المواد القانونية
ماددهی پازده: ئیدارهی كاروباری سهندیكا ئهنجومهنێ دهیگرێته ئهستۆ، له مانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم: نهقیب كه مهرجه بۆ ماوهیهك پیشهكهی بهسهر بردبێ له (10) ده ساڵ كهمتر نهبێ. دووهم: (6)شهش ئهندامی ئهسڵی و دوانی یهدهگ، به مهرجێ (7) لهوانه ماوهیهك پیشهكهیان بهسهر بردبێ له (5) پێنج ساڵ كهمتر نهبێ ، هةرضى هةشتةميانة، دةشىَ خزمةنةكةى لة _5) ساڵ كەمتر نةبێت.
ماددهی شهست و دووهم: 1-لهسهر پاڵاوتن لهلایهن وهزیری دادهوه به پێشنیاری ئهنجومهنی دادوهری فهرمانێكی ههرێمی دهردهكرێ بۆ گهراندنهوهی ئهو دادوهرانهی پێش دهرچوونی ئهم یاسایه خانهنشین كراون و مهرجهكانی بڕگهی (3)ی ماددهی (36)ی ئهم یاسایهیان تێدایه تا به پێی بهڵێننامه (عقد) له نێواندا ببنه ئهندامی دادگای پێداچوونهوه دوای وهرگرتنی رهزامهندی خۆیان بهنووسین. 2-ماوهی خزمهتكردنی ئهوانهی به پێی بڕگهی (1)ی ئهم ماددهیه دهگهرێنرێنهوه بۆ دادوهری سێ ساڵ دهبێ و وهزیری داد بۆی ههیه پێشنیاز بكا كه پێشتر كۆتایی به خزمهتهكهیان بهێنرێ. 3-ههریهكێ لهوانهی به پێی بڕگهی (1)ی ئهم ماددهیه دهگهرێنرێتهوه مانگانه (1500) ههزار وپێنج سهد دیناریان وهك سهرمووچهیهكی دابڕ (مخصصات مقگوعه) دهدرێتێ.
ماددهی سی و شهشهم: 1 ـ سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه له نێوان جێگرانی سهرۆك یا پێشینترین دادوهرانیدا داده$مه$زرێنرێ ئهگهر ماوهی خزمه$ته$ دادوهریهكهی له بیست و پێنج ساڵ كهمتر نهبوو. 2 ـ جێگری سهرۆك له نێوان دادوهرانی پێداچوونهوه دا داده$مه$زرێنرێ ئهگهر خزمه$تی دادوهری یهكهی له بیست و دوو ساڵ كهمتر نهبوو. 3 ـ دادوهر له دادگای پێداچوونهوهدا لهوانهی پۆلی یهكهم یا لهوانه داده$مه$زرێنرێ كه ماوهی خزمه$تی دادوهری یهكهیان له بیست ساڵ كهمتر نییه. 4ـ سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و جێگرهكهی و دادوهرانی دادگای پێداچوونهوه به فهرمانێكی ههرێمی لهسهر بڕیاری ئهنجومهنی وهزیران داده$مه$زرێنرێت.
ماددهی سی و ههشته$م: یهكهم: دادوهر له پله$یهكهوه بۆ پله$یهكی بهرزتر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دوای بهسهربردنی ئهو ماوهیهی له بڕگهی (یهكهم)ی مادده$ی (37)ی ئهم یاسایهدا دیاری كراوه بهرزده$كرێتهوه. دووهم: ئهنجومهنی دادوهری له بهرزكردنهوهی پله$ی ههر دادوهرێكدا راپۆرتی سهرۆكی تێههڵچوونهوه و سهرپهرشتكاری داد لهباره$ی لێهاتوویی و ههڵسوراندنی كاره$كهیهوه به باشی و رای وهزاره$تی داد لهباره$ی رهوشت و رهفتاری یهوه رهچاو دهكا. سێ یهم: ئهنجومهنی دادوهری ئهگهر بۆی سهلماند ئهو دادوهره$ بۆ بهرزكردنهوهی پله$كهی لێهاتووه بڕیاری بۆ دهدا و وهزاره$تی داد فهرمانی بۆ دهرده$كا. چواره$م: ئهنجومهنی دادوهری ماوهیهك كهله$ سێ مانگ كهمتر و ساڵێك زیاتر نهبێ بۆ زیاتر لهیهك جاریش دوابخا ئهگهر وای بۆچوو كه شیاوی نییه. پێنجه$م: ئهگهر دادوهرێك زیاتر له دووجاری یهك له دوای یهك له ههمان پله$دا بهرزكردنهوهی دواخرا دهشێ لهسهر پێشنیازی وهزیری داد و بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری و بهفهرمانێكی ههرێمی كۆتایی به خزمه$تی بهێنرێ یا بگوێزرێتهوه بۆ كارێكی شارستانی (مه$ده$نی).
ماددهی شازده: یهكهم: ئهنجومهن بهدهنگدانی نهێنی نوێنهرێ (جێگرێ) بۆ نهقیب لهناو ئهندامهكانی خۆیدا ههڵدهبژێرێ. دووهم: ئهنجومهن ههر هیچ نهبێ مانگی جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی سازدهدات و، دهشێتیش لهسهر داوای نهقیب یان داوای سێیهكی ئهندامهكانی، كۆبوونهوهگهلی ناوهخت (أستثنائي) ساز بدات.
ماددهی حهڤده: یهكهم: (نصاب) له ئهنجومهندا، به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی dێتهجێ. بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچن و، ئهگهر دهنگهكانیش یهكسان بوون، ئهوه، لهو بارهدا، دهنگی نهقیب بۆكام لایان بێ، بۆ ئهوه. دووهم: بهههر هۆیهك دهبێ، ببێ، جێگای نهقیب چۆل بوو، نوێنهركهی جێگای دهگرێتهوه. سیێهم: به ههر هۆیهك دهبێ، ببێ، مهركهزێ له ئهنجومهندا چۆل بوو، ئهوه لهو بارهدا كام ئهندامی یهدهگ، دهنگی له دهنگی یهدهگهكانی تر زۆرتر بوو، ئهوهیان جێگای دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر زۆرینهی مهركهزهكانی ئهندامانی ئهنجومهن چۆل بوو، ئهوه، لهو بارهدا، پێویسته لهسهر ئهنجومهن له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی ههیئهی گشتی بكات بۆ كۆبوونهوه تا بهههمان شێوازی كه لهم یاسایهدا نیشان دراوه به ههڵبژاردنی كهسانی، بۆ باقیمهنی ماوهكهی، جێگایان پڕبكاتهوه.
ماددهی پێنجهم: یهكهم : كهس وكاری شههیدی خهباتگێڕ وقوربانییهكانی چهكی كیمیایی وئهنفالكراوهكان و هاووڵاتی ماف وئیمتیازهكانی شههیدیان دهكهوێ بهپێی پێڕهویك كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهچوێنێ. دووهم: ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی/ یهكهم له ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه ئهمانهن: 1- ژن ومێرد. 2- كوڕ تاكو تهواوكردنی بیست وچوار سالأ له تهمهنی ئهگهر لهخوێندن بهردهوام نهبێت. 3- كچ: تاكو دامهزراندنی له فرمانێك. 4- روڵه پهككهوتهكان: رۆلهی پهككهوته له مهرجهكانی سهرهوهی ئهم ماددهیه بهدهردهبن. 5- دایك و باوك. 6- براكان و خوشكهكان: لهگهلأ رهچاوكردنی بڕگهكانی(3،2)ی سهرهوه. سێیهم: بهشه مووچهی باوك ودایك وژن ومێرد تا لهژیاندا مابن بۆیان خهرج دهكرێت. چوارهم: لهكاتی بڕینی مووچهی موستهحهقی ئهو كهسانهی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیان گرێتهوه، ئهوا بهشهمووچهی ئهوانه دهخرێته سهر ئهوانهی دیكه كه موستهحهقن. پێنجهم: ئیستحقاقی مووچه بۆ ئهو كوڕ وكچه دهبێ بهدرێژایی ژیانیان ئهگهر ههر یهك لهوانه موستهحهقی تاقانه بن. شهشهم: منداڵهكانی قوربانییانی جینۆساید له مهرجهكانی كه له بڕگهكانی (3،2) ی سهرهوه دا هاتوون بهدهردهبن.
ماددهی یهكهم: ماددهی (5)ی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: داهاتهكانی سندوق لهم سهرچاوانهی خوارهوه پێكدێن: 1ـ ئابونهی بهشداربوونی پارێزهران له سندوقدا. 2ـ ئهو پوولانهی تایبهتن به سندوقهكه. 3ـ (15%)ی ئهو مزوكرێیهی بهپارێزهر دهدرێ لهو دهعوایانهدا كه لیژنهی بهشكردنی دهعواكان بهپێی یاسای پارێزهرایهتی پێی دهسپێرێ. 4ـ بهخششه جۆراوجۆرهكانی به رهزامهندی دهسهڵاته پهیوهندیدارهكان. 5ـ دهستگیرۆیی و یارمهتییهكانی حكومهتی ههرێم. دووهم: له حاڵهتی ڕوودانی كورتهێنان له سندوقدا ئهوا وهزارهتی دارایی و ئابوری ههرێم پڕكردنهوهی كورتهێنانی سندوقهكه له ئهستۆ دهگرێت.
ماددهی شهشهم: یهكهم: مافی دارایی وهكو یهك بهسهر موستهحهقهكاندا دابهش دهكرێ. دووهم: براو خوشك مووچهكهیان رادهگیری له كاتێك كه موستهحهقی له پێشتر ههبن.
ماددهی ههشتهم: یاسای پێشمهرگهی ژماره(5)ی ساڵی 1992 ههڵدهوهشێتهوه و ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.
ماددهی سێیهم : وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدی: یهكهم : وهزیر : بهرپرسی یهكهمه له وهزارهت و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكهی وسهرپهرشتی كردنی چالاكییهكانی ولهویشهوه فهرمان و رێنمایی دهردهچن له ههموو ئهوشتانهی پهیوهندییان به پێكهاتهكانی وهزارهت و ههموو كاروباری سهربازی و هونهری و دارایی و كارگیریی و رێكخستنهوه ههیه به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسه له بهردهم ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی ئهندامێكی هاوكاره لێی و بۆی ههیه ههندێ لهدهستهڵاتهكانی به فهرمانبهره پله تایبهتییهكان له وهزارهتدا بدات، ههریهكهیان بهپێی پسپۆری خۆی. دووهم : وهكیل وهزارهت : یارمهتی وهزیر دهدات له سیاسهت و شێوهی بهڕێوهبردنی وهزارهت و، له چوارچێوهی ئهو دهستهڵاتانهی كه له پهیڕهوی ناوخۆی وهزارهت بۆی دهسنیشان كراوه یان ئهوهی له لایهن وهزیرهوه پێی دهسپێردرێ سهرپهرشتی كاروبارهكانی دهكا. سێیهم: ئهمیندارێتی گشتی: ئهمیندارێكی گشتی (به پلهی تایبهتی) بهڕێوهی دهبات و بهرپرسه به وهزیر و چهند یاریدهدهرێك بۆ راپهراندنی كاروباری كارگێڕی و جهنگاوهران و یاسایی وشارستانی یاریدهی دهدهن و ئهم بهڕێوهبهرایهتی ودهزگایانهی خوارهوهی پێوهدهلكێ: 1. بهڕێوهبهرایهتی گشتی گرێبهستهكانءكڕیاری وچهكداركردن وكهڵءپهل پێدان. 2. بهڕێوهبهرایهتی گشتی تاكهكان ءخۆبهخشكهران. 3. بهڕێوهبهرایهتی گشتی ڕاگهیاندنء ڕۆشنبیریء هۆشیاریی نیشتیمانی. 4. بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری خانهنشینیی پێشمهرگهو چاودێری خاوهن پێویستیه تایبهتیهكان. 5. بهڕێوهبهرایهتی گشتی بودجهو بهرنامهكان (ژمێریاری سهربازی). 6. فهرمانگهی یاسایی. 7. دادگا سهربازیهكان. چوارهم: پشكێنهریهتی گشتی: ئهفسهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهمهرجێك پلهكهی له (لیواء) كهمتر نهبێ و دهبێته (پشكێنهری گشتی) و كارهكهیش پشكنین و بهدوا داچوونی دهزگا و پێكهاتهكان و یهكهكانی سهر به وهزارهتی پێشمهرگه دهبێ بۆ وهستان لهسهر ههڵوێست و باری هێزهكانی پێشمهرگه و ههڵسهنگاندنی ئاستی ئامادهیی شهڕكردنی و پیادهكردنی ئهوفهرمان و رێنماییانهی كه له وهزارهتهوه دهرچوون و ئهمهش به بهرزكردنهوهی راپۆرتی دهوری و نادهوری دهبێت بۆ وهزیر بهمهبهستی چارهسهركردن و پهرهپێدان. پێنجهم: فهرمانگهی چاودێری دارایی: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی و كارهكهیشی ئهنجامدانی ههموو پێویستییهكه له بارهی وردبینی و چاودێری كاروباری دارایی و بهدوا داچوون و پیادهكردنی رێنمایی وبنچینهی دارایی وژمیریارییه له وهزارهت و پێكهاتهكان و چۆنیهتی گرتنی سهرپێچیه داراییهكانه. شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی ههماههنگی وپهیوهندیهكان: كارهكهی دروستكردن و رێكخستنی پهیوهندییهكانه لهگهلأ دهزگاو لایهنه شارستانی و سهربازییه فهرمیهكانی پهیوهندیدار بهكاروباری وهزارهت. حهوتهم: سهرۆكایهتی دهستهی ئهركهكان: ئهفسهرێكی ڕوكن سهرۆكایهتی دهكات كه پلهكهی له لیوا كهمتر نهبێ و سهرپهرشتی لایهنی پسپۆڕی سهربازی له وهزارهت دهگرێته ئهستۆ ولهو كاروبهرپرسیاریهتیهی كه پێی سپێردراوه دوو یاریدهدهر له دهستهی ئهركان (ئۆپڕاسیۆنهكان) و( كارگێریی و میره) یارمهتی دهدهن وئهم دهستهو بهڕێوهبهرایهتیه گشتی و پێكهاتانهی خوارهوهی پێوهی بهند دهبن: 1- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بۆ ئۆپراسیۆنهكان: 1. بهڕێوهبهرایهتی ئۆپراسیۆنهكان. 2. بهڕێوهبهرایهتی پلاندانان و پهرهپێدان ونوێكردنهوه. 3. بهڕێوهبهرایهتی مهشقی سهربازی و باوهڕیی. 4. بهڕێوهبهرایهتی گهیاندن. 5. بهڕێوهبهرایهتی ڕێكخستن. 6. بهڕێوهبهرایهتی پۆلهكان. 7. بهڕێوهبهرایهتی یاریهكانی سهربازییهكان. 2- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بو كارگیریی ومیره: أ- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كارگیریی. ب- بهڕێوهبهرایهتی گشتی میره. ج- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری پزیشكی. د- بهڕێوهبهرایهتی عینه و عهمباره مهڵبهندییهكان. ه- بهڕێوهبهرایهتی ئهشغال و نیشتهجێ كردنی سهربازیی. و- بهڕێوهبهرایهتی چاپخانه سهربازییهكان. ز- فهرماندهیی شوێنهكان(مواقع). ههشتهم: پێكهاتهكانی نیزامی زێرهڤانی ههرێم: به پێڕه و رێك دهخرێن. نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی ههواڵگری: كارو ئهركهكهی دابین كردنی ئاسایشی بارهگه و پێكهاتهكان و كۆكردنهوهی زانیارییهكانی ههواڵگری مهیدانی وستراتیژی وههڵسهنگاندنیان و دا زانیان له خزمهتی وهزارهتی پیشمهرگه وپكهاتهكانی وبارهگا باڵاكانی پهیوهندیداره. دهیهم: سهركردایهتی هێزهكانی یهدهگ: كاروبارهكهی به پێڕهو رێك دهخرێ. یازدهم: ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت لهمانه پێكدێ: 1. وهزیر: سهرۆكه. 2. بریكاری وهزارهت: ئهندامه و لهكاتی ئاماده نهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. 3. ئهمینداری گشتی: ئهندامه. 4. سهرۆكی دهستهی ئهركان: ئهندامه. 5. بهڕێوهبهری ههواڵگری گشتی: ئهندامه. 6. پشكێنهری گشتی: ئهندامه. 7. فهرماندهی هێزی یهدهگ: ئهندامه. 8. وهزیر بۆی ههیه پشت به راوێژكار و شارهزایان لهكاتی پێویستدا ببهستێ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشهو رستانهی خوارهوه ، ماناكانی بهرامبهریانه: 1- ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. 2- سهرۆك: سهرۆكی ههرێمی كوردستانی عێراق. 3- ههیئه: ههیئهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستانی عێراق. 4- سهرۆكی ههیئه: سهرۆكی ههیئهی گشتیی ههرێمی كوردستانی عێراق.
ماددهی دووهم: ههیئهتێ بۆ ئاسایشی ههرێم بهناوی (ههیئهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستانی – عێراق)ەوه دادهمهزرێ، شهخسییهتی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و ئیداریی خۆی دهبێ.
مادهی پانزدهیهم: یهكهم: دهكرێ دهستهی گشتی بانگ بكرێ بۆ كۆبوونهوه نائاساییهكان لهم بوارانهی خوارهوهدا: 1. به بڕیارێكی هۆدار له زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهنهوه. 2. به داواكاریهكی نووسراوی هۆدار سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی پێشكهش به ئهنجومهنی دهكهن، دهبێ ئهویش بانگێشت دهربهێنێ و كاتی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكاریهكهوه دیاری بكا. دووهم: نابێ له كۆبونهوه نائاساییهكاندا باسی هیچ شتێك بكرێ تهنیا ئهو كارانه نهبن كه له بهرنامهی كاردا دانراون.
شەشەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی دەرچوونیەوە جێبەجێ دەكرێت و لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) بڵاودەكرێتەوە.
چوارەم: 1ـ ئەم بڕیارە جێبەجێ دەكرێت تا كاتی هەڵبژاردنی خولی داهاتووی ئەنجومەنی پارێزگا و قەزا و ناحیەكان، بەپێی یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا و قەزا و ناحیەكانی هەرێم ژمارە (4)ی ساڵی 2009ی هەمواركراو. 2ـ ئەم بڕیارە پارێزگای هەڵەبجە ناگرێتەوە.
پێنجەم: لەسەر ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی ناوخۆ و لایەنە پەیوەندیدارەكان پێویستە حوكمەكانی ئەم بڕیارە جێبەجێ بكەن.
ماددهی سی ویهك: 1. بڕیاری قهدهغه كردن پیشهگوزاری ، بهو لایهنه پێوهندیدارانهش تهبلیغ دهكرێ كه لیژنهی زهپتی خۆی پيێ باش بێ . ئهوه له ههموو لقهكانی سهندیكاشدا بڵاودهكرێهوه. 2. بزیشكێ پیشهكهی لێ قهدهغه كرابێ ناشێ پزیشكێكی دی له عیادهكهیدا جێگای بگرێتهوه. 3. بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهو غهرامهیهی به حوكمی زهپتی وهردهگیرێ، داهاتی سهندیكایه.
سێیەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی دەرچوونیەوە جێبەجێ دەكرێت و لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا بڵاودەكرێتەوە.
یەكەم: ئەم بۆنانەی خوارەوە بە بۆنەی فەرمی بۆ پێكهاتەی توركمان دادەنرێت: 1- (17)ی مانگی (11)ی هەموو ساڵێك بە رۆژی زمان و كولتوری پێكهاتەی توركمان دادەنرێت. 2- (25)ی مانگی (2)ی هەموو ساڵێك بە رۆژی ڕۆژنامەگەریی پێكهاتەی توركمان دادەنرێت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة