المواد القانونية
ماددهی دووهم: یهكهم: ههر كهسێك كه پهیوهستی ههبێ به پهیوهندییهكی خێزانی، ئهنجامدانی توندوتیژی له چوارچێوهی خێزاندا لێ قهدهغه دهكرێ لهوانهش: توندوتیژی جهستهیی و جنسی و دهروونی و، ئهم كردهوانهش وهك نموونه به توندوتیژی خێزانی دادهنرێت: 1. هاوسهرگیری بهزۆر. 2. هاوسهرگیری ژن به ژن (شغار) و منداڵ به شوودان. 3. به شوودان لهجیاتی خوێن. 4. لێك جوداكردنهوهی بهزۆر (الطلاق بالاكراه). 5. بڕینی پهیوهندی كۆمهڵایهتی (صله الارحام). 6. مێرد به زۆر ژنی خۆی ناچاری بهدڕهوشی و كاری داوێن پیسی بكات. 7. خهتهنكردنی مێیینه. 8. ناچاكردنی تاكهكانی خێزان بۆ جێهێشتنی فهرمانبهریهتی به نارهزایهتی خۆیان. 9. ناچاركردنی منداڵ بۆ كاركردن و سواڵكردن و بهجێهێشتنی خوێندن. 10ـ خۆكوشتن له ئهنجامی توندوتیژی خێزان. 11ـ له بار بردن له ئهنجامی توندوتیژی خێزان. 12ـ لێدانی تاكهكانی خێزان و منداڵ به ههر بیانوویهك بێت. 13ـ سووكایهتی پێ كردن و جنێودان و جنێو دان به كهس و كارو بهكهم سهیركردنی و ئازاردانی و گوشار بۆ هێنانی دهروونی و پێشێل كردنی مافهكانی و بهزۆر سهرجێی كردن. دووهم: بۆ زیان پێكهوتوو له توندوتیژی خێزانی ههیه زامنكاری پاراستنی له توندوتیژی ههبێت. سێیهم: 1. داوا له كێشهی توندوتیژی خێزانی لهلایهن زیان پێكهوتوو یان ئهوهی بهپێی یاسا شوێنی دهگرێتهوه دهجوولێنرێ و دادگا یان لێكۆڵهرهوه یان بهرپرسی بنكهی پۆلیس یان داواكاری گشتی لێ ئاگادار دهكاتهوه. 2. لهسهر كارمهندانی بواری تهندروستی و پهروهرده و بنكه فهرمییهكانه بۆ هاوكاری كردنی قوربانیانی توندوتیژی خێزانی ههواڵ بدهن. چوارهم: رێكارهكانی لێكۆڵینهوه و دادگایی كردن له كێشهكانی توندوتیژی خێزانی نهێنی دهبێت.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. ئهنجومهن: ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق. سهرۆك: سهرۆكی ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق. ئهمینداری دارایی: ئهمینداری كاروباری دارایی ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق. مهكتهب: مهكتهبی یانهو یهكێتییه وهرزشییهكان له بارهگای ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی عێراقدا. یهكێتی: دهستهیهكی وهرزشییه، به ئهنجومهنهوه پهیوهستهو، سهرپهرشتی كاروباری گهمهیهك له گهمه وهرزشییهكان دهكات. یانه: دهستهیهكی بهپێی یاسا ئیجازه پێدراوه، له كۆمهڵێ خهڵك پێك دێت كه له هزرێكی وهرزشیدا یهك دهگرنهوه.
ماددهی دووهم: ماددهی یهكهم له یاسای ژماره (12)ی ساڵی 1997 ههمواردهكرێ و بهم جۆرهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: ماددهی یهكهم: له ههرێمی كوردستان- عێراقدا كۆڕێك به ناوی (ئهكادیمیای كوردی) دادهمهزرێ و به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهلكێ.
ماددهی دهیهم : پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پێوهندیدارهكان حكومهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزارهت: وهزارهتی پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 3-وهزیر: وهزیری پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی پیشهسازی و ووزهی ههرێم. 5-ئهنجومهن: ئهنجومهنی راوێژكاری ی وهزارهت.
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهندام دهبێ ئهم مهرجانهی لێ بێته دی: 1. دهبێ هاولاتی ههرێم بێ و تێیدا نیشتهجێ بێ. 2. به تاوانێكی ناسیاسی یان كهتنێكی ئابروبهر حوكم نهدرابێ. 3. دهبێ خودان بڕوانامهیهكی هونهری بێ له كۆلێج یا پهیمانگایهكی هونهری كه به رهسمی دانی پێدانرابێت. یان بهڵگه نامهیهكی هونهری له بارهی پسپۆریهكهی له پهیمانگایهكی هونهری كه به رهسمی دانی پیدانرابێ پێشكهش بكا به مهرجێك ماوهی خوێندنی لهم پهیمانگایه له دوو ساڵی بهردهوام كهمتر نهبێ لهگهڵ كاركردنی هونهری له یهكێك له رێكخراوه جهماوهریهكاندا له بواری پسپۆریهكهیدا بۆ ماوهیهك كه له دوو ساڵ كهمتر نهبوبێت لایهنێكی پسپۆر پشتگیری بكات. 4. یاخود ئهو كاره هونهریییهی به شێوهیهكی بهردهوام كردبێت كه ئهم یاسایه بڕیاری لهسهر داوه. بۆ ماوهیهك له پێنج ساڵ كهمتر نهبێت و لایهنێكی رهسمی یان ئههلی تایبهتمهند پشتگیری بكات.
ماددهی سی و یهكهم: دارایی سهندیكا له مانهی خوارهوه پێك دێت: 1. رهسمی چوونه پاڵ سهندیكای ئهندامه كاراكان شهست دیناره، بۆ بهشدار بووانیش، بیست دیناره. 2. رهسمی بهشدار بوونی ساڵانهی ئهندامه كاراكان پهنجا دیناره بۆ بهشدار بووانیش پانزده دیناره. 3. رهسمی كردنهوهی پێشانگای ئههلی و پێشاندانی شانۆگهری و ئاههنگی هونهری و ئهمهش به رێنمایی تایبهتی رادهیهكی بۆ دادهنرێت، به مهرجێك له سهد دینار پترنهبێت. 4. ئهو یارمهتییانهی كه لایهنی رهسمی و هی دیكه بهشداریی تێدا دهكهن. 5. دهسكهوتی ئاههنگ و پیتاكی گشتی كه سهندیكا ئهنجامی دهدا. 6. قازانجی ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا بونیادیان دهنێ. 7. قازانجی چاپهمهنییهكانی سهندیكا. 8. ئهو كرێیهی كه ئهنجومهنی سهندیكا بڕیاری لهسهر دهدات له كاتی ناوبژی كردن دا (التحكیم). 9. كرێی پشتگیری كردنی شیاوی كارمهندانی سهندیكا و ئهو شایهتمانیانهی كه دهری دهكات. 10. پیتاك و بهخششهكان.
المادة السابعة والعشرون : الاعتراف بالاحكام الجزائية يتعين على كل دولة طرف ان تعترف بالاحكام الجزائية الصادرة عن محاكم دولة طرف اخرى بشأن احدى الجرائم المشمولة بهذه الاتفاقية ما لم يتعارض ذلك مع احكام النظام العام او القانون وتستثنى من ذلك ما يأتي : 1- الاحكام التي ما زالت قابلة للطعن فيها بأحد اوجه الطعن المقررة في قانون الدولة التي صدر الحكم من احدى محاكمها . 2- الاحكام الصادرة في جريمة تدخل اصلاً ضمن الولاية القضائية للدولة المطلوب منها المساعدة متى باشرت فيها اياً من اجراءات التحقيق او المحاكمة .
المادة التاسعة والثلاثون : نقل الشهود والخبراء 1- اذا كان الشاهد او الخبير المطلوب مثوله امام الدولة الطالبة محبوسا في الدولة المطلوب منها،يجرى نقله مؤقتا الى المكان الذي ستعقد فيه الجلسة المطلوب سماع شهادته او خبرته فيها ، وذلك بالشروط وفي المواعيد التي تحددها الدولة المطلوب منها ، ويجوز رفض النقل : أ – اذا رفض الشاهد او الخبير المحبوس . ب – اذا كان وجوده ضروريا من اجل اجراءات جنائية تتخذ في اقليم الدولة المطلوب منها. ج – اذا كان نقله من شأنه اطالة امد حبسه . د – اذا كانت هناك اعتبارات تحول دون نقله . 2- يظل الشاهد او الخبير المنقول محبوسا في اقليم الدولة الطالبة الى حين اعادته الى الدولة المطلوب منها ، مالم تطلب الدولة الاخيرة اطلاق سراحه .
ماددهی سی و یهكهم: مافهكانی خانهنشینی له رۆژی دهستههڵگرتن لهكار یان مردنهوه خهرج دهكرێت، ئهگهر داواكارییهكه له ماوهی پتر له (3) سێ ساڵدا دوا كهوت، ئهو كات له رۆژی پێشكهش كردنی داواكهوه خهرج دهكرێت، ئهگهر دواكهوتنهكه به بیانوویهكی رهوا نهبوو.
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه، ئهنجومهنێ بهناوی (ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق) ساز دهدرێت و به باڵاترین دهستهی كاروباری وهرزشیی ههرێم له قهڵهم دهدرێ و به سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه پهیوهست دهبێ و بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم/ دهستهی گشتی، لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكهكانی یهكێتییه وهرزشییهكانی ههرێم. 2- سهرۆكهكانی یانه وهرزشییهكانی ههرێم. 3- بهرپرسانی لیژنه گهلی وهرزشیی پارێزگاكان. دووهم: دهستهی تهنفیزی، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1-سهرۆك. 2- جێگری سهرۆك. 3- سكرتێر. 4- ئهمینداری دارایی. 5- بهرپرسی یانهو یهكێتیه وهرزشییهكان. 6- بهرپرسی مهكتهبی پێوهندیگهل و راگهیاندن. 7- بهرپرسانی لیژنهگهلی وهرزشیی پارێزگاكان. 8- نوێنهری وهزارهتی رۆشنبیری. 9- نوێنهری وهزارهتی پهروهرده. 10- نوێنهری فێركردنی باڵا. 11- نوێنهری وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 12- نوێنهری وهزارهتی ناوخۆ. 13- نوێنهری لاوانی كوردستان. 14- (3) سێ شارهزای پسپۆر كه سهرۆك به رهزامهندیی ئهنجومهن ناوزهدیان دهكات. سێیهم: لیژنه وهرزشییهكانی پارێزگاكان: لیژنهی پارێزگا له (3) سێ ئهندام پێك دێت كه لهلایهن سهرۆكهكانی یهكێتی و یانه وهرزشییهكانی پارێزگاكهوه ههڵدهبژێردرێن و لیژنهكهش لهناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆكێك و بهرپرسێكی دارایی بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ. ئهركی سهرشانی ئهم لیژنهیه ئهوهیه كه سهرپهرشتی ههموو كاروبارێكی وهرزشیی پارێزگاكه دهكاو راپۆرتگهلی خولاوخول (تقاریر دوریه)یش له بارهی بزاڤی وهرزشییهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
ماددهی ههژدهیهم: وهزیری ناوخۆ بۆی ههیه ماوه بداته ئهوكهسهی چهكی له دهرهوهی عێراقهوه لهگهڵ خۆی دا هێناوه دهمانچه و یهك تفهنگی راو و عهتادهكهیان له له فهرمانگهی گومرگ دهربكا دوای پهسهند كردنی له لایهن دهسهڵاتی مۆڵهتدانهوه دوای بوونی مهرجه یاساییهكان له خاوهنهكانیاندا به ژێر دهستگرتن وههڵگرتنی ئهو چهكانهوه دهبێ رهسمی گومرگی پێویستیان لێ بدرێ و ماوهدانهكهی ئهو كهسهش جار دهبێ.
ماددهی سێیهم: ئهنجومهن سهربهخۆیی ئیداریی و دارایی خۆی ههیه شهخسییهتی مهعنهویی خۆیشی دهبێت.
ماددهی چوارهم: داواكردنی قهرهبووكردنهوه به پێی ئهم رێكارانهی خوارهوه دهبێ: یهكهم: داوای قهرهبووكردنهوه پێشكهش بهو لیژنانه دهكرێت كه له دادگاكانی تێههڵچوونهوه پێك هێنراون و حكومهتیش ئاكامی قهرهبووكردنهوهكه له ئهستۆ دهگرێت پاش ئهوهی بڕیاری لیژنهكان پلهی كۆتایی وهردهگرن. دووهم: به پێی ئهم یاسایه پاش تێپهڕبوونی ساڵێك بهسهر وهرگرتنی بڕیاری ئازاد كردنی یان حوكمدان بهبێ تاوانی پلهی كۆتایی گوێ له داواكاری قهرهبووكردنهوه ناگیرێ. سێیهم: مافی قهرهبووكردنهوه له كاتی مردنی خاوهن ماف تهنها بۆ هاوسهر و مندالأ ودایك وباوك دهگوازرێتهوه.
مادهی حهوتهم: 1-وهزیر بۆی ههیه چوار چێوهی دام و دهزگاكانی بهرێوهبهرێتیییه گشتیییهكان و له كاتی پێویستدا بهرێوهبهرێتی یا بهش یا لقی نوێ پێك بێنێ یا بیانخاته پاڵ یهكتر. 2-ئهرك و دهسهڵاتهكانی وهزارهت به پهیرهوێك دیاری دهكرێن. 3-وهزیر بۆی ههیه به پێی پێویست لیژنهی ههمیشهیی یا كاتی پێك بێنێ.
ماددهی یازدهم: ئهگهر ئهو كهسه گیراوه یا بهندكراوهی سوودی وهرگرتبـێ له حوكمهكانی ئهم یاسایه وله ماوهی سێ ساڵ له بهردانی گهڕایهوه سهر ئهنجامدانی تاوان ولهسهری لهلایهن دادگای تایبهتی بۆ ماوهیهك له 3 سالأ كهمتر نهبێ حوكم درا ئهوا بڕیاری لێبوردنهكهی یا كهمكردنهوهی حوكمهكهی لێ ههڵدهوهشێتهوه وههموو سزا كهوتووهكهیشی بهسهریدا دهسهپێزێ ئهگهر تاوانێكی كرد و، نیوهی ماوهی سزاكهی ههڵدهوهشێتهوه ئهگهر تاوانهكهی كهتن بوو،ههروهها ئهو ئیجرائاتانهش رادهگیرێ كه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه سوودی لێ وهرگرتووهو لهوكێشهیهش ئیجرائاتی له سهر وهردهگیرێ كهراگیرابوو.
ماددهی حهوتهم: حوكمهكانی مادده (5.4.2.1)ی ئهم یاسایه، حوكمدراوه گهڕاوهكان وئهوانهی ئهم تاوانانهیان ئهنجامداوه ناگرێتهوه:ـ یهكهم: تیرۆر كردن. دووهم: كوشتنی ئهوبیانیانهی كه له ههرێمدا كاردهكهن. سێیهم: ئهوكوشتنهی دزی لهگهلأ دابێ. چوارهم:بازرگانی كردن بهمادده بێهۆشكهرهكان. پێنجهم: ئهوتاوانانهی دژی ئاسایشی ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بن. شهشهم: دهست پیسی ودزینی پارهوسامانی ههرێم. حهوتهم: تهزویركردنی نووسراوی فهرمی پهیوهندیدار به ئابووری وئاسایشی ههرێم. ههشتهم: تهزویر وقهڵپكردنی پاره ودراو. نۆیهم: بهرتیل. دهیهم: پڕدان وخراپكردنی ئافرهت ونێربازی ومێبازی لهگهلأ مهحرهمهكان. یازدهم: كوشتن لهسهر مهسهلهی نامووس(عهیب شۆرین).
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی شهشهم: پێویسته وهزارهته پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهر كار.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة