المواد القانونية

مادده‌ی بیست و سێیه‌م:

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: بریاره‌كانی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌ لای دادگای ته‌میزی هه‌رێمدا له‌ نێوان ماوه‌ی پانزده‌ رۆژ له‌ مێژووی ئاگادار كردنه‌وه‌ به‌ بڕیاره‌كه‌ تانه‌ هه‌ڵده‌گرن، بڕیاره‌كه‌شی بن بڕه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م. ده‌سته‌یه‌ك داده‌مه‌زرێت به‌ناوی (ده‌سته‌ی وه‌به‌رهێنان له‌ هه‌رێمی كوردستان) وكه‌سایه‌تیه‌كی یاسایی وسه‌ربه‌خۆیی دارایی و كارگێڕی ده‌بێ، وبۆی هه‌یه‌ هه‌موو ره‌فتاره‌ یاساییه‌كانی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌نجام بدات. دووه‌م. ده‌سته‌، سه‌رۆكێكی ده‌بێت به‌ پله‌ی وه‌زیر وگشت ماف وده‌سه‌ڵاتێكی وه‌زیری ده‌بێت وخۆی به‌رپرسه‌ له‌ ئاراسته‌كردنی كاره‌كان وسه‌رپه‌رشتی وچاودێریی چالاكیه‌كانی وهه‌رشتێك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌ركوفه‌رمانه‌كان وكاروباره‌كانی دیكه‌ی ده‌سته‌وه‌ هه‌بێت. ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ به‌ندن: أ) فه‌رمانگه‌ی لێتۆژینه‌وه‌ وزانیاریه‌كان، ب) فه‌رمانگه‌ی به‌ڕێكردن وهه‌ڵسه‌نگاندن ومۆڵه‌تپێدانی پرۆژه‌كان. ج) فه‌رمانگه‌ی كاروباری یاسایی وكارگێری ودارایی. د) فه‌رمانگه‌ی شارو ناوچه‌ پیشه‌سازیه‌كان. سێیه‌م. باره‌گای ده‌سته‌ له‌ هه‌ولێر، پایته‌ختی هه‌رێم ده‌بێت وچه‌ند لقێكی له‌ پارێزگایه‌كان ده‌بێت و هه‌ر لقێك فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات. چواره‌م. ده‌سته‌ بۆی هه‌یه‌ له‌كاتی پێویست، چه‌ند به‌ش وهۆبه‌یه‌ك بێنێته‌ كایه‌وه‌ ولێكیان بدات، یان لایان بدات.  پێنجه‌م. پێكهاته‌ی به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌كانی ده‌سته‌ ولقه‌كانی وئه‌ركوفه‌رمان وده‌سه‌ڵاته‌كانیان به‌ پێره‌وك ده‌كرێت كه‌ ده‌سته‌ دایده‌نێت وئه‌نجومه‌ن په‌سه‌ندی ده‌كات. شه‌شه‌م. ده‌سته‌ كه‌شی له‌بار بۆ وه‌به‌رهێنان ده‌ره‌خسێنێت كه‌ بووژانه‌وه‌ی ئابووری له‌ هه‌رێمدا بێنێته‌دی وستراتیژی وپلان وسیاسه‌تی وه‌به‌رهێنان ئاماده$ ده‌كات وده‌یخاته‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌ن بۆ په‌سه‌ند كردنی وهه‌ماهه‌نگی له‌ نێوان لقه‌كانی له‌ هه‌رێمدا ده‌كات.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: له‌سه‌ر لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی هه‌رێمه‌: یه‌كه‌م: كار له‌ پێناو بووژاندنه‌وه‌ی گوندا بكه‌ن و به‌پێی سیاسه‌تێكی ئیستراتیژی هاوكاری له‌گەڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا بكه‌ن و جوتیار هانی كۆچی پێچه‌وانه‌وه‌ به‌ره‌و گوند بده‌ن. دووه‌م: جوتیاران هۆشیار بكرێنه‌وه‌و به‌ره‌و به‌كارهێنانی زه‌وی به‌ باشترین شێوه‌ رێنمایی بكرێن. سێیه‌م: بۆ دابین كردنی ئاوی ئاودان له‌ حاڵه‌تی نه‌هاتی ووشكه‌ ساڵیدا به‌ربه‌ستی خۆلین و ده‌ریاچه‌ی سروشتی دروست بكرێن. چواره‌م: كردنه‌وه‌و په‌ره‌پێدان و قیرتاوكردنی رێگاو بان بۆ ئه‌وه‌ی جوتیاران به‌ ئاسانی به‌ باخه‌كانیان بگه‌ن و بۆ بازاڕكاری به‌روبوومه‌كانیشیان یارمه‌تی بدرێن. پێنجه‌م: پیشه‌سازی گۆڕانكاری و ته‌واوكه‌ر(الصناعه‌ التحویلیه‌ أو التكمیلیه‌) هانبدرێت كه‌ پشت به‌ به‌روبوومی كشتوكاڵی خۆماڵی ده‌به‌ستێت. شه‌شه‌م: به‌شداری له‌ دابین كردنی ئه‌و پێداویستییه‌ پێویستیانه‌ بكرێ كه‌ كه‌فائه‌تی به‌رزیان له‌ به‌رهه‌مهێناندا هه‌یه‌و پشتگیری بكرێن. حه‌وته‌م: رێكخستنی كرده‌وه‌كانی بازاڕكاری ناوه‌خۆو ده‌ره‌كی به‌پێی نه‌خشه‌یه‌كی به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراو له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی كشتوكالأ، به‌ هه‌هاهه‌نگی له‌گه‌لأ هه‌ردوو وه‌زاره‌تی بازرگانی و دارایی وئابووری له‌ باری رێكخستن و كۆنتڕۆلأ كردنی هێنانی ئه‌و به‌روبوومانه‌ی كه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌ی هه‌رێمن. هه‌شته‌م: دروست كردنی عه‌مباری ساردكه‌رو به‌فرگر(المبرده‌ والمجمده‌) له‌ هه‌رێمدا هانبدرێن. نۆیه‌م:كار له‌ پێناو قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی خاوه‌ن شینایی و پڕۆژه‌ كشتوكاڵییه‌كان بكرێت، له‌ حاڵه‌تی له‌ ناوچوون یا زیان پێ گه‌یاندنیان له‌ ئه‌نجامی كاره‌ساتی سروشتی یاخود هێزێكی له‌ راده‌به‌ده‌ر. ده‌یه‌م: به‌شداری كردن له‌ زیادكردنی رووبه‌ری زه‌وی به‌راو ودابین كردنی ئه‌و ئامێرانه‌ش كه‌ له‌ به‌كارهێنانی پاشكه‌وت كردنی ئاودا به‌كاردێن. یانزده‌م: له‌ رێگای قه‌رزدان و ئاسانكاری بانكییه‌وه‌ به‌شداری له‌ دروست كردنی سه‌رمایه‌ی پڕۆژه‌ كشتوكاڵییه‌كانی وه‌به‌رهێنه‌ره‌ نیشتمانییه‌كان بكرێ. دوازده‌م: پشتگیری به‌روبوومه‌ ستراتیژییه‌كان بكرێ. سیانزده‌م: فه‌رمانبه‌ره‌ كشتوكاڵییه‌كان وه‌ك سه‌رپه‌رشت به‌سه‌ر پڕۆژه‌ كشتوكاڵییه‌كانه‌وه‌ دابمه‌زرێن، له‌وانه‌ی كه‌ بڕوانامه‌ی زانستی كشتوكاڵییان به‌ده‌ست هێناوه‌، به‌ خاوه‌ن بڕوانامه‌ی دواناوه‌ندیی كشتوكاڵییه‌وه‌ تا به‌رزترین ئاستی زانستی كشتوكاڵی.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر كارگه‌ و سه‌نعه‌تگاكان. له‌وانه‌ی كه‌به‌روبوومی كشتوكاڵ، وه‌ك كه‌ره‌سته‌ی خاو له‌ سه‌نعه‌تی كشتوكاڵیدا به‌كارده‌هێنن، كه‌ره‌سته‌ی خۆماڵی ئه‌گه‌ر فه‌راهه‌م ببێت به‌كاربهێنن.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: پارێزگار دوای وه‌رگرتنی رای به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كشتوكاڵ له‌ پارێزگادا لیژنه‌ی تایبه‌ت بۆ چاودێری وبه‌دواداچوونی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ پێك ده‌هێنێ، ئه‌مه‌ش به‌پێی چه‌ند رێنماییه‌ك كه‌ وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ له‌ هه‌رێمدا ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی بیست و دووه‌م

مادده‌ی بیست و دووه‌م: مه‌رجه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی داده‌مه‌زرێ یان پایه‌ی مامۆستای یاریده‌دری پێده‌درێ له‌ پایه‌ی مامۆستایی كاری كردبێ له‌ یه‌كێك له‌ ده‌زگاكانی خوێندنی باڵا به‌ ده‌رس گوتنه‌وه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (4) ساڵ كه‌متر نه‌بێ و له‌و ماوه‌یه‌دا به‌لانی كه‌م سێ توێژینه‌وه‌ی به‌ نرخی بڵاوكردبێته‌وه‌ كه‌ له‌ یه‌كێكیاندا به‌ ته‌نیا ئه‌و كاره‌ی كردبێ.

ماده‌ی یه‌كه‌م:

ماده‌ی یه‌كه‌م: سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم دیوانێكی ده‌بێت به‌ناوی (دیوانی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان) كه‌ خاوه‌ن كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌ویه‌و ئه‌م ئه‌ركانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: یه‌كه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی فه‌رمانگه‌كانی دیوان. دووه‌م: رێكخستنی په‌یوه‌ندی له‌نێوان سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم وسه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان- عیراق وسه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان- عیراق. سێیه‌م: رێكخستنی په‌یوه‌ندی له‌نێوان سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و ده‌سه‌ڵاته‌كانی عیراقی فیدراڵ. چواره‌م: رێكخستنی چالاكی و په‌یوه‌ندییه‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان.

مادده‌ی چوارده‌

مادده‌ی چوارده‌: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان) دا ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی بیست:

مادده‌ی بیست: ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا بۆی هه‌یه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی پابه‌ندبێت به‌ حوكمه‌كانی یاسا ژماره‌ (32)ی ساڵی 1986 (یاسای فرۆشتن و به‌كرێدانی موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت)ه‌وه‌، هه‌موو جۆره‌ زه‌وی و زارو عیقارێ به‌پێی رێنماییگه‌لێ كه‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ریده‌هێنێ به‌كرێ بدات و به‌كرێ بگرێ و بیكڕێ و بیفرۆشێ.

مادده‌ی بیست و یه‌ك:

مادده‌ی بیست و یه‌ك: ته‌نیا ئه‌م ده‌زگایه‌ بۆی هه‌یه‌ به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی یاسا ژماره‌ (25)ی ساڵی 1959ی ناوه‌ بازرگانیه‌كان، ناو له‌ ئوتێل و مونشه‌ئه‌ گه‌شتیاریه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق بێت و، پێویسته‌ له‌سه‌ر لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كانیش له‌ پێدان و تازه‌كردنه‌وه‌و ئیلغاكردنی ئیجازه‌گه‌لی فرۆشتنی خواردنه‌وه‌ی سه‌رمه‌ستیدا موافه‌قه‌تی ئه‌م ده‌زگایه‌ وه‌ربگرن.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: مه‌رجه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی داده‌مه‌زرێ یان پله‌ی پرۆفیسۆری پێده‌درێ بڕوانامه‌ی دكتۆرای وه‌ده‌ستهێنابێ و مه‌رجه‌كانی مادده‌(22)ی ئه‌م یاسایه‌ی لێ هاتبێته‌ دی و به‌لانی كه‌م شه‌ش ساڵ پله‌ی پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ری به‌سه‌ردا تێپه‌ربووبێت و له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌وڵی باشی دابێ له‌ ده‌رس گوتنه‌وه‌دا و ژماره‌یه‌ك له‌ توێژینه‌وه‌ی بڵاوكردبێته‌وه‌ كه‌ به‌لانی كه‌م له‌ شه‌ش توێژینه‌وه‌ كه‌متر نه‌بێ، سییانیان به‌لانی كه‌م ئه‌سڵی بن و یه‌كێكیشیانی به‌ ته‌نیا ئه‌نجام دابێ.

مادده‌ی شازده‌

مادده‌ی شازده‌: مه‌كته‌بی ته‌نفیزی له‌ مانه‌ پێك دێت: 1-سه‌رۆك: مه‌رجی ئه‌وه‌یه‌ خوێندنه‌وه‌ و نووسین به‌ باشی بزانێ و ته‌مه‌نیشی له‌ (30)سی ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 2-شه‌شه‌ ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ به‌مه‌رجی خوێندنه‌وه‌ و نووسین و باش بزانن و له‌ بواری كشتوكاڵ و جوتیاریدا ئه‌زموون و شاره‌زاییان هه‌بێ و ته‌مه‌نیان له‌ (25) بیست و پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی بیست و چواره‌م

مادده‌ی بیست و چواره‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی مادده‌كانی پێشوو ده‌شێ خاوه‌نی بڕوانامه‌ی دكتۆرای باوه‌ڕ پێكراو یان هاوتاكانی له‌ رووی زانستیه‌وه‌ له‌ زانكۆ یان ده‌سته‌ به‌ پایه‌ی پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر دامه‌زرێ له‌سه‌ر راسپارده‌ی ئه‌نجومه‌نی زانكۆ یان ده‌سته‌، ئه‌گه‌ر به‌هه‌مان ماوه‌ ده‌رس گوتنه‌وه‌ی ئه‌نجام دابێ له‌ زانكۆكانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم و شایه‌دی بۆ بدرێ له‌ ده‌رس گوتنه‌وه‌دا سه‌ركه‌وتوو بووه‌ و توێژینه‌وه‌ی زانستی به‌سوودی به‌لانی كه‌م له‌ پێنج كه‌متر نه‌بێ بڵاوكردبێته‌وه‌.

مادده‌ی دوانزه‌م

مادده‌ی دوانزه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت.

مادده‌ی هه‌ژده‌

مادده‌ی هه‌ژده‌: 1-له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزیدا (نیصاب) به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامه‌كانی دێته‌جێ و بڕیاره‌كانیشی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بووان ده‌رده‌چێ. ئه‌گه‌ر ده‌نگه‌كانیش هاوتا بوون، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا ده‌نگی سه‌رۆك بۆ كام لایان بێت، هی ئه‌وه‌. 2-ئه‌گه‌ر به‌ هه‌ر هۆیه‌ك دەبێ ببێ، جێگای سه‌رۆك چۆڵ بوو، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا جێگره‌كه‌ی جێگای ده‌گرێته‌و، جا ئه‌گه‌ر جێگای جێگره‌كه‌ش چۆڵ بوو، ئه‌وه‌ له‌م باره‌دا سكرتێر جێگای ده‌گرێته‌وه‌. 3-ئه‌گه‌ر، به‌جارێ، جێگای سه‌رۆك و جێگره‌كه‌ی و سكرتێریش چۆڵ بوون، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا یه‌كێ له‌ ئه‌ندامه‌ ئه‌سلییه‌كانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی به‌ ده‌نگدانی نهێنی جێگای ده‌گرێته‌وه‌. 4-ئه‌گه‌ر جێگای زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی چۆڵ بوو، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا مه‌كته‌بی ته‌نفیزی ده‌بێ له‌ ماوه‌ی دوو مانگدا هه‌وڵ بدات كۆنگره‌یه‌ك ببه‌ستێ یان زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی كۆنگره‌ی پێشتر بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌ك بانگهێشت بكات بۆ ئه‌وه‌ی به‌پێی رێسای ئه‌و ده‌قانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ كه‌سانێ هه‌ڵبژێرن جێگای ئه‌وان بۆ باقیمه‌نی ماوه‌كه‌ پڕبكه‌نه‌وه‌ به‌ مه‌رجێ باقی مه‌نی ماوه‌كه‌ له‌ (6) مانگ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: پزیشكی ناپسپۆڕ له‌ پزیشكیی ده‌روونی بۆی هه‌یه‌ نه‌خۆشی ده‌روونی به‌بێ ویستی خۆی ڕه‌وانه‌ی یه‌كێك له‌ دامه‌زراوه‌كانی ته‌ندروستیی ده‌روونی بكات له‌ كاتی بوونی نیشانه‌ی ڕوون كه‌وا به‌ڵگه‌ بدات له‌سه‌ر بوونی شله‌ژانێكی ده‌روونیی سه‌خت، بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (48) كاتژمێر تێپه‌ڕ نه‌كات تاوه‌كو هه‌ڵسه‌نگاندنی باره‌كه‌ی بۆ بكرێت و ئه‌ویش له‌سه‌ر داواكاریێكی نووسراو ده‌بێت كه‌ پێشكه‌شی لایه‌نه‌ی چاره‌سه‌ركار ده‌كرێت و له‌م میانه‌دا ده‌خرێته‌ به‌رده‌م پزیشكی پسپۆڕ.

مادده‌ی بیست و پێنچه‌م

مادده‌ی بیست و پێنچه‌م: موعیده‌كان: مه‌رجه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی به‌ موعید له‌ كۆلێج داده‌مه‌زرێ، بڕوانامه‌ی به‌ كالۆریۆسی به‌ ته‌قدیری باشی به‌لانی كه‌م هه‌بێ و له‌ سێ یه‌كه‌مه‌كانی به‌شه‌كه‌ی بێت و كاری به‌شداریی كردن له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی پراكتیكی و كرده‌نی و چاودێری ئه‌زموونه‌كان وچالاكی تر له‌ به‌شه‌كه‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆ.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ هه‌وارگایه‌كی گشتی بۆ گه‌شتو گوزار داده‌مه‌زرێ و پێی ده‌گوترێ (ده‌زگای گشتیی گه‌شتو گوزار له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراق)و فرمانبه‌رێك به‌ پله‌یه‌كی تایبه‌ت سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا ئه‌م ده‌زگایه‌ به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ په‌یوه‌سته‌و، كارمه‌نده‌كانیشی به‌ بڕیاری سه‌ره‌ك وه‌زیران داده‌مه‌زرێن.

ماده‌ی شازده‌م

ماده‌ی شازده‌م: أ- بۆهه‌رشتێكی له‌م یاسایه‌دا نه‌هاتبێت، فه‌رمانه‌كانی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره‌ (111) ی ساڵی 1969 ویاسای بنه‌ماكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره‌ (23) ی ساڵی 1971 پیاده‌ ده‌كرێن ب- كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی، یان بریارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رمانه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت .

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌نی كوردستانی ده‌زگایه‌كی فێركردنه‌ و له‌ ئاستی زانكۆدایه‌ و حه‌رمێكی ئارام و پارێزراوه‌ و كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی خۆی هه‌یه‌ (سه‌ربه‌خۆیی كارگێڕیی ودارایی و یاسایی ) پێویستی هه‌یه‌ و بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی و كاروباره‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نێكی زانستی به‌رێوه‌ی ده‌بات.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة