أحكام القانون

مادده‌ی پانزده‌هه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و، لایه‌نی پێوه‌ندیدار، حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌كار.

مادده‌ی حه‌وته‌م: بڕگه‌ی (دووه‌م) له‌ مادده‌ی بیست و هه‌شتی یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: دووه‌م: لیژنه‌ی لق له‌ سه‌رۆكێك و چوار ئه‌ندام دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت و، مه‌رجیشه‌ ماوه‌یه‌ك خزمه‌تیان به‌سه‌ر بردبێ له‌ پێنج سال كه‌متر نه‌بێ، ئه‌ندامانی لق، به‌ده‌نگدانی نهێنی وراسته‌وخۆ، هه‌ر سێ ساڵ، جارێك هه‌ڵیانده‌بژێرن، به‌مه‌رجێ له‌و پارێزگایه‌دا به‌و پیشه‌یه‌وه‌ كاربكه‌ن. له‌نێوان ئه‌ندامه‌كانی خۆشیاندا، جێگرێ بۆ سه‌رۆك و سكرتێرێك و ئه‌میندارێكیش بۆ سندوق هه‌ڵده‌بژێرن .

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی (6) هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌ (بۆ وه‌زیری داد هه‌یه‌ دادوه‌رێك به‌ دادوه‌ری دادگای ته‌مییزیشه‌وه‌ به‌ ره‌زامه‌ندی ده‌ست نووسی خۆی دابێ (انتداب) بكات بۆ فه‌رمانگه‌كانی دیوانی وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ (أ) له‌ مادده‌ی دووه‌می یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و جێگره‌كه‌ی و سكرتێرو ئه‌ندامیش، له‌ كاتێ ئه‌ندامێتییان كۆتایی دێت یان له‌ ده‌ستی ده‌ده‌ن مووچه‌یه‌كی مانگانه‌ی خانه‌نشینی به‌ بڕی (75%)ی كۆی مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی مانگانه‌ی ئه‌و ئه‌ندامانه‌ وه‌رده‌گرن كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌ندا به‌رده‌وامن.

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زیره‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان ده‌بێ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی نۆزده‌یه‌م: 1. رۆژنامه‌نووس مامه‌ڵه‌ی كارمه‌ندی له‌گه‌ڵدا ده‌كرێ له‌ لایه‌نی مۆله‌ت پێدانی ئاسایی و نه‌خۆشییه‌وه‌. 2. له‌ كاتی دامه‌زرانی له‌ هه‌ر فه‌رمانێك ماوه‌ی كاركردنی له‌ رۆژنامه‌نووسیدا بۆ سه‌ر مووچه‌ (علاوه‌) و به‌رز كردنه‌وه‌ی خانه‌نشینی ده‌خرێنه‌ سه‌ر ئیشه‌كه‌ی. 3. له‌ كاتی كاركردندا ئه‌گه‌ر تووشی هه‌ر پێشهاتێك (اصابه‌)یه‌ك بوو له‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نه‌یه‌ كه‌ كاری بۆ ده‌كا هاریكاری پێویستی بكا ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی به‌ مافی خانه‌نشینی یه‌وه‌ هه‌یه‌. 4. ده‌كری رۆژنامه‌نووسی خانه‌نشین به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی رۆژنامه‌نووس له‌ دام و ده‌زگاكاندا كار بكا. 5. پێویسته‌ خه‌به‌ری سه‌ندیكا بدرێ له‌ كاتی شكایه‌ت كردن كه‌ له‌ دژی رۆژنامه‌نووس پێشكه‌ش ده‌كرێ، له‌ كاتی تاوانی بینرا و نه‌بێ نابێ، رۆژنامه‌نووس پرسیار و وه‌ڵام و توێژینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێ به‌ تاوانیك كه‌ دراوه‌ت پاڵی و په‌یوه‌نداره‌ به‌ ئه‌نجام دانی كاره‌كه‌یه‌وه‌ دوای خه‌به‌ردانی سه‌ندیكا نه‌بێ. 6. ئه‌وه‌ی ده‌ست درێژی بكاته‌ سه‌ر رۆژنامه‌نووس له‌ كاتی ئه‌نجام دان یا به‌ هۆی كاره‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌و سزایه‌ ده‌درێ كه‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ دانراوه‌ كه‌ ده‌ست درێژی ده‌كاته‌ سه‌ر كارمه‌ندی گشتی له‌كاتی ئه‌نجامدانی فه‌رمان یا به‌ هۆی فه‌رمانه‌وه‌. 7. ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌ی به‌ هۆی یان له‌ كاتی ئه‌‌نجامدانی كاره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌مرێ، نازناوی ئه‌ندامی (شه‌ره‌ف)ی له‌ سه‌ندیكادا پێ ده‌دری به‌ بڕیارێك له‌ ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ به‌ گوێره‌ی پێره‌وی ناوخۆ.

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زیره‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان له‌سه‌ریانه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی په‌خش كردنیه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی سی: 1. پزیشكی ددان، له‌ماوه‌ی حه‌پس و سجن و ده‌سبه‌سه‌ربوونیدا، پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ. 2. پزیشكی ددان، ئه‌گه‌ر به‌ جه‌ریمه‌یه‌كی ئابڕووبه‌ر، په‌یوه‌ندی به‌پیشه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌بێ حوكم بدرىَ، ئه‌وه‌، ئیدی پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ. 3. ئه‌گه‌ر هاتو پزیشكی ددان جارێكی تریش به‌ جه‌ریمه‌ی په‌یوه‌ندیدار به‌ پیشه‌كه‌یه‌وه‌ حوكمی به‌سه‌ردا درایه‌وه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، ناشێ ناوی تۆمار بكرێته‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا به‌پێی پیرۆو به‌پێی ئه‌و رێنماییانه‌ش كه‌ له‌سه‌ر پێڕۆكه‌ ده‌ رهێنراون مرافه‌قه‌تی نوێی بداتێ.

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌نجامه‌كانی به‌جێهێنای حاڵه‌ته‌كانیی ئه‌و ده‌ست به‌سه‌رداگرتن وحیجزكردنه‌وه‌ی له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌و یاسایه‌دایه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ چاره‌سه‌رده‌كرێ: 1/أ/ ئه‌و ماڵه‌ حیجزكراوانه‌ی هێشتا به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ن ده‌درێنه‌وه‌ ده‌ستیان. ب/ئه‌و ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوانه‌ی نه‌فرۆشراون به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ تۆمارده‌كرێنه‌وه‌. 2/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كان كه‌تبوونه‌ لای كه‌سانێك كه‌ له‌ پێش راپه‌رینه‌وه‌ یا له‌ دوایی دا كوردستانیان جێ هێشتووه‌ و چوونه‌ته‌ پاڵ حكومه‌ت به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێنه‌وه‌. 3/ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ فرۆشرابێ وهێشتاش هه‌ر به‌ناوی كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ بێ وهیچ گۆڕینێكی تێدا نه‌كردبێ به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێته‌وه‌ وئه‌م كریاره‌ مافی ئه‌وه‌شی نییه‌ داوای پاره‌ی كڕینه‌كه‌ی له‌ خاوه‌نی موڵكه‌كه‌ بكاته‌وه‌. 4/ ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی چۆڵ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م خانووبه‌ره‌ی تێدا كردبێ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ی كه‌لاوه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ كه‌ یا خانووبه‌ره‌كه‌ به‌و پاره‌یه‌ هه‌ڵگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ وه‌ختی بیناكردنیدا تێی چووه‌ یا نرخی كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی رۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌دا له‌ كڕیاری یه‌كه‌م وه‌ربگرێ. 5/ئه‌گه‌ر ئه‌و خانووبه‌ره‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م رووخاندبێتی وخانووبه‌ری تری له‌ جێگه‌ی دروست كردبێ و نرخی خانووبه‌ره‌ رووخێنراوه‌كه‌ی به‌ پێی ڕۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌ لێ وه‌رده‌گیرێ و خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ش به‌ پێی بڕگه‌ی (4)ی ئه‌م مادده‌یه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ. 6/ئه‌گه‌ر كڕیاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ (فچله) یه‌كێ له‌ لایه‌نێكی ره‌سمی كرێ بێ و خستبیتیه‌سه‌ری (فچله) كه‌ به‌نرخی كڕینه‌كه‌ی له‌و لایه‌نه‌ ده‌كرێته‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی موڵكه‌كه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و خانووبه‌ره‌ به‌شی له‌سه‌ری دروست كراوه‌ به‌ پێی نرخی ڕۆژی 31/12/1990 ده‌درێتێ. 7/ئه‌گه‌ر موڵكه‌كه‌ له‌ كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ ده‌ستاوده‌ستی كردبوو بۆ كڕیاری تر له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی تری ئه‌م یاسایه‌دا ده‌گه‌رێنرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نه‌ ئه‌سلییه‌كه‌ی و هه‌ر كڕپاره‌ش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر كڕیاری پێش خۆی به‌و پاره‌یه‌ی وه‌ری گرتووه‌، ئه‌گه‌ریش ئه‌وه‌ بۆ هه‌ر یه‌كێكیان نه‌لوا ئه‌وا حكومه‌تی كوردستان جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌و ته‌نیا كڕیاری یه‌كه‌م نه‌بێ و حكومه‌تیش ده‌بێ بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر كڕیاری پێشوو. 8/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌ كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی به‌تاڵ بووبێ و به‌هۆی شووره‌ بونه‌ كردنییه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌رداگیرابێ و خاوه‌نه‌كه‌ی چووبێته‌ پاڵ بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد یا به‌و هۆیه‌وه‌ گیرابێ له‌ ماوه‌ی جێ به‌جێ بوونی بڕیاری (ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆرش)ی ژماره‌ (1223)ی رۆژی 13/11/1981 چاره‌سه‌ركردنی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌وبڕیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بێ: أ/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ تا كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ هێشتا هه‌ر به‌تاڵ بوو ده‌درێته‌وه‌ به‌خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی به‌ناوییه‌وه‌ تۆمارده‌كرێ وهه‌ركریارێكیش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش خۆی هه‌یه‌ به‌و پاره‌یه‌ی له‌ بری نرخه‌كه‌یدا داوێتێ. ب/ئه‌گه‌ر كریاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ خانووبه‌ری له‌سه‌ر بیناكرد بوو به‌ بپێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ له‌ نێوان هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی یا فرۆشتنی زه‌وییه‌كه‌ به‌خاوه‌نی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌. ج/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر كرابێ و به‌ پێی تۆماری موڵكداری كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ بدا به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ وهه‌ر كریارێكیش بۆی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر پێش خۆی به‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدا. د/حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ گشت ئه‌و كێشانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی كه‌لاوه‌ به‌هۆی شووره‌بوونه‌كردنیه‌وه‌ كه‌له‌وه‌و به‌ له‌لایه‌ن ئه‌و لیژنانه‌وه‌ی به‌ پێی مادده‌ی نۆیه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا ده‌رچووه‌، ئیتر سا گه‌یشتبنه‌ پله‌ی بنبڕ یا نه‌گه‌یشتبن."6"

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌، له‌م یاسایه‌دا، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق. دووه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاوی هه‌رێم. سێیه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانی ئاوی هه‌رێم.

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت بۆ جێبه‌جێ كردن و وه‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ی خواره‌وه‌ هه‌وڵ ده‌دات: یه‌كه‌م: دانانی ستراتیجیه‌ت و سیاسه‌ت و پلان بۆ په‌ره‌پێدان و گه‌شه‌پێدانی وه‌به‌رهێنانی كه‌رتی كشتوكاڵی (رووه‌كی و ئاژه‌ڵی) بۆ سه‌رچاوه‌كانی ئاوی(سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وی) له‌ هه‌رێم بۆ وه‌دیهێنانی باشترین به‌كارهێنانی(الاستخدام الامپل) سامانی ئاو و، جێبه‌جێ كردنی پلانی ستراتیژی پێنج ساڵه‌ی كه‌رتی كشتوكاڵ له‌ پێناو كیفایه‌تی خۆیی له‌ مه‌وادی خۆراكی هه‌رێم له‌ به‌روبوومه‌ كشتوكاڵیه‌كاندا. دووه‌م: ئاماده‌ كردنی لێكۆڵینه‌وه‌ی سوودی هونه‌ری و ئابووریی بۆ ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تن و، ئه‌نجامدانی لێكۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌تی، له‌وانه‌ش: لێكۆڵینه‌وه‌ی رووپێوكردنی خاك و، ئاماده‌كردنی نه‌خشه‌ی به‌روبوومی كشتوكاڵ و، ئه‌نجامدانی توێژینه‌وه‌ی زانستی و،دانانی نه‌خشه‌ ئه‌ندازه‌ییه‌كان و، ئاماده‌كردنی به‌رنامه‌ی گه‌شه‌پێدان و، كاركردن له‌سه‌ر سه‌رپه‌رشتی كردن و به‌دواداچوونی جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌كانی وه‌زاره‌ت به‌پێی پلانه‌ بڕیار له‌سه‌ر دراوه‌كان. سێیه‌م:دامه‌زراندنی پرۆژه‌ ستراتیژییه‌كان، له‌وانه‌ش، دامه‌زراندنی به‌نداو(السدود)و، پرۆژه‌ی ئاودێری و، پرۆژه‌كانی پاراستنی سامانی ئاوی سه‌رزه‌وی و ژێر زه‌وییه‌ به‌كارهێنانی ئامێری تازه‌ بابه‌ت. چواره‌م:كاركردن بۆ رێكخستنه‌وه‌ی ژێرخانی كه‌رتی كشتوكاڵ، به‌ جۆرێك، كه‌ گه‌شه‌پێدانی به‌روبوومی كشتوكاڵی به‌هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ رووه‌كی و ئاژه‌ڵی گه‌شه‌پێبدات. پێنجه‌م: دانانی پلانی تایبه‌تی بۆ نه‌هێشتنی مه‌ترسییه‌كان لافاوو، كۆنترۆڵكردنی سێڵاو(السیول)و، به‌ڕێوه‌بردنی ئاوه‌ڕێژه‌ی(حه‌وزی) رووباره‌كان و، رێكخستنی دابه‌شكردنی ئاوو، رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی وشكه‌ساڵی و چاره‌سه‌ركردنی ئاسه‌واره‌كانی له‌سه‌ر سه‌رچاوه‌كانی ئاو. شه‌شه‌م: بنیادنانی تاقیگه‌و، وێستگه‌ی تاقیكردنه‌وه‌و، گه‌شه‌پێدانی بنكه‌كانی توێژینه‌وه‌ی كشتوكاڵی و، ئه‌نجامدانی تاقیكردنه‌وه‌ی زانستی به‌هاوكاری له‌گه‌ڵ زانكۆكان و، كاركردن بۆ گشتاندنی ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌كان و گه‌یاندنیان به‌ جوتیاران له‌ رێگه‌ی داموده‌زگاكانی رێنماییكردنی كشتوكاڵییه‌وه‌، به‌مه‌به‌ستی په‌ره‌پێدانی چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تیی به‌رهه‌م. حه‌وته‌م: پێشنیاركردن وتۆژینه‌وه‌ له‌ و ئامرازانه‌ی كه‌ ده‌بنه‌ هۆی زامن كردنی به‌كارهێنانی زه‌وی وزاری كشتوكاڵی و كاركردن بۆ وه‌به‌رهێنانی و پاراستنی و چاره‌سه‌ركردنی جۆری ئاوو په‌ره‌پێدان وچاككردنی دامه‌زراوه‌كانی ئاودێری و خاك له‌ رێگای جه‌خت كردن له‌سه‌ر جێبه‌جێ كردنی یاساكانی كشتوكاڵی و ئاو وژینگه‌ به‌ جۆرێك كه‌ له‌گه‌ڵ پێوه‌ره‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا بگونجێت. هه‌شته‌م: جێبه‌جێ كردنی ئه‌و یاسایانه‌ی كه‌ تایبه‌تن به‌ چه‌سپاندنی مافی ده‌ستكاری كردن له‌ زه‌وی و زاری كشتوكاڵی جوتیاران و یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ئه‌و زه‌وییانه‌ی كه‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌یان ته‌واو نه‌بووه‌ یان بڕیاره‌كانی چه‌سپاندنی مافی زه‌وی تیایاندا به‌پێی یاسای چاكسازی كشتوكاڵی پله‌ی كۆتایی وه‌رنه‌گرتووه‌. نۆیه‌م: هه‌نگاونان به‌ره‌و پێكهێنانی یه‌كه‌ی گه‌وره‌ی به‌رهه‌می(الانتاج) كشتوكاڵ و، هاندانی(تشجیع)یه‌كه‌ بچووكه‌كان به‌ تێكه‌ڵكردنی و یه‌كتر ته‌واو كردن(التكامل). ده‌یه‌م: كاركردن له‌سه‌ر هاندان و رێكخستنی وه‌به‌رهێنان له‌ كه‌رتی كشتوكاڵ به‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ رووه‌كی و ئاژه‌ڵی و كه‌رتی ئاو وپێشكه‌شكردنی ئاسانكاری پێویست بۆیان تا به‌شداری له‌ گه‌شه‌كردنی كشتوكاڵی هه‌رێمدا بكه‌ن. یازده‌م: كاركردن بۆ بووژاندنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدان و په‌ره‌پێدانی پرۆژه‌كانی سامانی ئاژه‌ڵ و پاشكۆكانی له‌ هه‌رێمداو وپه‌یڕه‌وكردنی شێوازی زانستی بۆ پاراستنی ئه‌م سامانه‌ له‌ نه‌خۆشی و زیادكردنی به‌رهه‌م و چاككردنی جۆره‌كانی. دوازده‌م: كاركردنی به‌رده‌وام و، دانانی پلانی زانستی بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی به‌ڵاو نه‌خۆشی و درم، له‌گه‌ڵ فه‌راهه‌مكردنی ئه‌و رێگایانه‌ی كه‌ زامنی پاراستنی ده‌كه‌ن و، رێگا له‌ بڵاوبوونه‌وه‌یان ده‌گرن. سێزده‌م: بایه‌خدان به‌ باغداری و دارستان(سروشتی و ده‌ستكرد)و له‌وه‌رگاكان و پاراستنیان، چونكه‌ سامانی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانین و پشتیوانی كردن له‌ قه‌ده‌غه‌ كراوه‌ سروشتییه‌كان(المحمیات الگبیعیه‌). چوارده‌م: گه‌شه‌پێدانی ده‌رامه‌تی به‌شه‌ری و، پێشكه‌شكردنی خزمه‌تی رێنماییكردن و، تێگه‌یاندنی جوتیارو ره‌زه‌وانان ده‌رباره‌ی باشترین به‌كارهێنانی سامانی ئاوی و، بنه‌ماكانی به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵی و، پشتبه‌ستن به‌ ته‌كنۆلۆجیاو پێداویسته‌ هاوچه‌رخه‌كانی كشتوكاڵ، به‌ جۆرێك،كه‌،خزمه‌تی كه‌رتی كشتوكاڵ له‌ هه‌رێمدا بكات. پازده‌م: پشت به‌ستن به‌ سیاسه‌تی تایبه‌ت به‌ به‌رێوه‌بردنی ته‌واوكاری سامانه‌ ئاوییه‌كان و توندكردنه‌وه‌ی یاساكان و ده‌ربه‌ست كردنی ئه‌و كه‌رتانه‌ی به‌كاری ده‌هێنن به‌ جێبه‌جێ كردنی له‌ پێناو پاراستنی سامانی ئاوی له‌ هه‌رێمدا و كاركردن به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌كان یا داموده‌زگا حكومیه‌كانی دیكه‌ و، هه‌روه‌ها ئه‌و رێكخراوه‌ حكومییانه‌ی كه‌سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانن له‌ پێناو په‌ره‌پێدانی كه‌رتی كشتوكاڵی و سامانی ئاوی و، ئاگادار بوون له‌و رۆڵه‌ زیندووه‌ی كه‌ له‌ وه‌رگرتنی بڕیاره‌ خۆجیه‌تی ونیشتمانی و هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تی سامانه‌ ئاویه‌كان و راسپارده‌كانیدا ده‌یگێرێ. شازده‌م: هاندانی جووتیاران بۆ دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ی هه‌ره‌وه‌زی كشتوكاڵی پسپۆر بۆ كه‌رتی تایبه‌ت و به‌شداریكردنی له‌ پێناو دروست كردنی یه‌كه‌ی به‌رهه‌مهێنانی گه‌وره‌دا. حه‌ڤده‌م: هاندانی پیشه‌سازی خۆراك به‌ رێگای زامن كراو و دابین كردنی كه‌ره‌سته‌ی خاوی كشتوكاڵی بۆ پیشه‌سازی. هه‌ژده‌م: گرینگیدان به‌ سامانی ماسیی و په‌روه‌رده‌كردنی مێشهه‌نگ. نۆزده‌م: پاراستنی به‌روبوومی كشتوكاڵی ناوخۆو، دانانی سیاسه‌تی بازاڕكاری و هه‌ڵگرتن(التخزینیه‌)و، به‌شداریكردن له‌ دانانی نرخ له‌سه‌ر به‌روبوومه‌كانی كشتوكاڵ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ست به‌سه‌رداگرتن و حیجزكردنی ئه‌و ماڵه‌ نه‌گوازراوه‌یه‌ی له‌لایه‌ن رژێمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌شدارانی بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستانی و كه‌س وكاریانه‌وه‌ له‌ 11/9/1961 وه‌ كراوه‌ سه‌ر له‌نوێ تۆماركردنه‌وه‌ی به‌ناوی ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌و وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2-وه‌زاره‌ت: وه‌زارهتی پیشه‌سازی و ووزه‌ی هه‌رێم. 3-وه‌زیر: وه‌زیری پیشه‌سازی و ووزه‌ی هه‌رێم. 4-بریكاری وه‌زاره‌ت: بریكاری وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی و ووزه‌ی هه‌رێم. 5-ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی راوێژكاری ی وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیر به‌رپرسی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، به‌رپرسه‌ له‌ كاره‌كانی و ئاراسته‌كردنی سیاسه‌ته‌كه‌ی و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردنی و، له‌وه‌وه‌ و به‌ سه‌رپه‌رشتی ئه‌و هه‌موو بڕیار و فه‌رمان و رێنماییه‌ك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌ركی وه‌زاره‌ت و پێكهاته‌و ده‌سه‌ڵاته‌كانی و كاروباره‌ هونه‌ری و دارایی و كارگێری و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێ، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسا ده‌رده‌چێت و، به‌رامبه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رپرسه‌، چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ تیایداو بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌هه‌ردوو بریكاری وه‌زاره‌ت یا به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان یان كێ له‌ وه‌زاره‌ت به‌ گونجاو ده‌زانێ بدات. دووه‌م: هه‌ردوو بریكاری وه‌زاره‌ت أ ـ بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری كشتوكاڵی: هاوكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری كشتوكاڵ سه‌رپه‌رشتی ئه‌و كاروبارانه‌ ده‌كات كه‌ به‌كشتوكاڵه‌وه‌ تایبه‌تن و، ئه‌و ئه‌ركانه‌ش ئه‌نجام ده‌دات كه‌ وه‌زیر له‌ به‌رێوه‌ بردنی كاروباری وه‌زاره‌تدا پێی ده‌سپێری، به‌ مه‌رجێ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ. ب ـ بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری سه‌رچاوه‌كانی ئاو: هاوكاری وه‌زیر ده‌كات له‌ ئاراسته‌كردنی وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتی ئه‌و كاروبارانه‌ ده‌كات كه‌ به‌كاروباری سه‌رچاوه‌كانی ئاوه‌وه‌ تایبه‌تن و، ئه‌و ئه‌ركانه‌ش ئه‌نجام ده‌دات كه‌ وه‌زیر له‌ به‌رێوه‌بردنی كاروباری وه‌زاره‌تدا پێی ده‌سپێرێ، به‌ مه‌رجێ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆیی هه‌بێ و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ. سێیه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فه‌رمانبه‌رێك به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ و ژماره‌یه‌كیش فه‌رمانبه‌ر هاوكاری ده‌كه‌ن. چواره‌م: نووسینگه‌ی بریكارانی وه‌زارت:هه‌ر نووسینگه‌یه‌ك فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ده‌ست هێنانی و ژماره‌كیش فه‌رمانبه‌ر هاوكاری ده‌كه‌ن. پێنجه‌م: راوێژكاران: ژماره‌یان له‌ چوار تێپه‌ڕناكات و ده‌بێ هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆ بن و، هه‌ریه‌كه‌شیان له‌ یه‌كێك له‌ پسپۆرایه‌تی و كاروباره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی وه‌زراه‌تدا شاره‌زایی و كاركردنی هه‌بێ. شه‌شه‌م: به‌ڕێوه‌رایه‌تییه‌ گشتییه‌كان: وه‌زاره‌ت له‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتییانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت و هه‌ریه‌كه‌یان به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ سه‌ره‌تایی زانكۆی به‌ده‌ست هێنابێ و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت: 1- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی دیوان: تایبه‌ت ده‌بێ به‌ كاروباری كارگێری و دارایی له‌ دیوانی وه‌زارت و سه‌رپه‌رشتی پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت ده‌كات و له‌ چوارچێوه‌ی پسپۆرایه‌تییه‌كه‌یدا به‌دواداچوونی ئیش وكاره‌كانی ده‌كات. 3- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی به‌نداوو كۆگاكانی ئاو: تابیه‌ت ده‌بێ به‌ ئاماده‌ كردنی پێداویستی به‌نداوه‌ گه‌وره‌ و بچووكه‌كان و جێبه‌جێ و سه‌رپه‌رشتیان ده‌كات و وه‌گه‌ڕیان ده‌خات و دامه‌زراوه‌كانی ده‌پارێزێ و رێكی ده‌خات و ئاوكۆده‌كاته‌وه‌و به‌ری ده‌دات. 3- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی زه‌وی وزاری كشتوكاڵی: تایبه‌ته‌ به‌ جێبه‌جێ كردنی یاسا به‌ركاره‌كانی زه‌وی وزار له‌ هه‌رێمداو، رێكخستن و فه‌راهه‌مكردنی زه‌وی وزار بۆ وه‌به‌رهێنان و بۆ پرۆژه‌ كشتوكاڵییه‌كان. 4- به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتییه‌كانی كشتوكاڵ له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم و ئیداره‌ی گه‌رمیان تایبه‌تدا: سه‌رپه‌رشتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ كشتوكاڵییه‌كانی پارێزگاكه‌ ده‌كات و به‌رێوه‌به‌رایه‌تی و لقه‌كانی كشتوكاڵی پێوه‌ ده‌لكێ. هه‌ریه‌كه‌و له‌ سنووری خۆیدا. 5- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی پلاندانانی و به‌دواداچوون: تایبه‌ت ده‌بێ به‌دانانی پلانی ئاسایی و ستراتیژی وه‌به‌رهێنان و، نه‌خشه‌ش بۆ پرۆژه‌ ئه‌ندازه‌ییه‌كان ئاماده‌ ده‌كات و به‌ دواداچوونی جێبه‌جێ كردنی پلانه‌كان ده‌كات و كار بۆ كۆنترۆلكردنی ئامار و هێزی كاروسیسته‌مه‌كانی زانیاری ده‌كات و سه‌رپه‌رشتی و به‌دواداچوونی ئه‌ركی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی خزمه‌ته‌ كشتوكاڵییه‌كانی وه‌زاره‌ت و پارێزگاكاندا ده‌كات. 6- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی تۆژینه‌وه‌و رێنمایی گشتوكاڵی: ئه‌ركی ئه‌نجامدانی تۆژینه‌وه‌ی كشتوكاڵی و ئاوو رێنمایی جوتیاران و گواستنه‌وه‌ی ئه‌نجامی تۆژینه‌وه‌كان بۆ كێلگه‌ی جوتیاران له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت. 7- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی باغداری و دارستان و له‌وه‌رگاكان(البستنه‌ والغابات والمراعی): تاییبه‌ت ده‌بێ به‌ كاروباری دارستانه‌ سروشتی و ده‌ست كردو باغداری و له‌وه‌رگاكان. 8- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی سامانی ئاژه‌ڵ و به‌یتاڵی: تایبه‌ت ده‌بێ به‌ سامانی ئاژه‌ڵ و په‌له‌وه‌ر و ماسیی و پزیشكی به‌یتاڵی. 9- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی سه‌رچاوه‌ ئاویه‌كان: تایبه‌ت ده‌بێ به‌ سه‌رپه‌رشتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌كانی ئاوی سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وی له‌وانه‌ش پرۆژه‌كانی ئاودێری و هه‌ڵسه‌نگاندنی كۆگا ئاوییه‌كانی ژێر زه‌وی و لێدانی بیر و دابین كردنی ئاو بۆ مه‌به‌سته‌ جۆر به‌جۆره‌كان. 10ـ ئه‌نجومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت كه‌ له‌مانه‌ پێك دێت: أ- وه‌زیر ب- هه‌ردوو بریكاری وه‌زاره‌ت جـ راوێژكارانی وه‌زاره‌ت دـ به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت ه ـ سه‌رۆكی یه‌كێتی جوتیاران له‌ هه‌رێم وـ وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ نوێنه‌ری وه‌زاره‌ته‌كانی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار یا شاره‌زایان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ت له‌ كاتی پێویستدا میوانداری بكات، بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێ.

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی سیازده‌ له‌ یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: مادده‌ی سیازده‌: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، له‌ مانگی كانونی دووه‌می هه‌موو ساڵێكدا، كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ساڵانه‌ سازبدات، نه‌قیب و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن و سه‌رۆكانی لقه‌كانی سه‌ندیكاكه‌ له‌ پارێزگاكاندا ئاماده‌ی ببن، بۆ: 1. ته‌سدیقكردنی بوجه‌ی ساڵانه‌. 2. گفتوگۆ له‌سه‌ر راپۆرتی ساڵانه‌ی ئه‌نجومه‌ن و ئیقراركردنی.

مادده‌ی حه‌وته‌م: كار به‌ ده‌قی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (5)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: داهاته‌كانی سندوق له‌م سه‌رچاوانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێن: 1ـ ئابونه‌ی به‌شداربوونی پارێزه‌ران له‌ سندوقدا. 2ـ ئه‌و پوولانه‌ی تایبه‌تن به‌ سندوقه‌كه‌. 3ـ (15%)ی ئه‌و مزوكرێیه‌ی به‌پارێزه‌ر ده‌درێ له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ لیژنه‌ی به‌شكردنی ده‌عواكان به‌پێی یاسای پارێزه‌رایه‌تی پێی ده‌سپێرێ. 4ـ به‌خششه‌ جۆراوجۆره‌كانی به‌ ره‌زامه‌ندی ده‌سه‌ڵاته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان. 5ـ ده‌ستگیرۆیی و یارمه‌تییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی كورتهێنان له‌ سندوقدا ئه‌وا وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم پڕكردنه‌وه‌ی كورتهێنانی سندوقه‌كه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.

مادده‌ی سێیه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.