المواد القانونية

مادده‌ی سێ یه‌م

مادده‌ی سێ یه‌م: سه‌رۆك یا ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌سته‌ڵاتی پێ ده‌دات نوێنه‌رایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ دكات له‌به‌رده‌م دادگا و لایه‌نه‌ ره‌سمی و ناره‌سمیه‌كاندا.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: 1/ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ی كه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ داده‌مه‌زرێن كه‌سیتیه‌كی مه‌عنه‌وی ده‌بێ و ده‌توانێ هه‌موو كاروچالاكییه‌كی خۆی بنوێنێ و بۆی هه‌یه‌ ماڵ و موڵكی گوێزراوه‌ و نه‌گوێزراوه‌ی له‌ پێناوی به‌دی هێنانی مه‌به‌سته‌كانی خۆی هه‌بێ. 2/كۆمه‌ڵه‌ ناتوانێ ببێته‌ كه‌سیه‌تییه‌كی مه‌عنه‌وی تاكو پێڕه‌وی ناوخۆی له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سیمدا له‌سه‌ر داوای خۆی بڵاونه‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: پێویسته‌ كۆمه‌ڵه‌ رێباز و هۆی دیموكراتی وئاشتیی بگرێته‌ به‌ر بۆبه‌دی هێنانی مه‌به‌سته‌كانی به‌ پێی یاسای ڕه‌چاوكراو.

مادده‌ی بیست و شه‌ش

مادده‌ی بیست و شه‌ش: ئه‌م یاسایه‌، له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی بیست و سێ

مادده‌ی بیست و سێ: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ ركار.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: ره‌سم به‌ یه‌كێ له‌و رێگایانه‌ وه‌رده‌گیری: 1-به‌ پوولی دارایی كه‌ به‌ وه‌ره‌قه‌كه‌وه‌ ده‌لكێنرێ. 2-به‌ پاره‌ی كاش له‌م حاله‌تانه‌دا: أ-ره‌سم له‌سه‌ر باوه‌رنامه‌دابین. ب-ره‌سم له‌سه‌ر به‌لێنامه‌ی كۆمپانیا له‌ كاتی تۆمار كردنیدا یا دریژه‌ پێدانی ماوه‌كه‌ی یا زیاد كردنی سه‌رمایه‌كه‌ی. ج-ئه‌گه‌ر ره‌سمه‌كه‌ له‌ ده‌ دینار زیاتر ره‌سمده‌ر بیه‌وێ به‌ پاره‌ بیدا. د-ئه‌گه‌ر پوول له‌ ئارادا نه‌بوو.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: ساڵان یه‌ك دینار ره‌سم به‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌ له‌ مووچه‌ و سه‌رمووچه‌ (مخصصات) له‌ مانگی ته‌موزدا وه‌رده‌گیرێ و خانه‌نیشان له‌ حوكمی ئه‌و مادده‌یه‌ به‌ ده‌ر ده‌بن.

مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م:

مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م: 1-أ: هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك به‌رپرسیاره‌ له‌ مسۆگه‌ر كردنی وه‌رگرتنی ره‌سم له‌سه‌ر ئه‌و وه‌ره‌قانه‌ی به‌ حوكمی فه‌رمانه‌كه‌ی ده‌خرێته‌ به‌ر ده‌ستی. ب-ئه‌گه‌ر ره‌سم له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌كه‌ به‌ ته‌واوی درا بوون پووله‌كان به‌تاڵ نه‌كرابوونه‌وه‌، فه‌رمانبره‌ه‌كه‌ ده‌بێ كه‌ وه‌ره‌قه‌كه‌ی خرایه‌ به‌ر ده‌ست به‌تاڵیان بكاته‌وه‌. ج-ئه‌گه‌ر فه‌رمانبه‌رێك سه‌رپێچی له‌ حوكمی بڕگه‌ی (1و2)ی ئه‌م مادده‌یه‌ كرد و مامه‌ڵه‌یه‌كی به‌و وه‌ره‌قه‌یه‌ لێ نه‌دراوه‌ به‌رێكرد، به‌ ده‌ دینار سزا ده‌ده‌رێ و ده‌بێ ره‌سم ده‌ره‌كه‌ش به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌ دینار و یه‌لایه‌نی زۆره‌ وه‌ سه‌د دینار بدا. د-ئه‌گه‌ر پووله‌كان به‌ شێوه‌یه‌ك لكێنران یا به‌ تاڵ كرانه‌وه‌ هه‌موو بن یا هه‌ندێكیان له‌گه‌ل ئه‌و رێنمایی یانه‌دا ئه‌گونجێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركراوه‌، وا داده‌نرێ ره‌سمدانه‌كه‌ به‌و هه‌نده‌ كه‌ پووله‌كانی پێ لكێنراوه‌ یا به‌تاڵ كراوه‌ ده‌بێ ره‌سمه‌كی به‌پێی هه‌نده‌ ئه‌سلییه‌كه‌ بێ. ه-وه‌زیری دارایه‌ بۆی هه‌یه‌ سزاكانی مادده‌ی شازده‌یه‌م بدا. به‌ڵام سزاكانی مادده‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌وه‌ ده‌درێ و له‌ حاله‌تی نه‌دانی پاره‌كه‌ حوكمی یااس ره‌چاو كراوه‌كان به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌دا ده‌سه‌پێنرێ. 2-ئه‌و سزایانه‌ی به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ده‌درێن رێ له‌ سه‌پاندنی حوكمه‌كانی یاسای سزادان و یاساكانی تر ناگرێ ئه‌گه‌ر ئه‌و كاره‌ی كاروه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی تاوانیك پێك بهێنێ.

مادده‌ی بیست و دوو

مادده‌ی بیست و دوو: كاروباری رێكخراوه‌ مرۆییه‌ غه‌یره‌ حكومییه‌ بیانیه‌كانی ناو هه‌رێم به‌ پێره‌وێك كه‌ سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆیانی داده‌نێ رێك ده‌خرێ.

مادده‌ی بیست و یه‌ك

مادده‌ی بیست و یه‌ك: رێكخراو بۆی هه‌یه‌، دوای ره‌زامه‌ندی وه‌زیر لق له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم یان ده‌ره‌وه‌یدا بكاته‌وه‌.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: هه‌ر رێكخراوێك به‌ پێچه‌وانه‌ی ئیلتیزامات و پێكهاتنی كه‌ له‌ناو هه‌رێم یا له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم به‌ستبێتی پرۆژه‌كانی جێبه‌جێ بكات، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاساكارپێكراوه‌كانی دیكه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ بداته‌ دادگا.

مادده‌ی هه‌ژده‌

مادده‌ی هه‌ژده‌: بڕیاره‌كانی دادگای بیدائه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌دا كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ مادده‌ی (16،17)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ یارای ئه‌وه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی دواتری ته‌بلیغه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ.

مادده‌ی بیست و پێنج

مادده‌ی بیست و پێنج: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی بیست و دووه‌م

مادده‌ی بیست و دووه‌م: هه‌موو ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌ رێكخراو یان له‌ تۆڕه‌وه‌ ده‌رده‌چن قابیلی تانه‌ لێدانن له‌ به‌رده‌م دادگای به‌رایی له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا له‌ رۆژی ده‌رچوونیانه‌وه‌ به‌پێی داوای هه‌ر كه‌سێك به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی له‌وه‌دا هه‌بێ،

مادده‌ی یانزده‌یه‌م

مادده‌ی یانزده‌یه‌م: رێكاری تۆمار كردن یه‌كه‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنی داواكه‌وه‌ وه‌ڵامی داوای تۆمار كردنه‌كه‌ بداته‌وه‌، كاتێك رێكخراوه‌كه‌ داوا پێشكه‌ش ده‌كات، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ پسووله‌یه‌كی به‌ مێژووی وه‌رگرتن پێ بدات، ئه‌و پسووله‌یه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ بۆ واده‌ی پێشكه‌ش كردنی داواكه‌ بۆ مه‌به‌ستی ژماردنی ئه‌و ماوه‌یه‌ كه‌ (30) رۆژه‌. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌ی یاسا كه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و یاسایه‌ له‌ داوای تۆماركردندا هاتوون، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ له‌ رۆژی پێدانی پسووله‌ی وه‌رگرتن داواكه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ به‌مه‌به‌ستی ته‌واو كردنی كه‌م و كوڕییه‌كانی له‌و حاڵه‌ته‌شدا ماوه‌ی وه‌ڵامه‌كه‌ له‌ رۆژی سه‌ر پسووله‌ی داوا تازه‌كه‌وه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێ. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تی وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی داواكه‌ و به‌سه‌رچوونی ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌ بڕگه‌ی (1)ی ئه‌و مادده‌یدا هاتووه‌، رێكخراوه‌كه‌ به‌ تۆماركراو داده‌نرێت و ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌كاتی داواكردن دا به‌ڵگه‌نامه‌ی تۆمار بداته‌ رێكخراوه‌كه‌. چواره‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا فه‌رمانگه‌ داوای تۆمار كردنه‌كه‌ی ره‌تكرده‌وه‌ له‌ سه‌ریه‌تی نووسراوێكی فه‌رمی به‌ هۆكاری ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ له‌گه‌لأ ئه‌و هۆكارانه‌ بنێرێت كه‌ ئه‌شێ فه‌رمانگه‌كه‌ بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ پشتی پێ ببه‌ستێ، ئه‌وه‌ش ته‌نها نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌یه‌ كه‌ مادده‌ی هه‌شته‌م، ده‌یه‌م و، بڕگه‌ی (1) ی مادده‌ی چوارده‌یه‌م ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكخراوه‌كه‌دا ده‌گرێته‌وه‌. پێنجه‌م: رێكخراو مافی تانه‌ لێدانی بڕیاری ره‌ت كردنه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ رۆژی وه‌رگرتنی بڕیاری ڕه‌تكردنه‌وه‌كه‌دا، ده‌بێت دادگاش له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا بڕیاری ره‌تكردنه‌وه‌كه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌. شه‌شه‌م: پاش ده‌ربڕینی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر داوای تۆماركردنه‌كه‌ یان به‌سه‌رچوونی واده‌ی یاسایی به‌بێ وه‌ڵامدانه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌ تۆمار نامه‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ له‌ هه‌رێمدا بڵاوبكاته‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: مه‌رجه‌كانی تۆماركردن یه‌كه‌م: بۆ تۆمار كردنی رێكخراوه‌كانی كوردستان، ده‌بێ ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر داوایه‌ك پێشكه‌ش بكه‌ن به‌ فه‌رمانگه‌ی تایبه‌ت به‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كان و به‌ڕێوه‌بردنی كاروباره‌كانیان، به‌مه‌رجێك ژماره‌یان له‌سێ كه‌س كه‌متر نه‌بێت، داوایه‌كیش له‌لایه‌ن هه‌موویانه‌وه‌ واژوو كرابێت و په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌ش هاوپێچی بێت، كه‌ ئه‌م زانیاریانه‌ی دادێن له‌ خۆ بگرێت: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و مه‌به‌سته‌كانی و ئامانجه‌كانی. 2- ناو، نازناو، ره‌گه‌ز، ره‌گه‌زنامه‌، ته‌مه‌ن، پیشه‌، ئاستی خوێندن و، شوێنی نیشته‌جێبوونی ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر. 3- په‌یكه‌ری رێكخراوه‌كه‌ و چۆنیه‌تی كاركردنی. دووه‌م: رێكخراوه‌كانی عێراق: رێكخراوه‌كانی عێراق كه‌ له‌لای ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵدا تۆمار كراون، به‌شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیكی له‌ هه‌رێمدا به‌ تۆماركراو داده‌نرێن و له‌سه‌ریانه‌ ئه‌م زانیارانه‌ دادێن به‌ كوردی و عه‌ره‌بی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نوێنه‌رایه‌تی رێكخراوه‌كه‌ ده‌كات له‌ هه‌رێمدا. 2- ناونیشان و ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عیراقدا. 3- پلانی كاری ئه‌و چالاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ ده‌یه‌وێ له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێی بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو (تصدیق) له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی فیدراڵی تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌. سێیه‌م: رێكخراوه‌كانی بیانی، له‌ پێناو به‌ ده‌ست هێنانی بڕوانامه‌ی تۆماركردندا ده‌بێ رێكخراوه‌كانی بیانی ئه‌م زانیارانه‌ی دادێن به‌ زمانی كوردی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌. 2- ناونیشان و ژماره‌ ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عێراق و وڵاتی دایكدا. 3- روونكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئامانج و چاڵاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێان بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو له‌ په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌. 5- پشتگیرییه‌ك كه‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌ وه‌ك رێكخراوێكی نا حكومییه‌ له‌ وڵاتی دایكدا.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: رێكخراو هه‌ولأ ده‌دات كار بكات بۆ به‌جێ گه‌یاندنی ئامانجه‌كانی، به‌و جۆره‌ی له‌گه‌ڵ بنه‌ماكانی دیموكراسی و په‌یماننامه‌ و رێككه‌وتننامه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی تایبه‌ت به‌ مافی مرۆڤـ ده‌گونجێن و، ده‌بێ روون و ئاشكراش بن.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: دامه‌زراندنی رێكخراو مافێكی ده‌ستوورییه‌ نابێ هیچ ئاسته‌نگێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی مه‌رجی یاسایی له‌به‌رده‌م دامه‌زراندنیدا هه‌بێت.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: هه‌ر كه‌سێك بۆی هه‌یه‌ ببێته‌ نوێنه‌ری رێكخراو یان تۆڕ له‌به‌رده‌م دادگاكان و لایه‌نانی فه‌رمی و نافه‌رمی به‌گوێره‌ی په‌یڕه‌وی ناوخۆی رێكخراوه‌كه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ئه‌شغال و نبشته‌جێكردن. وه‌زیر: وه‌زیری ئه‌شغال و نیشته‌جی كردنی هه‌رێم. بریكار: بیكاری وه‌زاره‌تی ئه‌شغال و نیشته‌جێكردنی هه‌رێم.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة