أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهستی ئهم یاسایه لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: حكومهتی ئیتیحادی: حكومهتی كۆماری عێراقی ئیتیحادی. دووهم: دهستور: دهستوری كۆماری عێراقی فیدڕاڵی ساڵی 2005. سێیهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. چوارهم: پهرلهمان: پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق پێنجهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. شهشهم: داهاتهكانی نهوت و گاز: داهاتهكانی حكومهتی ئیتیحادی وهدهستهاتوو له پرۆسه نهوتیهكان و له نێوانیشیاندا فرۆشراوهكانی نهوت و گازو بهروبوم و دهستكهوتهكانی تری گرێبهسته نهوتیهكانی گرێدراو لهگهڵ كۆمپانیا بیانی و خۆماڵیهكان له لایهن حكومهتی ئیتیحادی یان حكومهتی ههرێمهوه. حهوتهم: خشتهی خهرجیهكان: خشتهی بڕی خهرجیه فهرمانڕهواو سهروهرییهكانی هاوپێچكراو لهگهڵ یاساكانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی لهوهتهی ساڵی 2004هوه. ههشتهم: مهبهست لهم زاراوانهی دادێن ماناكانی بهرامبهریانه كه له ماددهی یهكهمی یاسای نهوت و گازی ههرێمی كوردستان - عێراقی ژماره (22)ی ساڵی 2007دا هاتووه: (نهوت، نهوتی خاو، گاز، گازی سروشتی، كێڵگهی نهوت، كێڵگهی ههنووكهیی، كێڵگهی داهاتوو، پرۆسه نهوتیهكان)
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: رێژهی (17%) حهڤده لهسهدی متمانهپێكراو له یاساكانی بودجهی ئیتیحادی دهبێته بنهمایهك بۆ دیاریكردنی پشكی ههرێم له كۆی گشتی خهرجیهكانی بهگهڕخستن و خهرجیهكانی پرۆژهكانی وهبهرهێنانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی تاوهكو سهرژمێریێكی دانیشتوانی گشتی له عێراقدا ئهنجام دهدرێت، وه ههرێم ههمان رێژهی لهمانهی خوارهوهی دهبێت: أ- سهرجهمی داهاتهكانی بودجهی گشتیی ئیتیحادی له نێوانیشیاندا داهاتی وهدهستهاتوو له ههناردهكردنی نهوتی خاو. ب- سهرجهمی نهوتی خاوی پاڵاوتهكراوو دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراقدا له نێوانیشیاندا نهوتی خاوی پێویست بۆ بهگهڕخستنی وێستگهكانی بهرههمهێنانی كارهبا. جـ- سهرجهمی خهرجیهكانی فهرمانڕهواو ودابینكراوهكانی ئاوهدانكردنهوهو گهشهپێدانی پرۆژهكانی پارێزگاكانی ههرێم و زێده وهدهستهاتووهكانی داهاتهكانی نهوتی خاوی ههناردهكراوو دابینكراوهكانی خهرجیه سهروهرییهكانی دهسته ههرێمایهتیهكانی هاوشێوه لهگهڵ دهسته ئیتیحادیهكانی پێكهاتوو له (سهرۆكایهتی ههرێم، پهرلهمان، ئهنجومهنی وهزیران، سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران، نووسینگهی جێگری سهرۆك وهزیران، گاردی ههرێم (پێشمهرگه)، ئهنجومهنی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانیی، دهستهی مافهكانی مرۆڤ، دهستهی دهسپاكی، رهگهزنامهو سنوور، و دهزگای ئاسایش). دووهم: پێویسته لهسهر وهزارهتهكانی دارایی و ئابوری، و پلاندانان، و سامانه سروشتیهكان له ههرێمدا ئهوهی له (أ، ب، ج)ی بڕهگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا ئاماژهی بۆكراوه به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكانی تری ههرێم، ههژمار بكهن. سێیهم: أ- سهرباری پشكی پارێزگاكانی ههرێم له پترۆدۆلاری نهوتی خاوی ههناردهكراو له ههرێمدا لهوهتهی ساڵی 2009وه، ئهوا ههرێم مافی دۆلارێكی ههیه له ههر پترۆدۆلارێكی ههر بهرمیلێكی نهوتی خاو و (150) مهتر سێجای گازی بهرههمهێنراوو پاڵاوتهكراو یان دابینكراو بۆ بهكاربردن له پارێزگاكانی ههرێمدا، به مهرجێك ئهم بهركهوتانه (مستحقات)له لایهن وهزارهتی سامانه سروشتیهكان بهگوێرهی ستاندهره متمانهپێكراوهكانی حكومهتی ئیتیحادی ههژمار بكرێن. ب- ئهو داهاتانهی بهكردار له مهرزه سنووریهكانی پارێزگاكانی ههرێم دهستهبهركراون دهگهڕێندرێنهوهو به شێویهكی كورتكراوهیی (حصری) بۆ ئامادهسازیی و دووباره ئاوهدانكردنهوهی مهرزه سنوورییهكانی سهر به ههر پارێزگایهك تهرخان دهكرێن. جـ- ئهنجومهنی وهزیران به پهسهندكردنی پهرلهمان، تایبهتمهند دهبێت به دیاریكردنی چۆنیهتی مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهرگیراوهكان له لایهن ههرێمهوه، ئهویش بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران لێژنهیهكی وهزاریی پێكبهێنێت به مهبهستی خهملاندنی قهرهبووه شایستهكان بهپێی برگهی (سێیهمی) ماددهی سێیهمی ئهم یاسایه به بڕه پارهی كاش یان بهوهی بهرامبهریانه له عهینی شت له نهوتی خاوی ههرێم به مهرجێك ئهو قهرهبووه بهركهوتانه (مستحقات) به قیستی ساڵانه له ماوهیهك كه له (5) ساڵ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایه تێپهڕ نهكات، بدرێنهوه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر ئهو وهزارهت و ئهو لایهنانهی له مادده چواری ئهم یاسایهدا ئاماژهیان بۆكراوه له ماوهیهك كه له (60) شهست رۆژ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایهدا تێپهڕ نهكات، ئهركهكانیان تهواو بكهن و راپۆڕتی كۆتاییان پێشكهشی ئهنجومهنی وهزیرانی بكهن بۆ پهسهندكردنیان له ماوهیهك كه له (30) سی رۆژ له رێكهوتی گهیشتنی بۆ ئهنجومهن، تێپهڕ نهكات.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ههرێم مافی ههیه له: یهكهم: پشكێكی دادپهروهرانه له داهاتهكانی نهوت و گازی دهرهێنراو له سهرتاپای عێراق بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتووان تیایدا پاڵپشت به ههر یهك له ماددهی (111)و بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. دووهم: پشكێكی دادپهروهرانه له سهرجهم داهاته وهرگیراوهكانی تری ئیتیحادیی و بهخشین و كۆمهك و قهرزه نێودهوڵهتیهكان تاوهكو حكومهتی ههرێم بتوانێت به ئهرك و بهرپرسیارێتی خۆی ههڵبستێت پاڵپشت به بهندی سێیهم له ماددهی (121)ی دهستور. سێیهم: پشكێكی سهربار له داهاتهكانی نهوت و گاز بۆ قهرهبووكردنهوهی ئهو زیانانهی كه له دهرئهنجامی كردهكانی رژێمی پێشوو لێیكهوتووه، پاڵپشت به بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. چوارهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی له پێكهێنان و ئهندامێتی دهستهی گشتیی چاودێری و دابینكردنی داهاته ئیتیحادیهكان له رێگهی نوێنهرایهتی كردنی ههرێم تیایدا به شارهزاو نوێنهر بهگوێرهی حوكمی مادده (106)ی دهستور. پێنجهم: داواكردن له حكومهتی ئیتیحادی بۆ تهواوكردنی ئهو یاسایانهی هاوبهشی كردارهكیی له بهرێوهبردنی دهوڵهت و دامهزراوهكانی بهرجهسته دهكهن پاڵپشت به حوكمی مادده (105)ی دهستورو دوورخستنهوهی زیان له مافه دارایی و ئابورییهكانی ههرێم و دانانی یاسای دابهشكردنی داهاتهكانی نهوت و گاز پاڵپشت به بڕگهی یهكهم له مادده (112)ی دهستور بۆ خێراكردنی گهشهسهندن له ههرێم و پارێزگاكاندا. شهشهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی لهگهڵ حكومهتی ئیتیحادی بۆ بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو له كێڵگه ههنووكهییهكان، وه به ڕۆڵی تاقانهی (حصری) خۆی ههڵبستێت له بهرێوهبردنی كێڵگه داهاتووهكان له ههرێمدا له نێوانیشیاندا بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو لێیان، كه ههرێم لێی بێبهشكراوه بههۆی ڕهتكردنهوهی حكومهتی ئیتیحادی و ههڵنهستانی به بینینی ڕۆڵی ئهرێیانهی خۆی له وێنهكێشانی سیاسهتی ستراتیجی پێویست بۆ پهرهپێدانی سامانی نهوت و گاز كه له بهندی دووهمی ماددهی (112)ی دهستوردا ئاماژهی بۆكراوه. حهوتهم: پشكێكی دادپهروهرانهی له نهوت و گازی خاوو بهرههمه نهوتیهكانی دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراق، بۆ تهرخان بكرێت بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتوان تیاییداو به لهبهرچاوگرتنی بارودۆخی تایبهتیی ههرێم و لابردنی ڕواڵهتهكانی جیاكاریی.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: دابڕینی بهڕێوهبهرییهكانی بهرگری شارستانیی ههموو پارێزگاكانی ههرێم به ههموو میلاك وئۆتۆمبیل وئالیات وجیهاز وموڵك ومهركهزی ئاگر كوژاندنهوهیانەوە له وهزارهتی ناوخۆ، وبهستنهوهیان به وهزارهتی شارهوانی وگهشت و گوزارهوه لهڕووی لایهنی فرمانی وهونهرییهوه.
ماددهی بیست و یهكهم
ماددهی بیست و یهكهم: له كاتی سهیر كردنی قهزییهكان له لایهن لیژنهی بهرزهفتكردنهوه، ئهو بنهمایانهی بهسهردا دهبڕێ كه له ئوسولی دادگایی كردنی جهزائی پهیرهو دهكرێت ئهگهر هاتوو به ئاشكرا یان به دهلالهت لهگهڵ حوكمهكانی ئهو یاسایهدا هاودژ نهبوو.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرهێنانیهوه دهخرێتهكار و له رۆژنامهی فهرمی ( وهقایعی كوردستان )دا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهو كهسانه دهگرێتهوه كه تا 1/3/1992 چونهته رێزی شۆرشی رزگاریخوازی كوردستانییهوه.
ماددهی سێ یهم
ماددهی سێ یهم: مهدالیای تایبهتی به پێشمهرگه دهدرێ كه شێوه و پله و بهخششهكانی (امتیازات) به پێی ئهم یاسایه به پهیرهوێكی تایبهتی دیاری دهكرێ.
ماددهی چواردهههم:
ماددهی چواردهههم: نهقیب، مهرجه: 1/هاووڵاتیی كوردستانی عێراق بێ و نشینهی ههرێم بێ. 2/دهبێ له پیشهكهیدا ماوهیهك كاری كردبێ، له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: كار به هیچ یاسایهك، یان بڕیارێك، یان ههر دهقێكی تری ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: كاروباری دهزگا:- یهكهم: دامهزراندنی بهڕێوهبهرانی گشتی له دهزگا له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه به گوێڕهی یاساكانی كار پێ كراو دهبێت، به مهرجێك شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی عهمید كهمتر نهبێت. دووهم: بهڕێوهبهران لە دهزگادا له لایهن سهرۆكهكهیهوه به راسپاردهی ئهنجومهنی دهزگا دادهزمهزرێن، به مهرجێك له ههڵبژاردنهكهدا شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی موقهدهم كهمتر نهبێت. سێیهم: ژمێریاریی دهزگا له ژێر وردبینی و چاودێریی لیژنهیهكی تایبهتدا دهبێت، كه له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه بۆ ئهو مهبهسته پێك دههێندرێت. چوارهم: ههموو ئهو یاسایانهی بهسهر هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆدا پهیڕهو دهكرێن، بهسهر ئهفسهرو كارمهندانی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستانیشدا پیاده دهكرێن.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: یاسای دهستهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستان ـ عیراق ژماره (46) ی ساڵی 2004ی ئاسایشی ههڵدهوشێتهوه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی پهیمانگهكه ئهمانهیه: یهكهم: ئامادهكردنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی. دووهم: شایاندنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی ئهوانه كه لهپلهی سێههم و چوارهمن و هێشتا لهوهزیفهدان . سێیهم: شایاندنی كادیره یاساییه جۆربهجۆرهكان لهفهرمانبهرانی ئهنجومهنی دادوهری و وهزارهتی دادو، وهزارهت و دهزگاكانی تری حكومهت و بهرزكردنهوهی كاراییان.
ماددهی سێزدهیهم
ماددهی سێزدهیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چواردیەم
ماددهی چواردیەم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان) دا كاری پێ دهكرێت.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: جێبهجێ كردنی بڕگهی (ه) له ماددهی (50)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عیراق رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ه- مووچهی خانهنشینی تهواوی نهخۆشی و مووچهی خانهنشینی بهشهكی له بری ناتواناییهك كه یهكسانه به (75%) و بهرهو ژوور له ناتوانایی تهواو، له كاتی مردنی خانهنشینهكهدا دهخرێته سهر میراتگری، ههرچی مووچهی خانهنشینی بهشهكیی نهخۆشییه له بری ناتواناییهكی كهمتر له (75%) له ناتوانایی تهواو، ئهوا له كاتی مردنی خاوهنهكهیدا به یهكجاری دهبڕێت.
ماددهی ههژده:
ماددهی ههژده: 1-له كۆبوونهوهكانی مهكتهبی تهنفیزیدا (نیصاب) به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دێتهجێ و بڕیارهكانیشی به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ. ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ كام لایان بێت، هی ئهوه. 2-ئهگهر به ههر هۆیهك دەبێ ببێ، جێگای سهرۆك چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا جێگرهكهی جێگای دهگرێتهو، جا ئهگهر جێگای جێگرهكهش چۆڵ بوو، ئهوه لهم بارهدا سكرتێر جێگای دهگرێتهوه. 3-ئهگهر، بهجارێ، جێگای سهرۆك و جێگرهكهی و سكرتێریش چۆڵ بوون، ئهوه لهو بارهدا یهكێ له ئهندامه ئهسلییهكانی مهكتهبی تهنفیزی به دهنگدانی نهێنی جێگای دهگرێتهوه. 4-ئهگهر جێگای زۆرینهی ئهندامانی مهكتهبی تهنفیزی چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا مهكتهبی تهنفیزی دهبێ له ماوهی دوو مانگدا ههوڵ بدات كۆنگرهیهك ببهستێ یان زۆرینهی ئهندامانی كۆنگرهی پێشتر بۆ كۆبوونهوهیهك بانگهێشت بكات بۆ ئهوهی بهپێی رێسای ئهو دهقانهی لهم یاسایهدا هاتووه كهسانێ ههڵبژێرن جێگای ئهوان بۆ باقیمهنی ماوهكه پڕبكهنهوه به مهرجێ باقی مهنی ماوهكه له (6) مانگ كهمتر نهبێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: دهزگا مووچهی خانهنشینی و پاداشت بۆ شههیدان و كهم ئهندامان، ئهو خێزانانهی كه ئهو مووچانانهیان دهكهوێ تهرخان دهكات و به پێی یاساكاری تایبهت به وانهوه بۆیان سهرف دهكات و چاودێری خێزانهكانیشیان دهكات و فێركردن و شیاوی كۆمهڵایهتی و پیشهییان بۆ دابین دهكات و بۆ رێزلێنان له خۆبهخت كردنیان ژیانێكی سهربهرزانهی شیاو به پله و پایهیان بۆ دهستهبهر دهكات.
ماددهی حهفتهم
ماددهی حهفتهم: شوقه یان خانووهكهی نیشتهجێبوون له فهرمانگهی تۆمارگهی خانووبهرهی تایبهتمهند به مولكی صرف بهناوی داواكار تۆمار دهكرێت و مهرونه (رهن) دهكڕێت بۆ بهرژهوهندی حكومهت بهرامبهر ئهو قهرزهی ماوهتهوه، لهگهلأ رهچاوكردنی بڕگهی (سێیهم) له ماددهی چوارهمی ئهم یاسایه.