المواد القانونية
ماددهی چل و دووهم: ههر كهسێك سهرپێچی حوكمهكانی ماددهی (37)ی ئهم یاسایه بكات ئهوا سزا دهدرێت به غهرامهیهك له سێ سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.
ماددهی ههژدهم: ئهو ئهندامهی ئهنجومهن یان یهكێك له لیژنهكانی ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهكدا ئامادهنهبوو یاخود له پێنج دانیشتنی جیاجیا له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزرێكی رهوا به وازهێنهر له كارهكهی دادهنرێ.
ماددهی یهكهم: مهبهستی ئهم یاسایه لهم ووشهو دهستهواژانهی دادێن ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان-عێراق. دووهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. سێیهم: پهرلهمان: پهرلهمانی كوردستان-عێراق.
ماددهی سێ یهم: 1-وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاری یهكهمی جێ بهجێ كردنی سیاسهتهكهی و سهرپهرشتی جێبهجێ كردنی یاسا و پهیرهو و رێنماییهكانا تیادا و ههر له ویشهوه بڕیار و فهرمانهكان ل چوارچێوهی ئهركهكانی وهزارهت و دام و دهزگا و دهسهڵاتهكانی و گشت كارو باره ئیداری و هونهریهكان له چوارچێوهی ئهم یاسایه و یاسا رهچاوكراوهكانی تردا دهردهچن بۆیشی ههیه بهشێك له دهسهڵاتهكانی به بریكاری وهزارهت و بهرێوهبهره گشتییهكان و سهرۆكهكانی دایهره سهرهكیهكان لله وهزارهت دا بسپێرێ له بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیرانیشد دا بهو ئیعتیبارهی ئهندامێكی هاوبهشیهتی بهرپرسیاره. 2-بریكاری وهزارهت ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێیانی دهسپێرێ.
ماددهی چوارهم: حكومهتی ههرێم پابهنده به دانهوهی ئهو مایانهی راكێشراون، یان قهرزه گهرهنتیكراوهكان بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، بهپێی مهرج و ماوهی دیاریكراو له رێككهوتن و بهڵگهنامهكان.
ماددهی دهیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی نۆیهم: حوكمهكانی یاسای شارستانی و یاسای دادبینی شارستانی و سهلماندن به جۆرێك جێبهجێ دهكرێن كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك نهبن.
ماددهی یازدهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی سێیهم: یهكهم: لیژنهیهك له دادگاكانی تێههڵچوونهوه كه له مادده (14)ی یاسای دهسهڵاتی دادوهری ژماره (33)ی ساڵی 2007 دا هاتووه له سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو ئهندامیهتی دوو له دادوهرانی بۆ ههر یهك له دادگاكانی تێههڵچوونهوه پێك دههێنرێ بۆ تهماشاكردنی داواكاری قهرهبووكردنهوهو بڕیارهكانیشی شایانی تانوت لێدانن لهبهردهم دهستهی گشتی دادگای پێداچوونهوه (التمییز). دووهم: دادگاكانی تێههڵچوونهوه له شوێنی نیشتهجێی داواكاری قهرهبووكردنهوه یان شوێنی گلدانهوه یان گرتن یان حوكمدان تایبهتمهنده به تهماشاكردنی داواكاری قهرهبووكردنهوه.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-چهكی ئاگرین: دهمانچهو تفهنگی ئاسایی رێژنهكهر و تفهنگی ڕاو، بهڵام ئهو دهمانچانه ناگرێتهوه كه له یاریهكانی وهرزشدا بهكار دههێنرێن یان تفهنگی ههوایی. 3-چهكی جهنگی: ئهو چهكهی له لایهن هێزه چهكارهكان و هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆی ههرێمهوه به كار دههێنرێ جگه له وانهی له بڕگهی (2)ی سهرهوه دا دیاری كراون. 4-عهتاد: گوله و فیشهك و یا ههر بهشێكی كه بۆ چهكی ئاگرین بهكار دههێنرێن. 5-عهتادی جهنگی: ئهو زهخیرهیهی بۆ چهكی جهنگی یا ههر بهشێكی بهكار دههێنرێ. 6-چهكی كۆنه یا بۆ یادگار یا بۆ رهمزی: هو چهكهی بێ عهتاد بۆ جوانی یا بۆ یادگار یا وهك رهمز ههڵدهگیرێ له گهلیدا ئهو چهكانهی وهقف دهكرێن یا له شوێنه پیرۆزهكان و عهنتیكه خانهكاندا ههن. 7-دهسهڵاتی مۆڵهتدان: وهزیری ناوخۆی ههرێم یا ئهو كهسهی دهسهڵاتی دهداتێ و ئهو مۆڵهتانهی لهو یاسایهدان ئهو دهیان دا.
ماددهی بیست و چوار: بهشی زانستی: بریتیه له یهكهی زانستی و به بناغهی فێركردنی باڵا دادهنرێ و ئهنجومهنێكی ههیه پێك دێت له: 1- سهرۆكی بهش: لهسهر پێشنیازی عهمیدی كۆلێژ به بڕیاری سهرۆكی زانكۆ دادهمهزرێ بهمهرجێ مهرتهبهی زانستی له ئوستادی یاریدهدهر كهمتر نهبێ. سهرۆكی بهش كاروباری ئیداری بهشهكه دهگێڕێ. 2- ژمارهیێ له ئهندامانی ههیئهی تهدریسی له (14) چوارده ئهندام زیاتر نهبن و له (8) ههشت ئهندامیش كهمتر نهبن، بهمهرجێ مهرتهبهی مودهڕیس یان بهرزتریان ههبێ، جا ئهگهر هات و ژمارهی پێویست فهراههم نهبوو، ئهوه، لهوبارهدا دهشێ ههندێكیان مهرتهبهی مودهڕیسی یاریدهدهریان ههبێ بهپێی ئهقدهمییهت. 3- ئهنجومهن ئهم ئیشه تایبهتانه ههڵدهسووڕێنێ: أ- گفتوگۆ لهسهر بهرنامهگهلی خوێندن و تاكهتاكهی بهرنامهكهو كتێبهكانی خوێندن دهكاو پێشنیازی ههمواركردنیان یان گۆڕینیان دهكا، ئهوهش لهبهر ڕۆشنایی راسپاردهكانی ئهندامانی ههیئهی تهدریسی. ب- پێشنیازكردنی پێداویستهكانی بهش له ئهندامانی ههیئهی تهدریسی و هونهرییهكان، ههروهها بانگهێشتی ئوستاده میوانهكان. ج- ئیقراركردنی بةرنامةگەلى لێكۆڵینهوه زانستییهكان كه لهلایهن ئهندامانی بهشهوه پێشكهش كراون، ههروهها پێشنیازكردنی رێگای شیاو بۆ تهواوكردنیان و، راسپاردن بۆ پشتگیریی لێكۆڵینهوهی زانستی و كتێبگهلی دانراوو وهرگێڕدراوو، گرنگیدان بهبهحسهكانی قوتابیان و فهراههمكردنی پێداویستیگهلی جێ بهجێ كردنیان. د- بهركارخستنی بڕیارهكانی ئهنجومهنی كۆلیژ. ه- پێكهێنانی لیژنهگهلی پهروهردهیی و زانستی بهپێی پێداویستی بهش. و- سهرپهرشتیی رهوشی تهدریس و شێوازهكانی تهدریس و بةرةو چاكتربردنيان هەروەهاش سةرثةرشتى ئةندامانى هةيئەى تةدريسى و كارمهندهكانی دیكهی بهش كه ئهركی سهرشانی خۆیان بهجێ بگهیێنن. ههروهها سهرپهرشتی كاروباری زانستیی قوتابیان له قۆناغه جۆربهجۆرهكانی خوێندندا له رێگهی سهرپهرشتی سهرومڕ(الدائم)ی زانستییهوه. ز- بهدواداچوونی پهرهسهندنی زانستی مهعریفهو زانستهكان و، رێنمایی كردنی ئهندامانی ههیئهی تهدریسی بهرهو نوێكردنهوهی بهرنامهمهگهل و ماددهگهلی وانهكان بهجۆرێ لهگهل ئهم پهرهسهندنه زانستی و تهكنۆلۆجییهدا بگونجێ. ح- ههندێ سهڵاحییاتی خۆی دهدات بهسهرۆكی بهش.
ماددهی چوارهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات: 1. بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهنی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی. 2. رێكخستنی كارهكانی پیشه تهندروستییهكان له بواری چالاكیی گشتیی و تایبهتیدا و پێشخستنی و بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی ئهندامهكانی له ههرێمدا. 3. رێكخستن و پتهوكردنی پهیوهندیی ئهندامهكانی له نێو خۆیاندا و لهگهڵ دهزگا حكومهتیهكاندا و داكۆكی لێكردنیان و بهرگری كردن له مافهكانیان تا بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهن. 4. پهرهپێدان و بهدیار خستنی رۆڵی خاوهن پیشه تهندروستییهكان له ههرێمدا. 5. هاندان و پشتگیری كردنی توێژینهوه زانستییهكانی ئهندامانی و بهستنی نهدوه و خولی تایبهت بۆ رێكردن لهگهڵ پهرهسهندنی زانستی تهندروستی. 6. پهیوهندی و هاریكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه، ههروهها بهشداری یهكتری كردن له كۆنگره و خولهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 7. ههوڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیریهتی و بێ كاریدا.
ماددهی بیست حهوتهم: دهبێ وهزیره پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهو یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دهیهم: مۆڵهت لهم حاڵهتانهی خوارهوه پووچ دهبێتهوه و خاوهنهكهی یا ههر یهكێك كه جێگهی دهگرێتهوه به میرات گهرانی بیدا به دهسهڵاتی مۆڵهت دان بۆ تۆمار كردنی پووچبوونهوهی: 1-مردنی خاوهن مۆڵهت. 2-نهمنانی یهكێك له مهرجه یاساییهكانی مۆڵهت. 3-دهرچوونی بلرَیارێكی داد وهری بنبڕ به دهست بهسهر داگرتنی چهكهكه. 4-دهرچونی چهكهكه و عهتادهكهی له مۆڵكی یهتی مۆڵتدار و بۆ كهسێكی موڵك پێدراو. 5-پێشكهش نهكردنی داخوازی نۆێ كردنهوهی له ماوهی یاسایی یهكهیدا.
ماددهی چوارهم: دام و دهزگاكانی مهڵبهندی وهزارهت و بهڕێوهبهرایهتیه گشتییهكانی بهم جۆره دهبێ: 1-نوسینگهی وهزیر. 2-نووسینگهی بریكاری وهزارهت. 3-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان. 4-بهرێوهبهرێتی گشتی زهوی و زاری كشتوكاڵی. 5-بهرێوهبهرێتی گشتی كاروبارو خزمهتگوزاری و كشتوكاڵی. 6-بهرێوهبهرێتی گشتی ئاودێری و بهربهستهكان. 7-بهرێوهبهرێتی گشتی سامانی ئاژهڵ و تهندروستی ئاژهڵ. 8-بهرێوهبهرێتی گشتی توتن. 9-كۆمپانیای ههڵكهندنی بیری ئیرتوازی و مهڵبهندهكانی لێكۆڵینهوهی پراكتیكی كشتوكاڵ. 10-بهرێوهبهرێتی گشییهكانی كشتوكاڵ و ئاودێری له پارێزگاكانی ههریێمدا.
ماددهی بیست و پێنجهم: وهزیری ناوخر رێنمای یهك دهردهكا سهبارهت به ژێر دهست گرتن و ههڵگرتنی چهكی برینداركهر و چهكی روشێنهر و گواستنهوه و دروستكردن و هێنانه ناوهوه و بازرگانی پێوه كردنیان.
ماددهی بیست و دووهم: 1-دادگا سزا به حوكمهكانی مادده بیست و یهكهمی ئهم یاسایه دهدا سهرباری ئهو غهرامانهی فهرمانگهكانی گومرگ به پێ ی یاسای گومرگ دهیان سهپێنن. 2-ئهگهر دادگا حوكمی به سزایهك لهو سزایانه دهركرد كه له بڕگه (1و2)ی ماددهی بیست و یهكهمی ئهم یاسایهدا ههن دهبێ حوكم بدا به دهست بهسهرداگرتنی(المصادره) چهكهكهو بهشهكانی و عهتادهكهی و ئهو هۆیانهی له گواستنهوهیا بۆ كردنی تاوانیهكه بهكارهێنراون لهگهڵ رهچاو كردنی حاڵهتی خاوهنی ئۆتۆمبێلی نیاز پاك (حسن نیه) ئهمه جگه لهو كێشه گومرگیانهی فهرمانگهكانی گومرگ خاوهن دهسهڵاتن له سهپاندنی سزای دهست بهسهرداگرتنی ههیه. 3-أ- ئهگهر دهسهڵاتی گومرگی پهیوهندیدار بڕیاری دهست بهسهر داگرتنی قاچاغ یا بهشهكانی یا عهتادی داو بڕیارهكه گهیشته پله بنبڕ (بتات) ئهو چهكه و بهشهكانی ه عهتادهكهی دهدرێته وهزارهتی كاروباری پێشمهرگهو وهزیری دارایی لهسهر پێشنیازی بهرێوهبهری گشتی گومرگ بۆی ههیه خهڵات بدا به خهبهر داران و ئهوانهی دهستی كارگهربوون له ئاشكراكردنی تاوانهكهدا ئهویش به پێ ی یاسا رهچاوكراوهكان. ب-ئهگهر دادگای پهیوهندیدار بڕیاری دهست بهسهر داگرتنی چهكی جهنگی نا قاچاغ یا بهشهكانی یا عهتادهكهی بڕیارهكه گهیشته پلهی بنبڕ ئهو چهكهو بهشهكانی عهتادی دهدرێ به وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. ج-ئهگهر دادگای پهیوهندی دار بڕیاری دهست بهسهر داگرتنی چهكی ئاگرینی ناقاچاغ یا بهشهكهی یا عهتادهكهی داو بڕیار گهیشته پلهی بنبر ئهو چهكه و بهشهكانی عهتادی دهدرێ به وهزارهتی ناوخۆ. د-دهسهڵاتی مۆڵهت دان بریار دهدا ئهو چهكه و بهشهكانی و عهتادهكهی كه به پێ ی بهند (ج) له بڕگهی (3)ی ئهم ماددهیه دا پێ ی سپێردراوه بدا بهو فهرمانگهیانهی دهوڵهت كه پێویستیان پێ ی ههیه و ئهگهر هیچ داوایهك لهو فهرمانگهیانهوه نهكرا وهزارهتی ناوخۆ به پێی حوكمی قانوونی فرۆشتن و بهكێ دانی ماڵ و موڵكی دهوڵهت دهفرۆشرێ. 4-چهكی جهنگی و بهشهكانی عهتادی و چهكی ئاگرینی قاچاغ و بهشهكانی عهتادی دهسپێردرێن به نزیك ترین لایهنی سهربازی له كلتی دۆزینهوهیان دا بۆ پاراستنیان و ئهو لایهنهی سهربازی یه ههر وهختێك پێویستی كرد چهكهكان لهبهر دهم ئهم لایهنهدا ئاماده دهكا كه پهیوهندی به بینینی كێشهكهوه ههیه . بهڵام چهكی ئاگرین قاچاغ بهشهكانی و عهتادی دهسپێردرێ به نزیكترین مهڵبهنی پۆلیسی ئهو ناوچهیهی چهكهكهی تێدا دۆزراوهتهوه، بۆ پاراستنی بهمهرجێ مهڵبهندهكه ههر وهختێك پێویستی كرد ئهو چهكه لهبهر دهم ئهو دادگا و دهسهڵاته گومرگی یهدا ئاماده بكات كه پهیوهندی به بینینی كێشهكهوه ههیه.
ماددهی پێنجهم: ههر یهكێ له بهرێوهبهریهتییه گشتییهكان مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهر نامهیهكی زانكۆی ههبێ و له كارمهندان و پسپۆرانیش بێ.
ماددەی چوارهم: ههركهسێ له حوكمهكانی ئهم یاسایه لابدا سزای حهبسی بهسهردا دهدرێ له(3)سێ ساڵ كهمتر نهبێ
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة