المواد القانونية
ماددهی بیست و حهوتهم: وهزیری داد بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی دادگای تێههڵچوونهوه دداگای كهتن بۆبینینی جۆرێك یا زیاتر له داوا پێك بهێنێ.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: مهرجه كهوا ڕگری كۆلێژ: 1- ههڵگری بڕوانامهی دكتۆرا بێت و بهلای كهم پلهی پرۆفیسۆری یاریدهدهر بێت. 2- ناسراو بێت به مهندیی زانستی و كارامهیی كارگێڕی. 3- پسپۆڕ بێت له یهكێك له پسپۆڕیهكانی بهش یان لقه زانستیهكانی زانكۆ یان كۆلێژ. 4- پێویسته به تاوانێك یان كهتنێكی ئابڕوبڕ حوكم نهدرابێت. دووهم: ڕاگری كۆلێژ ئهم ئهركانهی خوارهوه پیاده دهكات 1- كاندیدكردنی یاریدهدهركهی و سهرۆكی بهش و لقه زانستیهكانی كۆلێژ له نێوان ئهندامانی دهستهی وانهگوتنهوه كه لهسهر میلاكی ههمیشهیی دامهزراون. 2- بهدواداچوونی بزاڤی خوێندن له كۆلێژ بۆ دهستهبهركردنی ئامانجهكانی و كاركردن لهسهر مهندیكردنی بهردهوامی حاڵهتی زانستی و هزری و پهروهردهیی. 3- پهسهندكردنی راسپاردهكانی ئهنجومهنی بهش یان لقه زانستیهكان. 4- ڕهزامهندی دهربڕین له سهر دابهشكردنی وانهكانی خوێندن و یهكه وهرزییهكانی بهسهر ئهندامانی دهستهی وانهگوتنهوهو وانهبێژهكان. 5- دابینكردنی پێداویستیهكانی خوێندن وهك ئامێری تاقیهگهیی و زانستی و پهرتوكی خوێندن وهی تر. 6- پهسهندكردنی راسپاردهكانی لێژنه پێكهاتووهكانی كۆلێژ. 7- خهرجكردنی پاداشت. 8- إیفاد كردنی كارمهندانی كۆلێژ بۆ ناوهوهی ههرێم و راسپاردن به إیفاد كردنیان بۆ دهرهوهی ههرێم. سێیهم: ڕاگری كۆلێژ بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی به یاریدهدهرهكهی یان سهرۆكی بهش یان لقهكان بسپێرێت. چوارهم: سهرۆكی بهش لهو زانكۆیانهی كه تهنها له بهش پێكدێن، دهسهڵاتهكانی ڕاگر پیاده دهكات.
ماددهی نۆزدهم: یهكهم: كۆلێژ له چهند بهشێك یان لقێكی زانستی پێكدێت و دهكرێت یهكهی توێژینهوهی زانستی و یهكهی كارگێریش لهخۆ بگرێت. دووهم: 1- بهش یان لقی زانستی بریتیه له یهكهی زانستی بنهڕهتی له خوێندنی زانكۆیی تایبهتدا كهوا ئهنجومهنی بهش یان لق و سهرۆكهكهی بهڕێوهی دهبهن و ژمارهیهك مامۆستا لهخۆ دهگرێت كه نابێت له حهوت مامۆستا كهمتربن بهمهرجێك، بهلای كهم، چواریان ههڵگری بڕوانامهی دكتۆرابن. 2- سهرۆكی بهش و سهرۆكی لق به بڕیارێك له لایهن سهرۆكی زانكۆو به كاندیدكردنی له لایهن ڕاگری كۆلێژهوه، دادهمهزرێت، به مهرجێك پلهی زانستی له (مامۆستا) كهمتر نهبێت و ئهركهكانی له پێڕهوی ناوخۆ دیاری دهكرێت. سێیهم: ئهندامی دهستهی وانهگوتنهوه له زانكۆ حكومیهكان، پاش تهواوكردنی ڕادهی یاسایی له زانكۆكهیداو به ڕهزامهندی سهرۆكایهتی بهش و ڕاگرایهتی كۆلێژ، بۆی ههیه به سیفهتی وانهبێژی دهرهكی وانهبڵێتهوه. چوارهم: دهكرێت خزمهتی ئهو مامۆستا حكومیانهی پسپۆڕیهكانیان دهگمهن نیه، پاش ڕهزامهندی زانكۆو وهزارهت بۆ ماوهیهكی دیاریكراو، وهك میلاك بۆ ئهم زانكۆیانه بخوازرێن، و زانكۆ تایبهتهكهش ئهو موچهو تهرخانكراوهكانی له یاساو پێڕهوو رێنماییهكان دهقیان لهسهر كراوه له ئهستۆ دهگرێت و ماوهی خزمهتیان لهم زانكۆیانهدا بۆ مهبهستی سهرمووچه و بهرزكردنهوهی زانستی، بۆیان ههژمار دهكرێت. پێنجهم: ئهنجومهنی بهش یان لقی زانستی ئهم ئهركانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێت: 1- راسپاردنی ئهندامانی دهستهی وانهگوتنهوهو وانهبێژ و هونهری و داوهتكردنی پرۆفیسۆری زائر بهو ئاستهی كهوا بهش پێویستی پێیانه. 2- بڕیاردانی پرۆژهی ئهو توێژینهوه زانستیانهی كهوا له لایهن ئهندامانی بهش یان لق پێشكهشكراون. 3- راسپاردن به دهستگرتنی دانان و وهرگێران و بڵاوكردنهوهو توێژینهوهی زانستی و گرینگیدان به توێژینهوهی قوتابیان ودابینكردنی پێداویستیهكانی جێبهجێكردنیان. 4- جێبهجێكردنی بڕیارهكانی ئهنجومهنی زانكۆ یان كۆلێژ كه له لایهن ڕاگرهوه بۆی ڕهوانهكراوه. 5- پێكهێنانی لێژنهی زانستی و پهروهردهیی بهپێی پێداویستی بهش. 6- بهدواداچوونی پێشكهوتنه زانستی و تهكنیكیهكان و ئاراستهكردنی ئهندامانی دهستهی وانهگوتنهوه بۆ نوێكردن و پێشخستنی پرۆگرامهكانی خوێندن. 7- ساڵانه ههڵسهنگاندنی باری زانستی بهش و كاركردن بۆ بههێزكردنی. ترصین 8- پێشنیاركردنی پلانێك بۆ لێهاتووكردن و پێشخستنی میلاكاته زانستی و كارگێریهكان. شهشهم: ئهنجومهنی بهش یان لق بۆی ههیه ههندێك دهسهڵاتهكانی خۆی به سهرۆكهكهی راسپێرێت.
ماددهی سی و پێنجه$م: یهكهم/ وهزیری داد دوای دهركردنی فهرمانی ههرێمی به دامهزراندن ئهو دادگابه دیاری دهكا كه دادوهره$كه كاری تێدا دهكا. دووهم/ دادوهر تا ئهو سوێنده لهبه$رده$م سهرۆكی ههرێمدا نهخوا كاره$كهی دهست پێ ناكا (سوێند بهخودا دهخۆم كه له نێوان خهڵكیدا دادپهروهرانه حوكم بده$م به ئهمانهت و به دهسپاكی و بێ لایهنی یهوه یاسا جێ بهجێ بكهم).
ماددهی سی و نۆزده$یهم: یهكهم: پۆله$كانی (أصناف) دادوهران و سنووری مووچهی ههر پۆلێك بهم جۆره$ دهبێ: پۆل مووچه به دینار ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ یهكهم 520 ـ 590 دووهم 460 ـ500 سێیهم 380 ـ435 چواره$م 310 ـ370 دووهم: دادوهری له پۆلێكهوه بۆ پۆلێكی تر لهسهر خواستێك كه دهیدا به وهزیری داد و به بڕیاری ئهنجوومهنی دادوهری بهرزده$كرێتهوه بهمه$رجێك كه مووچهكهی گهیشتبێته$ ڕاده$ی ههره$نزمی ئهو پۆله$ی بۆی بهرزده$كرێتهوه. سێ یهم: دهبێ وهزاره$تی داد له كاتی پێشكهشكردنی خواستی پۆله$به$رزی یهكدا ڕای ههریهكێ له دادگای پێداچوونهوهو سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوه و سهرۆكایهتی دهستهی سهرپهرشتكارانی داد لهباره$ی لێهاتوویی دادوهره$كه و شیانی بۆ پله$به$رزی وهربگرێ. چواره$م: وهزاره$تی داد خواستهكه لهگهڵ ئهو ڕایهدا كه له بڕگهی (سێ یهم)ی ئهم مادده$یهدا باسكراوهو لهگهڵ ڕای خۆیشی دا دهدا به ئهنجومهنی دادوهری. پێنجه$م: ئهنجومهنی دادوهری له ههڵسهنگاندنی شیانی دادوهره$كه بۆ پله$به$رزیپشت دهبه$ستێ بهو رایانهی له برگهی (سێ یهم و چواره$م)ی ئهم مادده$یهدا دیاری كراوون و راپۆرته$كانی ساڵانهی سهرۆكهكانی و راپۆرته$كانی سهرپهرشتكارانی داد و ئهو حوكمانهی دادوهره$كه له دهركردنیادا كۆششێكی باشی نواندووه یا بیروڕای یاسایی ئهوتۆی تێدا دهربڕیوون و دهریده$خهن كه دهیخوێنێتهوه و ئاگاداری چالاكی یاسا زانی و دادوهری یهو ئهوسا ئهگهر پهسهندكرا بڕیاری پۆله$به$رزی بۆ دهرده$كا و به پێچهوانهشهوه پۆله$ بهرزی یهكهی بۆ ماوهیهك كه لهشهش مانگ كهمتر نهبێ به بڕیارێكی هۆداری بنبڕ (مسبب و بات) كه دهبێ پێیڕا بگهیهنرێ دوا دهخا.
ماددهی شهشهم : یهكهم: ئهرك و فرمان وئیش وتایبهتییهكان و پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕۆ دیار دهكرێت . دووهم: وهزیر بۆی ههیه، بهڕێوهبهرایهتی یان بهش یان هۆبه بهپێی پێویستی وهزارهت بكاتهوه یان یهكیان بخات یان ئیلغایان بكات.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكنی بەرامبەریانه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی- عێراق. ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان. وهزارهت: وهزارهتی مافی مرۆڤ. بهڵگهنامهكانی مافی مرۆڤ: جارنامهی جیهانیی مافی مرۆڤ و ههردوو پهیمانه نێودهوڵهتییهكان و پرۆتۆكۆله پاشبهندهكانی و بهڵگهنامه و رێككهوتنامهكانی دیكهش كه پهیوهندییان به مافی مرۆڤهوه ههیه و لهگهڵ دابو دهستوور و مهبادیئی كۆمهڵگهی كوردستاندا دهلوێ و دهگونجێ.
ماددهی دووهم: ئهم وهزارهته وهدیهێنانی ئهم ئامانج و ئهرك و فرمانانه دهگرێته ئهستۆ. 1- راوێژ و رای خۆی دهربارهی مافی مرۆڤ و دهخاته بهردهم ئهنجومهنی وهزیران و ههموو لایهنه رهسمی و غهیره رهسمییهكانی ههرێم. 2- بڵاوكردنهوهی رۆشنبیری تایبهت به مافی مرۆڤ و وهئاگاهێنان و چاوكردنهوهی ههموو چین و توێژهكانی كۆمهڵگهی كوردستان لهم رووهوه، ههروهها، كۆشش كردن له پێناو چهسپاندن و ریشاژۆكردنی ماناكانی لێبووردهیی و هاوكاری كۆمهڵایهتی و دابودهستوور و دروشمی كۆمهڵگهی مهدهنیدا. 3- لهبهر رۆشنایی بهڵگهنامهكانی مافی مهدهنی سیاسی و ئابووری و كهمهڵایهتی و رۆشنبیری مرۆڤ وبەلگەنامەو رێكهوتننامهی دیكهش كه پێوهندیان به مافی مرۆژهوه ههیه و لهگهڵ دروشم و دابودهستووری كۆمهڵگهی كوردستاندا له بارهوه دهگونجێ، دراسهتنامه و لێكۆڵینهوهی دهوری له مهر چۆنێتی چاكتر كردنی ههڵومهرجی مافی مرۆڤ و چۆنێتی بههێز كردن و رێزدار كردنی یهوه ئاماده دهكات. 4- مراوقهبهی ههموو یاسكارییهكی نیشتمانی دهكا تا دڵنیا بێ لهوهی كه لهگهڵ سهرهتاكانی مافی مرۆڤ و ئازادییه بنیچهكانیدا له باربن. 5- ههڵسهنگاندنی رهفتاری دام و دهزگا رهسمی و غهیره رهسمییهكانی بۆ ئهوهی بزانێ تا چهند ئیلتیزامیان به حوكمهكانی بهڵگهنامهگهلی تایبهت به مافی مرۆڤهوه کردووه، لهو رووهوه راپۆرت بۆ سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران پێشكهش دهكات. 6- سهردان و پشكنینی بهنزینخانه و جیگاكانی دهستبهسهر و گیراوهكان به شێوهیهكی دهوری و ئاماده كردنی راپۆرت له بارهی بارودۆخی بهندی و گیرا وو دهستبهسهرهكانهوه. 7- هاوكۆمهكی لهگهڵ رێكخراوهكانی خهمخۆرری مافی مرۆڤ و حزبگهلی سیاسی و كۆمهڵهی ئابووری و كۆمهڵایهتی و هزری و ههموو هاوڵاتیانیش له ههرێمدا، به جۆرێكی ئهوتۆ كه به سهلامهتی رێكهوتننامه نێودهوڵهتییهكان و، یاساكارییهكانی تایبهت به مافی مرۆڤ له ههرێمدا مسۆگهر بكرێ. 8- به هاوكۆمهكی و به تەگبیر لهگهڵ رێكخراوه نێو دهوڵهتیه پهیوهندیدارهكان و لایهنه پهیوهندی دارهكاندا و له بواری مافی مرۆڤدا دهكهوێته چالاكی و ئهو پێشێلكاری و رهفتاره نامرۆڤاییانهش دهخاته روو كه دهرههق به گهلی كوردستان بهرپا دهكرێ. 9- لهمهر حهقیقهتی بارودۆخی مافی مرۆڤ و بزاڤی وهزارهتهكهش، لهم رووهوه، ساڵانه راپۆرت ئاماده دهكا و پێشكهش به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران و ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی- عێراقی دهكات.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: نابێت هیچ كهسێك به زۆرهكی بۆ چارهسهری بخرێته یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی تهنها به ڕهزامهندی پزیشكی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونییهوه نهبێت، ئهمهش له كاتی بوونی نیشانهی ڕوون كه بهڵگه بدات لهسهر بوونی نهخۆشیێكی دهروونی سهخت كهوا چارهسهركردنی پێویست به چوونهژوورهوهی یهكێك له دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی دهكات ئهویش لهم دوو حاڵهتهی خوارهوه: 1- ئهگهری تێكچوونێكی سهخت و نزیك بۆ حاڵهتی دهروونیی. 2- ئهگهر ئاكارهكانی نهخۆشیه دهروونیهكه ببنه مایهی ههڕهشهیهكی ڕاستهقینهو نزیك بۆ سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی نهخۆش یان سهلامهتی یان تهندروستی یان ژیانی كهسانی تر. لهم دوو حاڵهتهشدا پێویسته نهخۆش چوونهژوورهوهی دامهزراو بۆ وهرگرتنی چارهسهریی پێویست ڕهتبكاتهوه بهمهرجێك كهسوكارو بهرێوهبهری دامهزراوو لێژنهی تهندروستیی دهروونی له پارێزگا له بڕیاری چوونهژوورهوهی بهزۆرهكی نهخۆش له ماوهی بیست و چوار كاتژمێر له چوونهژوورهوهی ئاگادار بكرێنهوه هاوپێچ لهگهڵ راپۆڕتێك كه ههڵسهنگاندنی باره تهندروستییهكهی لهخۆ بگرێت. دووهم: پزیشكی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی له نهخۆشخانهكانی دامهزراوه تهندروستیهكان، بۆی ههیه ئهگهر بینی حاڵهتی نهخۆشه دهروونیهكه دهبێته مایهی مهترسی بۆ سهر خۆی یان كهسانی تر، بڕیار بدات له یهكهیهكی چارهسهری داخراودا دابنرێت بۆ ماوهیهك له (7) رۆژ تێپهڕ نهكات به مهرجێك لهم ماوهیهدا نهخۆشهكه بخرێته بهردهم لێژنهیهكی پزیشكی پسپۆڕ بۆ مهزهندهكردنی باری نهخۆشییهكهی. سێیهم: ئهو یهكه چارهسهرییه داخراوهی ئامرازهكانی چارهسهری خۆپارێزی و سڵهمێنهوهی تێدایه گرتنهبهری رێكاری گونجاو بۆ جێبهجێكردنی ئهوهی له بهندی (دووهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه له ئهستۆ دهگرێت و بۆی ههیه پشت به پۆلیس ببهستێت ئهوانیش لهسهریانه رێكاری پێویست بگرنهبهر.
ماددهی پهنجا و پێنجهم: لیژنهی كاروباری دادوهران كه به پێی ئهم یاسایه پێكهاتووه لهو داوای دابینكردنی رێك و پێكییهدا (الدعوی الانضباطیه) كه دژ به دادوهرێك دهكرێ یهكێ لهم سزایانه دهدا: یهكهم: ئاگاداركردن كه ئهنجامهكهی دواخستنی زیاده وپله بهرزی دادوهر دهبێ بۆ ماوهی شهش مانگ. دووهم:دواخستنی پلهبهرزی یا زیاده یا ههردووكیان بۆ ماوهیهك كه له ساڵێك كهمتر نهبێ و له سێ ساڵ زیاتر نهبێ لهڕۆژی بڕیارهكهوه ئهگهر ماوهی یاسایی پلهبهرزی تهواو كردبێ وئهگهر نا لهڕۆژی تهواو كردنییهوه. سێیهم: كۆتایی پێ هێانی خزمهت: ئهم سزایه وهختێك بهسهر دادوهردا دهدرێ كه حوكمێكی بنبڕ (بات) بهسزادانی له دادگایهكی پهیوهندارهوه دهركرابێ سهبارهت به كردارێكی كه لهگهڵ شهرهفی فرمانی دادوهریدا ئهنگونجێ یا ئهگهر له ئهنجامی دادگایی كردنیدا لهلایهن لیژنهكهوه سهلمێنرا ئهو دادوهره به كهڵكی بهردهوام بوون له خزمهتی دادوهردیدا نایهت.
ماددهی پهنجا وشهشهم: یهكهم: ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیهخزمهتی دادوهری پۆلی چوارهم به بڕیارێكی هۆدار بهوهی به كهڵكی دادوهری نایهت و به فهرمانێكی ههرێمی كۆتایی پێ بێنێ یا بیگوێزێتهوه بۆ فرمانێكی شارستانی (مدنی). دووهم: ئهوهی به پێی ئهم یاسایه كۆتایی به خزمهتی دههێنرێ ئهگهرێتهوه بۆ دادوهری بهڵام دهكرێ فرمانێكی شارستانیدا دابمهزرێنرێ.
ماددهی پهنجاو نۆیهم: وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه مافی ئهوهیان ههیه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی راگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووت له بڕیارهكهی لیژنهی كاروباری دادوهران بدهن و دهستهی فراوانیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری وهزیری داد ونوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكا بۆ گوێ گرتن له قسهیان و ئهوسا بڕیاری پهسهندكردنی بڕیارهكهی لیژنه یا ههڵوهشاندنهوهی یا گۆڕینی دهدا و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕ (بات) دهبێ.
ماددهی ههشتهم: ئهم یاسایه، له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوه و دهربڕینانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم: دهسته: دهستهی گشتی له ههرێم بۆ ناوچه ناكۆكی لهسهرهكان. سێیهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی دهسته. چوارهم: سهرۆك: سهرۆكی دهسته. پێنجهم: ناوچه ناكۆكی لهسهرهكان: ئهو ناوچانهن كه له كوردستان ـ عێراق به پێچهوانهی واقعی مێژوویی و جوگرافی دابڕێنراون و رێكارهكانی بهعهرهب كردن و گۆڕینی ناسنامهی نهتهوهیی لهلایهن رژێمی بهعسهوه دهیانگرێتهوه.
المادة الثالثة والخمسون الإبلاغ تتولى الأمانة العامة لجامعة الدول العربية إبلاغ الدول العربية بكافة النواحي الإجرائية المتعلقة بهذه الاتفاقية 0 حررت هذه الاتفاقية في مدينة 0000000 يوم 00000000ه الموافق 0000000م
ماددهی دهیهم: ئهگهر لێژنهی پزیشكی پسپۆڕ بینی كهوا نهخۆش مایهی مهترسیه بۆ سهر خۆی یان كهسانی تر ئهوا بۆی ههیه راسپارده بكات بهوهی بخرێته یهكهیهكی پزیشكی چارهسهركاریی داخراو بۆ ماوهیهك زۆرهكهی (30) سی رۆژ دهبێت به مهرجێك راسپاردهكه بخرێته بهردهم دادوهری لێكۆڵینهوهی تایبهتمهند له ماوهی (72) حهفتاو دوو كاتژمێر له دهركردنی بڕیاری ڕهزامهندی لهسهر دانانی بۆ چارهسهركردن.
ماددهی شهست وحهوتهم: ئهم یاسایه لهڕۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی شهست و پێنجهم: كار بههیچ دهقێكی تر ناكرێ كه لهگهڵ ئهم یاسایهدا ناكۆك بێ.
ماددهی شهست و چوارهم: وهزیری داد بۆی ههیه رێنمای بۆ ئاسانكردنی جێ بهجێ كردنی ئهم یاسایه دهربكا.
ماددهی شهست وشهشهم: دهبێ وهزیره پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ بهجێ بكهن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة