المواد القانونية
ماددهی سێیهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی چوارهم: پێویسته وهزیره پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: وهزارهت له ماوهی (180) سهد و ههشتا رۆژدا له رۆژی دهست بهسهرداگرتنهكهوه دهست به موڵك كردنی ئهو زهویانه دهكات كه له مادده (4)ی ئهم یاسایه دهقنووس كراون، ئهمهش بهپێی حوكمهكانی یاسای به موڵك كردن ژماره (12)ی ساڵی 1981 و ههمواركراوهكانی و، بههاكهشی لهو رۆژهوه دهخهمڵێندرێ كه نیشانهی ههڵسوكهوت نهكردنی لهسهر دانراوه یان لهو رۆژهوه كه داوای به موڵك كردنی كراوه یان كامهیان باشتر بێت بۆ ئهو كهسهی كه بهناوی دهكرێت. دووهم: له حاڵهتێكدا كه نهكرا ناونیشانی خاوهن پهیوهندی به زهویهكان و پاشكۆكانییهوه وهربگیرێت ئهوا ژمارهی پارچهكان لهو كهرتانه بهلای كهمهوه دوو جاران له رۆژنامهیهكی رۆژانه رادهگهیهندرێ و (90) نهود رۆژیش مۆڵهت به پهیوهندیدارهكان دهدرێت ئهگهر له ناوهوهی ههرێم دابن و (180) سهد و ههشتا رۆژیش بهو كهسانه دهدرێت كه له دهرهوهی ههرێمدا بن بۆ سهردان و چهسپاندنی مافهكانیان و به تێپهڕبوونی ماوهی ناوبراویش پارچه زهویهكان به موڵكراو دادهنرێن. سێیهم: بهبێ بهرامبهر ئهو چواریهكه یاساییهی كه دهقهكهی له یاسای موڵكداركردندا هاتووه، وهرگیردرێت ئهمهش بهپێێ ئهو حوكمانهی كه دهقنووس كراون و ئهم حوكمهش بهسهر ههموو ئهو زهویانه جێبهجێ دهكرێت حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه بهبێ ئهوهی گوێ بدرێته رهگهز و جۆر و جێگا و، ئهو یاسایهش كه موڵكداریهكهی پێكراوه ئهگهر چوار یهكه یاسایهكه پێشتر بهههر هۆیهك بێت وهرنهگیرابێت. چوارهم: زهویه قهدهغهكراوهكانی رێگا گشتیهكان كه بهناوی وهزارهتی داراییهوه بهموڵك كراون، تۆمار دهكرێن و تایبهت دهبن به وهزارهته وه تۆمارهكانی عیقاریی ئهو زهویانهش ههموار دهكرێن كه بهر له كارپێكردنی ئهم یاسایه به موڵككردنیان تهواو بووه. پێنجهم: له حاڵهتێكدا ئهگهر وهزارهت پێویستی بهههر رووبهره زهوییهك نهما كه دهقهكهی لهبهندی (چوارهم) ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، ئهوا خاوهنداریهتییهكهی بۆ سهرۆكایهتی شارهوانییهكان یان بۆ بهڕێوهبهرایهتیی شارهوانییه تایبهتمهندهكان، بهبێ بهرامبهر دهگهڕێتهوه ئهگهر كهوتبووه چوارهچێوهی سنوورهكهیهوه و دهستیشی لهسهر ههڵدهگیرێت و دهدرێتهوه به وهزارهتی دارایی ئهگهر كهوتبووه دهرهوهی ئهو سنوورانهوه. شهشهم: وهزارهت لهجیاتی فهرمانگه فهرمیهكانی ههرێم، سهرپهرشتیی ئهو زهویانه دهكات كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه و، بههاو دهنگیش لهگهڵ یهكه كارگێریهكاندا دهست درێژی لهسهر لادهبات.
ماددهی پێنجهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی دووهم: ئهم ئهوڕاقانهی كه له بڕگه (1) تا بڕگه (8)ی (یهكهم)دا، له خشتهی دووهمی پاشكۆی یاسای ژماره (3)ی ساڵی (1993)ی رهسمی پوولدا تۆمار كراون رهسمێكی رێژهییان به بڕی (0،002) لێ وهردهگیرێ به مهرجێ له دوو دینار كهمتر نهبێ، بۆ ئهم رهسمهش كهرتی ههزار به ههزاری تهواو له قهڵهم دهدرێ.
ماددهی چوارهم: یهكهم: وهزارهت داوا دهكات: (نیشانهی دهستكاری نهكردن لهسهر ئهو زهوییانه له تۆمارهكانی عهقاریدا دابنرێت كه حوكمهمانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه، ئهمهش بۆ ماوهیهك كه له یهك ساڵ زیاتر نهبێت له رۆژی دانانی نیشانهكهوه. دووهم: وهزارهت بۆی ههیه دهست بهسهر ئهو زهویانهدا بگرێت كه دهقهكانیان له بهندی یهكهمی ئهم ماددهیهدا هاتوون، ئهوانهی كهوتوونهته دهرهوهی سنووری شارهوانییهكان، ئهمهش دوای خهمڵاندنی بههای پاشكۆكانی له دامهزراو چێنراو و زهرعهتهكان لهلایهن لیژنهیهكهوه كه بهسهرۆكایهتی سهرۆكی یهكهی كارگێڕی و ئهندامیهتی نوێنهری وهزارهت و نوێنهری تۆماری خانووبهره و نوێنهری كشتوكاڵ و نوێنهری یهكێتی جوتیاران و نوێنهری وهزارهتی دارایی و نوێنهری بهڕێوهبهرایهتی خانووبهرهی دهوڵهت له پارێزگا یان له یهكهی كارگێڕی و خاوهن زهوی یان ئهوهی نوێنهرایهتی دهكات و، لیژنهش بۆی ههیه بۆ مهبهستی ناوبراو پهنا بۆ شارهزایهك یان زیاتر ببات. سێیهم: ئهو لیژنهیهی كه دهقهكهی له بهندی (دووهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، بنهماكانی ئهو خهمڵاندنه پێڕۆ دهكات كه له یاسای به موڵككردنی ژماره (12)ی ساڵی 1981 و ههموارهكانیدا هاتووه. چوارهم: وهزارهت و ههر كهسێكیش كه پێوهندیی ههبێت به پاشكۆكانی ئهو زهویهوه كه بهپێی حوكمهكانی بهندی (دووهم)ی ئهم ماددهیه خهمڵێندراوه، بۆیان ههیه له ماوهی (15) رۆژدا له رۆژی پێڕاگهیاندنهوه لهبهردهمی دادگای بهرایی تایبهتمهند به جێگای عیقارهكه ناڕهزایی لهسهر كۆنووسی خهمڵاندنهكه دهرببڕن، دادگاش لهماوهی (15) رۆژدا سهیری ناڕهزاییهكه دهكات و بڕیارهكهشی بهر تانه لێدان دهكهوێت لهلایهن سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوه وه به سیفهتی پێداچوونهوهی.
ماددهی پێنجهم: شارهوانی لهم شوێناندا دادهمهزرێنرێ. 1-مهڵبهندی پارێزگا و ناحیه، چمارهی دانیشتوانی ههر چهندی بێ. 2-ئهو گوندانهی ژمارهی دانیشتوانیان له سێ ههزا ركهمترنین، لهسهر پێشنیازی بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكان و پهسهند كردن له لایهن وهزیرهوه. 3-ئهو شارهوانیانهی پێش كاركردن بهم یاسایه لهو گوندانهی دامهزراون كه ژمارهی دانیشتوانیا لهو رادهی سهرهوه كهمتر نیند دهمێننهوه. بهڵام وهزیر لهسه رپێشنیاری بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكان بۆی ههیه ههڵیان وهشێنێتهوه. 4-نزیكترین شارهوانی لهو شوێنانهی پێویست به دامهزراندنی شارهوانی تیایاندا ناكا، خزمهتگوزاری یان پێشكهش دهكا.
ماددهی ههشتهم: ئهنجومهنی پەیمانگا ئهو ئیش و كارانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پلانی ساڵانهی پهیمانگهی دادگوزارهی ههرێم و بهدواداچوونی بهكارخستنی. دووهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانه و حیسابكاری كۆتایی پهیمانگاكه و هی تیمارگهكانی. سێیهم: لهناو ئهندامهكانی خۆیدا لیژنهیهك له (3) سێ پزیشكی دادگوزاری پێك دههێنێ له وانهی كه هێشتا لهو وهزیفهدان، بۆ ئهوهی سهیری ئهو نارهزاییانه بكات كه دهربارهی راپۆرتهكانی پزیشكی دادگوزاری پێشكهش دهكرێن. چوارهم: ههر پێشنیارێكی به باشی بزانی بۆ بهرنامهی پزیشكی دادگوزاری و خوێندنی باڵای پسپۆری بۆ پزیشكانی دادگوزاری، پێشكهشی دهكات. پێنجهم: كردنهوهی خولی مهشق ئیقرارا دهكات بۆ خاوهن پیشه پزیشكی و تهندروستی و هونهرییهكان له پزیشكیی دادگوزاریدا. شهشهم: رادهسپێرێ كه ئیجازهی خوێندن بدرێت به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری یان ئیفاد بكرێ. حهوتهم: رادهسپێرێ كه پاداشت بدرێ به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری وهك دنهدانێك بۆ كاره نایابهكانیان. ههشتهم: سهیری ههموو شتێك دهكات كه وهزیر یان بهرێوهبهری پهیمانگا بۆی ههواڵه بكات.
ماددهی حهوتهم: برگهی، أ-2 له ماددهی بیستی یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (2- پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكاكه).
ماددهی پازدهم: یهكهم: شوفێر یان خاوهن ئهو ئۆتۆمبێلهی كه سهرپێچی له كێشانهكانی سهنگه میحوهریهكان دهكات به غهرامهیهكی دارایی سزا دهدرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه. 1. له ههر (100) سهد كیلۆ غرامی زیاده بار (5000) پێنج ههزار دینار غهرامه دهكرێ تا دهگاته یهك تهن. 2. له ههر (100) سهد كیلۆ غرامی زیاده بار (10000) ده ههزار دینار غهرامه دهكرێ تا چوار تهن. 3. له ههر بارێكی زیاده (15000) پازده ههزار دینار له ههر (100) سهد كیلۆ غرام غهرامه دهكرێت ئهگهر باره زیادهكهی له چوار تهن زیاتر بێت تا دهگاته ههشت تهن لهو باره زیادهیه. دووهم: ئهو ئۆتۆمبێلهی سهرپێچی له كێشانی قورساییه میحوهریهكان دهكات دهستی بهسهردا دهگیرێت تا ئهو كاتهی باره زیادهكهی بهتاڵ دهكرێت و بۆ دهرهوهی وێستگهی كێشانهكه لهسهر مهسرهفی سهرپێچیكارهكه دهگوازرێتهوئهگهر بارهكهی لهو سنووره بترازێت كه له بهندی سێیهمی بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهی سهرهوهدا هاتووه. سێیهم: كرێی زهویانه به بڕی (20000) بیست ههزار دینار لهههر شهوێ وهرگرتدراوه كه ئۆتۆمبێلهكه بهدهست بهسهردا گیراوی له گۆڕهپانی دهست بهسهردا گرتنهكهدا دهمێنێتهوه و، ئهوهش له رۆژی سهرپێچ كردنهكهوهیه.
ماددهی دوزادهیهم: به غهرامهیهك سزا دهدرێت كهمتر نهبێت له (300000)سێ سهد ههزار دینار و، زیاتر نهبێت له (750000) حهوت سهد و پهنجا ههزار دینار، ههركهسێك: یهكهم: دهست درێژی كرده سهر قهدهغهكراوی رێگا گشتییهكان به ههڵكهندن یان بهكارهێنان بهبێ مۆڵهت یان بیناكردنی كاتی یان ههمیشهیی سهرهرای ئهوهش خهرجییهكانی دهست درێژیهكهش لادهدات. دووهم: بووبێته هۆی پهكخستنی هاتوچۆ لهسهر رێگا گشتیهكان لهدهرهوهی سنووری شارهوانییهكان. سێیهم: نیشانهیهكی هاتوچۆ یان زیاتری ههڵكێشابێت، یان پهرژینی سهلامهتی لادابێت، یان تهلبهندی لادابێت، یان ئاوباره و، پردهكانی شێواندبێت، یان زیانی پێگهیاندبن، یان جێگهكانی، یان ئاڕاستهكانی گۆڕیبن. چوارهم: كارگهرانی وهزارهت یان ئهو لایهنهی كه گرێبهستی لهگهڵدا مۆركراوه له ئهنجامدانی ئهركهكانیان قهدهغه كرد بێت یان بهربهستی بۆ دانابن. پێنجهم: 1. سهرپێچی له حوكمهكانی ماددهی (8)ههشتهمی ئهم یاسایهدا كردبێت. 2. سهرپێچی له حوكمهكانی ئهو ڕێنماییانه یان لهو بهیاننامانه كردبێت كه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهرچووبن.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 3. سهندیكا: سهندیكای دهرمانسازان. 4. ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا. 5. نهقیب: نهقیبی دهرمانسازان. 6. دهرمانساز: ههر ئهندامێك له سهندیكادا كه بروانامهی له كۆلێژی دهرمانسازی به دهست هێنابێ و له بهكالۆیۆس كهمترنهبێ، یان له زانكۆیهك كه له لایهن ئهنجومهنی فێركردنی باڵاوه له كوردستانی عێراق دانی پیانرابێ. 7. دهست دانه پیشه: دهستدانی پیشهی دهرمانسازی به پێی حوكمهكانی یاسای دهستدانه پیشه.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-یهكێتی: یهكێتیی جوتیارانی كوردستانی عێراق. 3-سهرۆك: سهرۆكی یهكێتی جوتیارانی كوردستانی عێراق. 4-نووسینگه (مكتب): مهكتهبی تهنفیزی یهكێتی جوتیارانی كوردستانی عێراق. 5-وهزیر: وهزیری كشتوكاڵی ئاودێری.
ماددهی دهیهم: وهزارهتی تهندروستی به ههماههنگی لهگهلأ وهزارهته پهیوهندیدارهكاندا هوشیار كردنهوهی تهندروستی بۆ قهدهغه كردنی جگهره كێشان له ههموو هۆیهكان بڵاودهكاتهوه.
ماددهی شهشهم: 1-ئینتیمای یهكێتیی بهوه دهبێ كه داوایهكی نووسراو به بهڵگهنامهی پێویستهوه پێشكهش بكرێت به لقهكانی یهكێتی یان به لیژنهیهك له لیژنهكانی. 2-داواكان دهدرێن به لیژنهكانی گوند و ناحیهكان، ئهوانیش ههواڵهی لیژنهی قهزای دهكهن. دهشبێ له ماوهی (15) رۆژدا (كه له رۆژی تۆمارکردنی داواكهوه دهست پێ دهكا) سهیر بكرێ و ببڕدرێتهوه و، ئهگهر هاتوو ئه ماوهیه تێپهری و داواكه نهبڕدرا بوو ئهوه لهو بارهدا به قبوڵكراو لهقهڵهم دهدرێ. 3-لیژنهی قهزا و لیژنه باڵاترهكان مافی ئهوهیان ههیه به بڕیارێكی هۆدار داواكه بدهنە دواوه و خاوهنی داواكهش بۆی ههیه له ماوهی (30) رۆژدا (كه له رۆژی تهبلیغهوە دهست پێ دهكا) له دادگای تهمییز تانه له بڕیارهكه بدات، ئیدی بڕیار بڕیاری دادگاكهیهوه دهبڕدرێتهوه. 4-رهسمی ئینتیمای ئهندام (25) دیناره. 5-ئابوونهی بهشدار بوونی ساڵانه (20) دیناره بهمهرجێ ههموو ساڵێ بهر له كۆتایی مانگی شوبات بدرێ به یهكێتییهكه. ئهگهر ئهندامێ له كات و ساتی خۆیدا ئابوونهكهی نهداو دواكهوت ئهوه لهو بارهدا غهرامهی (50%)ی ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانهی لهسهر زیاد دهكرێ، خۆ ئهگهر هاتوو دواكهوت و سێ ساڵی بانه و بان یهك بهبێ مهعزەرهتێكی بهجێ نهیدا، ئهوه لهو بارهدا سیفهتی ئهندامیهتی نامێنێ.
ماددهی ههشتهم: لیژنهی گوند: له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت كه لهلایهن ئهندامنی یهكێتیی سنووری گوندهكهوه ههر سێ ساڵ جارێك ههڵدهبژیردرێن به مهرجێ ژمارهی ئهندامان له سنووری گوندهكهدا له (30) جوتیار كهمتر نهبن. جا ئهگهر هاتووو ئهو ژمارهیه لهو گوندهدا دهست نهكهوت ئهوه لهو بارهدا جوتیارانی دوو گوند یان زیاتر دهبن بهیهك و (30) كهسهكه تهواو دهبێ و یهك لیژنه ههڵدهبژێرن.
مادهی دوازده: دهستهی لق له پارێزگادا له پێنج ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت و ههر سێ ساڵ جارێك له لایهن لیژنه گهلی قهزاكان و سهرۆكانی لیژنه گهلی ناحیهكانهوه ههڵدهبژێردرێ، ئیدی دهستهی لق له ناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆك و جێگری سهرۆك و لێپرسراوی دارایی بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ.
ماددهی دهیهم: لیژنهی قهزا: له سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت و، له لایهن لیژنه گهلی ناحیهكانهوه ههر سێ ساڵ جارێك ههڵدهبژێردرێن ئهمانهش له ناو خۆیاندا ئهندامێك بۆ سهرۆكی لیژنهكهیان ههڵدهبژێرن.
ماددهی حهوتهم: یهكێتی جوتیاران لهمانه پێك دێت: 1-لیژنهگهلی گوندهكان. 2- لیژنهگهلی ناحیهكان. 3- لیژنهگهلی قهزاكان. 4-لقهكانی یهكێتی له پارێزگاكان. 5- لیژنهی زهپتی. 6-مهكتهبی تهنفیزی. 7-كۆنگره.
ماددهی شهشهم: ریكلام كردن بۆ جگهره یا تووتن یان پێكهاتهكانی له ههموو شوێنهكان له ههرێم وله ههموو هۆیهكانی راگهیاندن قهدهغه دهكرێ و سهرپێچیكهر به غهرامهیهك سزادهدرێ له (چوارسهد ههزار)دینار كهمتر نهبێ و له (دوو ملیۆن) دیناریش زیاتر نهبێ و ناچار دهكرێ ئهو سهرپێچییه لاببات.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة