هاتوچۆ، ئهوانهیان كه تهرخان كراون بۆ ئیشكردن له وێستگهی كێشانهكه، دهستهڵاتی سهپاندنی غهرامه و دهست بهسهرداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده باریان پێدهدرێت بهپێی حوكمهكانی ماددهی (15)ی ئهم یاسایه و، بڕیارهكانیشیان لهم رووهوه بنبڕ دهبێت. دووهم: پشت بهستن به خوێندنهوهی پێوانهی كێش بهڵگهی سهلماندنه بۆ مهبهستی سزادانی سهرپێچیكار. سێیهم: له حاڵهتێكدا ئهگهر ئهو غهرامهیهی له ماددهی (15)ی ئهم یاسایهدا دهقهكهی هاتووه، له ماوهی (15) رۆژدا له رۆژی سهرپێچیهكهوه نهدرێت، ئهوا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله سهرپێچیكهرهكه بهبهند كردن بۆ ماوهیهك سزا دهدرێت كه له (1) مانگ كهمتر نهبێ و، له (3) مانگیش زیاتر نهبێت. چوارهم: شوفێری ئوتومبیلهكه یان خاوهنهكهی كه له كرداری كێشانهكه خۆی بدزێتهوه، به غهرامهیهك سزا دهدرێت له (250.000) دووسهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (400.000) چوارسهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێت، لهگهڵ لانهدان له حوكمهكانی بهندی یهكهم له ماددهی (15)ی ئهم یاسایه.
ماددهی دهیهم: 1-دهشێ سهرۆك، یان دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی تهنفیزی، بانگهێشتی دهستهی گشتی بكهن بۆ كۆبوونهوهیهكی لاوهكی بۆ گفتوگۆ كردن لهسهر مهلهسهگهلی دیاركراو. 2- دهستهی گشتی ناشێ كۆبوونهوهیهكی لاوهكی بۆ سهیر كردنی بابهتێك كه لهوه پێش بڕدراوهتهوه ساز بدات تا شهش مانگ بهسهر ئهو كۆبوونهوهیهدا رانهبوورێ كه بابهتهكهی تێدا بڕدراوهتهوه. 3- له كۆبوونهوه لاوهكییهكاندا ههمان ئیجرائاتی كۆبوونهوه ئاساییهكان دهگیرێته بهر.
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه ئهمانهی خوارهوهیه: یهكهم: پاراستنی سهلامهتیی رێگا گشتییهكان و پرد و یهكتربڕ و تونێلهكان و چاككردنهوهیان و نههێشتنی دهست درێژی بۆ سهریان. دووهم: دیاركردنی قهدهغهكراوهكانی رێگا گشتییهكان و پرد و یهكتربڕ و تونێلهكان و، رێكخستنی بهكارهێنانیان. سێیهم: دیاركردنی قورسایی میحوهری لۆریهكان و خێرایی و مهودای ئهو ئۆتۆمبیلانهی كه رێگا گشتییهكان بهكاردههێنن. چوارهم: ئاسانكردنی رێكارهكانی دهستبهسهر داگرتنی ئهو زهویانهی كه رێگا گشتییهكان و پرد و یهكتربڕ و تونێلیان پێدا دهڕوات و به موڵكردنیان و، رێكخستنی رێكاری خهمڵاندنی بهشهكانی تری له دامهزراو و چێنراو و زهرعات و، چۆنیهتی قهرهبووكردنهوهیان. پێنجهم: رێكخستن و مۆڵهت پێدانی بنیادنانی ئهو دهمهزراوانهی كه خزمهت به رێگا گشتییهكان دهگهیهنن و، دیاری كردنی دووراییان لهو رێگایانهوه. شهشهم: رهزامهندی پیشان دان لهسهر پڕۆژهكانی تری دهرهوهی سنووری دهسهڵاتی سهرۆكایهتی شارهوانییهكان و بهڕێوهبهرایهتییهكانی شارهوانی. حهوتهم: رێكخستن و پێدانی مۆڵهت و دانانی هۆكارهكانی ریكلام كردن و راگهیاندن لهسهر رێگا گشتییهكان.
ماددهی سیازدهیهم: دهببێ ئهوهی به سهرۆكی زانكۆ دادهمهزرێ باوهرنامهی دكتۆرای ههبێ و له پلهی پرۆفیسۆر یاریدهدهری پرۆفیسۆردابێ و خحمهتی له ده ساڵ كهمتر نهبی ئهوهوی دوای ههڵبژاردنی له لایهن ئهو ئهندامانهی دهستهی دهرس وتنهوه له زانكۆدا كه له پلهی پرۆفیسۆری یاریدهدهر و بهرهوژوودان و دامهزراندنیشی به بڕیاری لایهنی پهیوهندار و به پێی یاسا رهژاوكراوهكان و بۆ ماوهی چوار ساڵ دهبێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة