المواد القانونية

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌نجوومه‌ن تایبه‌ته‌ به‌و كار و ئه‌ركانه‌ی خواره‌وه‌: 1. پیاده‌ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاسا و بڕیارو پێره‌وه‌ تایبه‌تی یه‌كانی به‌ خانه‌نشینی شه‌هیدانی بزوتنه‌وه‌و‌، ئه‌وانه‌ی له‌ ئه‌نجامی به‌شداری كردن تێی دا توشی كه‌م ئه‌ندام بوون، هه‌روه‌ها ئه‌و یاسا و بڕیارانه‌ش كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ كاروباریانه‌وه‌ هه‌یه‌. 2. پێشنیاز كردنی هه‌موار كردنی یاساكان بۆ په‌ره‌پێدانی یاسای ده‌زگا، یاساو بڕیاره‌كانی كه‌ په‌یوه‌ندیدارن به‌ كارو باره‌كانی و به‌رز كردنه‌وه‌یان بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 3. دانانی سیاسه‌تی گشتی بۆ گه‌شه‌ پێدانی ده‌ستكه‌وته‌كانی ده‌زگا و وه‌به‌رهێنانی له‌ ناو چوارچێوه‌ی ئامانجه‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌كان و سه‌رپه‌رشتی كردنی جێبه‌جێ كردنیان له‌ لایه‌ن فه‌رمانگه‌كانی ده‌زگاكه‌وه‌. 4. سه‌لماندنی بوودجه‌ی گشتی ده‌زگا و ژمێركاری كۆتایی و ئه‌نجامدانی گوێزانه‌وه‌ و هه‌موار كردنی به‌ پێی یاسا كار پێكراوه‌كان. 5. دانانی میلاكی ده‌زگاو هه‌موار كردنه‌كانی. 6. ئه‌نجام دانی كه‌م كردنه‌وه‌ و مه‌زات كردنه‌كان و بڕیاردان له‌سه‌ر به‌ڵێننامه‌ وقۆنته‌رات و خۆ به‌ستنه‌وه‌ی دارایی له‌ نێو بازنه‌ی بودجه‌ی سه‌لمێندراویدا. 7. دانانی به‌خشینی ده‌رماڵه‌ به‌ فه‌رمانبه‌ره‌ كارامه‌كان له‌ فه‌رمانگه‌كاندا یا ئه‌وانه‌ی به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی پێی سپێردراون، له‌گه‌ڵ شاره‌زا نێردراوه‌كان دا به‌ مه‌رجێك له رێژه‌ی‌ 201% مووچه‌كانیان پتر نه‌بێ، به‌خشینی ده‌رماڵه‌ كه‌ له‌ رێژه‌ی 70% ی مووچه‌كانیان پتر نه‌بێ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌نجامدانی كاری زێده‌ له‌ دوای ده‌وامی ره‌سمی روویان لێ ده‌نرێ. 8. پێكه‌وه‌نانی چه‌ند لیژنه‌یه‌ك بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ كاروباری هه‌مه‌جۆری ده‌زگاكه‌و بۆیشی هه‌یه‌ پشت به‌ شاره‌زایان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگا ببه‌ستێ به‌رامبه‌ر به‌ كرێ یه‌كی وا كه‌ ئه‌نجومه‌ن بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات. 9. چاودێری كردنی شیاندنی منداڵانی شه‌هیدان، له‌ وانه‌ی كه‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر موعاناتیان هه‌یه‌، كه‌ له‌ ئه‌نجامی باری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی خێزانی و له‌ ئاكامی نه‌مانی دایك و باوك یاخود یه‌كێكیان له‌لایان خولقاوه‌. 10. چاودێری كردن و شیاندنی كه‌م ئه‌ندامانی بزووتنه‌وه ‌له‌ ناو پێشمه‌رگه‌دا و، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ باره‌ی ژیانیان و ئاماده‌كردنی ئاماركردنێكی تایبه‌ت پێیان و دانانی نه‌خشه‌ بۆ راهێنان و چاودێری كردن و شیاندنیان و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی ته‌ندروستی و كۆمه‌ڵایه‌تی و رۆشنبیری یان به‌ دروستكردنی مه‌ڵبه‌ندی تایبه‌تی یان سوود وه‌رگرتن له‌ مه‌ڵبه‌ند و په‌یمانگای تایبه‌ت به‌ فه‌رمانگه‌كانی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی و رێكخراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و رێكخراوه‌ مرۆڤایه‌تی یه‌كان كه‌ هه‌مان ئامانجیان هه‌یه‌ و مافی پیشه‌یی یان له‌ وه‌رگرتن به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ تایبه‌ته‌كان دا پێ بدرێ. 11. پێشنیاز كردنی دامه‌زراندنی فه‌رمانبه‌ر بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌نجومه‌نیش بۆی هه‌یه‌ به‌رزیان بكاته‌وه‌ و بیان گوازێته‌وه‌ و واز هێنانیان لێ قبوول بكات و خانه‌نشینیان بكات و به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی بیان سپێرێ و سزایان بدات و له‌ كاریان لابدات و به‌لێنكاری له‌گه‌ڵ پسپۆر و شاره‌زایان و ته‌كنیكاران ببه‌ستێ بۆ كاركردن له‌ ده‌زگاكه‌دا. 12. دانانی راپۆرتێكی ساڵانه‌ له‌ باره‌ی كار و ئه‌ركه‌كانی ده‌زگا و به‌رز كردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ باره‌ی پوخته‌ی چالاكییه‌كانی ده‌زگا و راپه‌راندنی كاره‌كانی و كێشه‌ و راو پێشنیازه‌كانی. 13. ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ لقه‌ فرمانگه‌ بۆ ده‌زگاكه‌ له‌ یه‌كه‌كانی به‌رێوه‌بردن دا بكاته‌وه‌ و به‌ش و هۆبه‌ له‌ نوێ دابنێ و لێكیان بدات و هه‌ڵیان وه‌شێنێته‌وه‌ به‌ پێی پێویست له‌گه‌ڵ دانانی سنوورێك بۆ كار و ئه‌ركه‌كانی و پسپۆرییه‌كانی به‌ پێی رێنماییه‌كانی خۆی. 14. ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی بدا به‌ سه‌رۆكی ده‌زگا و به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتی یه‌كانی.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌زگایه‌كی گشتی داده‌مه‌زرێ كه‌ تایبه‌ت بێ به‌ كاروباری شه‌هیده‌كانی بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی كوردستانی عێراق و به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ئه‌نجامی تێدا به‌شدار بونیان تووشی كه‌م ئه‌ندامی بوون پێی ده‌گوترێ ده‌زگای گشتی شه‌هید.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌وه‌ی رووی لێنراوه‌ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران سه‌رپه‌رشتی ده‌زگاكه‌ بكات، سه‌رۆكایه‌تی دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات له‌ كاتی ئاماده‌ بوونی له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌دا.

دووەم

دووەم:ئەوجەژنانەی دادێن بە جەژنی فەرمی بۆ ‌ئێزدییەکان لە هەرێمدا دادەنرێن: 1.جەژنی جەمایێ لە ‌حەوتی (7)ی مانگی تشرینی یەکەمی زاینیەوە تا وەکو سێزدە (13)ی لە هەموو سالێکدا. 2.جەژنی چلەی هاوین لە سی و یەکی (31)ی مانگی تەمموزەوە تاوەکوو دوو (2)ی مانگی ئابی زایینی لە هەموو ‌‌ساڵێکدا . 3.جەژنی رۆژووی ئێزدییەکان کە رێکەوتی یەکەمین رۆژی هەینییە لە مانگی کانوونی یەکەم بە سالنامەی رۆژهەڵات .

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: ده‌سته‌ی گشتی ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات: یه‌كه‌م: راستاندنی بودجه‌ و حسابكاری دوماهی. دووه‌م: گفتوگۆ كردن و بڕیاردان له‌سه‌ر راپۆرتی ئه‌نجوومه‌ن. سێیه‌م: چاوپیاخشاندنی ئه‌و پێشنیارانه‌ی كه‌ له‌ باره‌ی هه‌مواركردنی یاسایی سه‌ندیكاوه‌ پێشكه‌ش ده‌كرێن. چواره‌م: بڕیاردان له‌سه‌ر پێره‌وی ناوخۆ و هه‌مواركردنی.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م : ئامانجی ئه‌نجومه‌ن به‌ دێهێنانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: یه‌كه‌م : سه‌یركردنی كێشه‌ كارگێڕییه‌كان. دووه‌م: زامنكردنی یه‌كێتی یاسادانان. سێیه‌م: یه‌كگرتنه‌وه‌ی بنچینه‌ی داڕشتنی یاسادانان و زاراوه‌ وده‌سته‌واژه‌ی یاسایی له‌ هه‌رێمدا.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: دادگاكانی مه‌ده‌نی له‌مانه‌ پێكدێن: یه‌كه‌م: دادگای پێداچوونه‌وه‌. دووه‌م: دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌. سێیه‌م: دادگاكانی تاوان. چواره‌م: دادگاكانی به‌رایی. پێنجه‌م: دادگاكانی نه‌وجه‌وانان. ش ه‌شه‌م: دادگاكانی باری كه‌سایه‌تی. حه‌وته‌م: دادگاكانی كه‌تن. هه‌شته‌م: دادگاكانی كار. نۆیه‌م: دادگاكانی لێكۆڵینه‌وه‌. ده‌یه‌م: دادگاكانی مادده‌كانی كه‌سایه‌تی بۆ مه‌سیحیه‌كان و ئێزدیه‌كان و ئاینه‌كانی تر.

دووەم

دووەم: 1ـ قائمقام و بەڕێوەبەری ناحیەكانی كوردستان ـ عێراق بە هەمان ئەو مەرج و پلە و ئەرك و دەسەڵاتانەی لە یاسای پارێزگاكان دەق نووس كراون بە زۆرینەی ڕەهای ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان ـ عێراق پەسەند دەكرێن لە ماوەی (15) رۆژ دوای پێشكەش كردنی ناوی یەك پاڵێوراو لەلایەن پارێزگار. 2ـ ئەگەر پاڵێوراوەكە زۆرینەی پێویستی بە دەست نەهێنا، پارێزگار لە ماوەی (15) رۆژدا ناوی كاندیدێكی تر بە هەمان میكانیزم رەوانەی ئەنجومەنی پارێزگا دەكات، ئەو میكانیزمە بەردەوام دەبێت تا كاندید دەنگی پێویست بەدەست دێنێ. 3ـ ناوی پەسەندكراو لە رێگەی پارێزگا بەرز دەكرێتەوە بۆ وەزارەتی ناوخۆ بە مەبەستی بەرزكردنەوەی بۆ ئەنجومەنی وەزیران بۆ دەركردنی فەرمانی دامەزراندن لە ماوەی (15) رۆژ لە رۆژی پەسەندكردنی.

مادده‌ی بیست و چواره‌م:

مادده‌ی بیست و چواره‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم دووباره‌ چاو بخشێنێته‌وه‌ به‌و بڕیارو رێنماییانه‌ی تایبه‌تن به‌ تۆڕی چاودێریی كۆمه‌ڵایه‌تی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ مه‌به‌ستی كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی بێكاری و هه‌ژاریی.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانی جێ به‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكا.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكات.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م:

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم كار بكات بۆ دابینكردنی بڕه‌ پاره‌ی پێویست (سیوله‌ نقدیه‌) له‌ لایه‌ن به‌نكه‌ حكومیه‌كانه‌وه‌ بۆ مسۆگه‌ركردنی سه‌رفكردنی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رو خانه‌نشینان له‌ كاته‌ دیاریكراوه‌كانیاندا.

مادده‌ی بیسته‌م:

مادده‌ی بیسته‌م: به‌ مه‌به‌ستی هاندانی گواستنه‌وه‌ی فه‌رمانبه‌ران له‌ كه‌رتی گشتی بۆ كه‌رتی تایبه‌ت (و رێنوێنیكردنی میلاكی حكومی):- یه‌كه‌م: له‌ حاڵه‌تی ڕه‌زامه‌ندی فه‌رمانبه‌ر له‌سه‌ر ده‌ست هه‌ڵگرتن له‌ فه‌رمانبه‌رێتیه‌كه‌ی و گواستنه‌وه‌ی بۆ كه‌رتی تایبه‌ت، ئه‌وا ئه‌و فه‌رمانگه‌یه‌ی لێی گواستراوه‌ته‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ سه‌رفكردنی نیوه‌ی مووچه‌كه‌ی بۆ ماوه‌ی (5) ساڵ سه‌رباری داهاته‌كه‌ی له‌ كاره‌ نوێیه‌كه‌. دووه‌م: سه‌رجه‌م مافه‌ خانه‌نشینیه‌كانی فه‌رمانبه‌ر ده‌گواسترێته‌وه‌ بۆ بیمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌ی له‌ كه‌رتی تایبه‌تدا به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و هه‌مواركراوه‌ كارپێكراوه‌كانی له‌ هه‌رێمدا. سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م مادده‌یه‌و دیاریكردنی ستانده‌رو مه‌رجه‌كانی ده‌ربكات.

مادده‌ی پازده‌م

مادده‌ی پازده‌م: به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری سه‌ندیكا، ئه‌نجومه‌نێك ده‌یگرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ پێك دێ له‌: یه‌كه‌م: نه‌قیب ومه‌رجه‌ ماوه‌یه‌ك ده‌ستی دابێته‌ كاره‌كه‌ی كه‌ له‌ (12) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. دووه‌م: هه‌شت ئه‌ندام ودوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌وانه‌ی ماوه‌ی ده‌ستدانه‌ پیشه‌كه‌یان له‌ (8) ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: ژماره‌ی ده‌نگه‌ ڕاسته‌كان له‌ بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن به‌سه‌ر ئه‌و كورسیانه‌دا دابه‌ش ده‌كرێن كه‌ بۆ ئه‌و بازنه‌یه‌ ته‌رخانكراون بۆ چنگ كه‌وتنی دابه‌شكاری هه‌ڵبژاردن. دووه‌م: ده‌نگه‌ راسته‌كانی كه‌ لیسته‌كه‌ له‌ بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن چنگی كه‌وتوون كۆ ده‌كرێنه‌وه‌و دابه‌شی دابه‌شكاری هه‌ڵبژاردن ده‌كرێت بۆ ده‌ستنیشان كردنی ژماره‌ی ئه‌و كورسییانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌و لیسته‌ ته‌رخانكراوه‌. سێیه‌م: ئه‌و كورسیانه‌ی ده‌مێننه‌وه‌ به‌ پێی مایه‌وه‌ی به‌هێزتر دابه‌ش ده‌كرێن به‌ ڕێژه‌ی ئه‌و كورسیانه‌ی كه‌ چنگی كه‌وتوون.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: به‌رده‌وامبوون له‌ دابینكردنی پێشینه‌ی هاوسه‌رگیریی به‌ بڕی (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار. دووه‌م: بڕه‌ پاره‌ی سه‌رفكراو وه‌ك پێشینه‌ی هاوسه‌رگیریی بۆ منداڵانی شه‌هیدو ئه‌نفالكراوان، وه‌ك به‌خشینێك كه‌ ناگه‌ڕێته‌وه‌، هه‌ژمار ده‌كرێت.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (50.000.000.000) په‌نجا ملیار دینار بۆ پرسی كۆچكردن و كۆچپێكراوان ته‌رخان ده‌كرێت.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: ده‌سته‌یه‌ك له‌ وه‌زاره‌ت داده‌مه‌زرێت پێی ده‌گوترێ (( ده‌سته‌ی باڵای عیاده‌ پزیشكیه‌كانی میللی و راوێژكاری)) و له‌ مانه‌ پێكدێ:- یه‌كه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت / سه‌رۆك دووه‌م: به‌رێوه‌به‌ری گشتی كار و باری پزیشكی / جێگری سه‌رۆك. سێیه‌م: به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت / ئه‌ندامن. چواره‌م: فه‌رمانبه‌ری ژمێریاری / ئه‌ندام . پێنجه‌م: فه‌رمانبه‌ری یاسایی / ئه‌ندام . شه‌شه‌م: فه‌رمانبه‌ری كارگێری / ئه‌ندام .

مادده‌ی سێزده‌م:

مادده‌ی سێزده‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (65.000.000.000) شه‌ست و پێنج ملیار دینار وه‌ك كۆمه‌كی كشتوكاڵیی ته‌رخان ده‌كرێت و وه‌زیری كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی بڕه‌ پاره‌ ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌بێت به‌ مه‌به‌ستی پڕكردنه‌وه‌ی پێداویستیه‌كانی هه‌رێم به‌مه‌رجێك بۆ مه‌به‌ستی تر لێكگواستنه‌وه‌ی (مناقله‌) تیادا نه‌كرێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة