المواد القانونية

مادده‌ی بیسته‌م:

مادده‌ی بیسته‌م: یه‌كه‌م: ئیمام له‌(پێشمه‌رگه‌ ـ زێره‌ڤان) داده‌مه‌زرێ وپله‌ی خۆی پێده‌درێ وبه‌رزده‌كرێته‌وه‌ وخانه‌نشین ده‌كرێ و بۆ خزمه‌ت ده‌گه‌ڕێنریته‌وه‌ و وازهێنانیشی به‌ بڕیاری وه‌زیر لی قه‌بوولأ ده‌كرێ. دووه‌م: هه‌مان ئه‌وحوكمه‌ یاساییانه‌ ئیمام ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌سه‌ر ئه‌فسه‌ری هاوشێوه‌ی له‌ مووچه‌ دا پیاده‌ ده‌كرێت، مه‌گه‌ر ده‌قێكی تایبه‌تی یاسا هه‌بێت.

ماده‌ی نۆزده‌هه‌م:

ماده‌ی نۆزده‌هه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌فسه‌ر له‌به‌ر به‌دره‌وشتی یان له‌به‌ر بێ توانایی به‌ پێی بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م و دووه‌م) له‌ مادده‌ی حه‌ڤده‌م له‌م یاسایه‌ خرایه‌ سه‌ر لیستی نیومووچه‌یی، ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌ لیستی نیومووچه‌یی له‌ ماوه‌ی خزمه‌ته‌كه‌ی ده‌رده‌كرێ له‌ جاری یه‌كه‌م و دوو چه‌ندانه‌یشی لی ده‌رده‌كرێ له‌ جاری دووه‌م و له‌ جاری سێیه‌میش خانه‌نشین ده‌كرێ.

ماده‌ی هه‌ژده‌م:

ماده‌ی هه‌ژده‌م: ئه‌فسه‌ری خراوه‌ سه‌ر لیستی نیوه‌ مووچه‌، له‌ رۆژی خستنه‌ سه‌ر لیستی نیوه‌ مووچه‌وه‌ ئه‌و مووچه‌یه‌ی پێده‌درێ و ده‌بێ مل كه‌چی یاسا و فه‌رمانه‌ سه‌ربازییه‌كان بێت.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: دام و ده‌زگاكانی مه‌ڵبه‌ندی وه‌زاره‌ت و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌ گشتییه‌كانی به‌م جۆره‌ ده‌بێ: 1-نوسینگه‌ی وه‌زیر. 2-نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت. 3-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی دیوان. 4-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی زه‌وی و زاری كشتوكاڵی. 5-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی كاروبارو خزمه‌تگوزاری و كشتوكاڵی. 6-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی ئاودێری و به‌ربه‌سته‌كان. 7-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی سامانی ئاژه‌ڵ و ته‌ندروستی ئاژه‌ڵ. 8-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی توتن. 9-كۆمپانیای هه‌ڵكه‌ندنی بیری ئیرتوازی و مه‌ڵبه‌نده‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ی پراكتیكی كشتوكاڵ. 10-به‌رێوه‌به‌رێتی گشییه‌كانی كشتوكاڵ و ئاودێری له‌ پارێزگاكانی هه‌ریێمدا.

مادده‌ی حه‌وته‌وم:

مادده‌ی حه‌وته‌وم:به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ وه‌زیر ده‌سه‌ڵات و ئه‌ركه‌كانی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، وه‌ ئه‌ونه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌ناو مۆڵه‌ته‌كانیش هاتووه‌ له‌ پێناو هێنانه‌دی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: یه‌كه‌م: مسۆگه‌ركردنی به‌ڕێوه‌بردنی ڕاست و ڕه‌وانی سامانه‌كان نه‌وتی. . دووه‌م: كار كردن له‌ پێناومسۆگه‌ركردنی په‌ره‌پێدانی پیشه‌سازی نه‌وت به‌جۆرێك زیانه‌كانی ژینگه‌ كه‌م بكاته‌وه‌، و گه‌شه‌پێدانی ئابووری به‌رده‌وام مسۆگه‌ر بكات و هانی وه‌به‌رهێنان بدات، به‌جۆرێك په‌ره‌پێدانی پلانه‌ دوورهاوێژه‌كان بۆ هه‌رێم له‌ خۆ بگرێ وه‌ ده‌بێ هۆشمه‌ندانه‌ و له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتووترین شێوازی پیشه‌سازی نه‌وتدا كۆك بێت.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: پله‌ءپایه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی خۆبه‌خش به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: أ- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ نایاب. ب- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ یه‌ك. ج- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ دوو. د- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ سێ. ه- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ چوار. و- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ پێنج. ز- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ شه‌ش. ح- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ حه‌وت. گ- جێگری ئه‌فسه‌ر پله‌ هه‌شت. ی- رئیس عوره‌فا. ك- عه‌ریف. ل-جێگری عه‌ریف. م-سه‌ربازی یه‌كه‌م. ن-سه‌رباز.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: مه‌رجه‌كانی وه‌رگرتنی پێشمه‌رگه‌ی خۆبه‌خش ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ن: یه‌كه‌م: ده‌بێ له‌ هاوواَتیانی هه‌رێمی كوردستان بێت. دووه‌م: ته‌مه‌نی له‌ (18) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. سێیه‌م: ته‌مه‌نی له‌ (25) ساڵ زیاتر نه‌بێت بۆ سنفه‌ فه‌نیه‌كانء له‌ (30) ســـاڵیش تێپه‌ڕ نه‌كات بۆ سنفه‌كانی تر. چواره‌م: خووره‌وشتێكی به‌رزو ناوبانگی باشیهه‌بێتء به‌هیچ تاوانێك یان كه‌تنێكی ئابڕوبه‌ر سزا نه‌درابێت. پێنجه‌م: ساڵی شه‌شه‌می له‌ قۆناغی خوێندنی بنه‌ڕه‌تی ته‌واو كردبێت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: پێكهاته‌ی سه‌ندیكا له‌ مانه‌ پێك دێت: یه‌كه‌م: ده‌سته‌ی گشتی/ به‌رز ترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكادا و هه‌موو ئه‌ندامانی له‌ خۆ ده‌گرێت. دووه‌م: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا/ له‌ نه‌قیب و شه‌شه‌ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت، ئه‌نجومه‌ن له‌ یه‌كه‌ م كۆبوونه‌وه‌یدا جێگری نه‌قیب و ئه‌میندارێكی سندوق هه‌ڵده‌بژێرێ. سێیه‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی كردن (لجنه‌ الانضباط)/ له‌ سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ و ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردندا زۆرترین ده‌نگ به‌ ده‌ست بێنێت سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات. چواره‌م: لقی سه‌ندیكا له‌ پارێزگادا/ له‌ سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامێكی یه‌ده‌گ پێك دێت، ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردندا زۆرترین ده‌نگ به‌ ده‌ست بێنێت سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: سه‌ندیكا بۆ به‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ كار ده‌كات: یه‌كه‌م: رێكخستنی پیشه‌ی پزیشكانی دروستی ئاژه‌ڵ له‌ بواری چالاكی گشتی و تایبه‌تی دا و پێشخستنی و به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی زانستی و پیشه‌یی بزیشكانی دروستی ئاژه‌ڵ له‌ هه‌رێم دا. دووه‌م: رێكخستن و به‌هێز كردنی په‌یوه‌ندی ئه‌ندامان له‌ نێوان خۆیاندا له‌گه‌ڵ ده‌زگا حكومی و تاكه‌كه‌سه‌ كاندا و به‌رگری لێكردنیان، وه‌ به‌رگری كردن له‌ مافه‌كانیان و مسۆگه‌ر كردنیان، هه‌روه‌ها كارێكی وا بكرێ كه‌ بتوانن ئه‌ركه‌كانیان جێ به‌جێ بكه‌ن. سێیه‌م: په‌ره‌پێدان و به‌ دیار خستنی رۆڵی پزیشكانی دروستی ئاژه‌ڵ له‌ كۆمه‌ڵگای كوردستاندا. چواره‌م: هانادن و پشتگیری كرنی توێژینه‌وه‌ی زانستی ئه‌ندامانی و، به‌ستنی سیمینار و خولی تایبه‌ت به‌ زانستی دروستی ئاژه‌ڵ بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنی زانستی دروستی ئاژه‌ڵدا بروا. پێنجه‌م: سه‌ندیكا پشتگیری و به‌شداری له‌ هه‌موو هه‌وڵدانێك ده‌كا له‌ پێناو: 1. پاراستنی ژینگه‌ له‌ پیس بوون كه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی له‌ ئاژه‌ڵه‌وه‌ بێ. 2. پاراستنی ئاژه‌ڵی كێوی له‌ نه‌خۆشییه‌كان و رێگه‌ گرتن له‌ كوشتن و راوكردنیان ته‌نها له‌ سنووری یاسادا نه‌بێ. ج- پاراستنی مرۆڤ له‌ نه‌خۆشییه‌ هاوبه‌شه‌كان. شه‌شه‌م: په‌یوه‌ندی و هاوكاری كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌ندیكا و كۆمه‌ڵه‌ و ده‌سته‌ ناوخۆی و ده‌ره‌كیانه‌ی كه‌ ئامانجه‌كانیان له‌گه‌ڵ ئامانجی ئه‌و سه‌ندیكایه‌دا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌و‌ ئاڵو گۆر كردن و به‌شداربوون له‌ كۆنگره‌ و خول و چالاكییه‌ زانستییه‌كاندا.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: له‌ هه‌ر جێگایه‌كی یاسا ژماره‌ (4)ی ساڵی (1993)و هه‌ر یاسایه‌كی دیكه‌دا ده‌سته‌واژه‌ی (وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی و وزه‌) هاتبێ، ده‌سته‌واژه‌ی (وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی و كاره‌با) جێگای ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی سی و سێیه‌م:

مادده‌ی سی و سێیه‌م: 1-ئه‌م كارو بارانه‌ به‌ په‌یره‌ و دیاری ده‌كرێن: أ-مه‌ڵبه‌نده‌كانی لێكۆلینه‌وه‌ له‌ زانكۆكان و كۆلێجه‌كان و ده‌زگای په‌ییمانگا هونه‌ریه‌كان و تایبه‌تكاری و كاروباره‌ زانستی و ئیدارییه‌كان. ب-به‌شه‌كانی فه‌رمانگه‌كانی خوێندن باڵا و تایبه‌تكارییه‌كانیان و به‌شه‌كانی مه‌ڵبه‌نده‌كانی زانكۆكان و ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌رییه‌كان. ج-كارو باری په‌یوه‌ندیدار به‌ وه‌رگرتنی قوتابیان و گواستنه‌وه‌یان. 2-به‌ رێنماییه‌ك كه‌ ئه‌نجومه‌نی خوێندنی باڵا و لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی ده‌ریده‌كا ئه‌و كاروباران دیاری ده‌كرێنكه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئامۆژگاری كردن و رێ نیشان دانه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ رووی زانستی په‌روه‌رده‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تی و فیكرییه‌وه‌ و یاریده‌دانیان له‌ رووی مادی و مه‌عنه‌وییه‌وه‌ رێكخستنی چالاكی نا به‌رنامه‌یی و تاقیكردنه‌وه‌كانیان و ئه‌ركی سه‌رشانیان و رێكوپێكیان و ناردنیان بۆ (بعپه‌ و زماله‌) و هه‌ر شتێك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ كاروباره‌كانی تری زانستی و په‌روه‌رده‌ییه‌وه‌ هه‌بێ و رێكخستنی مۆڵه‌تی خوێندن (الاجازه‌ الدراسیه‌).

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م:

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: هه‌ردوو یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی زانكۆ و به‌ بریاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی زانكۆ داده‌مه‌زرێن و ئه‌ركه‌كانیان به‌ پێی رێنماییه‌ك دیاری ده‌كرێن و ده‌بێ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ پله‌ی پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ردا بن.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م:

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: 1-بۆ هه‌ركۆلۆجێك یاریده‌ده‌رێكی عه‌مید به‌ بڕیاری سه‌رۆكی زانكۆ له‌سه‌ر ئامۆژگاری ئه‌نجوومه‌نی كۆلێج داده‌مه‌زرێ. 2-بۆ هه‌ر په‌یمانگایه‌ك یاریده‌ده‌رێك به‌ بڕیاری سه‌رۆكی ده‌زگاو له‌سه‌ر ئامۆژگاری ئه‌نجومه‌نی په‌یمانگاكه‌ داده‌مه‌زرێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ر دوو بڕگه‌ی(2) و(3)ی مادده‌ی یه‌كه‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و، بةم شيَوةى خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 2- وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی و كاره‌بای هه‌رێم. 3- وه‌زیر: وه‌زیری پیشه‌سازی و كاره‌بای هه‌رێم.

مادده‌ی سی و دووه‌م:

مادده‌ی سی و دووه‌م: أ-ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ پله‌ زانستییه‌كانیان و هه‌موو ئه‌و مافه‌ نه‌یان ده‌مینێ كه‌ له‌م یاسایه‌دا یاساكانی ترو په‌یره‌وه‌ و رێنماییه‌كانی هه‌ن جگه‌ له‌سه‌ر مووچه‌ (مخصصات)ی خۆ ته‌رخان كردن له‌ حاڵه‌تی (ته‌نسیب) یا ته‌رخانكردنیاندا بۆ فه‌رمانێك له‌ ئه‌نجومه‌نی خوێندنی باڵا و لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی یا مه‌ڵبه‌نده‌كانی زانكۆكان و ده‌زگای په‌یمانگا هونه‌رییه‌كان و وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ ئه‌و ماوه‌یه‌شیان به‌ خزمه‌تی زانكۆیی بۆ مه‌به‌ستی زیاده‌ی ساڵانه‌ و پله‌ به‌رزی و خانه‌نشینی حساب ده‌كرێ. ب-ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ له‌ حاڵه‌تی دامه‌زراندنیان یا گواستنه‌وه‌یان بۆ فه‌رمانێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگاكانی خوێندنی باڵا دا مافی پایه‌ به‌رزی زانستی (الترقیه‌ العلمیه‌) یان ده‌مێنێ ئه‌گه‌ر مه‌رجه‌ پێویسته‌كانیان تێدا بێ جگه‌ له‌ مه‌رجی وانه‌ وتنه‌وه‌.

مادده‌ی بیست و نۆیه‌م:

مادده‌ی بیست و نۆیه‌م: 1-ئه‌وه‌ی به‌ سه‌رۆكی ده‌زگا داده‌مه‌زرێ ده‌بێ باوه‌رنامه‌ی دكتۆرای هه‌بێ پله‌ی زانستی له‌ پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر كه‌متر نه‌بێ و له‌ كارمه‌ندان و پسپۆران بێ و له‌ لایه‌ن ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ له‌ وانه‌ له‌ پله‌ی مامۆستای یاریده‌ده‌ر و به‌ره‌وژوورن هه‌ڵبژێردرا بێ. 2-سه‌رۆكی ده‌زگا هێنده‌ی ئیش په‌یوه‌ندی به‌ كاروباری ده‌زگاو بێ ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكی زانكۆ به‌جێ دێنێ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ عه‌میده‌كانی په‌یمانگاكان یا هه‌ر سێ به‌په‌سندی بزانێ بسپێرێ.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان) داده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: سه‌ندیكا بۆ ئه‌نجام دانی ئه‌و ئامانجانه‌ی خواره‌وه‌ هه‌وڵ ده‌دات: 1. كاركردن له‌ پێناو به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی ئه‌ندامان له‌ رووی هونه‌ری و پیشه‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و رۆشنبیرییه‌وه‌. 2. به‌شداری كردن له‌ بوژاندنه‌وه‌ی هونه‌ری و رۆشنبیری له‌ هه‌رێم دا به‌ هاوكاری كردن له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان بۆ به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی گشتی هونه‌ر به‌ هه‌موو هۆیه‌كی بڵاو كردنه‌وه‌ی وه‌ك رۆژنامه‌ و گۆڤار و چاپه‌مه‌نی و هۆیه‌كانی تری به‌رده‌ست له‌گه‌ڵ به‌شداری كردن له‌ كۆنگره‌ هونه‌رییه‌ ناوخۆیی و عه‌ره‌بی و جیهانییه‌كاندا. 3. رێك خستنی بنه‌مای كاركردن له‌ پیشه‌ هونه‌ریه‌كاندا. 4. هه‌وڵدان بۆ زامن كردنی ئه‌ندامان له‌ كاتی نه‌خۆشی و پیری و بێ كاریدا. 5. چاودێری كردن و ناساندن و په‌ره‌ پێدانی به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندانی كوردستان له‌ هه‌ر كوێیه‌ك بن به‌و مه‌به‌سته‌ی ئه‌و ئامانجانه‌ بێنێته‌ دی كه‌ سیسته‌می فیدرالیزم له‌ كوردستانی عێراقدا بۆی هه‌وڵ ده‌دات.

مادده‌ی حه‌فته‌م:

مادده‌ی حه‌فته‌م: یه‌كه‌م: نابێ كه‌س ده‌ست بداته‌ ئه‌م پیشه‌یه‌ ته‌نیا ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی سه‌ندیكا نه‌بن كه‌ هه‌موو ئه‌ركێكیان به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ كردووه‌. دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر فه‌رمانگه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان وێنه‌یه‌ك له‌ فه‌رمانی دامه‌زراندن یان خستنه‌ ئیش بۆ سه‌ندیكا بنێرن، ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌و بێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچواندنیه‌وه‌ كاری پێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة