المواد القانونية
مادده‌ی ده‌یه‌م: وه‌زیری داد بۆی هه‌یه رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسان كاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه.
مادده‌ی چواره‌م: دادگای شوێنی دانیشتنی داواكاری به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه یان شوێنی بوونی ئه‌و لایه‌نه حوكمه‌تییه‌ی كه داوای به‌ڵگه‌كه ده‌كات، به دادگای تایبه‌تمه‌ندی ده‌رچواندنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ی بزر بووه‌كه داده‌نرێ، كه ئه‌م یاسایه ده‌یگرێته‌وه، هه‌روه‌ها قه‌سامی شه‌رعی یاسایی كه به پێی به‌ڵگه‌ی ناوبراو ده‌رچوێنراون ئه‌مه‌ش به‌ده‌ره له حوكمه‌كانی بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده (305)ی دادگایی كردنی شارستانی ژماره (83)ی ساڵی 1969.
مادده‌ی یازده: یه‌كه‌م: سه‌ندیكا له‌م پێكهاتانه‌ی خواره‌وه پێك دێت: 1. هه‌یئه‌ی گشتی. 2. ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3. لیژنه‌ی زه‌پتی. 4. هه‌یئه‌تگه‌لی لقه‌كان له پارێزگاكاندا. دووه‌م: 1. هه‌یئه‌ی گشتی له هه‌موو ئه‌ندامان یان له هه‌موو ئه‌و نوێنه‌رانه پێك دێت كه ئیلتیزامی خۆیان به‌پێی ئه‌م یاسایه به‌جێ هێناوه. ئه‌م هه‌یئه‌ته باڵاترین ده‌سه‌ڵاته له سه‌ندیكاكه‌داو به بڕیاری ئه‌نجومه‌ن، و له‌سه‌ر بانگهێشتی نه‌قیب، هه‌ر سێ ساڵ جارێك – كه له رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه ده‌ست پێ ده‌كا – كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی، له باره‌گاكه‌ی خۆیدا، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌ن سازده‌دات، (نصاب)یش به ئاماده‌بوونی دوو سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یئه یان دوو سێیه‌كی نوێنه‌ران دێته‌جێ، جا، ئه‌گه‌ر نه‌هاته‌جێ، ئه‌وه، له‌و باره‌دا، دوای كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌م به پازده رۆژ، هه‌ڵبژاردنێكیدى، لة هةمان كات و جيَطةدا دةكرىَ، لةم بارةدا (نصاب) بة ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان یان سیێه‌كی نوێنه‌ران دێته‌جێ، ده‌نا، ئه‌گه‌ر له‌م باره‌شدا نه‌هاته‌جێ، ئه‌وا، ئه‌نجومه‌ن بۆ خولێكی تریش له ئیشی خۆیدا به‌رده‌وام ده‌بی. 2. ئه‌گه‌ر هات و ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی گشتی له (500) ئه‌ندام تێپه‌ڕی، ئه‌وه‌ـ له‌و باره‌داـ هه‌ڵبژاردن له رێگای نوێنه‌ره‌كانه‌وه ده‌كرێت و، رێژه‌ی نواندنیش له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نه‌وه یان له‌لایه‌ن جێگری ئه‌نجومه‌نه‌وه دیارده‌كرێ. 3. هه‌یئه‌ی گشتی ئه‌م ئیشانه ده‌كات: 4. ته‌سدیقكردنی بوجه‌و وحساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. ئیقراكردنی پێرۆی ناوخۆو هه‌مواركردنی و، سه‌یركردنی ئه‌و پێشنیارانه‌ش كه بۆ هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا كه پێشكه‌ش ده‌كرێن.
مادده‌ی سیازده: 1. ده‌شێ له یه‌ك، له‌م دوو دۆخه‌ی خواره‌وه‌دا، هه‌یئه‌ی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی: 2. به بڕیارێكی هۆدار له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌وه. 3. به داوایه‌كی نووسراوی هۆدار، سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی گشتی بیده‌ن به ئه‌نجومه‌ن و، ئه‌نجومه‌نیش پێویسته له ماوه‌ی (15) پازده رۆژدا كه له رۆژی گه‌یشتنی داواكه‌وه ده‌ست پێ ده‌كا – بانگهێشت بكاو، واده‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی تێدا دیاربكا. 4. له كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی هه‌یئه‌ی گشتیدا، ناشێ، له‌و مه‌سه‌لانه زیاتر، كه له به‌رنامه‌ی كاردا تۆمار كراون و، كۆبوونه‌وه‌كه‌یان بۆ سازدراوه، هیچی دیكه یه‌كلا بكرێته‌وه.
مادده‌ی نۆیه‌م: 1. بۆ ئه‌ندامانی سه‌ندیكا نه‌بێ، كه به‌پێی ئه‌م یاسایه ئیلتیزاماتی خۆیان به‌جێ هێناوه، ده‌نا، هیج كه‌سێ ناشێ ئه‌م پیشه‌یه بكات. 2. دایه‌ره فه‌رمیه‌كان ونیمچه فه‌رمیه‌كان وباقیمه‌نی داموده‌زگاكانی هه‌رێم پێویسته وێنه‌یه‌ك له فه‌رمانی دامه‌زراندنی یان كارپێكردنی پزیشك بنێرن بۆ سه‌ندیكا.
مادده‌ی هه‌شته‌م: نه‌قیب ناشێ نه‌قیبیش بێ و، یه‌كێ له‌م پله‌وپایانه‌ی خواره‌وه‌شی هه‌بێ: 1. سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی. 2. له وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمدا وه‌زیر بێت یان بریكاری وه‌زاره‌ت بێت.
مادده‌ی نۆیه‌م: دوای ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق به‌رده‌وام ده‌بێت له ده‌رچوواندنی بڵاوكراوه‌ی (په‌رله‌مان)و دوایی به په‌خشنامه‌ی ره‌سمی زمان حاڵی ئه‌نجومه‌ن داده‌نرێ.
مادده‌ی هه‌شته‌م: هه‌ڵه‌ی چاپكردنی ئه‌وانه‌ی بڵاوده‌كرێنه‌وه له وه‌قایعی كوردستاندا به به‌یاننامه‌یه‌ك راست ده‌كرێنه‌وه كه له لایه‌ن ئه‌و لایه‌وه ده‌رده‌چێت و راستكردنه‌وه‌كه‌ش له وه‌قایعی كوردستاندا بڵاو ده‌كرێته‌وه.
مادده‌ی حه‌وته‌م: هیچ لایه‌نێك، یان كه‌سێك بۆی نییه دووباره ئه‌وه‌ی له واقیعی كوردستاندا بڵاو ده‌بێته‌وه چاپی بكاته‌وه، مه‌گه‌ر به ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی داد، یاخود به‌سه‌رپه‌رشتی ئه‌و بێت.
مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: ساڵ و مانگ به پێی هه‌ردوو ته‌قویمی شه‌مسی (زاینی)و كوردی حسێب ده‌كرێ و به یه‌كه‌وه له هه‌ر شتێك كه‌له وه‌قایعی كوردستاندا بڵاوده‌كرێته‌وه جێگیر ده‌كرێن. دووه‌م: هه‌ر یاساو په‌یره‌وێك ژماره‌ی زنجیره‌ی خۆی ده‌بێت و ده‌خرێته سه‌ر ساڵی ده‌رچوونی و ناوونیشانه‌كه‌یشی له ناوه‌رۆكه‌كه‌یه‌وه وه‌رده‌گیرێت.
مادده‌ی پێنجه‌م: وا داده‌نرێ ئه‌وه‌ی له وه‌قایعی كوردستان بڵاوده‌بێته‌وه هه‌موو كه‌س پێیان زانیوه، ئیدیعا كردن به نه‌زانین به‌وه‌ی كه له ناوه‌رۆكی بڵاوكراوه‌ته‌وه به هه‌ند هه‌ڵناگیرێ.
مادده‌ی نۆزده: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ئه‌م ئیشه تایبه‌تانه ده‌گرێته ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: 1. كۆشش بۆ وه‌دی هانينى ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا. 2. وه‌رگرتنی ئه‌ندامان و قه‌ده‌غه‌كردنیشیان له پیشه‌كه. 3. به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری سه‌ندیكا ،و به‌ر كارخستنی پلانگه‌ل وبه‌رنامه‌كان. 4. بانگهێشتی هه‌یئه‌ی گشتی بۆ كۆبوونه‌وه‌و به‌ركارخستنی بڕیاره‌كانی. 5. سه‌رپه‌رشتی ئیش وكاری لقه‌كان، و ده‌سه‌به‌ركردنی هاوده‌نگی له چالاكییه‌كانیاندا. 6. ئاماده‌كردنی بووجه‌ی ساڵانه‌و حساب وحسابكاریی كۆتایی و به‌ڕێوه‌بردنی دارایی سه‌ندیكا. 7. سه‌رپه‌رشتی رێكخستنی پیشه‌گوزاری (ممارسه المهنه) له عیاده تایبه‌ته‌كاندا. 8. پێشكه‌شكردنی پێشنیاز بۆ هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا. 9. ئه‌گه‌ر نه‌قیب نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكای له لێژنه‌گه‌لی ره‌سمی وشتی دیكه‌دا نه‌كرد، ئه‌وه، له‌و باره‌دا، كه‌سێكی دیكه‌ی بۆ داده‌نێ. 10. هه‌ر ده‌عواو شكاتێكی بۆ بێت، هه‌واڵه‌ی لێژنه تایبه‌تكاره‌كانی ده‌كات. 11. له پێشكه‌ش كردنی پێشنیارگه‌ل، ده‌رباره‌ی پرۆژه‌گه‌ل وپلانگه‌ل و به‌رنامه‌گه‌لی ته‌ندروستی هه‌رێمدا به‌شداری ده‌كات. 12. پێكهێنانی لێژنه‌گه‌لی فه‌رعی، بۆ وه‌ديهانینی ئامانجه‌كانی ئه‌م یاسایه. 13. ئیقراركردنی موڵكدارێتی ماڵ وموڵك وعیقارو قبوڵكردنی به‌خشش وشه‌رتوشروتی قه‌رزدان و پێشكه‌شكردنی كۆمه‌كی دارایی، له چوارچێوه‌ی مه‌به‌ست وئامانجی سه‌ندیكادا. 14. ئاماده‌كاری بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان. 15. ئیجازه‌پێدانی پیشه‌گوزاری. 16. سه‌یركردن و یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ده‌ستله‌كار هه‌ڵگرتنی نه‌قیب، یان هه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن یان هی لقه‌كانی سه‌ندیكا، به‌مه‌رجێ، له یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی هه‌یئه‌ی گشتیدا بخرێته به‌رده‌می. 17. دامه‌زراندن و به‌ڕێوه‌بردنی یانه‌گه‌لی سه‌ندیكا به‌پێی یاساى كۆمه‌ڵه‌كان. 18. قبوڵكردنی دیاری به ره‌زامه‌ندی لایه‌نه فه‌رمیه‌كان. دووه‌م: سپاردنی هه‌ندێ له سه‌ڵاحییاتی خۆی به نه‌قیب یان به‌سه‌رۆكانی لقه‌كان.
مادده‌ی چواره‌م: (له‌فز)ی نێر مێینه‌ش ده‌گرێته‌وه، تاك، جووت و كۆو، كه‌سی مه‌عنه‌ویش ده‌گرێته‌وه له هه‌ر شوێنێكدا هاتبێت كه له وه‌قایعی كوردستاندا بڵاو ده‌كرێته‌وه، ئه‌گه‌ر هاتوو ده‌قێك یا قه‌رینه‌یه‌ك نه‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نه‌گونجێت.
مادده‌ی حه‌وته‌م: به‌ڵگه‌ی ئه‌و وه‌فاتنامه‌یه‌ی كه به‌پێی ئه‌م یاسایه ده‌رچووه، ده‌كه‌وێته به‌ر رێگه‌كانی تانوون لێدان كه له فه‌سلی دووه‌م و مادده‌ی (216)ی یاسای دادگایی كردنی شارستانی ژماره (83)ی ساڵی 1969ی هه‌مواركراودا هاتوون.
مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وه‌ی له (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه به ده‌قی ره‌سمی باوه‌ر پێكراوه ده‌ژمێردرێ و له رۆژی بڵاوبوننه‌وه‌یه‌وه كاری پێ ده‌كرێ و ئه‌گه‌ر ده‌قێكی تیا نه‌هاتبێ كه پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه بێ.
مادده‌ی دووه‌م: (وه‌قایعی كوردستان) تایبه‌تمه‌ند ده‌بێت به بڵاو كردنه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه: 1- یاساو بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق و ئه‌وه‌ی به هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی. 2- پێره‌وه‌كان و ئه‌وه‌ی به هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه بۆ بڵاو كردنه‌وه‌ی . 3- (مه‌رسوم)و فه‌رمانه ده‌رچووه‌كان به گوێره‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه له یاسای ژماره (2)ی ساڵی 1992 (یاسای هه‌ڵبژاردنی رابه‌ری بزاڤی ئازادیخوازی كورد) هاتووه ده‌رباره‌ی رابه‌ر یا ئه‌وه‌ی شوێنی ئه‌و ده‌گرێته‌وه. 4-رێنماییه‌كان.
مادده‌ی هه‌ژده‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و لایه‌نه‌ی كه ده‌سه‌ڵاتی ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ئوتومبیله‌كه‌ی پێ سپێدراوه، هیچ به‌رپرسیاریه‌كی ناكه‌وێته سه‌ر له‌و زیانانه‌ی كه تووشی شت ومه‌كه باركراوه‌كه ده‌بن كه له‌وانه‌یه خراپ ببن. دووه‌م: حوكمه‌كانی یاسای ده‌ستكاریكردنی ئوتومبیله ده‌ست به‌سه‌ردا گیراو و جێهێڵراوه‌كانی ژماره (8)ی ساڵی 1987 به‌سه‌ر ئه‌و ئوتومبیله سه‌رپێچی كارانه‌دا ده‌سه‌پێنرێت كه له گۆڕه‌پانی وێستگه‌كانی كێشاندا جێهێڵدراون. سێیه‌م: ئه‌و شت ومه‌كانه‌ی كه له كێشی بڕیاردراو زیاده‌ن و سه‌رپێچیكاره‌كان به جێیانده‌هێڵن، وه‌زاره‌ت به زیادكردنی ئاشكرا به پێی یاسا كارپێكراوه‌كان ده‌یانفرۆشێت چواره‌م: پاره‌ی فرۆشتن كه ده‌قه‌كه‌ی له به‌ندی (سێیه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه له‌گه‌لأ ئه‌و غه‌رامانه‌ی كه ده‌قه‌كانیان له‌م یاسایه‌دا هاتوون به داهات بۆ وه‌زاره‌ت تۆمار ده‌كرێن. پێنجه‌م: ده‌ستكه‌وتی ئه‌و ڕێژه‌یه‌ی كه ده‌قه‌كه‌ی له به‌ندی (چواره‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه دابه‌ش ده‌كرێت: 1- (75%) حه‌فتا و پێنج له‌سه‌دی ده‌خرێته حساباتی وه‌زارهته‌كه‌وه و بۆ پاراستنی ڕێگاكان ته‌رخان ده‌كرێت. 2- (25%) بیست و پێنج له‌سه‌دی وه‌ك ده‌ستخۆشانه‌و هانه‌دان به كارمه‌ندانی وێستگه‌كانی كێشان و كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ته‌كه ده‌درێت. شه‌شه‌م: وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه و نیشته‌جێكردن، به هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زیری ناوخۆ ڕێنمایی هاندان (الحوافز) ده‌رده‌چوێنن كه ده‌قه‌كه‌ی له بڕگه (2)ی به‌ندی (پێنجه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه، كه بنه‌ماكانی دابه‌شكردن ودیاركردنی ئه‌وانه‌ی كه ده‌یانگرێته‌وه‌و، حاڵه‌ته‌كانی بێبه‌شبوانیشی تێدا هه‌یه.
مادده‌ی حه‌ڤده‌م: ئه‌گه‌ر سه‌لما كه یه‌كێك له ئه‌ندامانی لیژنه‌ی سه‌رپه‌شتیكردنی وه‌گه‌ر خستنی وێستگه‌كانی كێشانی ئوتومبیله‌كان كه له بڕگه (2)ی مادده‌ی نۆیه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه ده‌ستكاریی كێشی لۆریه بارهه‌ڵگره‌كانی كردبێت، ئه‌وه به پێی مادده‌ی (307) له یاسای سزا ژماره (111)ی ساڵی 1969 سزا ده‌درێت.
مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه ماناكانی به‌رامبه‌ریانه: 1-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2-وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌رێم. 3-وه‌زیر: وه‌زیری ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌رێم. 4-په‌یمانگا: په‌یمانگای پزیشكی دادگوزاری.
مادده‌ی پێنجه‌م: پێكهاته‌كانی پزیشكی دادگوزاری ئه‌مانه‌ن: یه‌كه‌م: په‌یمانگای پزیشكی دادگوزاری، له‌مانه پێك دێت: أ-ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگا. ب-به‌شه‌كانی په‌یمانگاكه. دووه‌م: تیمارگه دادگوزارییه‌كانی موڵگه‌ی پارێزگاكان، ئه‌مانه له رووی ئیدارییه‌وه به دایه‌ره ته‌ندروستییه‌كانی پارێزگاكه‌وه ده‌به‌سترێن، به‌ڵام له رووی هونه‌رییه‌وه به په‌یمانگاوه ده‌به‌سترێن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة