المواد القانونية
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشهو رستانهی خوارهوه ، ماناكانی بهرامبهریانه: 1- ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. 2- سهرۆك: سهرۆكی ههرێمی كوردستانی عێراق. 3- ههیئه: ههیئهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستانی عێراق. 4- سهرۆكی ههیئه: سهرۆكی ههیئهی گشتیی ههرێمی كوردستانی عێراق.
ماددهی بیستهم: وهزارهت و فهرمانگهكانی ههرێم تێكڕای حیسابی مانگانهیان (بودجهكانی پێداچوونهوه) له وادهیهكدا كه ماوهكهی له (10) رۆژ له دوای كۆتایی هاتنی ههر مانگێك تێپهڕ نهكات، پێشكهش به وهزارهتی دارایی و ئابووری، بهڕێوهبهرایهتی ژمێریاری دهكهن.
ماددهی سێیهم: یهكهم: داشكاندنی رێژهی 10% له كۆی بودجهی وهگهڕخستن كه بڕهكهی 989 ملیار و 670 ملیۆن دیناره و بۆ ئهم لایهنانهی خوارهوه دهگوازرێتهوه: 1- بڕی (150) سهد و پهنجا ملیار دینار بۆ بهردهوامبوونی ههڵمهتی دروست كردنی قوتابخانه له ههرێمدا. 2- بڕی (300) سێ سهد ملیار دینار بۆ ئهوهی بخرێته سهر بودجهی وهبهرهێنان بۆ بههێزكردنی پڕۆژه پێشنیاركراوهكان كه رێژهی له 10% ی تێچووی گشتی پڕۆژهكهی بۆ تهرخان كراوه و بهسهر پارێزگاكانی ههرێمدا بهگوێرهی رێژهی دانیشتوانیان دابهش دهكرێت. 3- بڕی (100) سهد ملیار دینار بۆ پشتگیری پڕۆژه خزمهتگوزارییهكانی قهزا و ناحیه سنوورییه زیان لێكهوتووهكان و ئهوانهی له رابردوودا كۆچیان پێ كراوه، بهمهرجێ بخرێته سهر بودجهی گهشهپێدانی پارێزگاكان بهگوێرهی چڕی دانیشتوانیان. 4- بڕی (70) حهفتا ملیار دینار بۆ پشتگیری پڕۆژه خزمهتگوزارییهكانی ناوچه دابڕێندرا و كێشه لهسهرهكان و وهزارهتی پلاندانانی ههرێم بهدواداچوونی جێبهجێكردنی دهكات. 5- بڕی (20) بیست ملیار دینار بۆ دروست كردن و نۆژهنكردنهوهی دامهزراوه وهرزشییهكان و پشتگیریی كهرتی وهرزش له ههرێمدا. 6- بڕی (35) سی و پێنج ملیار دینار بۆ پڕكردنهوهی خهرجییهكانی ئهنجامدانی ههڵبژاردنهكانی ئهنجومهنی پارێزگا و قهزا و ناحییهكانی ههرێم. دووهم: ئهو بڕهی كه دهمێنێتهوه كه (314،670) سێ سهدو چوارده ملیار و شهش سهد و حهفتا ملیۆنه بهم شێوهیهی خوارهوه دابهش دهكرێت: 1. زیادكردنی پێشینهی هاوسهرگیری له (2،5) دوو ملیۆن و نیوهوه بۆ (5) پێنج ملیۆن دینار. 2. زیاد كردنی پێشینهی خانووبهره له (15) پانزه ملیۆن دینارهوه بۆ (20) بیست ملیۆن دینار. 3. زیادكردنی دهرماڵهی كهسهكانی پۆلیس و ئاسایش و هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ (دهرماڵهی خواردن) بۆ (210) دوو سهدو ده ههزار دینار مانگانه. 4. زیادكردنی تهرخان كراوی تۆڕی چاودێری كۆمهڵایهتی له (75) حهفتا و پێنج ههزارهوه بۆ (150) سهد و پهنجا ههزار دینار مانگانه. 5. بههێز كردنی قهرزهكانی ههردوو بانكی كشتوكاڵی و پیشهسازی. 6. پێشینهی هاوسهرگیری كه (5) پێنج ملیۆن دیناره به كوڕوكچی شههید و ئهنفال كراوه دهدرێت و لێیان وهرناگیرێتهوه.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: خهرج كردن له پشتیوانهی حیساباتی سهرهكی (بهخشین، باروبوو، خهرجی پرۆژهكانی وهبهرهێنان) دهبێت، ئهویش له لایهن وهزارهتی دارایی و ئابوورییهوه له چوارچێوهی بودجهی ههرێمی كوردستان ـ عیراقدا. دووهم: ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه دهسهڵاتی خهرج كردنی راستهوخۆ لهبهر رۆشنایی تهرخان كراو له چوارچێوهی بودجهی ساڵانهیاندا، به وهزیران و سهرۆكی لایهنانی گرێ نهدراو به وهزارهت و بریكاری وهزارهتهكان و بهڕێوهبهرانی گشتی و بهڕێوهبهران و سهرۆك یهكهكانی ئیداری بدات، ئهمهش به گوێرهی بڕیارێكی ئهنجومهن دهبێت كه بۆ ئهو مهبهسته دهرچووه و ئهنجومهننیش بۆی ههیه به گوێرهی ههلومهرجی بهرژهوهندیی گشتی و پیاده كردنی بنهمای لامهركهزی، چاو بهو دهسهڵاتانهی كه دراون، دهخشێندرێتهوه.
ماددهی چوارهم: ئامانجی ئهنجومهن ئهوهیه كه: 1-خهمخۆریی بزاڤی وهرزشی له ههرێمدا بكاو بهرهو چاكتری ببات. 2- بیروباوهڕو ئامانجهكانی لیژنهی ئۆڵهمپیی نێودهوڵهتی رهگداكوتاو بكات. 3- گرنگیی بزووتنهوهو چالاكییهكانی وهرزش زهق و زۆپ بخاتهڕوو به جۆرێ كه لهگهڵ ئامانجهكانی گهلی كوردستانی عێراقدا بگونجێ. 4- یاریدهی یانهو یهكێتییه وهرشییهكانی ههرێم بدات و له ههموو روویهكهوه پشتیان بگرێ تا بتوانن ئهرك و فرمانی خۆیان بهو شێوهیهی كه ئومێدیان لێ دهكرێ ئهنجام بدهن. 5- بۆ هاوكۆمهكی و هاودهنگی لهگهڵ یهكێتی و یانه وهرزشییهكانی دهرهوهی ههرێمدا بكهوێته كار.
ماددهی بیست و چوارهم: كاركردن به ماددهی حهفتاو چوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1. ئهگهر رۆڵهی رۆڵه لهگهڵ رۆڵهدا كۆبوونهوه یاخود رۆڵهی رۆڵهی رۆڵه لهگهڵ رۆڵهی رۆڵهدا كۆبوونهوه و ئهگهر هاتنه خوارهوهش جێی باوكی كۆچكردوویان یان دایكی كۆچكردوویان دهگرنهوه و ئهوهی دهیانكهوێ له میرات بۆیان دێته خوار ههرچهنده له ژیانیش دامابێ، بهمهرجێك له سێیهكی میراتهكه زیاتر نهبێ، ئهگهر میراتیان نهگرت و باپیر یان داپیر ئهوهی دهیان كهوێ پێیان نهدان و ئهگهر كهمتریان پێدان لهوهسیهتی واجیب بۆیان تهواو دهكرێ. 2. حوكمهكانی وهسیهتی واجیب رۆڵهكانی براو خوشكانیش دهگرێـتهوه جا ئهگهر نێر بن یاخود مێ و ئهگهر هاتنه خوارهوهش و بۆ ههردوو هاوسهریش دێته خوار ئهگهر ژنهكه ئههلی كیتاب بێ. 3. خاوهن میرات له سهردهمی ژیانیدا بۆی ههیه ماڵهكهی خۆی بهسهر میراتگرانی نێرو مێ بهیهكسانی دابهش بكات، یاخود ئهمه رابسپێرێ بهمهرجێك لهسێ یهكی میراتهكه زیاتر نهبێ و بهرهزامهندیی ئهوانی تربێ ئهگهر لهسێیهك پتربوو. 4. خاوهن میرات بۆی ههیه رابسپێرێ پتر نهبێ له سێیهكی میراتهكهی بدات به میراتگرێك. 5. ئهگهر وهسیهتی ئهرك (واجیب) ناكۆك بوو لهگهڵ وهسیهتی ههلبژێدراو(ئیختیاری) ئهوهی یهكهمیان پێش هی دووهمیان دهخرێ.
ماددهی ههشتهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا، جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهر كار.
ماددهی سێیهم: یهكهم: ئهو گرێبهستانهی بهكرێدانی خانوبهره بۆمهبهستی غهیری نیشتهجێیوون، دوای بهركاربوونی ئهم یاسایه، مۆردهكرێن دهكهونه ژێركاری حوكمهكانی یاسای شارستانی ژماره (40)ی ساڵی 1951ی ههمواركراو. دووهم: گرێبهستهكانی ئهو خانوبهرهی كه بۆ غهیری مهبهستی نیشتهنی بهكرێ دراون و بهر له بهركاربوونی ئهم یاسایه مۆركراون، بۆ ماوهی دوو ساڵ له رۆژی كۆتایی هاتنی ماوهی گرێبهستهكهوه درێژ دهكرێنهوه و، پاش كۆتایی ئهو ماوهیهش، كرێیهكهی دهكهوێته ژێر كاری حوكمهكانی یاسای شارستانی ژماره (40)ی ساڵی 1951 ی ههمواركراو.
ماددهی پهنجاو حهوتهم: یهكهم: لیژنهیهك له سێ ئهندام بهناوی لیژنهی كاروباری دادوهران پێك دێ كه ئهنجومهنی دادوهری لهناو ئهندامانی خۆی له سهرهتای ههموو ساڵێكدا بۆ سهیركردنی كاروباری بهرزهفتی ههڵیان دهبژێرێ. دووهم: لیژنهی كاروباری دادوهران له داوای بهرزهفتی كه لهسهر دادوهر تۆمار دهكرێ یهكێك لهم سزا بهرزهفتییانهی خوارهوه بهسهر دادوهردا دهسهپێنێ. 1-هۆشداریی (ئینزار)، ئهمهش دواكهوتنی سهر مووچهو بهرزكردنهوهی بۆ ماوهی شهش مانگی لێدهكهوێتهوه. 2-دواخستنی بهرزكردنهوه یان سهرمووچهكهی یان ههردووكیان بۆ ماوهیهك له ساڵێك كهمتر نهبێ و له سێ ساڵیش زیاتر نهبێ له رۆژی دهرچوونی برٍیارهكهوه، ئهگهر ماوهی یاسایی بهرزكردنهوهكهی تهواو بوو، دهنا له مێژووی تهواوكردنیهوه دهبێ. 3-كۆتایی هێنان به خزمهت و ئهم سزایهش بهسهر دادوهردا دهسهپێنرێ ئهگهر حوكمێكی بنهبڕی به سزایهك له دادگایهكی تایبهت له بارهیهوه دهرچووبوو لهسهر كردهوهیهك كه لهگەڵ شهرهفی فرمانه دادوهرییهكهیدا نهگونجێ یاخود ئهگهر دهركهوت له دادگاییكردنێكدا كه لیژنه ئهنجامی دهدات دادوهرهكه شیاوی بهردهوام بوونی له خزمهتی دادوهریدا نیه .
ماددهی پهنجاو پێنجهم: پێویسته دهستهكانی پێداچوونهوهو دهستهكانی دادگاكانی تێههڵچوونهوهو دادگاكانی تاوان راپۆرتی وهرزی رێك بخهن و تێیدا ئهو حوكم و بڕیارانه دهربخهن كه دادوهران ههڵهی گهورهیان تێدا كردووه له ئهنجامی نهزانینی پرهنسیپه سهرهتاییهكانی یاسا یان گوێ نهدان بهو رووداوانهی كه له كاتی وردبینی كردنی ئهحكام و بڕیارهكانی دهردهكهون و، دهبێ وێنهیهكیان بۆ ئهنجومهنی دادوهری بنێرێ بۆ پاراستنی له دۆســیهی كهســــیهتی ئهو دادوهرهدا، بۆ ئهوهی لهكاتی بهرزكردنهوهو پلهبهرز كردنهوهدا لهبهر چاو بگیرێت.
ماددهی دووهم: یهكهم: مهبهست له (خێزان) بۆ مهسهلهی دهرماڵهكانی سهفهر كردن ئهندامانی خێزانی ئهو كهسهیه كه به پێی شهرع لهسهریهتی بهخێویان بكا و حوكمهكانی ئهو یاسایه دهیگرێتهوه دووهم: مهبهست له دهرماڵهی سهفهر كردن ئهو كرێ و دهرماڵانهن كه له خوارهوه ناویان هاتووه: 1. كرێ ی گواستنهوه: كرێی هۆیهكانی گواستنهوه كه ئهو كهسهی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه دهیكهوێ له كاتی سهفهر كردنی بۆ ئهنجامدانی كارێكی رهسمی له ناوهوه و دهرهوهی سنووری شارهوانیدا. 2. مهسرهفی شوێن گۆرین (نفقات التحویل): مهسرهفی گواستنهوهی كارمهند له شوێنێكهوه بۆ شوێنێكی تر له دهرهوهی سنووری شارهوانیدا. 3. دهرماڵهی شهوانه: ئهو دهرماڵهیه كه ئهو كهسهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه دهیكهوێ بۆ ههر شهوێك كه له دهرهوهی جێگای ئیشی خۆی به سهری دهبا له كاتی سهفهر كردنیدا بۆ ئهنجام دانی كارێكی رهسمی كه سوكنا و خواردن و مهسرهفی گیرفان دهگرێتهوه. 4. دهرماڵهی گواستنهوهی براوه: ئهو بڕه پاره براوهی مانگانهیه كه به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهدرێ له بهرامبهر گهران بۆ ئهنجام دانی كاری رهسمی له ناو سنووری شارهوانیدا.
ماددهی سێیهم: ئهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسای دهیان گرێتهوه بهم جۆرهی خوارهوه پۆلین دهكرێن: یهكهم- جۆری یهكهم: وهزیرهكان و ئهوانهی له پلهی وهزیردان. دووهم- جۆری دووهم: خودانی پله تایبهتهكان و ئهندامانی دادگای پێداچوونهوه (التمییز) و دادوهر و راوێژكارهكانی كارمهند له سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران یان له دیوانی وهزارهتهكان و بهرێوهبهره گشتییهكان و ئهوانهی به پلهی ئهوانن و ئهوانهی ئهم فهرمانه به بریكاری بهرێوه دهبهن. سێ یهم- جۆری سێ یهم: ئهو كارمهندانهی كه مانگانه (5/254) دوو سهد و پهنجا و چوار دینار و نیوو زیاتر مووچه وهردهگرت. چوارهم- جۆری چوارهم: ئهو كارمهندانهی كه مووچهی مانگانهیان له (5/254) دوو سهد و پهنجا و چوار دینار و نیوو كهمتره.
ماددهی حهوتهم: ئهوهی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه خهرجی جێ گۆركێ (نفات التحویل)ی لهم بارانهی خوارهدا دهكهوێ: یهكهم- له كاتی دامهزراندندا. دووهم- له كاتی گوێزانهوه له وهزیفهیهكهوه بۆ وهزیفهێكی تر له دهرهوهی سنووری شارهوانیدا. سێیهم- له كاتی به دوماهی هاتنی وهزیفهكهی به ههر هۆیهكهوه بی (تهنیا كاركهناری (الاستقاله) نهبێ) به مهرجێك له شوێنی وهزیفهكهی خۆی تهحویل بێ بۆ ئهو شوێنهی كه ههڵی دهبژێرێ بۆ ئاكنجی بوون له ماوهیهك كه له (9) نۆمانگ تێپهر نهكات له مێژووی ترازانیهوه (انفكاك) له ههر دووباری گوێزانهوه و به دوماهی هاتنی خزمهتدا.
ماددهی سیانزدهیهم: وهزیری تایبهتمهند یان سهرۆكی فهرمانگه یا ئهوهی كه رایدهسپێرن (یخولانه) سهرف كردن دهراستێنێ (یصادق) بۆی ههیه ئهو بڕه پارانهی كه پێی وایه راست نین فتیان بكا یان دایان بهزێنێ لهگهڵ بهیان كردنی هۆیهكانیان.
ماددهی یهكهم: زیاده باجێكه لهسهر زیاتر له (15000) پازده ههزار دینار له كۆی داهاتی (عهقارهكان)ی ئهوهی لهسهریهتی (المكلف) وهردهگرێ و دهسهپێندرێ، بهو مافهشهوه كه له عهقاره وهقف كراوهكانیشهوه ههیهتی، دوای لێدهركردنی بڕه باجی بنچینهیی و بێ قهیدی یاسایی (السماح القانونی) به پێی ئهم رێژانهی خوارهوه:- (5%) تاكو دهگاته (5000) پێنج ههزار دینار. (8%) ئهوهی له (5000) پێنج ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (7000)حهوت ههزار دینار. (10%) ئهوهی له (7000) حهوت ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (10000) ده ههزار دینار. (15%) ئهوهی له (10000) ده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (15000) پازده ههزار دینار. (17%) ئهوهی له (15000) پازده ههزار دینار پتر بێت تاكو دهگاته (20000) بیست ههزار دینار. (20%) ئهوهی له (20000) بیست ههزار دینار پتر بێت.
ماددهی شهشهم: له كاتی كۆچی دوایی ئهندامی خانهنشین، میراتگران مووچهی (خانهنشینی) یان دهكهوێ به پێی ئهم یاسایهو به پێی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی مهدهنی بهرقهراریش بهسهریاندا دابهش دهكرێ.
ماددهی پێنجهم: ههردوو بڕگهی (1)و(4) له ماددهی پێنجهم ههمواردهكرێ وبهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: مسۆگهر كردنی ئامادهكاری و پێگهیاندنی مامۆستا و وانهبێژان وسهرپهرشتیاره پهروهردهییهكان وبهرپرسانی بهرێوهبردنی فێركاری وسهرپهرشت ومهشق پێكردنهوهیان له كاتی خزمهتدا و، به توانا كردنیان له گهشهسهندنی پیشهییو زانیستیداو، پشتگیری له پلهوپایهیان به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهتی فێركردنی باڵاو توێژینهوهی زانستی و وهزارهته پێوهندیدارهكاندا. 4- گرنگیدان به پهروهردهی ئاینی و رهوشت، به پێی بنهماكانی لێبوردهیی وهاوكاری و ڕاستگۆیی ودلسۆیی، به گوفتارو بهكردار.
ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرچواندنیهوه كاری پێدهكرێ و له ڕۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)، بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم: ماددهی یهكهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 2002 ههموار دهكرێ و وشهی (یهكهم) كه له دوای (مادده/34)هوه هاتووه لادهبرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: بڕه پارهو رێژهو سنوورگهلی رهسمه عهدلییهكان كه دهقهكانیان له ماددهگهلی (10، 15 یهكهم و دووهم، 16، 17، 19، 20/ یهكهم – أ، ب، ج، 21/یهكهم، 22/ یهكهم، 23 یهكهم و دووهم، 24، 25، 26، 27/ یهكهم، 28/یهكهم و سێیهم و چوارهم، 29، 34/ دووهم و سێیهم، 35/یهكهم و دووهم، 37، 42/ یهكهم و دووهم، 43، 44، 45، 49/ سێیهم و چوارهم و پێنجهم، 53/ شهشهم و دهیهم)ی یاسای ژماره (114)ی ههمواركراوی ساڵی (1981)ی رهسمه عهدلییهكاندا هاتووه، له ههرێمی كوردستانی عێراقدا لهكار دهخرێن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة