المواد القانونية

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌م ئیش و كارانه‌ی خواره‌وه‌ به‌جێ دێنێ: 1. ئیقرار كردنی پلانگه‌لی پێویست بۆ به‌ره‌و چاكتربردنی به‌رنامه‌ی (المناهج) و دنه‌دانی بزاڤی كتێبدانان و لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی و وه‌رگێران له‌ زانكۆ گه‌ل و په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كاندا. 2. دانانی پلانگه‌لی پێویست بۆ چاودێری (رعایه‌)ی زانستی و ئه‌كادیمی له‌ هه‌رێمدا. 3. كۆشش بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی سه‌ویه‌ی زانستیی كادیری فێركاری، له‌بواری فێركردنی باڵادا، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی ئاماده‌كردنی زاناو هزرمه‌ند ئوستادی زانكۆ و موده‌ریس و شاره‌زایانی پسپۆر له‌ رۆڵه‌كانی هه‌رێم، له‌گه‌ڵ خزمه‌تكردنی لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی و چاودێری كردن و دنه‌دان و پشتگیریكردنی خاوه‌ن به‌هره‌ی جوانكاری و نوێكاری، هه‌روه‌ها هه‌وڵدان بۆ فه‌راهه‌مكردنی ئامرازو هۆكاری هونه‌ری و ئه‌ده‌بی و ماددی كه‌ ببنه‌ پاڵپشت بۆ لێكۆڵه‌رو داهێنه‌رو جوانكاران تا بتوانن به‌ دڵنیایی و پڕ باوه‌ڕه‌وه‌ ئه‌رك و فرمانی زانستیی خۆیان ببه‌نه‌ سه‌ر. 4. داننان به‌ دامو ده‌زگا زانكۆیی و زانستییه‌ عه‌ره‌بی و بیانیه‌كانداو، ئیقرار كردنی بنه‌ماكانی هاوسه‌نگ كردنی نمره‌و بڕوانامه‌ زانستییه‌كانیان. 5. دیاركردنی بنه‌ما گشتیه‌كانی وه‌رگرتنی قوتابیان له‌ زانكۆ و په‌یمانگاكاندا. 6. پێشنیازی دامه‌زراندنی زانكۆ له‌ هه‌رێمدا و، ئیلغا كردن یان تێكه‌ڵ كردن یان گواستنه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌ زانكۆكان. 7. كردنه‌وه‌ی كۆلیژ یان په‌یمانگای نوێ له‌ هه‌رێمدا. 8. رێكخستنی هاریكاری رۆشنبیری و زانستی له‌گه‌ڵ لایه‌ن و زانكۆ و دامو ده‌زگای دیكه‌ی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا. 9. چاودێریكردنی (رعایه‌) ئه‌و قوتابی و ئوستاد لێكۆڵه‌رانه‌ی ده‌نێردرێنه‌ هه‌رێمی كوردستان یان له‌ هه‌رێمه‌وه‌ ده‌نێردرێنه‌ ده‌ره‌وه‌، هه‌روه‌ها زامنكردنی پێداویستی زانستی و كۆمه‌ڵایه‌تییان، به‌ هاو كۆمه‌كی له‌گه‌ڵ دایه‌ره‌ پێوه‌ندیداره‌كانی عێراقیدا بۆ یاریده‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ دێن و، به‌هاو كۆمه‌كیش له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق و كاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌ته‌ خانه‌ خوێكان (الدول المضيفة ) بۆ یاریده‌ی ئه‌وانه‌ی ده‌نێردرێن بۆ ده‌ره‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، به‌رپرسه‌ له‌ ئاڕاسته‌كردنی ئیش و كاره‌كانی و سه‌رپه‌رشتی و ریقابه‌كردنی چالاكیه‌كانی. رێنمایی و بڕیارو فه‌رمانگه‌لیش ده‌رباره‌ی هه‌موو شتێ پێوه‌ندی به‌ ئه‌رك و فرمانی وه‌زاره‌ته‌كه‌و پێكهاته‌و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و ته‌نزیمی و هونه‌رییه‌وه‌ هه‌بێ له‌ چوارچێوه‌ی حوكمه‌كانی یاسادا له‌ خودی خۆیه‌وه‌ ده‌رده‌چن. به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش به‌رپرسیاره‌ چونكه‌ ئه‌ندامێكی هاوكاری ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یه‌، به‌تایبه‌تیش ئه‌م سه‌ڵاحیاتانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خاته‌ كار: 1. ئیقراركردنی كردنه‌وه‌ی كۆلێژ و په‌یمانگا ته‌قه‌نیه‌كان و، راسپاردنی كردنه‌وه‌ی زانكۆكان و، ته‌سدیقكردنی كردنه‌وه‌ی به‌شی تازه‌، یان گۆڕینی كه‌یانی به‌شه‌كان له‌ رێگه‌ی لێك جیا كردنه‌وه‌یان، یان تێكه‌ڵكردنیان یان ئیلغاكردنیان، یان به‌رفراوانكردنیان، ئه‌ویش له‌سه‌ر راسپارده‌ی ئه‌نجومه‌ن. 2. پێشنیازی دامه‌زراندنی سه‌رۆكانی زانكۆكان و سه‌رۆكی ده‌زگای په‌یمانگا ته‌قه‌نیه‌كان له‌ هه‌رێمدا. 3. ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر ئیجازه‌پێدانی دامه‌زراندنی زانكۆ و كۆلیژو په‌یمانگه‌ی باڵای ئه‌هلی به‌پێی شه‌رتوشروتێ كه‌ ئه‌نجومه‌ن دیاریان ده‌كات. 4. ئاماده‌كردنی راپۆرتی ساڵانه‌ ده‌رباره‌ی پێداویستیه‌كانی فێركاریی باڵا له‌ هه‌رێمداو به‌رزكردنه‌وه‌ی راپۆرته‌كه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 5. پێشكه‌شكردنی پرۆژه‌ی بوجه‌ی گشتیی زانكۆكان و هه‌یئه‌تی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌تی باڵای پسپۆرییه‌ پزیشكییه‌كان. 6. كرێ و ده‌رماڵه‌ و قه‌ره‌بوو به‌خشش دان به‌ كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ته‌كه‌. 7. وه‌ستاندنی خوێندن به‌ نیمچه‌یی یان به‌ ته‌واوی له‌ زانكۆ و كولێژ و په‌یمانگه‌كاندا بۆماوه‌یه‌ك له‌ (10) ده‌ رۆژ نه‌ترازێ. 8. دانانی رێنماییگه‌لی به‌ركاره‌كی (التعلیمات التنفيذية) كه‌ به‌ زه‌رووری بزانێ بۆ چاره‌سه‌ر كردنی ئه‌و حاڵه‌تانه‌ی كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌م یاسایه‌دا نه‌هاتووه‌. 9. ته‌سدیقكردنی ره‌شنووسه‌كانی ئه‌نجومه‌نگه‌لی زانكۆكان و هه‌یئه‌تی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و هه‌یئه‌تی باڵای پسپۆرییه‌ پزیشكییه‌كان. 10. به‌رێوه‌بردنی هه‌ر كاروبارو بابه‌تگه‌لێ خۆی پێی باش بێ ، له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌ندا تا ئه‌نجومه‌ن گفتوگۆی له‌سه‌ر بكا و رای خۆی له‌سه‌ر ده‌رببڕێت. 11. هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێكی خوَى كه‌ خۆی پێی باش بێ، دةتوانىَ بيدات 12. به‌ بریكاری وه‌زاره‌ت و سه‌رۆكانی زانكۆكان و سه‌رۆكی هه‌یئه‌تی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نیه‌كان و سه‌رۆكی هه‌یئه‌تی باڵای پسپۆرییه‌ پزیشكیه‌كان و به‌رپرسانی دایه‌ره‌ گه‌لی مه‌ركه‌زی وه‌زاره‌ته‌كه‌ی.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: یاریده‌ی وه‌زیر ده‌دات له‌ ئاڕاسته‌ كردنی وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتیی كاروباری ئیداری و دارایی رێكخستندا له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌دا كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: وه‌زیر دوو راوێژكاری ده‌بێ به‌ مه‌رجێ كه‌ پله‌ی زانستییان له‌ ئوستاد یان له‌ ئوستادی یاریده‌ده‌ر كه‌متر نه‌بێ، یه‌كێكیان كاروباری فێركردنی باڵا ده‌گرێته‌ ده‌ست و، ئه‌وی دی كاروباری لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی.

مادده‌ی سیازده‌

مادده‌ی سیازده‌: 1. ده‌شێ له‌ یه‌ك، له‌م دوو دۆخه‌ی خواره‌وه‌دا، هه‌یئه‌ی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی: 2. به‌ بڕیارێكی هۆدار له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌وه‌. 3. به‌ داوایه‌كی نووسراوی هۆدار، سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی گشتی بیده‌ن به‌ ئه‌نجومه‌ن و، ئه‌نجومه‌نیش پێویسته‌ له‌ ماوه‌ی (15) پازده‌ رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی گه‌یشتنی داواكه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا – بانگهێشت بكاو، واده‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی تێدا دیاربكا. 4. له‌ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی هه‌یئه‌ی گشتیدا، ناشێ، له‌و مه‌سه‌لانه‌ زیاتر، كه‌ له‌ به‌رنامه‌ی كاردا تۆمار كراون و، كۆبوونه‌وه‌كه‌یان بۆ سازدراوه‌، هیچی دیكه‌ یه‌كلا بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست وجوار

مادده‌ی بیست وجوار: 1. دارایی سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێت: 2. ئابوونه‌ی ئینتیماو به‌شداربوونی ساڵانه‌. 3. مزی ناوی خۆنوسین. ج.مزی نووسینی نازناوی پسپۆری. د.مزی ئیجازه‌پێدان و تازه‌كردنه‌وه‌ی پیشه‌گوزاریی تایبه‌ت بۆ دام وده‌زگا ته‌ندروستیه‌كان. هـ.مزی ته‌سدیقكردنی راپۆرتگه‌لی پزیشكی. و.سوودی چاپه‌مه‌نیه‌كانی سه‌ندیكا. ز.غه‌رامه‌ی ئه‌و حوكمانه‌ی كه‌ لیژنه‌ی زه‌پتی پارێزگا به‌سه‌ر ئه‌ندامه‌كانیدا ده‌دات ح.دیاری وبه‌خشش وهه‌ر ده‌ستهاتێكی دی. گ.داهاتی یانه‌گه‌لی ومه‌لبه‌نده‌كانی رۆشنبیری وكۆمه‌لایه‌تی بۆ سه‌ندیكا. 2. ئه‌گه‌ر له‌به‌ر بارودۆخێكی نا ئاسایی، ته‌سدیقكردنی بوجه‌ له‌ واده‌ی دیاركراوی خوێدا نه‌كرا، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، كار به‌پێی ده‌روازه‌و به‌شه‌كانی بوجه‌ی پێشتر ده‌كرێ تا بوجه‌ تازةكة ته‌سدیق ده‌كرێ.

مادده‌ی شازده‌:

مادده‌ی شازده‌: سه‌رۆكی زانكۆ ئه‌م سه‌ڵاحییاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1- سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی زانكۆ ده‌كات و بانگهێشتی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات بۆ كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی و نائاساییش، بڕیاره‌كانیشی ده‌خاته‌ به‌ركارو له‌به‌رامبه‌ر هه‌موو لایه‌نێكیشدا نوێنه‌رایه‌تی زانكۆ ده‌كات. 2- به‌پێی حكومه‌كانی یاساو پێرۆ په‌یوه‌ندیداره‌كان و ئه‌و فه‌رمان و رێنمایيانه‌ش كه‌ له‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ ده‌رده‌چن ئیداری كاروباری زانستی و ئیداری و دارایی زانكۆ به‌ڕێوه‌ ده‌بات. 3- به‌پێی یاساگه‌ل و پێرۆ و رێنماییه‌ به‌ركاره‌كانیش ئیداره‌ی ئه‌موالی گواسته‌نی و ناگواسته‌نیش به‌ڕێوه‌ده‌بات. 4- قازانجه‌كانی نووسینگه‌و عیاده‌ی راوێژكاره‌كان دابه‌ش ده‌كا، (40%)ی بۆ زانكۆ ته‌رخان ده‌كاو ده‌خرێته‌ سندوقێكی تایبه‌ته‌وه‌ بۆ به‌ره‌وباشتربردنی بزاڤی زانستی و خزمه‌تی زانكۆ خه‌رج ده‌كرێ و، (60%)یشی به‌سه‌ر كارمه‌نده‌كانیدا دابه‌ش ده‌كرێ. 5- دامه‌زراندنی سه‌رۆكانی به‌ش و لق و یاریده‌ده‌رانی عه‌میده‌كان له‌ كۆلێژه‌كاندا. 6- سه‌رۆكی زانكۆ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ سه‌ڵاحییاتی خۆی بدات به‌ عه‌میده‌كان و یاریده‌ده‌ره‌كانی، یان به‌ هه‌ر كه‌سێ كه‌ خۆی پێی باش بێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌:

مادده‌ی حه‌ڤده‌: سه‌رۆكی زنكۆ سێ یاریده‌ده‌ری ده‌بن، یه‌كه‌میان بۆ كاروباری ئیداری و دارایی، دووه‌میان بۆ كاروباری زانستی و، سێیه‌میان بۆ په‌یوه‌ندیگه‌لی رۆشنبیری و ئه‌كادیمی. ئه‌مانه‌، به‌ پله‌ی به‌ڕێوبه‌ری گشتی، به‌ بڕیاری سه‌ره‌ك وه‌زیران و له‌سه ر پێشنیازی وه‌زیر داده‌مه‌زرێن، ده‌بێ بڕوانامه‌ی دكتۆرایان هه‌بێ و هه‌ر له‌ كه‌میی به‌ مه‌رته‌به‌ی ئوستادی یاریده‌ده‌ر، به‌ مه‌رجێكیش خزمه‌تی زانكۆییان هه‌بێ له‌ حه‌وت ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی هه‌ژده‌:

مادده‌ی هه‌ژده‌: زانكۆ ئه‌نجومه‌نێكی ده‌بێت. ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ هه‌یئه‌تی باڵای زانستی و ئیداری زانكۆ كه‌یه‌و پێكدێت له‌: 1- سه‌رۆكی زانكۆ سه‌رۆك 2- یاریده‌ده‌رانی سه‌رۆكی زانكۆ ئه‌ندامن 3- عه‌میده‌كان ئه‌ندامن 4- دوو ئه‌ندامیش له‌ هه‌یئه‌ی ته‌دریسی زانكۆ كه‌ هه‌یئه‌كه‌ خۆی هه‌ڵیانده‌بژێرێ بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ و، یارای تازه‌كردنه‌وه‌شه‌ بۆ ته‌نیا یه‌ك جار.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: بنكه‌ی ته‌ندروستی تایبه‌ت به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌نجامه‌كانی پشكنینی تاقیگه‌یی هه‌ڵده‌ستێ و له‌بارێكی كه‌ ده‌ركه‌وت ئه‌وانه‌ی داوای به‌ستنی هاوسه‌رگیرییان كردووه‌ تووشی ئه‌و نه‌خۆشیه‌ بوون. ئه‌وا راپۆرتێك رێك ده‌خرێ و توندیی نه‌خۆشیه‌كه‌ و ڕێژه‌ی (واته‌ ژماره‌ی منداڵه‌كان) كه‌وا چاوه‌ڕوان ده‌كرێت له‌ ئه‌نجامی ئه‌و هاوسه‌رگیرییه‌ تووشی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ بن،ئه‌نجامی بۆ ماوه‌یی سه‌لبـی ئه‌و هاوسه‌رگیرییه‌ پێشكه‌ش به‌ هه‌ردووكیان وبه‌و لایه‌نه‌ ده‌كرێت كه‌ داوای پشكنینه‌كه‌ی كردووه‌ و ئه‌مه‌ش بۆ مه‌به‌ستی هوشیاركردنه‌وه‌ و رێنمایی كردن ده‌بێت.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م: بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده‌ی بیست وپێنجه‌م هه‌موار بكرێ و به‌م شێوه‌یه‌ بخوێنرێته‌وه‌: 1/كاروباری لق لیژنه‌یه‌ك به‌ڕێوه‌ی ده‌با له‌ (پێنج) ئه‌ندام پێك دێ واتا (4 ئه‌ندام + سه‌رۆك)، ده‌شبێ ماوه‌یه‌ك پیشه‌كه‌یان كرد بێ له‌ (پێنج) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. ئه‌وانه‌ ئه‌ندامه‌كانی لق به‌ده‌نگدانی نهێنێ هه‌ڵیانده‌بژێرن.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: له‌ هه‌ولێر فڕۆكه‌خانه‌یه‌كی مه‌ده‌نی داده‌مه‌زرێ به‌ناوی فروكةحانةي مه‌ده‌نیی هه‌ولێر.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م یه‌كه‌م:ده‌سته‌یه‌كی تایبه‌تكار،له‌ كه‌رتی تایبه‌ت (القطاع الخاص)، بۆبه‌رێوه‌بردنی فڕۆكه‌خانه‌یمه‌ده‌نیی هه‌ولێر له‌ شه‌ش كه‌س پیک ده‌هێنرێت،به‌ مه‌رجێ پێكهاته‌ی دانیشتوانی هه‌رێمی كوردستانی تێدا ره‌چاو بكریت،ئه‌وانه‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ داده‌نرێن و ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی – عیراقیش موصاده‌قه‌ی له‌سه‌ر ده‌كات. دووه‌م: ئه‌ندامێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی ده‌ستنیشان ده‌كرێت وبۆماوه‌ی (10) ساڵ ده‌كرێت به‌ سه‌رۆكی ده‌سته‌كه‌و، مووچه‌كه‌شی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان عێراقه‌وه‌ دیارده‌كرێت. ئه‌و سه‌رۆكه‌ دانیشتنه‌كانی ده‌سته‌كه‌ به‌رێوه‌ده‌بات و ئه‌جنده‌ی كۆبوونه‌وه‌كانی ئاماده‌وپه‌خش ده‌كات و راپۆرتگه‌لی ریكَوپێكیش ده‌رباره‌ی ئیش وكاره‌كانی ده‌سته‌كه‌ش هه‌واڵه‌ی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات و،به‌ناوی خۆشییه‌وه‌ هه‌موو موخابه‌راتێك ده‌نووسرێ بریاره‌كانی ده‌سته‌كه‌ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌درێت وئه‌گه‌ر هات وده‌نگه‌كانیش یه‌كسان بوون ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا بۆ ئه‌و لایه‌یانه‌ كه‌ سه‌رۆك ده‌نگی بۆ ده‌درێت،به‌ مه‌رجێكیش ده‌سته‌كه‌ هیچ نه‌بێ وه‌رزی جارێك كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ساز بدات. سیێه‌م:ماوه‌ی ئه‌ندامێتی باقیمه‌نی ئه‌ندامانی ده‌سته‌كه‌ پێنچ ساڵی دوابه‌دوای یه‌كه‌، واتا یه‌كێكیان یه‌ك ساڵه‌ و دووه‌میان دوو ساڵه‌و، سیێه‌میان سێ ساڵه‌ و، چواره‌میان چوار ساڵه‌و، پێنچه‌میان پێنچ ساڵ، مووچه‌كانیشیان چونیه‌كه‌ وئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عیراق دیاری ده‌كات. چواره‌م: ده‌سته‌كه‌ شه‌خصییه‌تی مه‌عنه‌ویی خۆی هه‌یه‌وده‌سه‌ڵاتی به‌كرێدان و ره‌هن و قه‌رزدانی هه‌یه‌و،پێویسته‌ له‌سه‌ری فڕۆكه‌خانه‌كه‌ به‌رێوه‌ببات وچاكتری بكات و،ئه‌ندامه‌كانیش به‌رپرسێتی یاسایی شه‌خصییان ده‌رباره‌ی زه‌ره‌رو زیانی كه‌ له‌ مومته‌له‌كاتی فڕۆكه‌خانه‌كه‌وه‌ رووبدات له‌سه‌ر نییه‌و، ده‌سته‌كه‌ له‌ رووی یاساییه‌وه‌ به‌رپرس نابێ له‌ ئیددیعای سه‌نه‌دی موڵكییه‌تی پێشتری ئه‌و زه‌وی و زارانه‌ی كه‌ دام وده‌زگاكانی فڕۆكه‌خانه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ناو. پێنجه‌م: ده‌سته‌ بوجه‌ی ساڵانه‌ی خۆی پێشكه‌ش ده‌كات به‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عیراق تابۆی ته‌سدیق بكات،كه‌ بریتییه‌ له‌ مووچه‌كان و چاككردنی سه‌رمایه‌ و پلانه‌كانی قه‌رز و دووباره‌ ده‌فع كرنه‌وه‌ی قه‌رزه‌كان و رسمه‌گه‌لی صیانه‌ ده‌هاتی كرێ و پلانه‌كانی باج.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ (4) له‌ یاسای ژماره‌ (3) ی ساڵی 1992 دوای هه‌مواركردنی به‌م شێوه‌یه‌ی ده‌خوێنرێته‌وه‌: پێویسته‌ ئه‌وه‌ی به‌ سه‌رۆك یا جێگر یاخود وه‌زیر داده‌مه‌زرێت ئه‌و مه‌رجانه‌ی لێ بێته‌ دی كه‌ له‌ مادده‌ (21)ی یاسای ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 دا هاتوون جگه‌ له‌ مه‌رجی ته‌مه‌ن بۆ وه‌زیر به‌شه‌رتێك ته‌مه‌نی بووبێته‌ بیست ویه‌ك ساڵ.

مادده‌ی دوازده‌م

مادده‌ی دوازده‌م: 1/ ده‌سته‌ی گشتی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ ساز ده‌كات: أ/هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب وئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا له‌ژێر چاودێری دادگادا. ب/پەسەندكردنی بودجه‌ی سه‌ندیكا. ج/ئیقراركردن وهه‌مواركردنی پێڕۆی ناوخۆ وسه‌یركردنی ئه‌و پێشنیازانه‌ی كه‌ بۆ هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكا پێشكه‌ش كراوه‌. 2/ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، ساڵانه‌، به‌هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ ئه‌نجوومه‌نه‌كانی لقه‌كاندا كۆبوونه‌وه‌یه‌ك بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌ سازده‌دا: أ/ ئیقراركردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ وحسابكاریی كۆتایی. ب/ وتووێژكردن و ئیقراركردنی راپۆرتی ساڵانه‌ و كاروباری سه‌ندیكا. ج/سه‌یركردنی ئه‌و پێشنیازانه‌ی كه‌ بۆ هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكا و پێرۆی ناوخۆ پێشكه‌ش كراون.

مادده‌ی سی و یه‌ك:

مادده‌ی سی و یه‌ك: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ده‌سته‌كه‌، فرۆكه‌خانه‌كه‌ وه‌ك چاوگه‌یه‌كی داهات بۆهه‌رێمی كوردستان ده‌خاته‌ گه‌ڕو و رێگاش به‌ به‌كارخستنی مونشه‌ئات ده‌درێت به‌بێ جیاوازیی ته‌مه‌ن و جنس و ره‌گه‌زو ئاین و ئینتیمای سیاسییان. له‌به‌ر تیشكی ئه‌و كاره‌ گران و ئالۆزه‌ی بیناكردن و به‌ گه‌ڕخستنی فرۆكه‌خانه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌، ده‌سته‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. دیاركردنی سه‌عاتی كارو بنه‌ماكانی ئاسایشی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رزترین داهات بدات وكه‌مترین پێكدادان له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا له‌ نزیك فڕۆكه‌خانه‌كه‌وه‌ رووبدات. ئه‌م ته‌نسیقه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی تایبه‌تكارو بازرگانیدا ده‌كرێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌كارهێنانی جێگاو كاتی نیشته‌وه‌و جێگا وكاتی هه‌ڵفڕێن رێك وپێك بێت و،ده‌رهێنانی نیشانه‌ (شارات)بۆ كارمه‌ندانی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ش له‌خۆده‌گرێ وكه‌سانی تاوانكار وتێروركاریش دوورده‌خاته‌وه‌. 2. رێگادان به‌ فرۆته‌نی وئه‌و خۆراكانه‌ی له‌لایه‌ن نه‌فه‌ره‌كانی فڕۆكه‌كه‌و لایه‌نی تایبه‌تكاری بازرگانییه‌وه‌ به‌كار ده‌برێن. لیستی ئه‌و خۆراك و كه‌ل وپه‌له‌ش كه‌ به‌كار ده‌برێن ته‌نها هه‌ر خوراك، سووته‌مه‌نی،(فسحه‌ الحظیره‌)، به‌شی وێستگه‌ی كاره‌با، ئاو، ئاوی ئاوه‌ڕۆ، (موقف) نییه‌. 3. دروستكردن وتێكدان و تحویلی مه‌دره‌جه‌كان و وێستگه‌كان و(فسحه‌ی موقف)و جێگای ئوتومبیلی كرێ و(حظیره‌كان)و شوققه‌ ئاماده‌كراوه‌كان (ده‌ره‌جه‌كان)ی و مونشه‌ئاته‌كاني دیكه‌ فڕۆكه‌خانه‌كی،ئه‌وانه‌ هه‌مووی به‌پێی راو بۆچوونی ده‌سته‌كه‌،چۆنی به‌ پێویست بزانێت بۆ به‌ره‌و چاكتر گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ ده‌یكات. ده‌سته‌كه‌ له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی گومرگ وئاسایشیش هاوكاری ده‌كات بۆمسۆگه‌ركردنی وه‌گه‌ڕخستنی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی ودڵنیایی ئاسایشه‌وه‌.

مادده‌ی شازده‌یه‌م:

مادده‌ی شازده‌یه‌م: بودجه‌ی ده‌زگا سه‌ربه‌خۆیه و‌ له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی دارایی هه‌رێمی كوردستانی عێراق داده‌نرێ و له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی ده‌زگا و به‌رێوه‌ی گشتی یه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌كرێ و دوای په‌سه‌ند كردنی له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنه‌وه‌، له‌ رێگه‌ی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆ په‌سه‌ند كردنی.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م

مادده‌ی سی و حه‌وته$م: یه‌كه‌م: پله$ (درجه‌) و مووچه‌ی دادوه‌ران و زیاده$ی ساڵانه‌ و پله$به$رزیان (العلاوه‌ والترفیع) به‌م جۆره$ ده‌بێ: پله$ سنووری مووچه‌ به‌ دینار زیاده$ ماوه‌ی پله$ به‌رزی ـــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ أ 520 ـ 590 14 ــــــــــــــــــــــ ب 460 ـ 500 12 5 ساڵ ج 380 ـ 435 10 5 ساڵ د 310 ـ 370 8 5 ساڵ دووه‌م: أ ـ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ پله$ی وه‌زیر ده‌بێ و مووچه‌ و سه‌ر مووچه‌ (مخصصات)ی وه‌زیری ده‌درێتێ. ب ـ مووچه‌ی جێگری سه‌رۆك و دادوه‌ری دادگای پێداچوونه‌وه‌ (1000) دینار ده‌بێ. سێ یه‌م: دادوه‌ر دوای ئه‌وه‌ی ساڵێك خزمه$ت ته‌واو ده‌كا زیاده$یه‌كی ساڵانه‌ی له‌خۆوه‌ (تلقائی)ی له‌ راده$ی خواره‌وه‌ (الحد الادنی) بۆ ڕاده$ی سه‌ره‌وه‌ (الحد الاقصی)ی هه‌ر پله$یه‌كی به‌و پێ یه‌ی له‌بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده$یه‌دایه‌ ده‌درێتێ. چواره$م: أ ـ دادوه‌ران و له‌گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌رانی ئه‌م سه‌رمووچه‌ دادوه‌ری یانه‌ وه‌رده$گرن: مووچه‌ له‌قه‌زاوناحیه‌كان دا له‌مه$ڵبه$ندی پارێزگاكاندا ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 520 ـ 590 80% ی مووچه‌ 70% ی مووچه‌ 460 ـ 500 90% ی مووچه‌ 80% ی مووچه‌ 310 ـ 435 100% ی مووچه‌ 90% ی مووچه‌ ب ـ مه‌رجه$ ئه‌وانه‌ی سه‌رمووچه‌ به‌ پێی رێژه‌كانی بڕگه‌ی (أ) وه‌رده$گرن له‌ شوێنی كاره$كانیاندا نیشته$جێ بون و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كه‌مترین رێژه‌ی ئه‌و سه‌ر مووچه‌یه‌ی نێوان شوێنی كاره$كه‌یان وه‌رده$گرن. پێنجه$م: أ ـ دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌ره$كانی و داواكاره$ گشتی یه‌كان (المدعون العامون) و جێگره‌كانیان (300) سێ سه‌د دینار وه‌ك سه‌ر مووچه‌یه‌كی بڕاوه‌ (مقگوع) له‌بری كرێ خانوو وه‌رده$گرن. ب ـ ئه‌گه‌ر دادوه‌ر چووه‌ خانوویه‌كی میری یه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌كه‌ی ئه‌و پاره$یه‌ بڕگه‌ی (أ)ی سه‌ره‌وه‌ وه‌ك كرێ بدا به‌و لایه‌نه‌ی خاوه‌نی خانووه‌كه‌یه‌. ج ـ ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره$كه‌یدا خانووی خۆی هه‌بێ یا ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره$كه‌یدا نیشته$جێ نابێ له‌سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو بێ به‌ش ده‌كرێ. شه‌شه‌م: دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌و دادوه‌رانی داواكارانی گشتی و جێگره‌كانیان ئه‌م سه‌رمووچه‌ بڕایه‌وانه‌ وه‌رده$گرن: أ ـ پۆلی یه‌كه‌م 1000 هه‌زار دینار ب ـ پۆلی دووه‌م 800 هه‌شت سه‌د دینار ج ـ پۆلی سێ یه‌م 600 شه‌ش سه‌د دینار د ـ پۆلی چواره$م 400 چوار سه‌د دینار حه‌وته$م: سه‌رۆكی داوای گشتی و سه‌رۆكی دیوانی تۆماری یاسایی تۆماركاره$ یاساییه‌كان و به‌ڕێوبه‌ری گشتی تۆماری موڵكایه‌تی و سه‌رپه‌رشتكارانی داد ئه‌گه‌ر دادوه‌ر نه‌بوون ئه‌و سه‌ر مووچه‌ دادوه‌ره$ی و سه‌ر مووچه‌ بڕاوه‌وه‌ی كرێی خانویان ده‌درێتێ كه‌ له‌م مادده$یه‌دا هه‌ن. هه‌شته$م: سه‌ر مووچه‌ی دادوه‌ری و سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو یا ئه‌و سه‌ر مووچه‌ی بڕایه‌وانه‌ی به‌ پێی ئه‌م مادده$یه‌ ده‌درێن ناكه‌ونه$ به‌ر حوكمی هیچ یاسایه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵیدا ناكۆك بن.

مادده‌ی شه‌شه‌م :

مادده‌ی شه‌شه‌م : یه‌كه‌م: ئه‌ركوفرمان وئیشه‌تایبه‌ته‌كانی پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت به‌ پێڕۆ دیار ده‌كرێن . دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌،رێنمایی پێویست،بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ر بكات. سێیه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌، هه‌ركام له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كان یان به‌شه‌كان یان هۆبه‌كان له‌ پێكهاته‌ی وه‌زاره‌ته‌كه‌دا، به‌پێی پێداویستی كاره‌كانیان، بكاته‌وه‌، یان یه‌كیانبخا، یان ئیلغایان بكات.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة