أحكام القانون

مادده‌ی بیست و چوار: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ كار.

مادده‌ی یه‌كه‌م: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان-عێراق به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ساڵانه‌ بڕه‌ پاره‌یه‌ك له‌ چوارچێوه‌ی بودجه‌ی گشتی هه‌رێم ته‌رخان ده‌كات، بۆ دابین كردنی پێشینه‌ی هاوسه‌ری بۆ ئه‌و هاووڵاتیانه‌ی ئاره‌زوو ده‌كه‌ن وه‌ریبگرن.

مادده‌ی بیست وحه‌وته‌م: هه‌ر پزیشكێك زیان به‌ ئه‌ركی پیشه‌یی بگه‌یه‌نێ یان كارێكی قه‌ده‌غه‌ كراو بكات یاخود كارێكی وا بكات له‌ پایه‌ی پیشه‌كه‌ی كه‌م بكاته‌وه‌ یان بڕیاره‌كانی سه‌ندیكا به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ نه‌كات، خۆی تووشی ئه‌و سزایه‌ ده‌كات كه‌ له‌ یاساكه‌دا هاتووه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ په‌یوه‌ندیی هه‌بێ به‌و كارانه‌ی كه‌ به‌ پێی یاسای دیكه‌ له‌ دژی دا ده‌كرێ.

مادده‌ی چل و چواره‌م: له‌كارخستنی یاسای پاراستنی مافی دانه‌ری عێراقی ژماره‌ (3)ی ساڵی 1971 و هه‌مواركردنه‌كانی له‌ هه‌رێمدا.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ده‌بێ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی نۆیه‌م: ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نانی په‌یوه‌ندیدار حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چل وسێیه‌م : سه‌رپێچیكه‌ر له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (یه‌كه‌م و دووه‌م و سێیه‌م)ی مادده‌ی (35)ی ئه‌م یاسایه‌ به‌ زیندانیكردن سزا ده‌درێت و مادده‌و خاشاكه‌ ترسناكه‌كان بگه‌ڕێنێته‌وه‌ شوێنی جارانیان یان به‌ ڕێگه‌یه‌كی بێ زیان خۆی لێیان ڕزگار بكات له‌گه‌ڵ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌دا.

مادده‌ی پازده‌م: ڕابه‌ری bزاڤی رزگاریخوازی كورد بۆی هه‌یه‌ هه‌موو، یا هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ و به‌ڵگه‌نامه‌ی نهێنی كه‌ خۆی به‌ زه‌رووری بزانێ، یا بۆ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی گرنگ بێ، له‌ حوكمی مادده‌ (14)ی ئه‌م یاسايەی‌ ببوێرێ.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن به‌ڕێوه‌بردنی كۆمه‌ڵه‌ و ئه‌نجومه‌نه‌كانی به‌ڕێوه‌بردنی لقه‌كانی به‌لێ سه‌ندنی گوژمه$ (مبلغ) پاره‌یه‌ك سزا ده‌درێ به‌مه‌رجێ له‌ 500 دینار زیاتر نه‌بێ و له‌ 100 دیناریش كه‌متر نه‌بێ. 1/ئه‌و تۆمارانه‌ی رێك نه‌خست بێ كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتوون و گوێی به‌ مه‌رجه‌ دیاری كراوه‌كانی نه‌دابێ. 2/ئه‌گه‌ر لایه‌نی تایبه‌ت به‌و كاروبارانه‌ی ئاگادار نه‌كردبێته‌وه‌ كه‌ به‌ پێی یاسا ده‌بێ پێی ڕابگه‌یه‌نرێ. 3/ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی وه‌رگرت بێ و مه‌رجی ئه‌ندامێتی به‌ پێی پێره‌وی ناوخۆی لێ نه‌یته‌جێ.

مادده‌ی چل ویه‌كه‌م : بۆ وه‌زیر یان ڕێپێدراوه‌كه‌ی هه‌یه‌، هه‌ر دامه‌زراوێك یان پڕۆژه‌یه‌ك یان هه‌ر لایه‌نێك یان سه‌رچاوه‌یه‌كی پیسكردنی ژینگه‌ ئاگاداربكاته‌وه‌، بۆ لابردنی فاكته‌ری كاریگه‌ر و زیانبه‌خش به‌ ژینگه‌ له‌ماوه‌ی ئه‌و په‌ڕه‌كه‌ی ده‌ ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی ئاگاداركردنی به‌ ئاگاداریه‌كه‌، وله‌ حاڵه‌تی مل نه‌دان وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ كاره‌كه‌ ڕابگرێ یان دایبخات و به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی ڕه‌زامه‌ندی ژینگه‌یی بكێشێته‌وه‌ تاوه‌كو چاره‌سه‌ری پیسبوونه‌كه‌ ده‌كرێ و ئه‌وه‌ش به‌پێی ڕێنمایی ڕیكده‌خرێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: سه‌رۆك ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌شی هه‌یه‌، له‌وانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ مادده‌ی (15) پازده‌ی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ نابن: یه‌كه‌م: سه‌رۆك بۆی هه‌یه‌ هه‌ر لایه‌نێ كه‌وتبێته‌ ژێر ركێڤی ریقابه‌ی داراییه‌وه‌ بانگی بكات له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌ندا به‌شدار بێ له‌و شتانه‌دا كه‌ پێوه‌ندی پێوه‌ی هه‌یه‌. دووه‌م: سه‌رۆك له‌ كاتی زه‌رووردا بۆی هه‌یه‌، چۆن خۆی بیه‌وێ فرمانبه‌رانی هه‌رێم وشاره‌زایان و پسپۆران وخاوه‌ن توانستان له‌ ئیش و كاری ریقابه‌ی داراییدا به‌شدار بكات و، له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نیشدا به‌شداریان بكا به‌ بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێ بۆ ئه‌مه‌ش خه‌ڵاتی تایبه‌تییان پێ ده‌به‌خشێ. سێیه‌م: سه‌رۆك، یان ئه‌نجومه‌ن، هه‌ر كاتێ كاروباری ریقابه‌ پێویست بكا بۆی هه‌یه‌ فه‌رمان بدا ده‌ست بكرێ به‌ پشكنین وته‌دقیقكردنی مه‌سه‌له‌ و كاروباری دارایی. چواره‌م: سه‌رۆك بۆی هه‌یه‌ داوای ئه‌م شتانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ وه‌زیری پێوه‌ندیدار یان له‌هه‌ر لایه‌نێ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌به‌سترابێ، بكات: 1/فرمانبه‌ری سه‌رپێچیكار هه‌واڵه‌ی لیژنه‌ی به‌رزه‌پتی بكا، یان به‌پێی ده‌سه‌ڵاتی خۆی سزایه‌كی گونجاوی بدا. 2/له‌و مه‌سه‌لانه‌دا كه‌ لێپێچانه‌وه‌ی تێدا ئه‌نجام دراوه‌، هه‌ر زیانێ به‌هۆی سه‌رپێچی فەرمانبەره‌وه‌ له‌ دایره‌كه‌ی كه‌وتبێ، پێی ببژێرێ. 3/له‌ دادگا پێوه‌ندیداره‌كان ده‌عوای دژ به‌ سه‌رپێچيی دارایی بكاته‌وه‌ و به‌دوویدا بچێ و دیوانیش ده‌بێ هه‌ر مه‌علومات و گه‌واهییه‌كی له‌و سه‌رپێچییانه‌وه‌ به‌ ده‌سته‌وه‌ بێ بیدا به‌ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار. 4/مه‌سه‌له‌ی جه‌ریمه‌ی دارایی كه‌ ئاشكرا ده‌كرێ ده‌بێ بیدا به‌ سه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتی(الادعاء العام)ی هه‌رێم بۆ ئه‌وه‌ی ده‌عوای گشتيی له‌ دژ ده‌ست پێ بكا.

المادة الأولى : تعاريف لأغراض هذه الاتفاقية تكون لكل من الكلمات والعبارات التالية المعنى المبين إزاء كل منها : 1- الدولة الطرف : كل دولة عضو في جامعة الدول العربية صادقت على هذه الاتفاقية , أو انضمت إليها وأودعت وثائق تصديقها أو انضمامها لدى الأمانة العامة للجامعة . 2- الأموال :كل ذي قيمة مالية من عقار أو منقول مادي أو معنوي وجميع الحقوق المتعلقة بأي منها والصكوك والمحررات المثبتة لكل ما تقدم أيا كان شكلها بما فيها الالكترونية والرقمية والعملة الوطنية والعملات الأجنبية والأوراق المالية والتجارية . 3- عائدات الجريمة : الأموال المتحصلة أو الناتجة أو العائدة بطريق مباشر أو غير مباشر من ارتكاب أي جريمة من الجرائم المنصوص عليها في التشريع الداخلي للدولة الطرف كجريمة أصلية وأية فوائد أو ارباح أو مداخيل أخرى مترتبة أو متولدة عن هذه الأموال . 4- التجميد أو الحجز أو التحفظ : فرض حظر مؤقت على التصرف في الأموال أو نقلها أو تبديلها أو السيطرة عليها وغير ذلك من صور التصرف , وذلك بناء على أمر صادر من سلطة قضائية أو من أية سلطة مختصة وفقاً لما تنص عليه القوانين والنظم الداخلية لكل دولة طرف . 5- المصادرة : التجريد الدائم من الأموال أو الممتلكات بناء على حكم أو أمر صادر من سلطة قضائية أو من أية سلطة مختصة وفقاً لما تنص عليه القوانين والنظم الداخلية لكل دولة طرف . 6- المؤسسات المالية وغير المالية : أي منشأة تزاول واحد أو أكثر من الأنشطة المالية أو التجارية أو الاقتصادية , كالبنوك أو محلات الصرافة أو شركات الاستثمار والتأمين أو الشركات التجارية أو المؤسسات الفردية أو الأنشطة المهنية , أو أي نشاط آخر مماثل . 7- الشخص الاعتباري ( المعنوي) : أحد الأشخاص الاعتبارية العامة أو الخاصة التي أضفى عليها المشرع الشخصية القانونية , فيما عدا الدولة والهيئات والمؤسسات العامة . 8- غسل الأموال : ارتكاب أي فعل أو الشروع فيه يقصد من ورائه إخفاء أو تمويه أصل حقيقة أموال مكتسبة خلافاً لما تنص عليه القوانين والنظم الداخلية لكل دولة طرف وجعلها تبدو كأنها مشروعة المصدر . 9- تمويل الإرهاب : جمع أو تقديم أو نقل الأموال بوسيلة مباشرة أو غير مباشرة لاستخدامها كلياً أو جزئياً لتمويل الإرهاب وفقاً لتعريف الإرهاب الوارد بالاتفاقية العربية لمكافحة الإرهاب مع العلم بذلك .

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی(وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی چل وهه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ دوای تێپه‌ڕبوونی 90 رۆژ له‌ مێژووی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ڕۆژنامه‌ی فه‌ڕمی (وه‌قائعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌وه گوزارشتانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: 1. هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2. ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی هه‌رێم. 3. ئه‌ندام: ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن. 4. مووچه‌: مووچه‌ی ئه‌سلی (الراتب الاصلی) كه‌ ئه‌ندامی به‌رده‌وامی ئه‌نجوومه‌ن له‌ خزمه‌تدا وه‌ری ده‌گرێ. 5. ده‌رماڵه‌: ئه‌و ده‌رماڵه‌یه‌ی ئه‌ندامی به‌رده‌وامی ئه‌نجومه‌ن له‌ خزمه‌تتدا هی (زه‌وجییه‌و، منداڵ و، میوانداری و سوكنا) وه‌ری ده‌گرێ. 6. مووچه‌ی خانه‌نشینی: تێكرای ئه‌و مووچه‌یه‌ی ئه‌ندام پاش به‌ كۆتایی هاتنی ئه‌ندامییه‌تی، یان له‌ ده‌ستدانی ئه‌ندامیه‌تییه‌كه‌ی وه‌ری ده‌گرێ.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م : ئه‌وانه‌ی خواره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ن: یه‌كه‌م : هه‌رچالاكیه‌كی به‌ ڕێگه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ یان ناراسته‌وخۆ ببێته‌ هۆی زیانگه‌یاندن به‌ خاكی زه‌وی كشتوكاڵی پله‌ (أ) یان خراپكردنی یان پیسكردنی به‌ جۆرێك كار له‌ توانای به‌رهه‌مهێنانی بكات. دووه‌م : هه‌ر چالاكیه‌ك زیان به‌ رووبه‌ری زه‌وی ته‌رخانكراو بۆ له‌وه‌رگا بگه‌یه‌نێ ته‌نها مه‌گه‌ربه‌پێی ئه‌و پێڕه‌و و ڕێنماییانه‌ بێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركراون. سێیه‌م : دامه‌زراندن و بنیادنانی هه‌ر چالاكیه‌كی پیشه‌سازی یان بازرگانی یان خزمه‌تگوزاری له‌سه‌ر زه‌وی كشتوكاڵی به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. چواره‌م : گۆڕینی ڕه‌گه‌زی زه‌وی و زار له‌ كشتوكاڵیه‌وه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون یان پیشه‌سازی یان بازرگانی یان خزمه‌تگوزاری، به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. پێنجه‌م : راماڵینی زه‌وی كشتوكاڵی یان گواستنه‌وه‌ی خۆڵه‌كه‌ی به‌ مه‌به‌ستی به‌كارهێنانی له‌ غه‌یری زه‌وی كشتوكاڵی و، ته‌خت كردنه‌وه‌ی زه‌وی یان گواستنه‌وه‌ی خۆڵه‌كه‌ی به‌ مه‌به‌ستی چاككردنی یان پاراستنی پیتدارییه‌كه‌ی به‌ راماڵین نا ژمێردرێت.

مادده‌ی سیانزده‌هه‌م: ده‌سته‌ی گشتی بۆی هه‌یه‌ پێڕه‌و و ڕێنماییه‌ پێویسته‌كان ده‌ربكات بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه‌ پاش تێپه‌ڕبوونی سی رۆژ له‌رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: به‌پێی ئه‌و یاسایه‌، سندوقێ به‌ ناوی (سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانانی كوردستان) داده‌مه‌زرێ و، ده‌سته‌یه‌ك به‌ ناوی (ده‌سته‌ی سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانان)ـه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ی ده‌بات. دووه‌م: ئه‌م سندوقه‌ شه‌خسیه‌تی مه‌عنه‌ویی خۆی هه‌یه‌ و مافی مه‌ڵكداربوونی دارایی ده‌ست هه‌ڵگرو ده‌ست هه‌ڵنه‌گر (المنقولة وغير المنقولة)ی هه‌یه‌و، سه‌رۆكی ده‌سته‌كه‌ یان هه‌ر كه‌سێ كه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی بداتێ، ده‌بێته‌ نوێنه‌ری سندوقه‌كه‌ له‌به‌رده‌م دادگا و ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمی و لایه‌نه‌كانی تردا.

مادده‌ی یه‌كه‌م: له‌م یاسایه‌دا، مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. رۆژنامه‌وان: هه‌ر ئه‌ندامێ ئینتیمای له‌ سه‌ندیكای رۆژنامه‌وانانی كوردستاندا كردبێ و ئیلتیزامی خۆی بۆ به‌جێ هێنابێ، ئه‌وه‌ ده‌گرێته‌وه‌. سندوق: سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانانی كوردستان. ده‌سته‌: ده‌سته‌ی سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانان. مافی خانه‌نشینی: مووچه‌ی خانه‌نشینی. سه‌ندیكا: سه‌ندیكای رۆژنامه‌وانانی كوردستانی- عێراق.