المواد القانونية

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌ندامی‌ خانه‌نشینی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی شارستانی ژماره‌ (33)ی ساڵی 1966ی هه‌مواركراو ده‌یگرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ده‌قێك له‌م یاسایهدا‌ نه‌هاتبێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و فه‌رمانبه‌ره‌ی له‌په‌یمانگا وه‌رده‌گیرێت ئیجازه‌ی دوو ساڵ خوێندن وه‌رده‌گرێت به‌مووچه‌ی ته‌واو له‌گه‌ڵ ده‌رماڵه‌كانیدا. دووه‌م: ئه‌و پارێزه‌ره‌ی له‌په‌یمانگاكه‌ وه‌رده‌گیرێت، ده‌رماڵه‌یه‌كی مانگانه‌ وه‌رده‌گرێت به‌قه‌ده‌ر ئه‌و مووچه‌ و ده‌رماڵانه‌ی كه‌ براده‌ره‌كانی له‌وه‌زیفه‌دا وه‌ریده‌گرن، به‌پێی ساڵه‌كانی خزمه‌ت و بڕوانامه‌. سێیه‌م: هه‌ر كه‌سێ له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك له‌په‌یمانگه‌ فه‌سڵ بكرێ، زامن ده‌كرێ به‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و مووچه‌ و ده‌رماڵانه‌ی كه‌وه‌ری گرتووه‌، مه‌گه‌ر به‌هۆی نه‌خۆشی رێگر و سه‌لمێنراو به‌ڕاپۆتی لیژنه‌ی پزیشكی فه‌رمی.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ ساڵانه‌ وه‌رده‌گیرێن بۆ ئاماده‌كردنیان وه‌ك قازی و ئه‌ندامانی داواكاری گشتی له‌سه‌ر ئه‌ساسی پلانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ران و وه‌زاره‌تی داد دیاری ده‌كرێـن.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: مه‌رجه‌ ئه‌ندام: 1. هاووڵاتيی كوردستانی عیراق یان دانیشتوی كوردستانی عیراق بێت. 2. به‌ جینایه‌تی ناسیاسی یان به‌ جونحه‌ی شه‌ره‌فنه‌نگێن حوكم نه‌درابێ. 3. له‌ پزیشكی دداندا بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس یان بڕوانامه‌ی هاوتای به‌كاڵوریۆسی وه‌رگرتبێ.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م:ـ ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی(وه‌قائیعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی دوازده‌م:

مادده‌ی دوازده‌م: هه‌ر كه‌سێ (20) سه‌عات له‌هه‌ر فه‌سڵێكی دراسی پێوار (غائب) ببێ، له‌په‌یمانگه‌ فه‌سڵ ده‌كرێ، مه‌گه‌ر پێوارییه‌كه‌ی به‌هۆی نه‌خۆشییه‌كی رێگره‌وه‌ بوو بێت، به‌راپۆرتی لیژنه‌یه‌كی پسپۆڕی پزیشكی سه‌لمێنرابێت و، یان له‌به‌ر هۆكاری ناچاری تر كه‌ ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگه‌ قبوڵی كردبێ، ئینجا ده‌توانێ ساڵه‌كه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وره‌ی ئاینده‌دا دووباره‌ بكاته‌وه‌.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی حه‌وته‌م له‌ یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ بۆی هه‌یه‌ قوتابخانه‌ بۆ فێركردنی بنه‌ڕه‌تی ماوه‌ كورت تر دابمه‌زرێنێ بۆ ئه‌وانه‌ی له‌ ته‌مه‌نی فێركردنن و له‌ چوونه‌ به‌رخوێندن له‌و قۆناغه‌ (ته‌مه‌نی 10-18) ساڵی دواكه‌وتوون و ده‌شێ قوتابخانه‌كه‌ به‌شێك له‌ قۆناغی فێركردنه‌كه‌ بگرێته‌وه‌ به‌ ره‌چاوكردنی ته‌مه‌نی تاز پێگه‌یشتووه‌كان و باری ژینگه‌ و پێویستییه‌كانی ئابووریی فێركرنه‌كه‌.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م:ـ كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت گه‌ر ناكۆك بێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی نۆزده‌م:

مادده‌ی نۆزده‌م: كه‌سێ ئه‌م په‌یمانگه‌یه‌ ته‌واو بكات، بڕوانامه‌ی (ده‌بلۆمی به‌رز)ی له‌ زانسته‌كانی دادوه‌ریدا پێده‌درێ كه‌ دان به‌وه‌دا ده‌نێ كه‌ پێداویستیه‌كانی خوێندنی په‌یمانگه‌كه‌ی ته‌واو كردووه‌ و، ته‌قدیره‌كه‌شی تێدایه‌ و، ئاماژه‌ش به‌ زنجیره‌ی ده‌رچوونه‌كه‌شی ده‌كات.

مادده‌ی چوارده‌م:

مادده‌ی چوارده‌م: له‌تاقیكردنه‌وه‌ی كۆتاییدا، به‌ده‌رنه‌چوو داده‌نرێ، هه‌ر كه‌سێ: یه‌كه‌م: نمره‌ی سه‌ركه‌وتنی، له‌یه‌ك مادده‌ زیاتردا، یان له‌مادده‌یه‌ك و لێ توێژینه‌وه‌ی ده‌وری یه‌كه‌مدا به‌ده‌ست نه‌هێنا، یان له‌یه‌كێكیاندا و موعه‌دده‌لی گشتی. دووه‌م: مكمل بووبێ و، نمره‌ی سه‌ركه‌وتنی له‌تاقیكردنه‌وه‌كانی موكمیلاندا به‌ده‌ست نه‌هێنابێ، یان له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك به‌شداریی تێدا نه‌كردبێ.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م:ـ حوكمی بڕگه‌(یه‌كه‌م)له‌ مادده‌ی یه‌كه‌م و مادده‌ی دووه‌م له‌م یاسایه‌دا خانه‌نشینه‌كان له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن ده‌گرێته‌وه‌ ومووچه‌یان له‌ مێژووی جێبه‌جێ كردنیه‌وه‌ هه‌موارده‌كرێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م:

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: سه‌ركه‌وتووه‌كان له‌كۆتایی ساڵی دووه‌مدا ته‌سنیف ده‌كرێن بۆ قازی و ئه‌ندامانی ئیددیعای گشتی به‌پێی پێداویست و به‌پێی نمره‌ و، ئاره‌زوو.

مادده‌ی بیسته‌م:

مادده‌ی بیسته‌م: هیچ قازییه‌ك یان جێگرێكی داواكای گشتی دانامه‌زرێ، دوای ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌، مه‌گه‌ر له‌په‌یمانگه‌ی به‌رزی قازییه‌كان ده‌رچووبێ، یان له‌هه‌ر په‌یمانگه‌یه‌كی قه‌زائیی هاوشانیدا له‌عێراق ده‌رچووبێ.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی مادده‌ی بیسته‌م له‌م یاسایه‌، دامه‌زراندنی قازییه‌كان و ئه‌ندامانی داواكاری گشتی، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی به‌ركار له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقدا ده‌بێت، تا ته‌واوكردنی ده‌وره‌ی یه‌كه‌می په‌یمانگه‌ دادوه‌ری، كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ دامه‌زراوه‌.

المادة الرابعة عشرة

المادة الرابعة عشرة فترة مسؤولية متعهد النقل 1- تبدأ مسؤولية متعهد النقل عن البضاعة بموجب هذه الاتفاقية من وقت استلامه لها أو قيام الطرف المكلف من قبله بتنفيذ أي من المهام الموكلة إليه وتنتهي عند تسليمه للبضاعة للمرسل إليه أو المفوض باستلامها . 2- تسلم البضاعة إلى متعهد النقل في الوقت والمكان المتفق عليهما في عقد النقل , اوالوقت والمكان اللذين تقضي بهما العادات أو الممارسات أو الأعراف المرعية في المهنة إذا لم يكن هناك اتفاق من هذا القبيل وفي حال عدم وجود اتفاق أو عادات أو ممارسات أو اعراف من هذا القبيل , يكون وقت ومكان التسلم هما الوقت والمكان اللذين تنتقل فيهما البضاعة الى متعهد النقل او الطرف المنفذ. 3- إذا كانت القوانين واللوائح والأنظمة تشترط تسليم البضاعة موضوع عقد النقل من خلال سلطة ما أو طرف ثالث وعلى اساس أن يقوم المتعهد باستلام البضاعة من أي منهما وجاز لمتعهد النقل تسلم البضاعة منه , يكون وقت ومكان تسلم متعهد النقل للبضاعة من السلطة أو الطرف الثالث هما وقت ومكان تسلم متعهد النقل البضاعة بمقتضى الفقرة ( 2) من هذه المادة . 4- يكون وقت ومكان تسليم البضاعة هما الوقت والمكان المتفق عليهما في عقد النقل , أو الوقت والمكان اللذين تقضي بهما العادات أو الممارسات أو الأعراف المرعية في المهنة إذا لم يكن متفق عليهما في عقد النقل وفي حال عدم وجود اتفاق من هذا القبيل أو عادات أو ممارسات أو أعراف من هذا القبيل , يكون وقت ومكان التسليم هما وقت ومكان تفريغ أو انزال البضاعة من اخر وسيلة نقل تنقل فيها بمقتضى عقد النقل . 5- إذا كانت القوانين واللوائح والأنظمة تشترط على متعهد النقل تسليم البضاعة موضوع عقد النقل الى المرسل إليه من خلال سلطة ما أو طرف ثالث , يكون وقت ومكان تسليم متعهد النقل للبضاعة الى السلطة أو الطرف الثالث هما وقت ومكان تسليم متعهد النقل البضاعة بمقتضى الفقرة ( 4 ) من هذه المادة .

المادة الخامسة عشرة

المادة الخامسة عشرة أسس تقدير التعويض - 1 يقدر التعويض عن الخسارة أو التلف الحادث للبضاعة و / أو الناتج عن التأخير في تسليمها و / أو أية أسباب أخرى موجبة للتعويض على أساس قيمة البضاعة في المكان والوقت المفترض أن يتم تسليمها فيهما للمرسل إليه وفقاً لعقد النقل . 2- تحدد قيمة البضاعة طبقاً لسعر السلعة في البورصة واذا لم يكن لها سعر في البورصة فتحدد القيمة بناء ً على سعر السوق الحالي . واذا تعذر التحقق في سعر السوق الحالي , فتقدر القيمة بالرجوع الى قيمة بضاعة مماثلة في النوع والقيمة والمنشأ , وإذا لم يكن هناك قيمة بضاعة مماثلة , تحدد قيمة البضاعة بمعرفة خبير تعينه المحكمة على وجه الاستعجال .

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زیری خانه‌نشین، یان ئه‌وه‌ی دوای ئه‌و (أو الخلف) له‌ هه‌موو مافێكی كه‌له‌م یاسایه‌دا ده‌قی گرتووه‌ بێ به‌ری ده‌كرێ له‌ كاتی حوكم به‌سه‌ردانی له‌ تاوان، یان كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ردا، یان حوكمێكی به‌سه‌ردادانێ به‌ به‌ندكردنی هه‌تا هه‌تایه‌، یان كاتی، یان ئیعدام له‌ یه‌كێك له‌و تاوانانه‌ی كه‌ ئاسایشی ناوخۆ، یان ئاسایشی ده‌ره‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ئه‌نگێوون.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: یه‌كه‌م:دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌سته‌یه‌كی دادوه‌ری باڵایه‌ بۆ دادگاكانی یه‌ك پارێزگا یا زیاتر و له‌ سه‌رۆك و ژماره‌یه‌كی پێویست له‌ جێگری سه‌رۆك و دادوه‌ر پێك دێ و ئه‌و تایبه‌تكاریانه‌ی به‌جێ دێنێ و كه‌ به‌ پێی یاسا بۆی دیاری ده‌كرێن. دووه‌م: پێك هێنانه‌ی دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌م جۆر ده‌بێ. 1-دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی هه‌ولێر كه‌ دادگاكانی هه‌ردوو پارێزگای هه‌ولێر و دهۆك ده‌گرێته‌وه‌ و مه‌ڵبه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری هه‌ولێر ده‌بێ. 2-دادگای تێهه‌ڵچوونوه‌ی ناوچه‌ی كه‌ركوك كه‌ دادگاكانی هه‌ردوو پارێزگای كه‌ركوك و سلێمانی ده‌گرێته‌وه‌ و مه‌ڵبه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری كه‌ركوك ده‌بێ. سێیه‌م: ده‌شێ له‌سه‌ر پێشنیازی وه‌زیر و بڕار له‌سه‌ر دانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری (مجلس القچاء) په‌یوه‌ندی دادگابه‌ك یا زیاتر له‌ دادگایه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ دابڕ بكرێ و به‌ یه‌كێكی تریانه‌وه‌ ببه‌سترێته‌وه‌.

ماده‌ی دوازده‌یه‌م

ماده‌ی دوازده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ ئه‌مانه‌ن: 1-به‌ڕێوه‌بردنی دادگا. 2-سه‌ۆكایه‌تیكردنی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی. 3-سه‌رۆكایه‌تی كردنی ده‌سته‌ی گشتی و ده‌سته‌ی فراوان یا هه‌ریه‌كێ له‌ ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌. 4-پشكنینی كار و باری دادگای پێداچوونه‌وه‌. 5-ناردنی ئه‌و تانووتانه‌ی پێشكه‌ش به‌ دادگا ده‌كرێن بۆ وه‌رگرتنی ره‌سم و ئه‌مانه‌ت و تۆمار كردنیان. 6-مۆڵه‌تدان به‌ دادوه‌رانی دادگا و مووچه‌ خۆران و كرێكارانی. 7-نووسینی راپۆرتی ساڵانه‌ له‌ باره‌ی مووچه‌ خۆرانه‌وه‌. 8-ئیمزا كردنی نووسراوه‌ ره‌سمییه‌كان بۆ وه‌زاره‌ته‌كان. دووه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌كانی جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ ئه‌مانه‌ن: 1-به‌جێهێنانی كاره‌كانی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌ كاتی ئاماده$ نه‌بوونیدا. 2-سه‌رۆكایه‌تی كردنی یه‌كێك له‌ ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌. 3-به‌شداریكردن له‌ ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی دا. 4-ئیمزا كردنی ئه‌و نووسراوانه‌ی داوا كۆتایی پێهێنراوه‌كانی له‌گه‌ڵ بڕیاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌دا پێ ده‌نێردرێنه‌وه‌. 5-هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێك كه‌ سه‌رۆك ده‌یداتێ.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: یه‌كه‌م: دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ و ده‌سته‌كانی به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكه‌كه‌ی یا یه‌كێ له‌ جێگرانی و ئه‌ندامیه‌تی دوو له‌ جێگرانی یا یه‌كێكیان و دادوه‌ره‌كانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ یا ئه‌ندامیه‌تی دوو دادوه‌ر له‌ دادوه‌رانی ده‌به‌سترێت. دووه‌م: سه‌رۆك ئه‌ندامانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ و ده‌سته‌كانی به‌ به‌یانانامه‌یه‌ك دیاری ده‌كرێن كه‌ وه‌زیری اداد له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری ده‌ری ده‌اك و نابێ سه‌رۆك یا ئه‌ندام بگۆردرێن ئه‌گه‌ر پێویستییه‌كی زۆر نه‌یخوازێ.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة