المواد القانونية

مادده‌ی په‌نجاو چوار:

مادده‌ی په‌نجاو چوار: زانكۆكان وهه‌یئه‌ی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆڕه‌ پزیشكییه‌كان له‌ رسمي گومرگی هه‌موو مادده‌و ئامێرو جیهازو پارچه‌كانیشیان سه‌رفرازن، هه‌روه‌ها مادده‌ی یه‌ده‌گ و هی تاقیگه‌و ئامرازه‌كانی روونكردنه‌وه‌و فلیم و بڵاوكراوه‌و كتێب و چاپه‌مه‌نیی هاوه‌رده‌ش، له‌ چوارچێوه‌ی پرۆژه‌و پسپۆڕیی فێركاریدا كه‌ ئامانجه‌كانیان وه‌دی بێنن هه‌ر هه‌موویان له‌ گومرگ سه‌رفرازن.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م:

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: ده‌بێ ئه‌وه‌ی به‌ پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر داده‌مه‌زرێ یا ئه‌و پله‌یه‌ی پێ ده‌به‌خشرێ له‌ ده‌رس وتنه‌وه‌دا له‌ پله‌ی مامۆستادا بووبێ له‌ یه‌كێ له‌ زانكۆكان یا ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌ریه‌كاندا بۆ ماوه‌یه‌كی له‌ ژوار ساڵ كه‌متر نه‌بێ و به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ سێ لێكۆلینه‌وه‌ی بایه‌خداری بڵاوكردبێته‌وه‌،

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: ئه‌و سزایانه‌ی كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌م به‌شه‌دا هاتوون مافی وه‌زاره‌ت له‌ داواكردنی قه‌ره‌بوو له‌سه‌ر ئه‌و زیانانه‌ پووچ ناكاته‌وه‌ كه‌ له‌ ئه‌نجامی سه‌رپێچی یان پێشیل كردن كه‌ له‌م به‌شه‌دا ئاماژه‌ی پێدراوه‌.

مادده‌ی سێزده‌م:

مادده‌ی سێزده‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌و سه‌رپێچییه‌ی له‌ حوكمه‌كانی هه‌ردوو مادده‌ی (11،12)ی ئه‌م یاسایه‌، تاوانێكی لێ بكه‌وێته‌وه‌، سزاكه‌ی به‌پێی یاسایه‌كی تر قورستر بێت، ئه‌وه‌، له‌وباره‌دا ده‌قی یاسا قورستره‌كه‌ی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێت.

مادده‌ی بیست و چواره‌م:

مادده‌ی بیست و چواره‌م: ده‌بێ ئه‌ندام له‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ دوور بكرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: پشت گوێ خستن و كۆسپ هێنانه‌ به‌ر پیاده‌كردنی ئه‌و یاسا و پێره‌وانه‌ی په‌یوه‌ندیدارن به‌ سه‌ندیكاو، وه‌ ئه‌و رێنماییانه‌ی كه‌ ده‌ریان ده‌هێنێ. دووه‌م: ده‌ست دانه‌ پیشه‌ به‌بێ نوێ كردنه‌وه‌ی به‌شداری ساڵانه‌ و مۆڵه‌ت. سێیه‌م: چاودێری نه‌كردنی ره‌وشتی پیشه‌یی و ناوبانگ زراندنی پیشه‌كه‌و كه‌رامه‌تی ئه‌و پیشه‌یه‌ به‌ گوێره‌ی ئه‌و بنه‌مایانه‌ی كه‌ له‌ پێره‌وی ناوخۆدا ده‌قیان گرتووه‌. چواره‌م: هه‌ڵگرتنی سیفه‌تی به‌درۆی له‌قه‌بی پیشه‌یی یان سیفه‌تی پیشه‌یی یان ناراست، به‌پێی یاساو پێره‌وه‌ به‌رقه‌راره‌كان. پێنجه‌م: سنووردابه‌زارندنی ده‌ست دانه‌ پیشه‌ به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی له‌ پێره‌وی ناوخۆ و رێنماییه‌كان ده‌قی گرتووه‌ كه‌ سه‌ندیكا ده‌ریان ده‌چوێنێ.

مادده‌ی شازده‌یه‌م:

مادده‌ی شازده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌نی كۆلێج ئه‌و تایبه‌تكارانه‌ به‌جێ دێنێ: 1-تایبه‌تكارییه‌ زانستییه‌كان: أ-دانای نه‌خشه‌ی وه‌رگرتن بۆ خوێندنی سه‌ره‌تایی و باڵا به‌پێی به‌ش یا لقی زانستی و مه‌رجه‌كانی تایبه‌تكاریان و به‌ دواداچوونی جێبه‌جێ كردنیان. ب-دانانی نه‌خشه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی دانان و وه‌رگێران و بڵاوكردنه‌وه‌ و دابین كردنی پێویستی یه‌كانی خوێندن و ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌. ج-دانانی نه‌خشه‌ی كردنه‌وه‌ی به‌ش و لقه‌ زانستیییه‌كان و مه‌ڵبه‌نده‌كان و پێشنیازكردنی به‌ش و لقی زانستی نوێ یا لێكدانیان یا هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌یان و دابه‌شكردنی به‌رنامه‌كان به‌سه‌ر ساڵه‌كانی خوێندن. د-بڕیار له‌سه‌ر دانی نه‌خشه‌كانی به‌شه‌ زانستییه‌كان له‌ باره‌ی داوه‌تكردنی پرۆفیسۆره‌ مێوانه‌كانه‌وه‌ (الاساتژه الزائرین). ه-بریار له‌سه‌ر دانی ناونیشانی نامه‌ زانكۆییه‌كان و دیاریكردنی لیژنه‌كانی تاقیكردنه‌وه‌ی گشتی و سه‌رپه‌رشتكار و به‌شدار و ئه‌نجامه‌كانی لێدوان لێ زیادكردن و لێ به‌لاوه‌ نان له‌ باسه‌كانی خوێندنی بڵا و په‌سه‌ند كردنی ناوی ئه‌وانه‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی ده‌ره‌كی (امتحان خارجی) ده‌ده‌ن به‌ش یا لقه‌ زانستییه‌كی پێشنیازی كردوون. و-پێشنیازكردنی خوێندنی باڵای نوێ و به‌رنامه‌ و نه‌خشه‌كانی ساڵانه‌یان و هه‌ر كاروبارێكی تر كه‌ له‌ برَگه‌ی (ه)ی ئه‌م مادده‌ییه‌ نه‌وتراوه‌. ز-بڕیار له‌سه‌ر دانی جێبه‌جێ كردنی مه‌شقی پراكتیكی هاوینان بۆ قوتابیان. 2-تایبه‌تكارییه‌ ئیدارییه‌كان: أ-سه‌رپه‌رشتی كردنی كاروباری كۆلێج وبایه‌خدان به‌ چالاكی زانستیی و رۆشنبیری په‌روه‌رده‌یی و وه‌رزشیه‌ جۆراو جۆره‌كان. ب-ئاماده‌كردنی (ملاك)ی كۆلێج له‌ ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ی كۆلێج له‌سه‌ر پێش كۆتایی خوێندن له‌به‌ر رۆشنایی ئه‌و پێشنیازانه‌ی كه‌ عه‌مید و ئه‌نجومه‌نه‌كانی به‌ش و لقه‌كانی پێشكه‌شی ده‌كه‌ن. ج-پێشنیاز كردنی ئیجازه‌ی له‌ ناوه‌وه‌ی هه‌رێمدا بۆ كارگه‌رانی كۆلێج له‌سه‌ر پێشنیاز كردنی به‌ش یا لقی زانستی په‌یوه‌ندیدار. د-پێشنیاز كردنی گه‌رانه‌وه‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ بۆ سه‌ركار له‌سه‌ر پێشنیازی به‌ش یا لقی په‌یوه‌ندیدار (ئیجازه‌ و زه‌ماله‌ و بعپه‌) بدرێ به‌ ئه‌ندامانی. ه-په‌سه‌ندكردنی خۆته‌رخانكردنی (تفرغ) ئه‌ندامی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا به‌ پێی پێوانه‌ ره‌چاوكراوه‌كان. و-سه‌پاندنی سزای (انچباگی) به‌سه‌ر قوتابیاندا به‌ پێی په‌یره‌ و رێنماییه‌ ره‌چاو كراوه‌كان. ز-سه‌یر كردنی هه‌موو ئه‌و كاروبارانه‌ی تر كه‌ عه‌مید بۆیان ده‌نێرێ. ح-سه‌رپه‌رشتییی جێبه‌جێ كردنی په‌یره‌ و رێنماییه‌كانی سه‌باره‌ت به‌ كاروباری زانستی كۆلێج. گ-راسپاردن به‌ (انتداب) كردنی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ (محاضره‌كان) بۆ خوێندنی باڵا به‌ پێی ژماره‌ و پێویستی كه‌به‌ش و لقه‌كانی دیاری ده‌كه‌ن. ی-پێشنیاز كردنی نه‌خشه‌ پێگه‌یاندن (تأهیل)ی كارگێری زانستی و ئیداری. ل-پێشنیاز كردنی نه‌خشه‌ په‌یوه‌ندی رۆشنبیری دوو قووڵی. م-ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ لیژنه‌ی یاریده‌ده‌ر بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌ زانستی و ئیداری و دارایی و په‌روه‌رده‌ییه‌كانی پێكبێنێ. 3-تایبه‌تكارییه‌ داراییه‌كان: أ-پێشنیاز كردنی نه‌خشه‌ و بووجهه‌ی ساڵانه‌ و به‌رنامه‌ی كه‌ل و په‌ل و هێنان (استیراد)ی ساڵانه‌و نه‌خشنه‌ی به‌گه‌رخستن (استپمار)ی ساڵانه‌. ب- راسپاردن به‌ بڕیار دانی دوا حیساب (الحساب الختامی). ج-په‌سه‌ند كردنی سكێچ و نه‌خشه‌و خشته‌ی (كمیات) كارو پرۆژه‌ تایبه‌تییه‌كانی كه‌له‌ بووجهه‌ی ئاسایی و به‌گه‌ر خستندا هه‌هن و حه‌واله‌ كردن و به‌لێن به‌ستن بۆ جێبه‌جێكردنیان به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا په‌یره‌ و مه‌رجه‌ تایبه‌تییه‌كانی. د-ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ عه‌مید بسپێرێ.

مادده‌ی پازده‌م:

مادده‌ی پازده‌م: ئه‌نجه‌مه‌نی كۆلێج ده‌سته‌ی زانكۆی و ئیداری و دارایی كۆلێجه‌وه‌ له‌ مانه‌ پێكدێ: أ-عمیدی كۆلێج. سه‌رۆك ب-سه‌رۆكه‌كانی به‌شه‌ زانستییه‌كان و سه‌رۆكه‌كانی ئه‌ندام لقه‌ زانستی یه‌كانی ئه‌و كۆلێجانه‌ی به‌شی زانستیان تێدا نییه‌. ج-یاریده‌ده‌ری عه‌مید. ئه‌ندام د-دوو له‌ وانه‌ بێژه‌ دیاره‌كانی كۆلێج ئه‌ندام كه‌ ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ هه‌ڵیان ده‌بژێرێ. ه-به‌رێوه‌به‌ره‌كانی مه‌ڵبه‌نده‌كانی ئه‌ندام لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی سه‌ر به‌ كۆلێج.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی دادنووس بداته‌ ئه‌ندامی داواكاری گشتی یان جێبه‌جێكاری داد یان به‌رێوه‌به‌ری چاودێریی ناكامان به‌ مه‌رجێك ماوه‌ی پیاده‌كردنیان بۆ كاری یاسایی له‌ دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێت.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: له‌كارخستنی برگه‌ی (شه‌شه‌م)ی مادده‌ (11)ی یاسای دادنووسانی ژماره‌ (33)ی ساڵی 1998 له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراقداو، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌: شه‌شه‌م: دادنووس بۆی هه‌یه‌، به‌گوێره‌ی قه‌ناعه‌تی خۆی، توانای دارایی ده‌سته‌به‌ر (كفیل) له‌ سنووری (1.500.000) یه‌ك ملیۆن و پێنج سه‌د هه‌زار دینار، پشتگیریی بكات.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: دامه‌زراوو فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمی كوردستان - عێراق و ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن پۆستن تیایاندا، جێگه‌ی دامه‌زراوو فه‌رمانگه‌كانی ناوه‌ندیی و ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن پۆستن تیایاندا، له‌ هه‌ر شوێنێكی ئه‌م یاسایه‌دا هاتبن، ده‌گرنه‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ناوخۆی هه‌رێم هێزی ئاسایش بۆ فڕۆكه‌خانه‌كه‌ دابین بكات.مووچه‌كانیان له‌ بوجه‌ی ساڵانه‌ی چالاكییه‌كانی فڕۆكه‌خانه‌كه‌وه‌ ده‌درێت،پێویستیشه‌ له‌سه‌ری ئه‌ركی پشكنینی گومرگی و ئه‌منی بۆ فرۆكه‌خانه‌كه‌ دابین بكات به‌بێ ئه‌وه‌ی فرۆكه‌خانه‌كه‌ هیچ خه‌رجێكی ماددی له‌ورووه‌وه‌ له‌ ئه‌ستوی خۆی بگرێت

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: له‌كارخستنی مادده‌ (16)ی یاسای دادنووسانی ژماره‌ (33)ی ساڵی 1998 له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقداو، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: زمانی فه‌رمی پێشكه‌شكردن و دۆكیومێنتكردنی سه‌نه‌د له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراقدا، زمانی كوردی و عه‌ره‌بیه‌. دووه‌م: زمانی رێكخستن و دۆكیومێنتكردنی سه‌نه‌د له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراقدا، زمانی كوردییه‌ یان عه‌ره‌بیه‌. سێیه‌م: دادنووس بۆی هه‌یه‌ به‌ زمانێكی بیانی سه‌نه‌د دۆكیومێنت بكات و بینووسێته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ دوای زانینی ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی له‌ رێگه‌ی وه‌رگێرێكی سوێندراو.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن سیاسه‌تی خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی بۆ ده‌زگاكانی خوێندنی باڵا له‌ هه‌رێمدا داده‌رێژێ و نه‌خشه‌ی تایبه‌تی بۆ زانكۆكان و ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌رییه‌كان ده‌كێشێ و له‌ یه‌ك نه‌خشه‌دا بۆ هه‌موو هه‌رێمی رێكده‌خاو سه‌رپه‌رشتی جێبه‌جێ كردنی به‌ باشی ده‌كا و كۆنگره‌ ده‌به‌ستێ و كاروباری نێردراوان هاتووان (المبعوپین و الوافدین) و په‌یوه‌ندی رۆشنبیری به‌رێوه‌ ده‌با.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (156)له‌ یاسای سزاكانی عیراقیی ژماره‌(111)ی ساڵی (1969)ی هه‌موار كراو له‌ كار ده‌خرێ و،ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌،له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا جێگای ده‌گرێته‌وه‌: (هه‌ركه‌سێ به‌ ده‌ستی ئه‌نقه‌ست و به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك ده‌بێ، ببێ له‌ كارێكدا تێوه‌گلێ به‌ مه‌به‌ستی زیاندان له‌ ئاسایش و سه‌قامگیری و سه‌روه‌ریی داموده‌زگاكانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق و ببێته‌ هۆی كه‌وتنه‌وه‌ی ئه‌و زیانه‌، به‌ به‌ندكردنی هه‌تا هه‌تا یان به‌ به‌ندكردنی كاتی سزا ده‌درێت.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌نجومه‌نێكی به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ بۆ خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی پێكدێ كه‌ به‌ پێی مادده‌ی (10)ی یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 1992 به‌ سرۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌به‌سترێته‌وه‌.

مادده‌ی په‌نجاو نۆ:

مادده‌ی په‌نجاو نۆ: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركارو له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-كوردستان: كوردستانی عێراق. 2-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 3-ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی: ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی كوردستانی عێراق. 4-ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم. 5-ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی خوێندنی باڵا و لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی هه‌رێم. 6-ده‌زگا: ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌رییه‌كانی هه‌رێم.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كانیش حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌ته‌ به‌ر كار.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة