المواد القانونية

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی ئه‌ركانی گشتی نه‌خشه‌ی جێ به‌جێ كردنی پێویست بۆ به‌ دیهێنانی بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و ئه‌ركانه‌ داده‌نێ كه‌ له‌ مادده‌ی سێ یه‌می ئه‌م یاسایه‌ دان.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌موو ئه‌و ئاسه‌واره‌ به‌زۆر سه‌پێنراوانه‌ی كه‌ له‌ ره‌فتاری حكومه‌ته‌ دیكتاتۆرییه‌ یه‌ك له‌ دوایه‌كه‌كانی عیراقه‌وه‌ بۆ گۆڕینی پێكهاته‌ی نه‌ته‌وه‌یی و به‌ عه‌ره‌بكردنی كوردستانی عیراق په‌یدابووه‌، هه‌ر هه‌مووی راده‌ماڵرێ و،ده‌چنه‌وه‌ سه‌ر بارودۆخی جارانی پێش به‌عه‌رب كردنیان و، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كرێن. یه‌كه‌م:هه‌ر ماڵ وموڵكێ كه‌ به‌ بیانووی ئینتیمای نه‌ته‌وه‌ی یان بزاڤی دژ به‌ سیاسه‌تی رژێمی دیكتاتۆری موساده‌ره‌ كرابێ یان ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرابێ ده‌ستیان لێ هه‌ڵده‌گێرێ وده‌درێنه‌وه‌ به‌ خاوه‌نه‌ شه‌رعییه‌كانی خۆیان. دووه‌م:هه‌ر هاووڵاتییه‌كی غه‌یری كورد كه‌ هێنرابن بۆكوردستانی عیراق و به‌ ئه‌زمی به‌ر كارخستنی سیاسه‌تی به‌عه‌ره‌ب كردنی پارێزگای كه‌ركوك وناوچه‌ كوردیه‌كانی پارێزگای دیاله‌ ونه‌ینه‌وا وهیندێ به‌شی پارێزگای هه‌ولێرو دهۆك نیشته‌جێ كرابن ویه‌كێله‌م حاڵه‌تانه‌ خواره‌وه‌ بیگرێته‌وه‌، ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ لێوه‌ی هێنراوه‌. 1. هێنرابێت وله‌ كوردستاندا نیشته‌جێ كرابێت بۆ به‌عسی كردنی هاووڵاتیان. 2. كاركردن له‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌ سه‌ر كوتكاره‌كانی وه‌ك (ئه‌منی تایبه‌ت- موخابه‌رات. هواڵگریی سه‌ربازی -ئه‌منی گشتی – فیدائییانی صدام )دا. 3. كاركردن له‌ داموده‌زگاو دایه‌ره‌ گه‌لی هێزه‌كانی ئه‌منی ناوخۆ. 4. هێنرابێ بۆ موساده‌ره‌كردنی مافی دامه‌زراندنی هاووڵاتیان له‌ وه‌زیفه‌دا و جێگای ئه‌وانی گرتبێته‌وه‌ له‌ ئیشغالكردنی ده‌ره‌جه‌ به‌تاڵه‌كاندا. 5. جێگای یه‌كێ له‌ فرمانبه‌ره‌ دانیشتووه‌ ئه‌سلێیه‌كانی ناوچه‌كه‌ی گرتبێته‌وه‌ كه‌ نه‌فی كرابێ یان گوازرابێته‌وه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ یان له‌ وه‌زیفه‌ی ده‌ركرابێ یان فه‌سڵ كرابێ یان خانه‌نشین كرابێ یان حه‌پس كرابێ. 6. له‌ ریزه‌كانی هێزی گاردی كۆماریدا له‌ شاڵاوه‌كانی جێنوسایدی كوردستاندا هاوبه‌ش كردبێ. 7. له‌و یه‌كه‌ سه‌ربازییانه‌ی سوپای عیراقدا كاری كردبێ كه‌ به‌شداریی شاڵاوه‌كانی جێنوسایدیان له‌ كوردستاندا كردبێ. 8. ئه‌وه‌ی له‌ چوارچێوه‌ی شه‌پۆله‌ به‌ ته‌گبیره‌كانی كۆچی ره‌سمیدا له‌ پارێزگاكانی دیكه‌وه‌ بۆ كوردستان هێنرابی به‌ مه‌به‌ستی به‌ركارخستنی سیاسه‌تی به‌ عه‌ره‌ب كردن، سا به‌ هه‌ر جۆرێ،هه‌روا به‌ ئاره‌زووری خۆی هاتبێ یان به‌رامبه‌ر به‌ ثاداشتي ئیمتیازاتی ماددی یان مه‌عنه‌وی. سیێه‌م: كاركردن بۆ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌یه‌كی عادیلانه‌ له‌لایه‌ن حكوموتی عیراقه‌وه‌ بۆ هه‌موو زه‌ره‌رمه‌ندانی ئه‌و سیاسه‌ته‌ زۆره‌ملیێانه‌، كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: هه‌ر ده‌قی پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناخرێته‌ به‌ر كار .

مادده‌ی سی و نۆ:

مادده‌ی سی و نۆ: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ سه‌ره‌فكردنی سلفه‌كانی (سلفه‌ و به‌خشینی هاوسه‌رگیری، قه‌رزه‌كانی بانكی عه‌قار و كشتوكاڵ و پیشه‌سازی و پڕۆژه‌ بچووكه‌كان) تا ئه‌و كاته‌ی بودجه‌ی ساڵی دارایی داهاتوو بڕیاری لێ ده‌درێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زاره‌ت بووجه‌ی گشتی وه‌زاره‌ت و ئه‌و وه‌حده‌ ته‌نزیمیانه‌ ئاماده‌ ده‌كا كه‌ پێوه‌ی به‌ستراونه‌ته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م:

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: دارایی سه‌ندیكا له‌ مانه‌ی خوره‌وه‌ پێك دێ: 1. پاره‌ی ئه‌ندامێتی و به‌شداری ساڵانه‌. 2. به‌خششی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن لایه‌نه‌ ره‌سمی و ناره‌سمییه‌كانه‌وه‌ 3. به‌خشین و پێدانی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن ئه‌ندامه‌كان و خه‌ڵكی تره‌وه‌. 4. ده‌سكه‌وتی ئه‌م ئاهه‌نگانه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ندیكا ساز ده‌كرێن. 5. قازانجی چاپه‌مه‌نییه‌كانی سه‌ندیكا. 6. قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی سه‌ندیكا ده‌یه‌وێ دایبمه‌زرێنێ یان پێی هه‌ڵده‌ستێت. 7. كرێی پشتگیری كردنی فه‌رمانبه‌ری سه‌ندیكا و ئه‌و شه‌هادانه‌ی ئه‌نجومه‌ن ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: بۆ دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ مه‌رجه‌ داوایه‌ك پێشكه‌ش به‌ وه‌زیری ناوخۆ بكرێت له‌لایه‌ن ئه‌ندامه‌ دامه‌زرێنه‌كانه‌وه‌ ئیمزاكرابێ، به‌مه‌رجێ ژماره‌یان له‌ 15 ئه‌ندام كه‌متر نه‌بێ و هه‌موو به‌ پێی یاسا شیاو بن و پێڕه‌وی ناوخۆی پێكه‌وه‌لكا بێ وئه‌م زانیارییانه‌ی تێدا بێت. 1/ ناوی كۆمه‌ڵه‌كه‌ و مه‌به‌ست له‌ دامه‌زراندنی و مه‌ڵبه‌ندی به‌ڕێوه‌بردنی و ده‌بێ له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراق بێت. 2/ناوی هه‌موو ئه‌ندامه‌ دامه‌زرێنه‌ره‌كان و نازناز و ره‌گه‌زنامه‌ وپیشه‌یان و شوێنی دانیشتنیان و بڕوانامه‌ و پله‌ی زانیستیان. 3/مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامێتی و نه‌مانی. 4/سه‌رچاوه‌كانی دارایی كۆمه‌ڵه‌. 5/ ئه‌و ده‌ستانه‌ی كه‌ نوێنه‌رایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن و كاروباری هه‌ڵسووڕاندنی ده‌گرنه‌ ئه‌ستۆو تایبه‌تمه‌ندی هه‌ر یه‌كێكیان و رێگای هه‌ڵبژاردن وكۆتایی پێ هێنانیان.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م : پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئیجرائاتی پێویست بۆبه‌ركارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م وه‌ربگریت.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: ناسنامه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی ده‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌ بۆ هه‌ر هه‌ووڵاتییه‌ك كه‌ به‌ زۆر پێی كراوه‌ به‌ عه‌ره‌ب وتۆمار گه‌لی ئه‌حوالی مه‌ده‌نییش به‌و پێیه‌ راست ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ر كار.

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌دا ناكۆك بێ.

چواره‌م

چواره‌م: هه‌ر شارێكی كوردستانی عێراق یادی رۆژی راپه‌رینی خۆی ده‌كاته‌وه‌ به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ به‌شێوه‌ی تایبه‌تی ئاهه‌نگ ده‌گێڕێ.

مادده‌ی بیست و چواره‌م

مادده‌ی بیست و چواره‌م: أ-جوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كان و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆی هه‌رێم به‌كار دێنن. ب-ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌تدان ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ مۆڵه‌تی ژێر ده‌ستگرتن تفه‌نگی ئوتۆماتیكی و نیو ئوتۆماتیكی بدا.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی دووه‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و، به‌م شێوه‌یه‌ی دادێ ده‌خوێندرێته‌وه‌: ئه‌كادیمیای كوردی خاوه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كی سه‌ربه‌خۆی مه‌عنه‌وییه‌ و یه‌كێكه‌ له‌ چاوگه‌ باڵاكان له‌هه‌موو شتێكی په‌یوه‌ندیی به‌ زمانی كوردی و شێوه‌زاره‌كانی و پاراستن و ده‌وڵه‌مه‌ند كردنییه‌وه‌ هه‌بێ، به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ زمانێكی یه‌كگرتووی فه‌رمی.

یەكەم:

یەكەم: 1-هەموو ئەو زەوی وزارە كشتوكاڵییانەی كە موڵكی پوختی (صرف) ئەشخاصی تەبیعین و زەوییەكانی موڵكی دەوڵەت كه كەسانێك مافی تەسەڕوفیان تێدا هەیە كە لە چوارچێوەی ئەو پارچە زەویانەی لەم خشتە هاوپێچانەدا دیاری كراون و هاووڵاتیان بەشێوەیەكی نایاسایی بەر لە ساڵی (1975) خانووی نشینەییان لەسەر دروست كردووەو بەپێی تەصامیمی بنەڕەتی كەوتوونەتە ناو ناوچە نشینەكانەوە بەناوی ئەو شارەوانییەوە تۆمار دەكرێن كە ئەو زەوییانەیان تێدایە. 2- پێویستە لەسەر شارەوانییەكان ئەو زەویانە بەپێی واقیعی حاڵی خانووە دروستكراوەكان دابڕ دابڕ (فرز) بكەن و قەرەبووی خاوەن ئەو زەوییانەو خاوەن كێَڵگە تەصەڕوفكراوەكان بدەنەوە بەوەی كە هەر مەترێكی چوارگۆشە لە زەویی موڵكی صرفی ئەشخاص (200)دوو سەد فلسی بدەنێ و، هەر مەترێكی چوارگۆشەیش كە موڵكی دەوڵەتەو كەسانێك مافی تەصەڕوفیان تێیدا هەیە (50) پەنجا فلسی بدەنێ. 3- ئەو پێ لێ ڕاكێشاوە (المتجاوز)ی كە خانووی نشینەی خۆی لەسەر ئەو زەوییانە دروست كردووە یان وەرەسە شەرعیەكانی مافی ئەوەی هەیە كە بەرامبەر بە هەر مەترە چوارگۆشەیەك (4) چوار دینار بدات پارچەكەی بكات بە موڵكی خۆی.

مادده‌ی هه‌شتا

المادة 80 – لا يوجد نص لهذه المادة في القانون المزود.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: بۆ مه‌به‌ستی به‌ركارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌،ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ده‌ست وپێوه‌ندی رژێمی دیكتاتۆری پێشوو له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێن: یه‌كه‌م: له‌ بواری حكومیدا، هه‌ر كه‌سێ: 1. پله‌وپایه‌یه‌كی له‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕش و دایه‌ره‌گه‌لی و نووسینگه‌كانیدا بوو بێ. 2. پله‌و پایه‌ی وه‌زیر یان ده‌ره‌جه‌ی وه‌زیری بوو بێ. 3. ده‌ره‌جه‌ی تایبه‌تی له‌ وه‌زیفه‌یه‌كی سیاسیدا بوو بێ، یان له‌به‌ر ئیعتیباراتی سیاسی یان ئه‌منی ئه‌و ده‌ره‌جه‌یه‌ی پێبه‌خشرابێ. 4. له‌ داموده‌زگای ئه‌منیی سه‌ركوتكاری وه‌ك (موخابه‌رات، ئه‌منی تایبه‌ت، هه‌واڵگریی سه‌ربازی،ئه‌منی گشتی، یان مه‌فره‌زه‌ تایبه‌ته‌كانی ئه‌و ده‌زگایانه‌دا، یان موسته‌شاری فه‌وجه‌كانی دیفاعی وه‌ته‌نیدا ئیشی كردبێ. 5. وه‌ك ئوستادێكی زانكۆ یان موعید یان وانه‌بێژێك ئیشی كردبێ وپه‌یوه‌ندیی به‌ یه‌كێ له‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كانه‌وه‌ بووبێ. دووه‌م:له‌ بواری حزبگه‌لی سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتدا: 1. پله‌وپایه‌ی ئه‌ندامێتیی قیاده‌ی قوتری بووبێ، یان له‌ یه‌كێ له‌ نووسینگه‌كانیدا ئیشی كردبێ. 2. پله‌ی ئه‌ندامێتی له‌ قیاده‌ی فه‌رع یان شوعبه‌ یان فیرقه‌دا بووبێ. 3. هه‌ر ئه‌ندامێكی حزب یان هه‌ر كه‌سێكی سه‌ر به‌ حزبه‌كه‌،ساغ كرابێته‌وه‌ له‌سه‌ری كه‌ هاووڵاتیانی چه‌وساندبێته‌وه‌ یان تۆقاندبێ یان خه‌به‌ری لیێان دابێ و، بووبێ به‌ مایه‌ی گرتنیان یان ئه‌شكه‌نجه‌دانیان یان كوشتنی هه‌ر كه‌سێكیان. 4. بووبێ به‌ فیدائییانی صدام . 5. وه‌ك كادیرێكی قیادی له‌ حزبه‌ كارتۆنیه‌كانی گوێ له‌ مستی حزبی ده‌سه‌ڵات (حزبی به‌عسی عه‌ره‌بیی ئیشتیراكیی هه‌ڵوه‌شاوه‌)دا ئیشی كردبێ. 6. ساغ كرابێته‌وه‌ له‌سه‌ری كه‌ ئیداره‌ی یان ئینتیمای حزبی ده‌سه‌ڵاتی كردبێ له‌ هه‌رێمی كوردستاندا،یان له‌ دوای راپه‌ڕینه‌ شكۆداره‌كه‌ی ئاداری (1991)یش له‌ چالاكیدا به‌رده‌وام بووبێ. 7. ساغ كرابێته‌وه‌ له‌سه‌ری كه‌ له‌ فیرقه‌كانی ئیعدامدا ئه‌ندام بووبێ، یان به‌شدار بووبێ. 8. ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی عیراقی یان ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی ته‌شریعی یان ته‌نفیزی كوردستانی عیراق بووبێ. 9. له‌ سلكی دیبلۆماسیی عیراقیدا ئیشی كردبێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1-ده‌سه‌ڵاتی مۆله‌ت دان بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر داخوازییه‌ك كه‌ ده‌یدرێتێ هه‌ر یه‌ك له‌ مۆڵه‌ته‌كانی ناو ئه‌م یاسایه‌ بدا ئه‌گه‌ر ئه‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌ وه‌ له‌ داخوازدا هه‌بوو: 1-دانیشتووی هه‌رێم بێ. 2-هه‌ژده‌ ساڵه‌ی ته‌مه‌نی ته‌واو كردبێ. 3-حوكم نه‌درابێ به‌ تاوانێكی ناسیاسی یا له‌كه‌دار كه‌ری شه‌ره‌ف نه‌بێ. 4-كه‌م ئه‌ندام یا نه‌خۆشیه‌كی ئه‌قلی یا ده‌روونی ئه‌وتۆی نه‌بێ كه‌ به‌ری به‌كار هێنانی چه‌كی لێ بگرن ئه‌مه‌ش راپۆرتی لیژنه‌ی پزیشكی ده‌بێ. 5-ژێر ده‌ست گرتنی چه‌كه‌كه‌ی مه‌شروع بێ.

مادده‌ی سێزده‌م:

مادده‌ی سێزده‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ كێشه‌و حوكمدراوه‌كانی پێش مێژووی ده‌رچوونیشی ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: شێوه‌ی مۆڵه‌ته‌كان به‌ رێنماییه‌ك دیاری ده‌كرێ كه‌ وه‌زیری ناوخۆی هه‌رێم ده‌ری ده‌كا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة