المواد القانونية
ماددهی چوارهم : ئهنجومهن لهمانه پێكدێ :ـ یهكهم : دهستهی گشتی 1. له سهرۆك و جێگرهكهی و راوێژكاران و راوێژكارانی یاریدهدهر پێكدێ و دانیشتنهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆك سازدهدات و له كاتی ئاماده نهبوونی به سهرۆكایهتی جێگرهكهی دهبێ و به ئامادهبوونی سێ له سهر چواری ئهندامانی رادهی یاسایی تهواو دهبێ. 2. راوێژكاره یاریدهدهرهكان مافی بهشدار بوونیان له دهنگداندا نییه. دووهم: دهستهی سهرۆكایهتی: له سهرۆك و جێگرهكهی و كۆنترین راوێژكار پێكدێ. سێیهم: دهستهی بهرزهفتكاریی فهرمانبهرانی ههرێم: له جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی دووان له راوێژكاران پێكدێ كه سهرۆكایهتی دهسنیشانیان دهكات و له كاتی ئامادهنهبوونی جێگری سهرۆك، كۆنترین راوێژكار سهرۆكایهتی دهستهكه دهكات.
ماددهی شازدهم : دادگای دادوهریی كارگێڕیی تایبهتمهند نیه به سهیركردنی ئهو تانوتانهی كه پهیوهندیدارن به مانهی خوارهوه: یهكهم: كارهكانی سهروهریی، دهسهڵاتهكانی سهرۆكی ههرێم كه له ماددهی دهیهم له یاسای سهرۆكایهتی ههرێم ژماره (1)ی ساڵی 2005 دا هاتووه به كاری سهروهری دادهنرێ. دووهم: بڕیاره كارگێڕییهكان كه یاسا رێگای بۆ زولم لێ وهرگرتنی یان نارهزایی له سهردهربڕینی یان تانووت لێدانی بۆ داناوه.
ماددهی بیست ونۆ: ئهگهر، بۆ لیژنهی زهپتی دهركهوت ئهو رهفتارهی دراوهته پاڵ دكتورهكه، خۆی له خۆیدا جهریمهیه، ئهوه، لهو بارهدا، پێویسته لهسهری دهعواكهی به ههموو ئهوڕاقهكانییهوه ههواڵهی دادگای پهیوهندیدار بكات، ئهگهر حوكمی بێتاوانیشی بۆ دهرچوو، ئهوه، بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه رێ له ئجرائاتی زهپتیی دیكه ناگرێ.
ماددهی بیست وههژده: لیژنهی زهپتی داوای وهئاگاهێنانهوهی ئهندامی سهرپێچكار، بۆیشی ههیه، ئهم سزایانهی خوارهوهش بسهپێنێ: 1. ئینزار: ئهوهیه، كه نووسراوێ ئاراستهی سهرپێچكار دهكا بێزاریی خۆی تێدا له رهفتاری نیشان دهداو داواشی لێ دهكا ئهو كاره دووباره نهكاتهوه، دهنا، سزایهكی توندترى بهسهردا دهدرێ. 2. غهرامهیهك له (150000) سهدو پهنچا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (750000) حهوت سهدو پهنچا ههزار دیناریش نهترازێ، ئهگهر نهیشی دا، ئهوه، لهو بارهدا، له پیشهگوزارییه تایبهتهكهی خۆی بۆ ماوهیهك قهدهغه دهكرێ له شهش مانگ زیاتر نهبێ خۆ ئهگهر هات و له ماوهی ساڵیكی پاش برواری سةرثيَضييةكةيدا گهڕایهوه سهری، جا، ئهوجا غهرامهكهی له (500000) پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نابێ وله (1500000) ملێونێك وپێنج سهد ههزار دیناری نهترازێ خۆ ئەگەر ئەمجارەش نيدا، ئەوە، لەبارەدا پيشە تايبەتەكەى خۆى بۆ ماوهیهك لێ قهدهغه دهكرێ له یهك ساڵ زیاتر نهبێ. 3. قهدهغهكردنی پیشهگوزاریيه ى تایبهتهكهی خۆی بۆ ماوهیك له یهك ساڵ نهترازی. 4. ههردوو سزای، غهرامه و قهدهغهی ثيشةگوزاری كه له بڕگهی (3،2)دا هاتوون.
ماددهی بیست وحهوت: لیژنهی زهپتی له مهركهزی سهندیكادا له سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دههێنرێ و ئهندامێ له ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكایش، به بڕیاری ئهنجومهن سهرۆكایهتیی دهكا.
ماددهی دهیهم: یهكهم: دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه بهم جۆره دهبن: أ-دهستهی گشتی: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یان پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسای رێگهی یهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی جێگرهكانی تری و ههموو دداوهره كارگهرهكانی دادگا كۆدهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانی دهبینێ: 1-ئهوهی له یهكێك له دهستهكانهوه بۆی دهنێردرێ سهبارهت به دهستبهردانی له بنهمایهك كه حوكمێكی پێشوو بڕیاری لهسهر دابێ. 2-ئهو داوایانهی (الدعاوی)كه حوكمی مردنیان تێدا دهرچووه. 3-ساغكردنهوهی ئهو دژكارییهی له حوكم و بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوه خۆیدا روو دهدا. ب-دهستهی فراوان: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یا پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسایی رێگهی بهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه شهشه له دادوهرهكانی كۆ دهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانه دهبینێ: 1-ئهو دژكارییهی له جێ بهجێ كردنی دوو حوكمی پێچهوانهی یهكتر و له یهك باسدا دهرچوو بن و به پلهی كۆتایی (الدرجه القگعیه) گهیشتبن روودهدا ئهگهر له نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یهكێكیان له یهكێ له دوو حوكمهكهدا لایهن بوو كه دهبێ دهستهیهكی له دوو حوكمهكه زاڵ بكا و بڕیاری جێ بهجێ كردنی بدا. سهرۆكی دداگای پێداچوونهوهش بۆی ههیه تاكاتی دهرچوونی بڕیاری پێداچوونهوه جێ بهجێ كردنی ههر دوو حوكمهكه رابگرێ. 2-ئهو دژكارییهی سهبارهت به تایبهتكاری (اختصاص) ی بینینی داوایهك (الدعوی) له نیوان دوو دادگادا روو دهدا. 3-ئهو حوكم و بڕیارانهی سهرۆك بۆیانی رهوانه دهكا و به پێی ئهو یاسایهی حوكم و بڕیارهكانی پێ دهرچوون له چوار چێوهی تایبهتكاری دادگاران. ج-دهستهی شارستانی (الهیئه المدنیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی سهبارهت به دااوی شارستانی و بابهتی جۆراو جۆرهكانی ترهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له دادگا و لیژنهكانهوه دهردهچن. د-دهستهی باری كهسایهتی (الاحوال الشخصیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی به پێی یاسا له دادگاكانی باری كهسایهتی و بابهتی كهسایهتی (المواد الشخصیه) یهوه دهردهچن. ه-دهستهی سزایی (الهیئه الجزائیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاریانهی به پێی یاسا سهبارهت به داوا سزاییهكان دهردهچن. و-دهستهی كشتوكاڵ: تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاارنهی له لچژنهكانی زهوی و دهست بهسر داگرتنهوه دهردهچن. دووهم: دهستهی شارستانی و دهستهی باری كهسایهتی و دهستهی سزای و دهستهی كشتوكاڵ به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك یا ئهوهی دهستهی سهرۆكایهتی دیاری دهكا و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه دوو له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. سێ یهم: دهستهی شارستانی كاتێ ئهو حوكمانه دهبینێ كه له لایهن دادگای تێههڵچوونهوه (الاستئناف) دهركراون، به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی بهلایهنی كهمهوه چوار له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. ههروههاش سهبارهت به دهستهی سزایی كاتێ كه به سیفهتی ئهسڵی حوكم و بڕیارهكانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) دهبینێ. چوارهم: أ-دهشێ به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی دهستهی تر پێك بهێنرێت. ب-دهستهی سهرۆكایهتی له سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و جێگرهكانی پێك دێ و له حاڵهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دداوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه.
ماددهی چل و سێیهم: یهكهم: وهزیری داد بۆی ههیه مۆڵهتی خوێندن بۆ دهرهوهی عێراق یا ناوهوهی بۆ ماوهی دوو ساڵ به مووچهی تهواو بۆ تایبه$تكاری (تخصص) له باسێكدا كه پهیوهندی بهكارمه$ندیی دادوهری و دادگهری و وهرگرتنی باوهڕنامهی ماجستیر و دكتۆراوه ههبێ بهو دادوهره$ بدا كهسێ ساڵی لهبواری دادوهریدا بهسهربردبێ و بۆیشی ههیه ئهو مۆڵهته$ بۆ ماوهی یهك ساڵی تر درێژه پێ بدا. دووهم: دهشێ بۆ ماوهی دوو ساڵ بهمه$به$ستی وهرگرتنی باوهڕنامهی دكتۆرا و ههر لهو باساندا كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم مادده$یهدا ناوبراون بۆ دووهم جار مۆڵهتی خوێندن بدرێ بهو كهسهی مۆڵهتی یهكهمی خوێندنی تهواو كرد و باوهڕنامهی ماجستێری وهرگرت ئهویش دوای ساڵێك له دهست بهكاركردنیهوه له فرمانهكهی داوهزیری داد بۆی ههیه بۆ ماوهی یهك ساڵی تر درێژه بهم مۆڵهته$ش بدا. سێیهم: مۆڵهتی خوێندن بۆ وهرگرتنی باوهڕنامهی ماجستیر بهوانه نادرێ كه تهمه$نیان له چل ساڵ تێپهڕیوهو بهوانهشی كه دهیانهوێ باوهڕنامهی دكتۆرا وهربگرن له چل و پێنج ساڵ تێپهڕیبوون. چواره$م: مۆڵهتی خوێندن به خزمه$تی دادوهری داده$نێرێ و ئهوهی باوهڕنامهی دكتۆرا وهرده$گرێ پێشینترینێكی (قدم) دوو ساڵه و ئهوهی باوهڕنامهیماجستیر وهرده$گرێ پێشینترینێكی یهك ساڵهی بۆ مهبه$ستی پله$به$رزی و زیاده$ی ساڵانهی دهدرێتێ.
ماددهی سێزدهیهم: دهستهی گشتی له تێكرای ئهندامانی سهندیكا پێك دێ، ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردوه به باڵا ترین دهسهڵاتی سهندیكا دهژمێردرێ، ههر به سێ ساڵ جارێك به بڕیاری ئهنجومهن و بانگهێشتی نهقیب له ناوهندی سهندیكا كۆ دبێتهوه، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و شهش ئهندام و دووو ئهندامی یهدهگ و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی ئهوانهی زۆرترین دهنگیان به دهست هێناوه، وه نیساب به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیساب دوای پانزه رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ههڵبژاردن دهكرێ، وه به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان نیساب به تهواو دادهنرێ. وه به پێچهوانهوهش ئهنجومهنی پێشوو بۆ خولێكی تریش بهبهردهوام له كارهكانی خۆی دادهنرێ.
ماددهی بیست و حهوت: كهسێ بهمهرتهبهی مودهڕیس دابمهزرێ یان ئهو نازناوهی پێ بدرێ، مهرجه یهكێك لهم دوو شهرتهی ههبێ: 1. دهبێ بڕوانامهی باوڕپێكراوی دكتۆرای وهرگرتبێ یان هاوتای زانستی ئهو بڕوانامهیه، یانیش دهبێ بڕوانامهیهكی زانستی یان هونهری یان تهقهنی یان پیشهیی له پسپۆریگهلێكدا ههبێ كه نه بڕوانامهیهكی دكتۆرا دهبهخشن و نه بڕوانامه هاوتا زانستیهكهی، ئهویش بهمهرجێ ئهو خوێندنهی ئهو بڕوانامهیهی پێ وهردهگرێ له (3) سێ سالَ كهمتر نهبێ دوای بڕوانامهی كۆلێژ. 2. پێویسته مودهڕیسی یاریدهدهر بووبیَ له یهكێ له زانكۆكاندا له دهزگای پهیمانگه هونهریهكاندا بۆ ماوهیهك له (3) سێ سالَ كهمتر نهبێ و لهو ماوهیهشدا له كهمیی دوو لێكۆڵینهوهی بهنرخی بڵاوكردبێتهوه كۆششێكی تهدریسیی باشیشی به خهرج دابێ.
ماددهی نۆزده: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم ئیشه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: 1. كۆشش بۆ وهدی هانينى ئامانجهكانی سهندیكا. 2. وهرگرتنی ئهندامان و قهدهغهكردنیشیان له پیشهكه. 3. بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا ،و بهر كارخستنی پلانگهل وبهرنامهكان. 4. بانگهێشتی ههیئهی گشتی بۆ كۆبوونهوهو بهركارخستنی بڕیارهكانی. 5. سهرپهرشتی ئیش وكاری لقهكان، و دهسهبهركردنی هاودهنگی له چالاكییهكانیاندا. 6. ئامادهكردنی بووجهی ساڵانهو حساب وحسابكاریی كۆتایی و بهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا. 7. سهرپهرشتی رێكخستنی پیشهگوزاری (ممارسه المهنه) له عیاده تایبهتهكاندا. 8. پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا. 9. ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی سهندیكای له لێژنهگهلی رهسمی وشتی دیكهدا نهكرد، ئهوه، لهو بارهدا، كهسێكی دیكهی بۆ دادهنێ. 10. ههر دهعواو شكاتێكی بۆ بێت، ههواڵهی لێژنه تایبهتكارهكانی دهكات. 11. له پێشكهش كردنی پێشنیارگهل، دهربارهی پرۆژهگهل وپلانگهل و بهرنامهگهلی تهندروستی ههرێمدا بهشداری دهكات. 12. پێكهێنانی لێژنهگهلی فهرعی، بۆ وهديهانینی ئامانجهكانی ئهم یاسایه. 13. ئیقراركردنی موڵكدارێتی ماڵ وموڵك وعیقارو قبوڵكردنی بهخشش وشهرتوشروتی قهرزدان و پێشكهشكردنی كۆمهكی دارایی، له چوارچێوهی مهبهست وئامانجی سهندیكادا. 14. ئامادهكاری بۆ ههڵبژاردنهكان. 15. ئیجازهپێدانی پیشهگوزاری. 16. سهیركردن و یهكلاكردنهوهی دهستلهكار ههڵگرتنی نهقیب، یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان هی لقهكانی سهندیكا، بهمهرجێ، له یهكهم كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بخرێته بهردهمی. 17. دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهگهلی سهندیكا بهپێی یاساى كۆمهڵهكان. 18. قبوڵكردنی دیاری به رهزامهندی لایهنه فهرمیهكان. دووهم: سپاردنی ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی به نهقیب یان بهسهرۆكانی لقهكان.
ماددهی ههژده: ئهندامی ئهنجومهن یان ئهندامی لێژنهیی له لێژنهكانی، بهبێ پاساوی بهجێ له سێ كۆبوونهوهی بانهوبان یهكی ماوهی سالێكدا یان له پێنج كۆبوونهوهی ناوه ناوهی ساڵێكدا ئاماده نهبێ، ئهوه به دهستلهكار ههڵگرتو له قهڵهم دهدرێ.
ماددهی یازدهیهم: مهرجهكانی كردنهوهی دهرمانخانه: مۆڵهتدانی كردنهوهی دهرمانخانه دهدرێته ئهوانهی ئهم مهرجانهی خوارهوهیان تێدایه: 1. ناونیشانی دهرمانخانه. 2. ناوی بازرگانی پشتگیری كراو له ژووری بازرگانیهوه.
ماددهی نۆیهم: ئهندامانی سهندیكا بۆیان ههیه دهرمانخانهی ئههلی یان كۆگای دهرمان دوای دهوامی رهسمی بكهنهوه ئهگهر پله به پلهی (تدرج)ی پزیشكییان تهواو كردبێت، وه پشتگیری كرابێت له لایهن وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی یان ئهو فهرمانگه تهندرستییهی كه دهرمانساز له پارێزگا و قهزا و ناحیهكاندا كاری تیادا دهكات.
نۆیەم: پێویستە هێزە ئەمنیەكان لە ناوچە كوردستانییەكان یەك بخرێن.
یەکەم:جەژنی سەری سالی ئێزدی کە یەکەم چوارشەممە لە مانگی نیسانە بە گوێرەی سالنامەی ڕۆژهەڵات ،بە پشووی فەرمی بۆ هەرێمی کوردستانی -عێراق دادەنرێت.
ماددهی چوارهم: كاركردن به حوكمی بڕگه (2) له ماددهی حهوتهم لهم یاسایهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 2- دادوهر بۆی ههیه ڕێگه بدات بهیهك له دوو هاوسهرهكان گهر نهخۆشی ئهقڵی ههبێ هاوسهرگیریی بكات ئهگهر به ڕاپۆرتی لیژنهی پزیشكی تایبهتمهند دهركهوت هاوسهرگیرییهكهی زیان به كۆمهڵگا ناگهیهنی و له بهرژهوهندیی خۆیهتی بهمهرجێك هاوسهرهكهی دیكهی به روونی و به نووسین رازی بێ له كاتی گرێبهندیی هاوسهرگیرییهكهیدا.
یهكهم: چاوپێداخشاندنهوه به پڕۆژهی دهستوری ههرێمی كوردستان – عیراق كه به بڕیاری ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراق ژماره (26) له (7/11/2002) دهرچووه.
یەکەم: کردەوەکانی ئەنفال وبەکارهێنانی چەکی کیمیاویی کە دەرهەق بەگەلی کورد ئەنجامدراوە، تاوانی کۆمەڵکوژی(جینۆساید)ن بۆیە رۆژی چواردەم لەمانگی نیسانی هەموو ساڵێت(41/4) بەرۆژی بەرزراگرتنی یادەوەری کارەساتی کردەوەکانی ئەنفال دەرهەق بەگەلی کوردستان-عێراق دەستنیشان دەکرێ.
ماددهی سی و شهشهم: 1/نابێ موڵك وماڵی سهندیكا دهستی بهسهردا بگیرێت یا بفرۆشرێ، تهنیا مهگهر قهرزهكه له جیاتی نرخی موڵك وماڵهكه بێت. 2/به ئامادهبوونی نهقیب یا جێگرهكهی یاخود سهرۆكی لق یان ئهوهی نوێنهرایهتیان دهكا نهبێ، نابێ بارهگای سهندیكا یاخود بارهگای لقهكانی بپشكندرێن. 3/ههر دهست درێژییهك بكرێته سهر ئهندام له كاتی ئهنجامدانی ئهركهكهی یاخود بههۆی دهستدانه پیشهكهی دهست درێژیكهر لهسهر ئهو كارهی سزای ئهو كهسهی بهسهردا دهسهپێنرێ كه دهستدرێژی كردبێته سهر فرمانبهرێ له كاتی فرمانهكهیدا. 4/پێویسته دهستهڵاتی لێكۆڵینهوه بهر له ههر لێكۆڵینهوهیهكی لهگهڵ ئهندام دا لهسهر تاوانی نهبینراو، ئاگاداری سهندیكا بكاتهوه، پێویسته سهندیكاش لهکاتێ لێكۆڵینهوهدا نوێنهری خۆی بنێرێ. 5/ئهندام له ژووری بهكرێی پله یهكی دهزگا تهندروستییهكان وحكومهتییهكان وپهیمانگا هونهرییهكان چارهسهر دهكرێ وله كرێدان دهبووردرێ، بهڵام حهقی ماندووبوونی پزیشك ونهشتهرگهرهكان له لیستی حیساب له كاتی نووستنی ئهندام له نهخۆشخانهی ئههلی وچوونه عیادهی تایبهتی دا دهشكێنرێ.
ماددهی چوارده: 1. ههر ئهندامێ به بڕیاری زهپتی پیشهكهی لێ قهدهغه كرابێ، ناشێ له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بهشدار بێت. 2. له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگ دهردهچن و، ئهگهر دوولای دهنگ یهكسان بوون، ئهوه، لهو بارهدا، دهنگی نهقیب بۆ كام لایان بێ هی ئهو لایهیه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة