المواد القانونية

پێنجەم

پێنجەم: داوا لەحکومەتی فیدراڵی وحکومەتی هەرێم بکرێ کەدەست پێشخەری لە تۆمارکردنی داوا لە دژی دەوڵەت و کۆمپانیاو لایەن و ئەو کەسانەی چەکی قەدەغەکراو و کاڵای دروستکردنی و کەرەستە و پاشکۆکانیان بەرژێمی بەسەرچوو داوە یان نێوانکاری وئاسانکاری بەدەستهێنانیان بۆی کردووە تاکو بەپێی یاسا راوەدوویان بکرێ، ئەمەش بۆ جێ و داوای قەرەبووکردنەوەی زیان لێکەوتووان بکرێ.

دووەم:

دووەم: لەسەر ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەكانە، ئەم بریارە جێبەجێ‌ بكەن.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. پزیشكی ددان له‌ هه‌رێمدا تا ئینتیمای سه‌ندیكا ئه‌كا وبڕوانامه‌ی تۆماربوونی بۆ نه‌كرێ و ئیجازه‌ی پیشه‌كه‌ی وه‌رنه‌گرێ، ناشێ موماره‌سه‌ی پیشه‌كه‌ی بكا. 2. هه‌ر كه‌سێ به‌بێ شه‌رتوشروتی یاسایی ئه‌م پیشه‌یه‌ بكات، خۆی تووشی لێپێچینه‌وه‌ی یاسایی ده‌كا.

چوارەم

چوارەم: داوا لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق وحکومەتی فیدرال بکرێت بۆ پەلە کردن لە دەرکردنی یاسایەن بۆ قەرەبوکردنەوەی زیان لێکەوتووانی لە کۆمەڵکوژی بە تایبەتی زیندووەکانی خاوەن قوربانییەکان و قەرەبوکردنەوەی تاک و ناوچە زەرەرمەندەکان لە ئەنجامی ئەو تاوانانەو بەشداریکردنی کاریگەرانە لە دووبارە بنیاتنانەوەن و پەرەپێدانیان، و تەرخانکردنی بودجەیەکی تایبەت بۆی.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكات.

دەیەم

دەیەم: پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکان کار بۆبڕیارەدا هاتووە بکەن.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی دوازده‌م:

مادده‌ی دوازده‌م: هیچ لایه‌نێكی حكومی به‌سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ش بۆی نییه‌ پڕۆژه‌ی تایبه‌تی له‌بودجه‌ی خۆیدا جێبه‌جێ بكات.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی هه‌شته‌م له‌ یاسای ژماره‌(90)ی ساڵی 1975 له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌موارده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: هه‌موو زه‌ویه‌كی كه‌ ته‌سویه‌ی ته‌واو نه‌بووبێ یا بڕیاره‌كانی چه‌سپاندنی مافی زه‌وی به‌پێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی پله‌ی كۆتایی وه‌رنه‌گرتبێ، ئه‌وا به‌ ئه‌میری سرف داده‌نرێ و ئه‌م زه‌ویانه‌ی خواره‌وه‌یان لێ به‌ده‌رده‌كرێ. 1-ئه‌و زه‌وییه‌ كشتوكاڵی و باخانه‌ی كه‌ موڵكی سرفن به‌پێی سه‌نه‌دی تاپۆ كه‌ یاسا به‌ ڕه‌وای بزانێ. 2-ئه‌و زه‌وی و باخانه‌ی كه‌ وه‌قف كراون وه‌قفێكی ته‌واو به‌پێی سه‌نه‌دی تاپۆ یان به‌ڵگه‌یه‌كی وه‌قفی كه‌ یاسا به‌ ڕه‌وای بزانێ. 3-ئه‌و زه‌ویانه‌ی به‌ دره‌خت چاندراون بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (10)ده‌سالأ كه‌متر نه‌بێ وتێكڕای ژماره‌ی دره‌خته‌كانی له‌ دۆنمێكدا له‌(40) چل دره‌خت كه‌متر نه‌بێ. 4-ئه‌و زه‌وی و باخانه‌ی كه‌ بڕیاری ژماره‌(702)ی ساڵی 1973ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی هه‌ڵوه‌شاوه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌. دووه‌م: هه‌ر كه‌سێكی گوتی مافی به‌كارهێنانی زه‌وییه‌كی ئه‌میری كشتوكاڵیم له‌و ناوچانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ ته‌سویه‌ نه‌كرابێ یاخود ته‌سویه‌كه‌ی ته‌واو نه‌بووبی، یاخود بڕیاره‌كانی چه‌سپاندنی مافی زه‌وییه‌كه‌ی به‌پێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ژماره‌(117)ی ساڵی 1970 نه‌گه‌یشتبوونه‌ پله‌ی قه‌تعی، یان ئه‌وانه‌ی بڕیاری ته‌سویه‌كه‌یان هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌و ئیسپات بوو به‌پێی مامه‌ڵه‌ی كشتوكاڵی پێش جێبه‌جێ كردنی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵیی ناوبراو به‌كاری هێناوه‌، ئه‌وا ئه‌و رووبه‌ره‌ی كه‌ به‌كاری هێناوه‌ به‌ناوی ده‌وڵه‌ت تۆمارده‌كرێ و مافی به‌كارهێنان ده‌درێت به‌ به‌كارهێنه‌ره‌كه‌ به‌ مه‌رجێك له‌و راده‌یه‌ ده‌رنه‌چێت كه‌ له‌ مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌(90)ی ساڵی 1975دا هاتووه‌. له‌گه‌لأ ده‌ست نه‌كردنه‌ ئه‌و مافانه‌ی كه‌ چه‌سپێنراون به‌پێی به‌ ده‌ركردنه‌كانی له‌ بڕگه‌كانی (1، 2، 3، 4)ی بڕگه‌ی یه‌كه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتوون. سێیه‌م: وه‌زاره‌تی شاره‌وانییه‌كان لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی گشتی ئاماده‌و پێشكه‌ش ده‌كات بۆ به‌یان كردن و ده‌ستنیشان كردنی زه‌وییه‌كانی ده‌كه‌ونه‌ ناو ماسته‌ر پلانی شاره‌وانییه‌كان كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسا ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نه‌بێ له‌ رۆژی جێبه‌جێ كردنیه‌وه‌و پڕۆژه‌ی یاسایه‌ك به‌ چۆنیه‌تی قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی خاوه‌نه‌كانیان به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كان پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌رك و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی وه‌زاره‌ت به‌پێڕه‌و ده‌سنیشان ده‌كرێن. دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی یان لق یان به‌ش یان هۆبه‌ یاخود یه‌كه‌ی دیكه‌ له‌ ناو پێكهاته‌ی وه‌زاره‌ت له‌ نوێ دابنێ یان لێكیان بدات یان هه‌ڵیان وه‌شێنێته‌وه‌ به‌پێی پێویستی كار له‌كاتی پێویستدا.

مادده‌ی سیازده‌م:

مادده‌ی سیازده‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری په‌یوه‌ندیدار ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌یه‌كی هه‌یه‌ كه‌ له‌ (250) دوو سه‌د وپه‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك و بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵات به‌سه‌رۆكی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ بدات كه‌سه‌ر به‌وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌تی گوژمه‌یه‌ك خه‌رج بكه‌ن كه‌ له‌ (100) سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ. دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی كه‌به‌وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون، ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌یه‌كیان هه‌یه‌ كه‌ له‌ (150) سه‌د وپه‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: 1. خه‌رج كردن به‌پێی پشتیوانی په‌سندكراو له‌بودجه‌ی ساڵانه‌ و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ی بۆی دیاری كراوه‌ ده‌بێ. 2. خۆبه‌ستنه‌وه‌ به‌و پشتیوانه‌ ته‌رخانكراوانه‌ی بودجه‌ و نه‌چوونه‌ ناو هیچ ئیلتیزامێك به‌خه‌رج كردن له‌وه‌ی زیاتر بێ كه‌ له‌ بودجه‌ ته‌رخان كراوه‌.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌نی باڵای ئه‌وقاف وكاروباری ئایینی. یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێك له‌ دیوانی وه‌زاره‌ت پێكدێ، پێی ده‌گوترێ (ئه‌نجومه‌نی باڵای ئه‌وقاف وكاروباری ئایینی) له‌مانه‌ پێكدێ: 1- وه‌زیر: سه‌رۆكه‌. 2- بریكاری وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامه‌ و له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی وه‌زیر سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات. 3ـ به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان وراوێژكارانی وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامن. 4ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌ته‌كانی دادو فێركردنی باڵا وتوێژینه‌وه‌ی زانستی وپه‌روه‌رده‌و دارایی وئابووری وشاره‌وانیه‌كان وكشتوكالأ ورۆشنبیریی به‌ مه‌رجێ له‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێ: ئه‌ندامن 5-چوار له‌ گه‌وره‌ زانایانی ئایینی ئیسلامی كه‌ وه‌زیر هه‌ڵیان ده‌بژێرێ : ئه‌ندامن دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستی وله‌سه‌ر داوای وه‌زیر په‌نا بباته‌ به‌ر شاره‌زا وپسپۆڕان.

مادده‌ی یانزده‌:

مادده‌ی یانزده‌: یه‌كه‌م: نابێ ئه‌ندام به‌شداری له‌ كۆبونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی دا بكات ئه‌گه‌ر له‌لانی به‌رزه‌فتكارییه‌وه‌ (الانضباط) ده‌ستدانه‌ پیشه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ كرابێ. دووه‌م: برَیار له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتییه‌وه‌ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌چێ و له‌ كاتی یه‌كسان بوونیشدا به‌و لایه‌نه‌ دا ده‌له‌نگێ كه‌ نه‌قیبی له‌گه‌ڵدایه‌.

مادده‌ی سی و سێیه‌م:

مادده‌ی سی و سێیه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ندامیه‌تی له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كان له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌ كۆتایی دێ: 1ـ ته‌واو بوونی ماوه‌ی خولی هه‌ڵبژاردن. 2ـ مردنی ئه‌ندام. 3ـ تووشبونی به‌ ناته‌واوی یان نه‌خۆشیه‌ك كه‌ نه‌هێڵێ له‌سه‌ر كاره‌كه‌ی به‌رده‌وام بێ ئه‌مه‌ش به‌پێی بڕیارێك كه‌ له‌ لیژنه‌ی پزیشكی تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ ده‌رچووبێ. 4ـ وازهێنانی ئه‌ندام دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌ن به‌زۆرینه‌ی ژماره‌ی ده‌نگی ئه‌ندامانی. 5ـ لادانی ئه‌ندام له‌سه‌ركاره‌كه‌ی به‌هۆی ئاماده‌ نه‌بوونی له‌ پێنج دانیشتنی یه‌ك له‌دوای یه‌ك یاخود ئاماده‌ نه‌بوونی له‌ هه‌شت له‌ دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی چوار مانگ دا به‌بێ عوزری ره‌وا. دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ كۆتایی به‌ ئه‌ندامیه‌تی بێنێ به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌ كاتی له‌ ده‌ست دانی ئه‌ندام له‌ یه‌كێك له‌مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامیه‌تی، یان یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی كه‌ له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌ی لێهاته‌ جێ. سێیه‌م: ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ تانووت له‌ بڕیاری كۆتایی پێهێنانی ئه‌ندامیه‌تی بدات له‌به‌رده‌م دادگای كارگێریی تایبه‌ت له‌ هه‌رێم به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ئه‌نجومه‌نی شوورای هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق ژماره‌ (14)ی ساڵی 2008 كه‌ پشتی به‌ بڕگه‌كانی (5،3) له‌ یه‌كه‌م و بڕگه‌ی (دووه‌م) له‌م مادده‌یه‌دا به‌ستووه‌.

مادده‌ی سی و چواره‌م:

مادده‌ی سی و چواره‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ نه‌خشه‌ی دیزاینی بنه‌ڕه‌تی په‌سند بكات یان دیزاین كردنه‌وه‌ی یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كان له‌ پارێزگادا دووباره‌ بكاته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌ندیكا له‌ مانه‌ پێك دێ: 1- ده‌سته‌ی گشتی. 2- ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3- لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط). 4- لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگاكان.

مادده‌ی سی و پێنجه‌م:

مادده‌ی سی و پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ئه‌نجومه‌نه‌كانی شاره‌وانی بۆ یه‌كه‌ كارگێریه‌كان به‌ پێره‌وێكی تایبه‌تی پێكدێنێ كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ر پێشنیاری وه‌زاره‌تی شاره‌وانی ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی سی:

مادده‌ی سی: ئه‌و پزیشك و ده‌رمانساز و یاریده‌ده‌ری پزیشكانه‌ی كه‌ له‌ تیمارگه‌ دادگوزارییه‌كاندا ئیش ده‌كه‌ن، له‌ حوكمه‌كانی یاسای پله‌داركردنی خاوه‌ن پیشه‌ پزیشكییه‌كان و له‌ حوكمه‌كانی یاسای پله‌داركردنی خاوه‌ن پیشه‌ ته‌ندروستییه‌كان كه‌ له‌ دێهات و گونده‌كاندا ئیش ده‌كه‌ن عه‌فو ده‌كرێن.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م:

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كان ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاودێری په‌رله‌مان.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م:

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: كاركردنی یاسای پارێزگاكانی ژماره‌ (159)ی ساڵی 1969ی هه‌موار كراو راده‌گیرێ.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة