المواد القانونية
ماددەی سێیەم: وەزارەت بریتییە لەم پێكهاتانەی دادێن: یەكەم: وەزیر: ئەو سەرۆكی باڵای وەزارەتە و بەرپرسە لە كارەكانی و ئاراستە كردنی سیاسەتەكەی و سەرپەرشتی و چاودێری كردنی، بەپێی حوكمەكانی یاسا هەموو بڕیار و فەرمان و رێنماییەك لە هەموو شتێكی پەیوەندیی بە ئەركی وەزارەت و پێكهاتەكان و دەسەڵاتەكان و تێكڕای كاروباری تەكنیكی و كارگێڕی و رێكخستنەوە هەبێت، لەوەوە دەردەچن و بە چاودێریی ئەویش جێبەجێ دەكرێن، بەو سیفەتەی ئەندامێكی هاوكارە تێیدا، لە بەردەمی ئەنجومەنی وەزیرانیشدا بەرپرس دەبێت، بۆشی هەیە هەندێك لە دەسەڵاتەكانی خۆی بداتە بریكاری وەزارەت یان بەڕێوەبەرانی گشتی یان كەسێك لە وەزارەتدا كە بە گونجاوی دەزانێت. دووەم: بریكاری وەزارەت: یارمەتیی وەزیر دەدات لە ئاراستە كردنی وەزارەت و سەرپەرشتی كردنی كاروباری لە چوارچێوەی ئەو دەسەڵاتانەی لە لایەن وەزیرەوە پێی دەدرێن، بە مەرجێك بڕوانامەیەكی بەرایی پسپۆرایەتیی زانكۆی بەدەست هێنا بێت. سێیەم: نووسینگەی وەزیر: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەر سەرۆكایەتیی دەكات و بەڕێوەی دەبات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێنا بێت و چەند فەرمانبەرێكیش یاریدەری دەبن. چوارەم: نووسینگەی بریكاری وەزارەت: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەر سەرۆكایەتیی دەكات و بەڕێوەی دەبات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێنا بێت و چەند فەرمانبەرێكیش یاریدەری دەبن. پێنجەم: راوێژكاران: ژمارەیان لە چوار زیاتر نابێت و لەوانەی بڕوانامەی بەرایی زانكۆیان هەیە و لەوانەی خاوەن شارەزایی و پسپۆرین. شەشەم: وەزارەت پێك دێت لەم بەڕێوەبەرایەتیانەی گشتی كە دادێن: هەر یەك لەوان بەڕێوەبەرێكی گشتی بەڕێوەی دەبات، كە بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و لەوانەی خاوەن شارەزایی و كردن(ممارسە)ن. 1ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی دیوان. 2ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پلان و بەدواداچوون. 3ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی نەخشەدانانی ئاوەدانی. 4ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پرۆژەكان. 5ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاو و ئاوەڕۆ. 6ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شارەوانییەكان لە پارێزگاكانی هەرێم و ئیدارەی گەرمیان. حەوتەم: سەرۆكایەتیی شارەوانی لە ناوەندی پارێزگاكانی هەرێمدا. لە هەر پارێزگایەكدا سەرۆك شارەوانییەك بە گوێرەی جۆری تایبەتی شارەوانییەكە، سەرۆكایەتیی دەكات.
ماددەی چوارەم: دەستەی گشتیی گەشت وگوزار: سەر بە وەزارەت دەبێت و، كەسایەتییەكی مەعنەوی و سەربەخۆیی دارایی وكارگێڕیی دەبێت، فەرمانبەرێك بە پلەیەكی تایبەت سەرۆكایەتیی دەكات، بڕوانامەكی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و، لەوانەی خاوەن شارەزایی و پسپۆرین لە بواری گەشتیاریدا و، پێك دێت لە: 1ـ نووسینگەی سەرۆكی دەستە: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەر سەرۆكایەتیی دەكات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و چەند فەرمانبەرێكیش یاریدەری دەبن. 2ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی گەشتیاری لە هەر پارێزگایەك لە پارێزگاكانی هەرێم و ئیدارەی گەرمیاندا: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەری گشتی سەرۆكایەتیی هەر یەك لەوان دەكات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و لەوانەشە كە خاوەن شارەزایی و پسپۆرین لە بواری گەشتیاریدا. 3ـ ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی دەستە: پێك دێت لە: أ ـ سەرۆكی دەستە / سەرۆك. ب ـ بەڕێوەبەرانی گشتی لە هەر پارێزگایەك لە پارێزگاكانی هەرێم و ئیدارەی گەرمیاندا/ئەندام. ج ـ دوو لە راوێژكارانی وەزارەت كە وەزیر رایان دەسپێرێت/ ئەندام. د ـ بڕیارەكانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردن بە زۆرینە دەبن و وابەستە بە راستاندنی وەزیر دەبن.
ماددەی پێنجەم: یەكەم: وەزارەت ئەنجومەنێكی راوێژكاریی دەبێت، پێك دێت لە: 1ـ وەزیر سەرۆك 2ـ بریكاری وەزارەت ئەندام 3ـ سەرۆكی دەستەی گشتیی گەشت و گوزار ئەندام 4ـ راوێژكاران ئەندام 5ـ بەڕێوەبەرانی گشتیی وەزارەت ئەندام 6ـ وەزیر بۆی هەیە هەر كەسێك لە ناو وەزارەت یان دەرەوەی بۆ كۆبوونەوەی ئەنجومەن بانگهێشت بكات، بە مەبەستی راوێژ لە كاتی پێویستدا بەبێ ئەوەی مافی دەنگدانی هەبێت. دووەم: ئەنجومەنی ئەركی پێشكەش كردنی راوێژ و پێشنیار بە وەزیر دەگرێتە ئەستۆ و، ئەگەر راستاندنی ئەوی بەدەست هێنا، سیفەتی بڕیاری وەزاری بەدەست دەهێنێت.
ماددەی شەشەم: وەزیر بۆی هەیە گرێبەست لەگەڵ كەسانی ئاسایی و مەعنەوی، لەوانەی خاوەن شارەزایی و پسپۆرین لە ناوخۆی هەرێم بكات، بۆ بەجێ گەیاندنی ئەو كار و ئەركانەی پێی دەسپێردرێت و بۆ ئەو ماوەیەی بە گونجاوی دەبینێت، ئەویش بە مەبەستی بەجێ گەیاندنی ئامانجەكانی وەزارەت و، ماف و پەیوەشتییان لە لایەن وەزیرەوە دیاری دەكرێت و، بەدەست هێنانی رەزامەندیی سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران ئەگەر گرێبەست كردنە كە لەگەڵ كەسانی دەرەوەی هەرێمدا بوو.
ماددەی حەوتەم: یەكەم: بە پەیڕەوێك ئەرك و پسپۆرایەتیی پێكهاتەكانی وەزارەت دیاری دەكرێن. دووەم: وەزیر بۆی هەیە لە كاتی پێویستدا بەڕێوەبەرایەتی یان بەش یان هۆبە لە نوێ بكاتەوە یان تێكەڵ بكات یان ئیلغا بكات. سێیەم: وەزیر بۆی هەیە رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبەجێ كردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەربكات.
ماددهی چوارهم:وهزارهت به بهجێ گهیاندنی ئهركهكانی ئهو كارانه دهكا:1-دانانی ئهو سیاسهته پهروهردهیییانهی پهیوهندی یا له مهیدانهكانیهوه ههیه به مهرجێك له سروشتی كۆمهڵگای كوردستان له پێویستییهكانی و خواستهكانی پێشكهوتنی یهوه وهرگیرابن و دهشبێ تایبهتمهندیتی نهتهوایهتی و كهیایهتی یهكانیان تێدا لهبهر چاو بگیرێ، ههر دهبێ وههاش لهسهر بنچینه ههلی چۆن یهكی دارێژرابن كه ببنه مایهی كیفایهتی سیستهمی فیێركاری.2-مسۆگهر كردنی توانای ئادهمیزادی و مادی خواستهكانی هونهری و رێك وپێكیی پێویست بۆ جێ بهجێ كردنی نهخشهكانی پهروهرده ههڵسهنگاندنیان.3-كردنی زمانی كوردی به زمانی خوێندن له گشت پلهكاناد.4-كردنی زمانی كهمایهتی یهكان به زمانی فێركردن له پلهی سهرهتاییدا بۆ كور و كاڵانیان لهو ناوچانهی كه تیاید ا نیشتهجێن، به مهرجێ فێركردنی زمانی كوردی تیایدا ئیلزامه بی.
ماددهی پێنجهم:وهزارهت بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی ئهم كارانه دهكا:1-مسۆگهر كردنی ئامادهكردنی مامۆستایانی سهرهتای و ئامادهیی و سهرپهرشت كاران پهروهرده و بهرپرسیارانی بهڕێوهبردنی خوێندن و سهرپهرشتیكردنی و سهر له نوێ راهێنانی له كاتی خزمهتیاناد و توانا خستنه بهریان بۆ گهشه سهندنی پیشهی و زانستی و پشتگیری كردنی پایه و پلهیان.2-پێك هێنانی دام و دهزگای ئیداری و هونهری پێویست بۆ نهخشهدانان بۆ خوێندن و بهرێوهبردنی و سهرپهرشتی كردنی پهروهرده له وهزارهت و پارێزگاكانی ههرێمدا.3-ئاماده كردنی بهرنامهی خوێدنی سهرهتایی و ئامادهیی و سهرپهرشهیی و فێركردنی تهمهنداران و رێ و شوێنی و كتێبی خوێندن و شێوازهكانی ههلسهنگاندن و تاقی كردنهوه، بۆ بهدیهێنانی سیاسسهتی پهروهردهیی و ئهو نهخشانهی لێ ی دهوهشێنهوه بۆ گهشه پێدانی ههموو ئهوانه پشت بهستن به توێژینهوه زانستی و لێكۆلینهوه.4-بایهخدان به پهرهردهی ئاینی و رهوشتی و ئاسان كردنی ههل و مهرجی به جێ هێنانی فهریزهكان و چهسپاندنی شێوهكانی رهفتاری دارێژراو لهسهر بناغهی لێ بوردن و عاریكاری و راستگۆی و دلسۆزی له قسه و له كردار، لهگهل رهچاو كردنی تایبهتمهندێتی كهمایهتی به ئایینی یهكان له ههرێمدا.5-بایهخدان به پهروهردهی هونهری و وهرزشی له گشت پلهكانی خوێندندا.6-مسۆگهر كردنی دامهزراندن و بهرێوهبردنی قوتابخانهی حكومهتی به ههموو پله و جۆرهكانی یهوه.7-سهرپهرشتیكردنی قوتابخانه ئههلی یهكان رێنمای كردنیان بۆ پهروهردهكردنی نهوهی نوێ به پێی سیاسهتی پهروهردهیی و ئامانجهكانی.8-كردنهوهی قوتابخانهی تایبهتی بۆ نههێشتنی نهخوێندهواری.9-دامهزراندنی مهڵبهند و پهیمانگا بۆ فێر كردنی تهمهنداران و راهێنانیان به پێی شێوازهكانی پهروهردهی وهزیفی.10-بایهخدان به تهندروستی قوتابخانهیی و خۆراكدان به قوتابی یان ههوڵدان بۆ ئهوهی بتوانن سوود له رێنمایی پهروهردهیی و پیشهیی و لهو خزمهتگوزارییه كۆمهڵایهتیانه وهربگرن كه بۆ گهشه كردن و خۆش گوزهرانی یان له یاران و سوودیش له وهختی دهست بهتاڵییان ببینن.11-بایهخدان به خانووبهرهی قوتابخانهكان و بهشداری كردن له دانانی نمونهی باش و مسۆگهر كردنیان به دانانی نهخشهی پێویست بۆ دروستكردنیان.12-بایهخدان به تۆژینهوهی پهروهردهیی و سازدانی تاقیكردنهوه و سوود بینین له ئهنجامهكانیان به رێگای پهره پێدانی نیزامی خوێندن و زیاد كردنی توانای.13-بایهخدان به كتێبخانهی قوتابخانهكان و گهشه پێدانیان.14-پتهو كردنی پهیوهندی رۆشهمبیری لهگهل رێكخراوه نێو دهوڵهته پهیوهندیدارهكان به كار و باری پهروهرده، به تایبهتی رێكخراوی نهتهوه یهكگرتووهكان تایبهت به پهروهرده و زانستی و پهروهردهیی له (یۆنیسكۆ) بۆ پهرهپێدانی رادهی رۆشهمبیری و زانستی و پهروهردهیی له ههرێمدا به ئامانجی پهروهردهكردنی نهوه نوێ یهكانی به گیانی برایهتی خۆشهویستی له ناو گهلاندا.
ماددهی شهشهم:1-فێركردنی گشتی و نهوجهوانان لهم دهه پلهی سهرهكی خۆی دهنوێنی:أ-پلهی فێركردنی سهرهتایی.ب-پلهی فێركردنی ئامادهیی.2-پلهی فێركردنی ئامادهیی دابهش دهكرێته سهر دوو ئاست:أ-ئاستی خوێندنی ناوهندی.ب- ئاستی خوێندنی ئامادهیی.3-باخچهی مندالان پێش پلهی فێركردنی سهرهتایی دێ ورێ خۆشكهره بۆی.
ماددهی حهوتهم:ماوهی خوێندنی سهرهتایی شهش ساڵه و ماوهی خوێندنی ئامادهیی شهشه ساڵه، بۆ خوێندنی ناوهندی، سێ یهكی تریش بۆ خوێندنی ئامادهیی یهك له دوای یهك. ههر وهكو وهزارهتی پهروهرده بۆی ههیه قوتابخانهی سهرهتایی كه ماوهی كهمتربێ بۆ ئهوانه بكاتهوه كه له تهمهنی خوێندنی سهرهتاییدا و لێ ی دواكهوتوون تهمهن له (10-15) دهشگونجێ یهك قوتابخانه تهنیا بهشیك له پلهیهكی خوێندن بگرێتهوه.
ماددهی ههشتهم:1-خوێندنی سهرهتایی و گشتی یهك جۆر دهبێ بۆ ههمووان و توانا وهبهر منداڵان دهخاتە هۆیه سهرهكییهكانی زانست و بنچینهكانی رۆشهمبیری فێر بن.2-خوێندنی ئامادهیی رێ بۆ نهوجهوانان خۆش دهكا كه بههره و ئارهزووی خۆیان دهستنیشان بكهن و پهرهیان پێبدهن و له رۆشنبیری قووڵ ببنهوه پله به پله پسپرایهتی له بوارهكانی زانست وهربگرن و راهێنان لهسهر جێ بهجێ كردنیان بكهن تا به كردهوه له ژیانیان بهكاریان بهێنن و درێژه به خوێندنی باڵا بدهن، لهگهل بایهخدانێكی تایبهتیدا به باڵا دهستهكان.
ماددهی نۆیهم:وهزارهت پۆل و قوتابخانه بۆ كهم-ئهندامان (المعوقین) ئهكاتهوه به شێوهیهك كه به گوێرهی شێوازی زانستی نوێ چاودێری بكرێن.
ماددهی دهیهم:1-فێركردن له پلهكانی سهرهتایی و ئامادهیی بهجۆره جیاوازهكانیهوه له قوتابخانه رهسمییهكاناد به خۆرایین، ههر هكو پهیمانگا و ئهو مهلبهنده رهسمیانهش كه له ماددهی دوازده ئهم یاسایهدا هاتووه.2-فێركردن له پلهی خوێندنی سهرهتاییدا ئیلزامییه.
ماددهی یانزدهیهم:1-وهزارهت له رێگهی بهرێوهبهرێتی ناوخۆیی یهوه (الاداره المحلیه)باخچهی ساوایان بۆ ئهوانهی تهمهنیان كهمتر له شهش ساڵه دهكاتهوه بهڕێوه دهبا.2-كارو باری وهرگرتن و خوێندن له باخچهی ساوایاندا رێك دهخا.3-به پێی پێرهوێكی تایبهت سهرپهرشتی باخچهی ساوایانی ئههلی دهكا.
ماددهی ههشتهم: ئهنجوومهن خاوهنی ئهم دهسهڵاتانه دهبێت: 1-دانانی سیاسهتی گتی ههرێم و سهرپهرشتی مردنی بهجێهێنانی به پێ ی یاسا و بڕیاره رهچاو كراوهكان، دوای بڕیاردانی له لایهن ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستان. 2-پێشنیاز كردرن و ئاماده كردنی پرۆژه یاساكان و پێشكهش كردنیان به ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستان بۆ بڕیار لهسهر دانیان. 3-ئامادهكردن پرۆژه پهیرهوهكان و ئاماده كردنیان. 4-ئامادهكردنی پرۆژهی بووجهی گشتی ههرێم. 5-ئامادهكردنی پرۆژهكانی نهخشهی گهشه پێ كردنی ههرێم. 6-قهرز دان و وهرگرتنی به بڕیرای ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستان. 7-جێ بهجێ كردنی یاساكان و پاراستنی ئاسایشی ههرێم و پارێزگاریكردن له مافهكانی هاووڵاتیان و ماڵ و موڵكه گشتییه كان و بهرژهوهندیهكانی گهلی كوردستانی عێراق. 8-رێ نیشان دان و سازكردن و بهدوا داچوونی كار و فرمان وهزارهتهكان دایهرهكانیان و دام و دهزگا گشتییهكان. 9-چاودێریكردنی رهوایی ئهو رێنماییانهی وهزارهتهكان و دام و دهزگاكانی دهری دهكهن. "3" مهرجی تهمهن بۆ وهزیرو ههروهها لابردنی وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه بهپێی "یاسای یهكهم ههموار كردنی یاسای ئهنجوومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق ژماره "3"ی ساڵی 1992 بوو كه حوكمی بڕیاری ژماره "35"ی رۆژی 14/12/1994ی ئهنجوومهن دهگرێتهوه. 10-دهركردنی بڕیاری بهرێ كردن و بهجێ هێنانی یاسا رهچاوكاوهكان و چاودێری كردنی چۆنیهتی به ئهنجام گهیاندنیان. 11-دامهزراندنی فهرمانبهران و بهڕێوهبهره گشتییهكان و هاوێشتن و له كار خستنی و خانهنشینكردنیان به پێی یاسا. 12-به دهر له برَگهی (11)ی پێشو و، دامهزراندنی خاوهن پله تایبهتی یهكان و سهرۆكی وهحده ئیداریهكان و دادوهرهكان و ئهندامانی دهزگای (داواكاریی گشتی) به پێشنیازی وهزیری پهیوهندار بڕیاری ئهنجومهن و دواجار به بڕیاری پهیوهندار به پێی یاسا رهچاو كراوهكان دهبێ.
مادهی نۆیهم: أ-ههر وهزیره و بهپێی كاری خۆی، ئهم وهزارهتانه بهرێوهدهبهن: 1-وهزارهتی ناوخۆ. 2-وهزارهتی دارایی و ئابووری. 3-وهزارهتی دادوهری. 4- وهزارهتی كارو باری پێشمهرگه. 5-وهزارهتی گواستهوه و گهیاندن. 6-وهزارهتی یارمهتی مرۆژایهتی و هاوكاری. 7-وهزارهتی پیشهسازی ووزه. 8-وهزارهتی رۆشهمبیری. 9-وهزارهتی پهروهرده. 10-وهزارهتی شارهوانی و گهشت و گوزار. 11-تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 12-وهزارهتی ئهشغال و نیشته جێبوون. 13-وهزارهتی ئاوادانكردنهوه و گهش پێدان. 14- وهزارهتی كشتوكال و ئاودێری. 15-وهزارهتی ئهوقاف و كاروباری ئاینی. ب:دهشێ ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق چهند وهزیری ههرێمی تیادا بن."4"
ماددهی دهیهم: دهزگایوك بۆ خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی پێك دههێنرێ و به دهستهی سهرۆكایهتی وهزارهتهوه دهبهسترێتهوه. كاروباریشی به پێ ی پێرهوێكی تایبهتی رێك دهخرێ. "4" بڕگهی "ب" خرایه سهر ماددهی (9)ی ئهم یاسایه بهپێی یاسای ژماره (3)ی ساڵی 1996 "یاسای یهكهمین ههمواركردنی یاسای ئهنجوومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق ژماره (3)ی ساڵی 1992" ئهمهش بهگوێرهی بڕیاری ئهنجوومهن ژماره "4"ی رۆژی 23/9/1996.
ماددهی یازدهیهم: 1-له حاڵهتی لادانی سهرۆكیك یا واز هێنانی یاخود واز هێنانی زۆربهی ئهندامانی ئهنجوومهن، وادادهنرێ كه وهزارهت وازی له كار هێناوه. بهڵام ئهگهر وهزارهتهكه هاوپهیمانی بوو له نێوان دوو دهستهی سهرهكیهكهی ناو ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان داو ئهگهر وهزیرانی ههر لایهكیان به كۆمهڵ له وهزارهت كشانهوه، وا دادهنرێت كه وهزارهتهكه وازی له كار هێناوه. 2-ئهندامانی ئهنجومهن تا كاتی پێك هێنانی وهزارهتێكی نوێ، لهسهر بهرێوهبردنی ئهركه رهسمییهكانیان بهردهوام دهبن.
ماددهی دوازدهیهم: گفتو گۆی ئهنجومهن نهێنی دهبێ، برَیارهكانی به زۆربهی دهنگ و به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامانی دهردهكا، ئهگهر ژمارهی دهنگهكان وهك یهك بوون بڕیاری ئهو لایه جێگر دهبێ كه سهرۆكی لهگهلدا دهبێ، ئاشكرا كردنی بڕیارهكانیشی به رێ و شوێنێك دهبێت كه خۆی دهستنیشانی دهكا.
ماددهی سیازدهیهم: وهزیرهكان سهبارهت به سیاسهتی گشتی وهزارهت، به هاویهشی لهبهر دهم ئهنجومهنی نیشتمانیدا بهرپرسیارن. بهڵام سهبارهت به كاروباری ههر وهزارهتێك، وهزیرهكهی خۆی له بهر دهم ئهنجومهنی وهزیراندا بهرپرسیاره.
ماددهی چواردهیهم: سهرۆكه ئهنجومهن جێگرهكهی یا ههر وهزیرهك، نابێ لهو ماوهیهدا كه له سهر ئهو كارانهیانن هیچ پیشهیهكی سهربهست یا ئیشێكی بازرگانی یا دارایی یا پیشهسازی یا ههر كارێكی ئابووری تر بكهن، ههر وهكهو نابێ هیچ شتێك له ماڵ و موڵكی گشتی بكرێ یا به كرێ بگرێ. یا شتێك له مال و موڵكی خۆیان به كرێ یا به فرۆشتن یا به ئال و گۆر بدهن به دهوڵهت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة