المواد القانونية

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌نێك سه‌رپه‌رشتیی په‌یمانگه‌كه‌ ده‌كات پێی ده‌ڵێن: ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگه‌، له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت. 1- جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ ...... سه‌رۆكه‌. 2- گه‌وره‌ترین (كۆنترین) دادوه‌ری دادگای پێداچوونه‌وه‌ .... جێگره‌. 3- سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی شوورای هه‌رێم ... ئه‌ندامه‌. 4- سه‌رۆكی ده‌سته‌ی سه‌رپه‌رشتكاری دادوه‌ری ... ئه‌ندامه‌. 5- سه‌رۆكی ده‌سته‌ی سه‌رپه‌رشتكاری دادی ... ئه‌ندامه‌. 6- سه‌رۆكی داواكاری گشتی (الادعاء العام) ... ئه‌ندامه‌. 7- عه‌میدێك له‌عه‌میده‌كانی كۆلیجه‌كانی یاسا له‌هه‌رێمدا كه‌ وه‌زیری فێركردنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی ده‌ست نیشانی ده‌كا به‌پێی راوێژ له‌گه‌ڵ وه‌زیری داد... ئه‌ندامه‌. 8- به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی په‌یمانگه‌كه‌ به‌پێی راوێژ له‌گه‌ڵ وه‌زیری داد.... ئه‌ندامه‌ و بڕیارده‌ره‌. 9- نه‌قیبی پارێزه‌رانی كوردستان .... ئه‌ندامه‌. دووه‌م: ئه‌ركوفه‌رمانی سه‌رۆك، له‌كاتی پێوارییدا (غیاب) ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر شانی جێگره‌كه‌ی.

مادده‌ی بیست و یه‌ك

مادده‌ی بیست و یه‌ك: رێكخراو بۆی هه‌یه‌، دوای ره‌زامه‌ندی وه‌زیر لق له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم یان ده‌ره‌وه‌یدا بكاته‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

ماده‌ی پێنجه‌م

ماده‌ی پێنجه‌م: أ-هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی دووه‌ه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، سزاده‌درێت به‌ زیندانیی هه‌تاهه‌تایی.ب-هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، سزا ده‌درێت به‌ زیندانی كاتی.ج- هه‌ركه‌سێك ده‌ستبكات به‌ ئه‌نجامدانی تاوانێك له‌و تاوانانه‌ی له‌ ماده‌ی چواره‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون، به‌ به‌ندكردنی توند سزا ده‌درێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان-عێراق. دووه‌م: خێزان: كۆمه‌ڵه‌ كه‌سێكی سروشتین، په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیری یان خزمایه‌تیان تاكو پله‌ی چواره‌م هه‌یه‌ و ئه‌وانه‌ی به‌پێی یاسا هاتوونه‌ته‌ ناو خێزانه‌وه‌. سێیه‌م: توند و تیژی خێزانی: هه‌ر كردارێك یان وته‌یه‌ك یان هه‌ڕه‌شه‌ یان پێ لێبكرێت له‌سه‌ر بنه‌مای جۆری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی په‌یوه‌ندی خێزانیدا كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای هاوسه‌رگیری یان خزمایه‌تی تا پله‌ی چواره‌م بنیات نرابێ و ئه‌وانه‌ی به‌پێی یاسا هاتوونه‌ته‌ ناو خێزانه‌وه‌ ئه‌شێ له‌ باری جه‌سته‌یی و جنسی و ده‌روونییه‌وه‌ زیانیان پێ بگه‌یه‌نی و ماف و ئازادییان له‌ده‌ست بدات. چواره‌م: دادگا: دادگای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانی.

مادده‌ی شازده‌م:

مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: كارمه‌ندانی هاتوچۆ، ئه‌وانه‌یان كه‌ ته‌رخان كراون بۆ ئیشكردن له‌ وێستگه‌ی كێشانه‌كه‌، ده‌سته‌ڵاتی سه‌پاندنی غه‌رامه‌ و ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده‌ باریان پێده‌درێت به‌پێی حوكمه‌كانی مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌ و، بڕیاره‌كانیشیان له‌م رووه‌وه‌ بنبڕ ده‌بێت. دووه‌م: پشت به‌ستن به‌ خوێندنه‌وه‌ی پێوانه‌ی كێش به‌ڵگه‌ی سه‌لماندنه‌ بۆ مه‌به‌ستی سزادانی سه‌رپێچیكار. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر ئه‌و غه‌رامه‌یه‌ی له‌ مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قه‌كه‌ی هاتووه‌، له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا له‌ رۆژی سه‌رپێچیه‌كه‌وه‌ نه‌درێت، ئه‌وا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله‌ سه‌رپێچیكه‌ره‌كه‌ به‌به‌ند كردن بۆ ماوه‌یه‌ك سزا ده‌درێت كه‌ له‌ (1) مانگ كه‌متر نه‌بێ و، له‌ (3) مانگیش زیاتر نه‌بێت. چواره‌م: شوفێری ئوتومبیله‌كه‌ یان خاوه‌نه‌كه‌ی كه‌ له‌ كرداری كێشانه‌كه‌ خۆی بدزێته‌وه‌، به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزا ده‌درێت له‌ (250.000) دووسه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (400.000) چوارسه‌د هه‌زار دیناریش زیاتر نه‌بێت، له‌گه‌ڵ لانه‌دان له‌ حوكمه‌كانی به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: ئه‌وه‌ی له‌په‌یمانگه‌ وه‌رده‌گیرێت و ئاماده‌كرێت بۆ قازێتی یان بۆ ئه‌ندامی داواكاری گشتی، پێویسته‌ ئه‌مانه‌ی هه‌بێت: 1- پێویسته‌ جنسییه‌ی عێراقی بێت و، شایانی ته‌واوه‌تی هه‌بێت. 2- هه‌ردوو زمانی كوردی و عه‌ره‌بی به‌خوێندن و به‌نووسین به‌ره‌وانی بزانێت. 3- پێویسته‌ ره‌وشت و ناوبانگی باش بێت و، به‌جینایه‌تی ده‌سه‌نقه‌ستی غه‌یره‌ سیاسی یان به‌جونحه‌ی ئابڕوه‌به‌ر حوكم نه‌درابێ و، له‌وه‌پێش له‌ په‌یمانگه‌ ده‌رنه‌كرابێ ته‌نیا مه‌گه‌ر به‌نه‌خۆشییه‌كی ناچاری و سه‌لمێنراو به‌راپۆرتی لیژنه‌ی پزیشكیی ره‌سمی له‌به‌ر هۆی ناچاری. 4- ده‌بێ له‌هه‌موو ئه‌و نه‌خۆشی و كه‌مئه‌ندامییانه‌ سه‌لامه‌ت بێ كه‌ رێگه‌ی ئیشه‌كه‌ی لێ ده‌گرن. 5- ده‌بێ له‌ زانكۆیه‌كی عێراقی یان له‌ زانكۆیه‌كی بڕواپێكراوه‌وه‌ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی وه‌ده‌ست هێنابێ، به‌مه‌رجێ خوێندنی تێدا رێك و پێك بێت و، له‌ (باشه‌)ش كه‌متر نه‌خه‌مڵێنرابێ . 6- ته‌مه‌نی له‌ (40) ساڵ زیاتر نه‌بێ. 7- ده‌بێ بۆ ماوه‌ی (8) ساڵ به‌كردار له‌ده‌زگاكانی وه‌زاره‌تی داد، یان ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری، یان دادگاكانی په‌یوه‌ست به‌وان كاری كردبێ، یان بۆماوه‌ی لانی كه‌م له‌ (8) ساڵ كه‌متر نه‌بێ پارێزه‌رایه‌تی كردبێ یان وه‌زیفه‌یه‌كی یاسایی له‌دایه‌ره‌كان و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ یاساییه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگا حكومییه‌كاندا كردبێ، به‌مه‌رجێ هه‌ر ساڵه‌ی لانی كه‌م (5) ده‌عوای گرتبێ جا ئه‌وه‌ی بڕوانامه‌ی ماجستێری له‌یاسادا هێنابێ، دوو ساڵی له‌و دوو ماوه‌یه‌ بۆ داده‌شكێ و، ئه‌گه‌ر بڕوانامه‌ی دكتۆرای له‌یاسادا هێنابێ (5) ساڵی بۆ داده‌شكێ، ئه‌و كاركردنه‌ش به‌ر له‌وه‌رگرتنی بڕوانامه‌كان بوو بێت، یان پاش وه‌رگرتنیان هیچ فه‌رقی نییه‌. 8- پێویسته‌ حیزبی نه‌بێت یان سه‌ر به‌هیچ لایه‌نێكی سیاسی نه‌بێت، ئه‌گه‌ر حیزبی بوو ئه‌وا پێویسته‌ كاتێ بۆ په‌یمانگاكه‌ پێشكه‌ش ده‌كات په‌یوه‌ندی خۆی به‌حیزبه‌وه‌ ببچڕێت. 9- پێویسته‌ له‌تاقی كردنه‌وه‌ی به‌نووسین و به‌زاره‌كیدا له‌و یاسایانه‌دا سه‌ركه‌وێت كه‌ ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگاكه‌ بڕیاری ده‌دات. 10- پێویسته‌ له‌و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یه‌دا سه‌ركه‌وێت كه‌ ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگاكه‌ له‌گه‌ڵی ئه‌نجامی ده‌دات. دووه‌م: ئه‌و پارێزه‌رانه‌ی له‌ په‌یمانگه‌كه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئاماده‌كردن و شیاندن قبوڵ كراون، له‌حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (7، 8)ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌بووردرێن.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: ماوه‌ی خوێندن له‌ په‌یمانگه‌دا چ بۆ ئاماده‌كردنی قازی، چ بۆ ئاماده‌كردنی ئه‌ندامانی داواكاری گشتی، دوو ساڵی ته‌قویمییه‌. دووه‌م: بۆ هه‌ر مادده‌یه‌ك له‌مادده‌كانی ده‌رس له‌په‌یمانگه‌دا و هه‌ر لێ توێژینه‌وه‌كیش كه‌ قوتابیان ده‌بێ پێشكه‌شی بكه‌ن (100 نمره‌) داده‌نرێت. سێیه‌م: پله‌ی بچووكی سه‌ركه‌وتن بۆ هه‌ر مادده‌یه‌ك و لێ توێژینه‌وه‌یه‌ك په‌نجا له‌ سه‌ده‌ (50%) به‌مه‌رجێ موعه‌دده‌لی گشتی بۆ هه‌موو مادده‌ و لێ توێژینه‌وه‌كان له‌ شه‌ست له‌سه‌د (60%) كه‌متر نه‌بێت. چواره‌م: (60%) نمره‌، بۆ هه‌ریه‌ك له‌مادده‌كانی مورافه‌عاتی مه‌ده‌نی و ئوسووڵی دادگاییكردنی جه‌زائی تاقیكردنه‌وه‌كانی نووسین و، (40%)ی تریشی بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ساڵانه‌ی قوتابی داده‌نرێ.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م:

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: ده‌بێ ئه‌وه‌ی به‌ پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر داده‌مه‌زرێ یا ئه‌و پله‌یه‌ی پێ ده‌به‌خشرێ له‌ ده‌رس وتنه‌وه‌دا له‌ پله‌ی مامۆستادا بووبێ له‌ یه‌كێ له‌ زانكۆكان یا ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌ریه‌كاندا بۆ ماوه‌یه‌كی له‌ ژوار ساڵ كه‌متر نه‌بێ و به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ سێ لێكۆلینه‌وه‌ی بایه‌خداری بڵاوكردبێته‌وه‌،

مادده‌ی بیست و دووه‌م

مادده‌ی بیست و دووه‌م: یه‌كه‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌ سه‌رۆك و دوو ئه‌ندام و ئه‌ندامێكی یه‌ده‌گ پێك دێ. دووه‌م: لیژنه‌ تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ ته‌ماشاكردنی هه‌موو ئه‌و سه‌رپێچیانه‌ی كه‌ له‌م یاسایه‌دا ده‌قی گرتووه‌، وه‌ توێژینه‌وه‌ له‌و كێشه‌ و شكاتانه‌ی ده‌كا كه‌ ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌واڵه‌ ده‌كا، وه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئاراسته‌كردنی ئه‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. وریاكردنه‌وه‌ (الفات نظر). 2. ئینزار. 3. داخستنی ده‌رمانخانه‌ یان كۆگای ده‌رمان بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ سێ رۆژ كه‌متر نه‌بێ و له‌ هه‌فته‌یه‌كيش زیاتر نه‌بێ، له‌ كاتی دووباره‌ بونه‌وه‌شدا ده‌رمانخانه‌ یان كۆگا بۆ ماوه‌ی (15) رۆژ داده‌خرێ وه‌ پشكه‌ ده‌رمانه‌كه‌شی بۆ ماوه‌ی مانگێك پێ نادرێت. 4. لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی ئه‌و بنه‌مایانه‌ پێره‌و ده‌كا كه‌ له‌ یاسای به‌رزه‌فتی كارمه‌ندانی ده‌وڵه‌تدا هاتووه‌.

مادده‌ی شازده‌م:

مادده‌ی شازده‌م: ده‌رچوانی یه‌یمانگه‌كه‌ ده‌كرێن به‌م دوو پله‌یه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: پله‌ی (أ): هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ موعه‌دده‌لی هه‌موو مادده‌كانیان و لێ توێژینه‌وه‌كه‌یان بۆ هه‌ردوو ساڵه‌كه‌ له‌(80%) كه‌متر نییه‌و، یه‌ك ساڵیشی پێ ده‌درێ بۆ مه‌به‌ستی زیاده‌ و ته‌رفیع. دووه‌م: پله‌ی (ب): هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ موعه‌دده‌لی هه‌موو مادده‌كانیان ولێ توێژینه‌وه‌كه‌یان ده‌كاته‌ (70%) له‌سه‌د و، تا (79%) حه‌فتاونۆ له‌سه‌د بۆ هه‌ردوو ساڵه‌كه‌، ماوه‌ی (6) شه‌ش مانگیشیان بۆ مه‌به‌ستی زیاده‌ و ته‌رفیع پێده‌درێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌ی گشتی هه‌ر به‌ سێ ساڵ جارێك كۆبوونه‌وه‌كانی به‌ مه‌به‌ستی هه‌ڵبژاردن له‌ سێ یه‌كی كۆتایی مانگی كانوونی دووه‌مدا ده‌به‌ستێت. دووه‌م: رای یاسایی (النصاب) له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی بۆ هه‌ڵبژاردن به‌ ئاماده‌بوونی زیاتر له‌ نیوه‌ی ئه‌ندامان له‌ كاتێكی دیار كراودا ده‌بێت. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر راده‌ی یاسایی (النصاب) له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ناوبراودا ته‌واو نه‌بوو كۆبوونه‌وه‌یه‌كی تر له‌ نیوه‌ی مانگی شواباتی هه‌مان ساڵدا ده‌به‌سترێ و راده‌ی یاسایی (النصاب) به‌ بێ له‌به‌ر چاوگرتنی ژماره‌ی ئاماده‌بووان ته‌واو ده‌بێت.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: ده‌سته‌ی گشتی تایبه‌تمه‌ندی له‌ وانه‌ی خواره‌وه‌دا ده‌بێت: یه‌كه‌م: راستاندنی حیساب كاری ساڵی پێشوو و بڕیاردان له‌سه‌ر بوودجه‌ی خه‌ملێندراو. دووه‌م: گفتوگۆ كردن له‌سه‌ر راپۆرتی ساڵانه‌ و كاروباری سه‌ندیكا و حساباته‌كانی. سێیه‌م: سه‌یر كردنی پێشنیاری هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا و پێره‌وه‌كانی. چواره‌م: بڕیاردانی پاكتاكردنی موڵك و ماڵ و دارایی سه‌ندیكا له‌ كاتی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یدا.

مادده‌ی هه‌ژده‌م:

مادده‌ی هه‌ژده‌م: ده‌رچووی په‌یمانگه‌ به‌پێی فه‌رمانی (مرسوم) هه‌رێم داده‌مه‌زرێ، له‌مه‌نسه‌بی قازی سنفی چواره‌م ئه‌گه‌ر بۆ قازێتی شیاو كرابوو، یان به‌ وه‌زیفه‌ی جێگری داواكاره‌ گشتی له‌سنفی چواره‌م داده‌مه‌زرێ ئه‌گه‌ر بۆ ئه‌م وه‌زیفه‌یه‌ شایان كرابوو، ئه‌وه‌ش به‌ مووچه‌ و سنف و ئه‌و پله‌یه‌ی كه‌به‌پێی بڕوانامه‌كه‌ و خزمه‌ت و ئیش و ئه‌و (قدم)ه‌ی كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ پێی ده‌درێ. ماوه‌ی خوێندن له‌ په‌یمانگه‌كه‌دا به‌ موماره‌سه‌ داده‌نرێت بۆ مه‌به‌ستی دامه‌زراندن و دیاریكردنی مووچه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ خاوه‌ن وه‌زیفه‌ نه‌بێت.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی مادده‌ی بیسته‌م له‌م یاسایه‌، دامه‌زراندنی قازییه‌كان و ئه‌ندامانی داواكاری گشتی، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی به‌ركار له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقدا ده‌بێت، تا ته‌واوكردنی ده‌وره‌ی یه‌كه‌می په‌یمانگه‌ دادوه‌ری، كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ دامه‌زراوه‌.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: ماف و پابه‌ندی و كه‌ل وپه‌ل و میلاكاتی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی بازرگانی و پیشه‌سازی هه‌ڵوه‌شاوه‌ بۆ وه‌زاره‌ت ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێ

مادده‌ی بیست و سێ: كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ هاودژ بێت.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م:

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: هیچ كۆتێك له‌سه‌ر هاتنی چاپ كراو بۆ ناو هه‌رێم و بردنی بۆ ده‌ره‌وه‌ی نییه‌ ته‌نیا ئه‌وانه‌ نه‌بێ كه‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی مادده‌ی نۆیه‌می ئه‌م یاسیایه‌ن و سه‌رپێچیكه‌ر ده‌كه‌وێته‌ به‌ر لێپرسینه‌وه‌ی یاساییه‌وه‌.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة