المواد القانونية

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌یه‌ك به‌ رێزبه‌ندی (سێیه‌م) ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی دووه‌می یاسایه‌كه‌ و به‌م جۆره‌ی دادێ: (سێیه‌م: لایه‌نانی په‌یوه‌ندیدار په‌یوه‌ست ده‌بن به‌ دابین كردنی خزمه‌تگوزاریی بنه‌ڕه‌ت بۆ یه‌كه‌كانی نیشته‌جێ بوون.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و داوایانه‌ ده‌گرنه‌وه‌ كه‌ له‌به‌رده‌م دادگا تایبه‌تیه‌كان به‌پێی یاسای سه‌ره‌وه‌ بینراون و بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یان له‌باره‌وه‌ ده‌رنه‌چووه‌. دووه‌م: ڕاگرتنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌و داوایانه‌ ده‌رچوونه‌ كه‌ یاسای ژماره‌(9)ی ساڵی 2008 ده‌یانگرێته‌وه‌ و بڕیاره‌كانی چۆڵ كردنیان جێبه‌جێ نه‌كراوه‌، هه‌تا 15/7/2012.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچواندنیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م

مادده‌ی دوازده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ڕۆژی بڵاوكردنه‌ویه‌وه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێ ده‌كرێ.

مادده‌ی یازده‌یه‌م

مادده‌ی یازده‌یه‌م: ده‌بێ وه‌زیره‌ پیوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌نجامه‌كانی به‌جێهێنای حاڵه‌ته‌كانیی ئه‌و ده‌ست به‌سه‌رداگرتن وحیجزكردنه‌وه‌ی له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌و یاسایه‌دایه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ چاره‌سه‌رده‌كرێ: 1/أ/ ئه‌و ماڵه‌ حیجزكراوانه‌ی هێشتا به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ن ده‌درێنه‌وه‌ ده‌ستیان. ب/ئه‌و ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوانه‌ی نه‌فرۆشراون به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ تۆمارده‌كرێنه‌وه‌. 2/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كان كه‌تبوونه‌ لای كه‌سانێك كه‌ له‌ پێش راپه‌رینه‌وه‌ یا له‌ دوایی دا كوردستانیان جێ هێشتووه‌ و چوونه‌ته‌ پاڵ حكومه‌ت به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێنه‌وه‌. 3/ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ فرۆشرابێ وهێشتاش هه‌ر به‌ناوی كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ بێ وهیچ گۆڕینێكی تێدا نه‌كردبێ به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێته‌وه‌ وئه‌م كریاره‌ مافی ئه‌وه‌شی نییه‌ داوای پاره‌ی كڕینه‌كه‌ی له‌ خاوه‌نی موڵكه‌كه‌ بكاته‌وه‌. 4/ ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی چۆڵ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م خانووبه‌ره‌ی تێدا كردبێ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ی كه‌لاوه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ كه‌ یا خانووبه‌رهً‌كه‌ به‌و پاره‌یه‌ هه‌ڵگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ وه‌ختی بیناكردنیدا تێی چووه‌ یا نرخی كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی رۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌دا له‌ كڕیاری یه‌كه‌م وه‌ربگرێ. 5/ئه‌گه‌ر ئه‌و خانووبه‌ره‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م رووخاندبێتی وخانووبه‌ری تری له‌ جێگه‌ی دروست كردبێ و نرخی خانووبه‌ره‌ رووخێنراوه‌كه‌ی به‌ پێی ڕۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌ لێ وه‌رده‌گیرێ و خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ش به‌ پێی بڕگه‌ی (4)ی ئه‌م مادده‌یه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ. 6/ئه‌گه‌ر كڕیاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ (فچله) یه‌كێ له‌ لایه‌نێكی ره‌سمی كرێ بێ و خستبیتیه‌سه‌ری (فچله) كه‌ به‌نرخی كڕینه‌كه‌ی له‌و لایه‌نه‌ ده‌كرێته‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی موڵكه‌كه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و خانووبه‌ره‌ به‌شی له‌سه‌ری دروست كراوه‌ به‌ پێی نرخی ڕۆژی 31/12/1990 ده‌درێتێ. 7/ئه‌گه‌ر موڵكه‌كه‌ له‌ كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ ده‌ستاوده‌ستی كردبوو بۆ كڕیاری تر له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی تری ئه‌م یاسایه‌دا ده‌گه‌رێنرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نه‌ ئه‌سلییه‌كه‌ی و هه‌ر كڕپاره‌ش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر كڕیاری پێش خۆی به‌و پاره‌یه‌ی وه‌ری گرتووه‌، ئه‌گه‌ریش ئه‌وه‌ بۆ هه‌ر یه‌كێكیان نه‌لوا ئه‌وا حكومه‌تی كوردستان جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌و ته‌نیا كڕیاری یه‌كه‌م نه‌بێ و حكومه‌تیش ده‌بێ بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر كڕیاری پێشوو. 8/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌ كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی به‌تاڵ بووبێ و به‌هۆی شووره‌ بونه‌ كردنییه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌رداگیرابێ و خاوه‌نه‌كه‌ی چووبێته‌ پاڵ بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد یا به‌و هۆیه‌وه‌ گیرابێ له‌ ماوه‌ی جێ به‌جێ بوونی بڕیاری (ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆرش)ی ژماره‌ (1223)ی رۆژی 13/11/1981 چاره‌سه‌ركردنی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌وبڕیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بێ: أ/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ تا كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ هێشتا هه‌ر به‌تاڵ بوو ده‌درێته‌وه‌ به‌خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی به‌ناوییه‌وه‌ تۆمارده‌كرێ وهه‌ركریارێكیش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش خۆی هه‌یه‌ به‌و پاره‌یه‌ی له‌ بری نرخه‌كه‌یدا داوێتێ. ب/ئه‌گه‌ر كریاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ خانووبه‌ری له‌سه‌ر بیناكرد بوو به‌ بپێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ له‌ نێوان هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی یا فرۆشتنی زه‌وییه‌كه‌ به‌خاوه‌نی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌. ج/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر كرابێ و به‌ پێی تۆماری موڵكداری كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ بدا به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ وهه‌ر كریارێكیش بۆی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر پێش خۆی به‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدا. د/حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ گشت ئه‌و كێشانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی كه‌لاوه‌ به‌هۆی شووره‌بوونه‌كردنیه‌وه‌ كه‌له‌وه‌و به‌ له‌لایه‌ن ئه‌و لیژنانه‌وه‌ی به‌ پێی مادده‌ی نۆیه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا ده‌رچووه‌، ئیتر سا گه‌یشتبنه‌ پله‌ی بنبڕ یا نه‌گه‌یشتبن."6"

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌و قه‌رزه‌ نه‌گۆڕانه‌ی له‌ ده‌فته‌ری تۆماری موڵكداری دا له‌سه‌ر ئه‌وموڵكه‌ هه‌ن كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ و له‌ ئه‌ستۆی كڕیاره‌كه‌دان له‌و پاره‌یه‌ ده‌رده‌كرێن كه‌ له‌ ئه‌نجامی جێ به‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دا ده‌یكه‌وێته‌ ئه‌ستۆی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ و ئه‌گه‌ر به‌شی نه‌كرد خاوه‌ن قه‌رز بۆی هه‌یه‌ دوای ماڵی تری قه‌رزاره‌كه‌ بكه‌وێ.

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م:

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ست به‌سه‌رداگرتن و حیجزكردنی ئه‌و ماڵه‌ نه‌گوازراوه‌یه‌ی له‌لایه‌ن رژێمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌شدارانی بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستانی و كه‌س وكاریانه‌وه‌ له‌ 11/9/1961 وه‌ كراوه‌ سه‌ر له‌نوێ تۆماركردنه‌وه‌ی به‌ناوی ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زیری دارایی له‌ پالأ فرمانه‌كه‌یه‌وه‌ مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر شكایه‌تكار یان خه‌به‌رده‌ر یان شاهید كه‌ بوونه‌ته‌ هۆی گلدانه‌وه‌ یان گرتنه‌كه‌ یان حوكمه‌ نایاساییه‌كه‌ له‌ باره‌ی ئه‌و قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه‌ی كه‌ داویه‌تی، ئه‌گه‌ر ساغ بووه‌وه‌ كه‌ شكایه‌ته‌كه‌ فێڵه‌ یان خه‌به‌ردانه‌كه‌ درۆیه‌ یانه‌ شایه‌دییه‌كه‌ ناهه‌قه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌رێمی كوردستان بۆی هه‌یه‌، رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنی.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی هه‌رێمی كوردستان به‌ پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی له‌ لایه‌تی یان له‌سه‌ر راسپارده‌ی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌، یان سه‌رۆكی دادگای تاوانه‌كانی تایبه‌تمه‌ند بینی هه‌ڵه‌یه‌ك له‌ رێكاره‌ دادوه‌ریه‌كان هه‌یه‌، یان هه‌ڵه‌یه‌ك له‌ دادوه‌رێكه‌وه‌ روویداوه‌ بووه‌ته‌ هۆی گرتنی تومه‌تبار به‌بێ هه‌ق، یاخود حوكمدانی به‌بێ به‌ڵگه‌یه‌كی یاسایی، ده‌بێ دادوه‌ری ناوبراو به‌پێی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی له‌ هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (23)ی ساڵی 2007 بۆ لێژنه‌ی كاروباری دادوه‌رانی ره‌وانه‌ بكات.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: حوكمه‌كانی یاسای شارستانی و یاسای دادبینی شارستانی و سه‌لماندن به‌ جۆرێك جێبه‌جێ ده‌كرێن كه‌ له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك نه‌بن.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن به‌ڕێوه‌بردنی كۆمه‌ڵه‌ و ئه‌نجومه‌نه‌كانی به‌ڕێوه‌بردنی لقه‌كانی به‌لێ سه‌ندنی گوژمه$ (مبلغ) پاره‌یه‌ك سزا ده‌درێ به‌مه‌رجێ له‌ 500 دینار زیاتر نه‌بێ و له‌ 100 دیناریش كه‌متر نه‌بێ. 1/ئه‌و تۆمارانه‌ی رێك نه‌خست بێ كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتوون و گوێی به‌ مه‌رجه‌ دیاری كراوه‌كانی نه‌دابێ. 2/ئه‌گه‌ر لایه‌نی تایبه‌ت به‌و كاروبارانه‌ی ئاگادار نه‌كردبێته‌وه‌ كه‌ به‌ پێی یاسا ده‌بێ پێی ڕابگه‌یه‌نرێ. 3/ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی وه‌رگرت بێ و مه‌رجی ئه‌ندامێتی به‌ پێی پێره‌وی ناوخۆی لێ نه‌یته‌جێ.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه‌ پاش تێپه‌ڕبوونی سی رۆژ له‌رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراق جێگای ده‌سه‌ڵاته‌كانی فیدراڵی ده‌گرنه‌وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێكی یاسای ناوبراودا هاتبن.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة