المواد القانونية

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك كارێكی پێچه‌وانه‌ی یاسا ئه‌نجام دابێت له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی شۆڕشگێڕانه‌ی بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی كوردستان یان به‌هۆیه‌وه‌ دژ به‌ رژێمه‌ یه‌ك له‌دوایه‌كه‌كانی عێراق یان ئه‌وانه‌ی هاوكار بوو بوون له‌گه‌ڵیددا له‌پێناو به‌رگریكردن له‌گه‌ڵ و خاكی كوردستان له‌ 11/9/1961 تاكو 4/7/1992.

مادده‌ی بیست و حه‌وت:

مادده‌ی بیست و حه‌وت: هه‌ر زه‌برێكی پزیشكی دادگوزاری، ده‌شێ له‌ كاتی زه‌رووردا به‌ بڕیاری دادوه‌ری لێ پێچانه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیدار و ره‌زامه‌ندی سه‌رۆكی دادگای جینایات كه‌ ئه‌و دادوه‌ره‌ی پێوه‌نده‌، له‌ پارێزگایه‌كه‌وه‌ هه‌واڵه‌ی پارێزگایه‌كی دی بكرێت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ لیژنه‌ی هه‌میشه‌یی كاتی به‌مه‌به‌ستی به‌دی هێنانی ئه‌و ئه‌ركانه‌ پێكبێنێ كه‌ له‌ مادده‌ی (2)ی ئه‌م یاسایه‌ داده‌نرێ.

مادده‌ی دوازده‌م:

مادده‌ی دوازده‌م:وه‌زیر،بۆی هه‌یه‌،پاش وه‌رگرتنی موافه‌قه‌تی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران،له‌گه‌لأ كه‌سانی ته‌بیعی ومه‌عنه‌ویی وخاوه‌ن ئه‌زموون و پسپۆری ناوه‌و وده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا گرێبه‌ستی سازبدات،بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌رك وفرمانێ كه‌ پێیان ده‌سپێردرێ، له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ خۆی به‌ له‌باری بزانێ،به‌مه‌به‌ستی وه‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت، ماف وئیلتیزاماتیشیان،وه‌زیر خۆی دیاریان ده‌كات دوای ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران.

شه‌شه‌م

شه‌شه‌م: ئه‌م بڕیاره‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونییه‌وه‌ كاری پێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی په‌نجاو دووه‌م

مادده‌ی په‌نجاو دووه‌م: كار به‌ حوكمی مادده‌كانی (43،42،41،40)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌كرێ تاكو یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌ زانكۆ نا حكومیه‌كان ده‌رده‌چێ و پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پرۆژه‌یه‌ك له‌ ماوه‌ی سێ مانگدا پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌ت له‌م دام و ده‌زگا و به‌رێوه‌به‌رێتی پێكدێ: 1-نووسینگه‌ی وه‌زیر. 2-نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت. 3-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی دیوانی وه‌زاره‌ت كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێكدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ئیداره‌ و كه‌سان. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی ژمێرییاری پێداچوونه‌وه‌. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی ی نه‌خشه‌دانان و پێداچوونه‌وه‌. د-به‌رێوه‌به‌رێتی په‌یوه‌ندی. ه-دایه‌ره‌ی قانوون. 4-به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی رۆشنبیری و هونه‌ر كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێكدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی دانان و وه‌رگێران و بڵاوكردنه‌وه‌. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی هونه‌ره‌ شێوه‌كاریه‌كان. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی ی سینه‌ما و زانست. د-دایه‌ره‌ی رۆشنبیری منداڵ. ه-به‌رێوه‌به‌رێتی ی هانادنی زانستی. و-به‌رێوه‌به‌رێتی ی سامانی مللی. ز-به‌رێوه‌به‌رێتی ی لێكۆلینه‌وه‌ی ئاواز و مۆسیقا. ح-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری توركمان. گ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری ئاشووری. ی-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رۆشنبیری له‌ پارێگاكانی هه‌رێمدا. ك-خانه‌ی جل و به‌رگی كوردی. 5-به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی شوێنه‌واره‌كان كه‌ له‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌ت یه‌كانی شوێنه‌واری پارێزگاكانی هه‌رێمی پێوه‌ ده‌سپێرێ. 6- به‌رێوه‌به‌رێتی ی راگه‌یاندن كه‌ له‌م به‌رێوه‌به‌رێتی یانه‌ پێدێ: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ی رادیۆ و ته‌له‌فزیۆن. ب-به‌رێوه‌به‌رێتی ی ئاژانسی ده‌نگو باسی كوردستان. 7- به‌رێوه‌به‌رێتی ی گشتی وه‌رزش و لاوانی پارێزگاكانی هه‌رێمی پێوه‌ی ده‌به‌سترێته‌وه‌. 8-ده‌زگای چاپه‌مه‌نی رۆژناوه‌گه‌ری بڵاوكردنه‌وه‌ و دابه‌شكردنی كه‌ ه‌ پێی په‌یره‌وێكی تایبه‌تی داده‌مه‌زرێنێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: پێشمه‌رگه‌( زیره‌ڤانی هه‌رێم)ی كه‌مئه‌ندام ئه‌م ماف و ئیمتیازاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌:ـ یه‌كه‌م: چاره‌سه‌ر كردنی به‌خۆڕایی له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا. دووه‌م: داشكاندنی نرخی پلیتی سه‌فه‌ر كردن له‌ ناو هه‌رێم و ده‌ره‌وه‌یدا به‌ رێژه‌ی 30% و بۆ هه‌موو جۆری هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌. سێیه‌م: لێبوردن له‌ قازانجی یاسایی كه‌ دێته‌ سه‌ر ئه‌و پێشینه‌(سلفه‌)یه‌ی كه‌ بۆی خه‌رج ده‌كرێت. چواره‌م: مافی فێركردنی به‌ خۆڕایی له‌ هه‌موو قۆناغه‌كانی خوێندندا بۆ هاوسه‌رو منداڵه‌كانی هه‌یه‌. پێنجه‌م: كاركردن له‌ پێناوی دابین كردنی یه‌كه‌یه‌كی نیشته‌جێ بوونی شیاو بۆی.

مادده‌ی سێ یه‌م:

مادده‌ی سێ یه‌م: 1-وه‌زیر سه‌رۆكی باڵایی وه‌زاره‌ته‌ و به‌رپرسیاره‌ له‌ رێنیشاندانی له‌ كاره‌كانیدا و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردنی چالاكییه‌كانی هه‌ر له‌ وێشه‌وه‌ ئه‌و بڕیارو فه‌رمان و رێنمایی یانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌نیان به‌ ئه‌رركه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانی یه‌وه‌ له‌ رووی یاسایی و به‌رێوه‌بردنی و هونه‌ری یه‌وه‌ هه‌ی، له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسا و پیره‌و و رێنماییی یی كارپێكراوه‌كانی تر، هه‌ر وه‌كو له‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراناد به‌و مانایه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوبه‌شیه‌تی و به‌رپرسیاره‌. 2-به‌رپرسیاری وه‌زاره‌ت ئه‌و ئه‌ركانه‌ به‌جێ دێنێ كه‌ وه‌زیر بۆیانی دیاری ده‌كا.

مادده‌ی په‌نجاو چواره‌م

مادده‌ی په‌نجاو چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی شازده‌م:

مادده‌ی شازده‌م: هه‌ر كه‌سێكی خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی دانانه‌كه‌ تانه‌ بدات له‌ بڕیاری چوونه‌ژووره‌وه‌ی زۆره‌كه‌ی یان به‌رده‌وامبوونی یان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی.

مادده‌ی چل و دووه‌م

مادده‌ی چل و دووه‌م: یه‌كه‌م: دادوه‌ر مافی مۆڵه‌تی ئاسایی (الاجازه‌ الاعتیادیه‌)ی به‌ پێوانه‌ی یه‌ك ڕۆژ له‌به‌رامبه‌ر هه‌شت رۆژی ماوه‌ی خزمه‌تكردنیدا به‌ مووچه‌ی ته‌واوی هه‌یه‌. دووه‌م: دادوه‌ر ده‌بێ له‌هه‌ر ساڵێكدا به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ سی ڕۆژی مۆڵه‌ته‌كاانی ساڵانه‌ی وه‌ربگرێ و ئه‌گه‌ر وه‌ری نه‌گرت له‌و هه‌نده‌ی زیاتر بۆ كه‌ڵه‌كه‌ ناكرێ كه‌ له‌ سی رۆژه‌كه‌ زیاتره‌. سێ یه‌م: ده‌شێ ئه‌م مۆڵه‌ته‌ ئاساییانه‌ی به‌ پێی بڕگه‌ی (دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ بۆی هه‌ڵده‌گیرێن و بۆی كه‌ڵه‌كه‌ بكرێن به‌مه‌رجێك له‌ (180) ڕۆژ زیاتر نه‌بێ. چواره‌م: ئه‌و مۆڵه‌تانه‌ی دادوه‌ر له‌ ئه‌نجامی خزمه‌ته‌كانی پێشووی دا بوونه‌ته‌ مافی خۆی بۆی هه‌ڵده‌گیرێن.

مادده‌ی چل و سێیه‌م

مادده‌ی چل و سێیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ مۆڵه‌تی خوێندن بۆ ده‌ره‌وه‌ی عێراق یا ناوه‌وه‌ی بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ به‌ مووچه‌ی ته‌واو بۆ تایبه‌تكاری (تخصص) له‌ باسێكدا كه‌ په‌یوه‌ندی به‌كارمه‌ندیی دادوه‌ری و دادگه‌ری و وه‌رگرتنی باوه‌ڕنامه‌ی ماجستیر و دكتۆراوه‌ هه‌بێ به‌و دادوه‌ره‌ بدا كه‌سێ ساڵی له‌بواری دادوه‌ریدا به‌سه‌ربردبێ و بۆیشی هه‌یه‌ ئه‌و مۆڵه‌ته‌ بۆ ماوه‌ی یه‌ك ساڵی تر درێژه‌ پێ بدا. دووه‌م: ده‌شێ بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ به‌مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی باوه‌ڕنامه‌ی دكتۆرا و هه‌ر له‌و باساندا كه‌ له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا ناوبراون بۆ دووه‌م جار مۆڵه‌تی خوێندن بدرێ به‌و كه‌سه‌ی مۆڵه‌تی یه‌كه‌می خوێندنی ته‌واو كرد و باوه‌ڕنامه‌ی ماجستێری وه‌رگرت ئه‌ویش دوای ساڵێك له‌ ده‌ست به‌كاركردنیه‌وه‌ له‌ فرمانه‌كه‌ی داوه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ بۆ ماوه‌ی یه‌ك ساڵی تر درێژه‌ به‌م مۆڵه‌ته‌ش بدا. سێیه‌م: مۆڵه‌تی خوێندن بۆ وه‌رگرتنی باوه‌ڕنامه‌ی ماجستیر به‌وانه‌ نادرێ كه‌ ته‌مه‌نیان له‌ چل ساڵ تێپه‌ڕیوه‌و به‌وانه‌شی كه‌ ده‌یانه‌وێ باوه‌ڕنامه‌ی دكتۆرا وه‌ربگرن له‌ چل و پێنج ساڵ تێپه‌ڕیبوون. چواره‌م: مۆڵه‌تی خوێندن به‌ خزمه‌تی دادوه‌ری داده‌نرێ و ئه‌وه‌ی باوه‌ڕنامه‌ی دكتۆرا وه‌رده‌گرێ پێشینترینێكی (قدم) دوو ساڵه‌ و ئه‌وه‌ی باوه‌ڕنامه‌یماجستیر وه‌رده‌گرێ پێشینترینێكی یه‌ك ساڵه‌ی بۆ مه‌به‌ستی پله‌به‌رزی و زیاده‌ی ساڵانه‌ی dه‌درێتێ.

مادده‌ی په‌نجاو پێنجه‌م

مادده‌ی په‌نجاو پێنجه‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پێڕه‌وی پێویست بۆ جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی بیست و سێ:

مادده‌ی بیست و سێ: لاشه‌یه‌ك گومانی نه‌خۆشییەکی په‌تا (وباْ )ی له‌سه‌ر بێ، له‌و نه‌خۆشییانه‌ی كه‌ لائیمه‌ ته‌ندروستییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان دیار كراوه‌ ناشێ توێكاری بكرێت و، له‌م باره‌دا ده‌ستوبرد دادوه‌ری لێ پێچانه‌وه‌ و لایه‌نه‌ ته‌ندروستییه‌ تایبه‌كاره‌كگانی لێ ئاگادار ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: ئه‌نجومه‌نی چاودێری ئه‌م كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: دانانی بنچینه‌و پلانی كاركردن له‌ دیوان و شێوازه‌كانی جێبه‌جێ كردنیان. دووه‌م: فه‌راهه‌م كردنی پێویستیه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كان كه‌ ئه‌ركی چاودێری و وردبینی گه‌ره‌كیانه‌. سێیه‌م: ده‌ستنیشان كردنی خاڵه‌كانی كاری فه‌رمانگه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كانی دیوان و رێسای رێكخستنیشی به‌ پێڕه‌وێكی ناوخۆیی ده‌بێت. چواره‌م: ده‌ستنیشان كردنی چوارچێوه‌ی گشتی بۆ راپۆرته‌كانی دیوان. پێنجه‌م: تاوتووكردن و بڕیاردان له‌سه‌ر ئه‌و تێبینی و رێنمایی و پێشنیازو رایانه‌ی له‌ راپۆرته‌ ساڵانه‌ییه‌كه‌ی دیواندا هاتوون به‌ر له‌ ده‌رچوونیان و له‌وه‌شدا بۆی هه‌یه‌ ده‌سته‌ڵات به‌ یه‌ك له‌ ئه‌ندامه‌كانی یاخود فه‌رمانبه‌ره‌كانی دیوان له‌و پسپۆڕییه‌دا بدات. شه‌شه‌م: رێكخستنی خولی ڵێكۆڵینه‌وه‌ی پراكتیكی بۆ فه‌رمانبه‌ران و ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ ئه‌و ده‌رماڵه‌ بڕیار لێدراوانه‌ بدات به‌وانه‌ی كه‌ به‌شداریی تێدا ده‌كه‌ن. حه‌وته‌م: توێژینه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی سه‌رۆكی دیوان یاخود هه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن له‌ قه‌زیه‌كان ده‌یخاته‌ به‌رده‌می بڕیارو راسپارده‌ له‌ باره‌یانه‌وه‌ وه‌رگرێت. هه‌شته‌م: ئاماده‌كردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ی دیوان و ناردنی بۆ وه‌زاره‌تی دارایی بۆ دانانی له‌ناو بودجه‌ی گشتی هه‌رێم دا. نۆیه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی یان به‌ش له‌ناو پێكهاته‌ی دیوان بكاته‌وه‌ یاخود هه‌ڵیان وه‌شێنێته‌وه‌ به‌پێی پێویستی كار. ده‌یه‌م:ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ چاودێری له‌سه‌ر مامه‌ڵه‌كان ئه‌نجام بدات به‌ر له‌وه‌ی به‌ قۆناغه‌كانی كۆتایی بگات. یازده‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ چالاكیه‌كانی فه‌رمانگه‌ وردكارییه‌كان هه‌موار بكات و دووباره‌ به‌پێی پێویستی كار دابه‌شیان بكاته‌وه‌. دوازده‌م: لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و راپۆرت و بابه‌تانه‌ی بۆ دیوان له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێم یان سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی یاخود سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ره‌وانه‌ ده‌كرێن بۆ وه‌رگرتنی بڕیارو راسپارده‌و پێشنیازی پێویست له‌ باره‌یانه‌وه‌.

مادده‌ی یازده‌یه‌م (دووباره‌)

مادده‌ی یازده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی هه‌ر مانگه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ جارێك كۆ ببێته‌وه‌ و ئه‌و ئه‌ندامه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران كه‌ سه‌رپه‌رشتی ده‌زگاكه‌ ده‌كات یاخود به‌لانی كه‌مه‌وه‌ سێ یه‌كی ژماره‌ ئه‌ندامان له‌ كاتی پێویستدا بۆیان هه‌یه‌ داوای به‌ستنی كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی بكه‌ن.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: 1-وه‌زیر سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌ به‌رپرسیاره‌ له‌ كاروباره‌كانی داو سه‌رپه‌رشتی و چاودێردنی چاكییه‌كانی ده‌كات، هه‌ر له‌ وێشه‌وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ و فه‌رما و رێنماییانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئه‌ركه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانیه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌ هه‌موو بارێكی سه‌ربازی و هونه‌ری و به‌ڕێوه‌ بردن و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ی، له‌ ناو چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسایه‌ و په‌یره‌ و رێنمایی یه‌ ره‌چاوكراوه‌كانی ده‌كا. له‌به‌ر ده‌مه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش به‌رپرس ده‌بێ به‌و ناوه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوبه‌شیه‌تی. 2-بریكاری وه‌زاره‌ت: به‌ پێی ئه‌و ده‌سته‌ی پێی ده‌درێ، یارمه‌تی وه‌زیر له‌م كاروبارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌دات.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: كاركردن به‌ حوكمی بڕگه‌(1) له‌ مادده‌ی نه‌وه‌دو یه‌كه‌م له‌ یاساكه‌دا ڕاده‌گیرێ وه‌ ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێـته‌وه‌:- 1/ مێرد له‌گه‌ڵ لقی میراتگری ژنه‌كه‌ی چواره‌یه‌كی ده‌كه‌وێ و ئه‌گه‌ر نه‌یبێ ئه‌وا نیوه‌ی ده‌كه‌وێ. به‌ڵام ژن له‌گه‌ڵ بوونی لقی میراتگر ئه‌وا هه‌شت یه‌ك ده‌گرێ و له‌كاتی نه‌بوونیشی ئه‌وا چواریه‌ك ده‌گرێ دوایی ده‌رهێنانی به‌شه‌كه‌ی خۆی كه‌ به‌شداریی كردووه‌ له‌ پێكه‌وه‌ نانی جێ ماوه‌كه‌ (التركه‌) (میراته‌كه‌) دا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة