المواد القانونية
مادده‌ی چواره‌م: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پابه‌ند ده‌بێت به‌و گوژمه‌ی كه بڕی (120) سه‌دوبیست ملیار دیناره بۆ هه‌ڵمه‌تی دروست كردنی قوتابخانه‌كان.
مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:ده‌زگاكانی مه‌ڵبه‌ندی وه‌زاره‌ت بریتین له:1-نوسینگه‌ی وه‌زیر.2-نوسینگه‌ی بریكاری وه‌زیر.نووسینگه‌ی په‌یوه‌ندی یه‌كانی رۆشه‌مبیری.4-به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی فێركردن.5-به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی هه‌لسه‌نگاندن و ئه‌زموونه‌كان.6-به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی هه‌لسه‌نگاندن و پرۆگرام و نه‌خشه په‌روه‌رده‌ییه‌كان.
مادده‌ی پازده‌م: پێویسته ته‌لاری قوتابخانه‌و په‌یمانگه ناحكومیه‌كان، ئه‌و مه‌رج و ستانده‌ره هونه‌ری و زانستی و په‌روه‌رده‌یی و ته‌ندروستیه پێویستانه له‌خۆبگرێت كه له‌لایه‌ن وه‌زاره‌ته‌وه دیاری ده‌كرێن.
مادده‌ی بیسته‌م: قوتابخانه‌ی تایبه‌ت به ڕه‌وه‌ند یان په‌نابه‌ران، مافی خۆیانه زمانی فه‌رمی خۆیان له خوێندن و فێركردندا به‌كاربهێنن، به‌مه‌رجێك زمانی كوردی تیایدا بخوێندرێت به‌پێی پرۆگرامێكی تایبه‌ت كه وه‌زاره‌ت بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات.
مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌م كارو ئه‌ركانه‌ی خواره‌وه ده‌گرێته ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: به‌رجه‌سته‌كردنی به‌ها مرۆڤایه‌تی یه‌كانی كار وپشتگیریی وچاودێری كردنی به‌و ناوه‌ی كه كۆڵه‌كه‌یه‌كی بنه‌ره‌تییه له هێنانه‌دی ئه‌و راپه‌ڕینه‌ی كه هه‌رێم له هه‌موو مه‌یدانه‌كاندا به خۆیه‌وه ده‌بینێ. دووه‌م: كاركردن له پێناوی ئه‌وه‌ی هه‌موو كرێكاره‌كان بیمی كۆمه‌ڵایه‌تی بیانگرێته‌وه و چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی پێویست بۆ خۆیان وخێزانه‌كانیان دابین بكرێ. سێیه‌م: فه‌راهه‌م كردنی ده‌رفه‌تی كاری هاوشان له به‌رده‌م هه‌ر كه‌سێكی توانای هه‌بێ، به‌و ناوه‌ی كه كار ماف وئه‌ركێكه پێویست ده‌كات به‌شداریی له بنیاتنانی كۆمه‌ڵگاو په‌ره‌پێدانی بكات وكار له پێناوی چاره‌سه‌ر كردنی دیارده‌ی بێ كاری بكات. چواره‌م: بڵاوكردنه‌وه‌ی هوشیاریی پیشه‌یی به جۆرێكی وا پاراستنی مرۆڤ وشوێنی كار وپاراستنی ئامێر ده‌سته به‌ربكات و سنوورێك بۆ ڕووداو پێكاوه‌كانی كاركردن و نه‌خۆشییه‌كانی پیشه دابنێ و به‌شداریی له ئاماده‌كردنی كادیری پیشه‌یی به هاوئاهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زاره‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كاندا بكات. پێنجه‌م: ئه‌و په‌ڕی بایه‌خ بدرێت به پرۆسه‌ی خۆپاراستن له كه‌تنكردن وچاودێری ئه‌و خێزانانه‌ش بكرێ كه كێشه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان هه‌یه و ده‌ستیان بگیرێ به جۆرێك كه بكه‌ونه بارێكی گونجاوی وا كه بتوانن به‌هۆشیاری ودڵسۆزی به‌شداریی له بنیاتنانی كۆمه‌ڵگا بكه‌ن وكار له پێناوی نه‌هێشتن وچاره‌سه‌ركردنی دیارده‌ی ده‌رۆزه‌كردن بكه‌ن. شه‌شه‌م: گه‌شه پێدانی كۆمه‌ڵگا به‌جۆرێكی وا كه به‌شدارییه‌كی كاریگه‌ر له پرۆسه‌ی گۆڕانكاری یه دیموكراتی یه‌كان دا بكه‌ن وڕێز له مافه‌كانی مرۆڤ بگرن له رێگه‌ی گۆڕینی ئه‌و دیارده كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی كه رێگه له په‌ره‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵگا ده‌گرن. حه‌وته‌م: شیاندنی مندالأ وخاوه‌ن پێویستیه تایبه‌تیه‌كان له رووی په‌روه‌رده‌یی وپیشه‌یی وكۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه، به جۆرێكی واكه به‌شداریی كردنیان له پرۆسه‌ی گه‌شه‌سه‌ندن وئاوه‌دان كردنه‌وه و نه‌هێشتنی كاریگه‌ریی سایكۆلۆجی وكۆمه‌ڵایه‌تی دابین بكات،كه‌ڕێ له‌و به‌شداربوونه‌یان ده‌گرن. هه‌شته‌م: گرنگیدان به خێزانی قوربانییانی پرۆسه‌كانی ئه‌نفال وكیمیاباران ودابین كردنی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی وسایكۆلۆجی پێویست بۆیان، به جۆرێكی وا كه گونجاو بێت له‌گه‌لأ ئه‌و كاره‌ساتانه‌ی له‌سه‌ریان هاتووه وئه‌مه‌ش به هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كاندا ده‌بێ. نۆیه‌م: شیاندنی هاووڵاتییان له ڕووی پیشه‌یی وكۆمه‌ڵایه‌تی له رێگه‌ی یارمه‌تیدانیان بۆ به‌رپاكردنی پرۆژه‌ی به‌رهه‌مهێنی خێزانییه‌وه. ده‌یه‌م: كاركردن بۆ هوشیار كردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا وبڵاوكردنه‌وه‌ی پره‌نسیپ و به‌های باش له رێگه‌ی كردنه‌وه‌ی خول وسه‌ردانی مه‌یدانی بۆ خێزان به به‌شداریی كردنی هۆیه هه‌مه جۆره‌كانی راگه‌یاندن. یازده‌م: پێشكه‌ش كردنی یارمه‌تی دارایی پێویست بۆ ئه‌و ده‌ستكورت و هه‌ژارانه‌ی كه ناتوانن كاربكه‌ن وسه‌رچاوه‌ی دیكه‌ی ژیانیشیان له به‌رده‌مدانییه. دوازده‌م:به‌شداریی كردن له‌سه‌ر ئاستی عیراق وده‌وڵه‌تان له‌و چالاكییانه‌ی كه په‌یوه‌ندییان به تایبه‌تمه‌ندیی یه‌كانی وه‌زاره‌ته‌وه هه‌یه. سێزده‌م:مۆڵه‌ت پێدانی تایبه‌تی به‌كردنه‌وه‌ی دایه‌نگه وده‌زگای خێرخوازیی به كه‌رته جیاوازه‌كانیه‌وه وسه‌ر په‌رشتی كردنیان به پێی هه‌لومه‌رجی تایبه‌ت به‌وانه‌وه. چوارده‌م:گرنگی دانی پێویست به نه‌وه‌ی نوێ ووه‌گه‌ڕ خستنی هه‌موو تواناكانیان بۆ خزمه‌ت وگه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵگا، ئه‌مه‌ش به هه‌ماهه‌نگی ده‌بێ له‌گه‌لأ لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كاندا. پازده‌م: هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگای شارستانی كه كارده‌كه‌ن بۆ به‌دیهێنانی هه‌مان ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت له‌گه‌لأ به‌دوادا چوونی چالاكییه‌كانی . شازده‌م: گرنگی دان به گیراوه‌كانی ناو ده‌زگاكانی چاكسازیی كۆمه‌ڵایه‌تی ودابین كردنی پێویستیه‌كانیان بۆیان به جۆرێكی وا كه له‌گه‌لأ پێوه‌ره ده‌وڵه‌تیه‌كان ومافی مرۆڤدا بگونجێ وكاریش بۆ شیاندنی بكرێ بۆ تێكه‌ڵاوكردنه‌وه‌یان له‌گه‌لأ كۆمه‌ڵگا به هاریكاری كردن له‌گه‌لأ مه‌ڵبه‌نده په‌یوه‌ندیداره‌كاندا. حه‌ڤده‌م: هاندانی باس ولێكۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌ت له باره‌ی دیاده كۆمه‌ڵایه‌تیه جیاجیاكان له‌گه‌لأ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بدرێت. هه‌ژده‌م: دابین كردنی ماڵی حه‌وانه بۆ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه ئه‌مانی كۆمه‌ڵایه‌تی وخێزانییان له‌ده‌ست داوه. نۆزده‌م: رێكخستنی په‌یوه‌ندیی له نێوان كریكار وخاوه‌ن كارو كاركردن له پێناوی پێشنیازكردنی یاساكاریی پێویست به‌وانه‌وه. بیسته‌م: كاركردن له پێناوی بنیاتنانی پرۆژه‌ی وه‌به‌رهێنان بۆ گه‌شه‌پێدانی داهاته‌كانی وه‌زاره‌ت و بۆ دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی خودی بۆ دابین كردنی پاره‌ی پرۆژه‌كان. بیست ویه‌كه‌م: هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ زانكۆكان ومه‌ڵبه‌نده‌كانی تۆژینه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به جۆرێكی وا كه ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت بێنێته دی. بیست ودووه‌م: رێكخستنی بازاڕی كار به‌جۆرێكی وا مافی كریكاره خۆجێیه‌كان دابین بكات وپێشنیازی یاساكاری پێویست بكات بۆ ئه‌و مه‌به‌سته.
مادده‌ی بیست و هه‌شت: سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی یه‌كه‌ی خه‌رجییه‌كان ئیحاله‌ی لێكۆڵینه‌وه ده‌كرێ به‌گوێره‌ی رێساكانی یاسایی و رێنماییه كارپێكراوه‌كان، ئه‌وه‌ی دواده‌كه‌وێ له پێشكه‌شكردنی حیساباتی كۆتایی ساڵی 2011 بۆ فه‌رمانگه‌كه‌ی له‌كاتی دیاریكراوی خۆیدا به‌گوێره‌ی رێنماییه‌كان.
مادده‌ی بیست و پێنج: ده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، په‌رله‌مانی كوردستان له هه‌ر گۆڕانێك ئاگادار بكاته‌وه كه له به‌شی بودجه‌ی هه‌رێم بۆ ساڵی 2012 دا ڕووده‌دا به‌مه‌به‌ستی په‌سه‌ندكردنی.
مادده‌ی چواره‌م: مادده‌ی هه‌شته‌م له یاساكه هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه ده‌خوێنرێته‌وه:ـ یه‌كه‌م : فێركردنی بنه‌ڕه‌تی گشتی و یه‌كگرتووه بۆ هه‌مووان و مندالأ ومێردمنداڵان وا لێ ده‌كات كه ئامرازی زانیاریی بنه‌ڕه‌تی وبنچینه‌كانی رۆشنبیریی وه‌رگرن و ئاره‌زوو و توانایان ده‌ربخه‌ن. دووه‌م: خوێندنی ئاماده‌یی گشتی و هه‌مه جۆره، ماوه‌ی فراوانبوونی رۆشنبیریی و پێشكه‌وتن پێ به پێ ده‌دات بۆ وه‌ده‌ست هێنانی پسپۆڕی زیاتر له بواره‌كانی زانیاری و مه‌شق كردن له‌سه‌ر پیاده‌كردنیان تاكو بشێن بۆ ژیانی زانستی و به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر خوێندنی باڵا له‌گه‌لأ گرنگی دانی تایبه‌تی به به‌هره‌داران.
مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی حه‌وته‌م له یاساكه هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه ده‌خوێنرێته‌وه: وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده بۆی هه‌یه قوتابخانه بۆ فێركردنی بنه‌ڕه‌تی ماوه كورت تر دابمه‌زرێنێ بۆ ئه‌وانه‌ی له ته‌مه‌نی فێركردنن و له چوونه به‌رخوێندن له‌و قۆناغه (ته‌مه‌نی 10-18) ساڵی دواكه‌وتوون و ده‌شێ قوتابخانه‌كه به‌شێك له قۆناغی فێركردنه‌كه بگرێته‌وه به ره‌چاوكردنی ته‌مه‌نی تاز پێگه‌یشتووه‌كان و باری ژینگه و پێویستییه‌كانی ئابووریی فێركرنه‌كه.
مادده‌ی هه‌شته‌م: كار به هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه ناكۆك بێ.
مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ووشانه‌ی خواره‌وه مانای ته‌نیشتیانه: 1-وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده. 2-وه‌زیر: وه‌زیری پره‌روه‌رده. 3-بریكاری وه‌زاره‌ت: بریكاری وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده. 4- دیوان: دیوانی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده. 5-هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان. 6-كه‌مایه‌تی یه‌كان: ئاشووری یه‌كان توركمان و عه‌ره‌ب و ئه‌وانی تر.
مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ست به‌سه‌رداگرتن و حیجزكردنی ئه‌و ماڵه نه‌گوازراوه‌یه‌ی له‌لایه‌ن رژێمه یه‌ك له دوای یه‌كه‌كانه‌وه به‌رامبه‌ر به‌شدارانی بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستانی و كه‌س وكاریانه‌وه له 11/9/1961 وه كراوه سه‌ر له‌نوێ تۆماركردنه‌وه‌ی به‌ناوی ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه له هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا.
مادده نۆیه‌م: پێویسته له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه جێبه‌جێ بكه‌ن.
مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه له رۆژی ده‌رچوونیه‌وه جێبه‌جێ ده‌كرێ و له رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) دا بڵاوده‌كرێته‌وه.
مادده‌ی یه‌كه‌م:ـ مادده له مادده‌ی دووه‌م بڕگه(ا) له یاساكه هه‌موارده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه ده‌خوێنرێته‌وه:ـ یه‌كه‌م:ـ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و جێگره‌كه‌ی و سكرتێرو ئه‌ندام له‌كاتی ته‌واوبوونی ئه‌ندامیه‌تی یان نه‌توانینی جێبه‌جێ كردنی كاره‌كه‌ی یان نه‌مانی ئه‌ندامیه‌تیه‌كه‌ی(80%)ی سه‌رجه‌م مووچه‌و ده‌رماله‌ی مانگانه‌ی هاوه‌ڵه‌كانی كه به‌رده‌وامن له ئه‌نجومه‌ن وه‌رده‌گرێت هه‌روه‌ها دوای كۆچی دواییشی پاشه‌واری شایسته هه‌مان رێژه وه‌رده‌گرن. دووه‌م:ـ ئه‌و ئه‌ندامه‌ی ئه‌نجومه‌ن كه‌واز دێنێ ئه‌و مووچه‌یه‌ی خانه‌نشینی وه‌رده‌گرێ كه له بڕگه(یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه، ئه‌گه‌ر چوار ده‌وره‌ی به‌ستنی ئه‌نجومه‌ن به سه‌ر ئه‌ندامیه‌كه‌یدا ره‌ت بووبێ و 60% ی كۆی مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی مانگانه‌ی ئه‌وهه‌واڵانه‌ی وه‌رده‌گرێ كه له ئه‌نجومه‌ندا به‌رده‌وامن. ئه‌گه‌ر به‌سه‌ر ئه‌ندامییه‌كه‌یدا كه‌متر له‌و ماوه‌یه ره‌ت بووبێ. هه‌روه‌ها له كاتی مردنیشیدا پاشه‌واره‌كانی(خلف) هه‌مان رێژه وه‌رده‌گرن.
مادده‌ی سێیه‌می یاساكه هه‌موارده‌كرێ، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه ده‌خوێنرێته‌وه: 1. وه‌زیر: به‌رپرسی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌و به‌رپرسی یه‌كه‌می به‌ركارخستنی سیاسه‌تی وه‌زاره‌ته‌كه‌و سه‌رپه‌رشتی به‌ركارخستنی یاساو پێڕۆ و رێنماییه‌كانێتی. له چوارچێوه‌ی سنووری ئه‌م یاسایه‌و یاسا به‌ركاره‌كانی دیكه‌شدا هه‌موو بڕیارو فه‌رمان و رێنماییه‌كیش كه ئه‌ركی سه‌رشانی وه‌زاره‌ته‌كه‌و پێكهاته‌و سه‌ڵاحییاته‌كانی و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و هونه‌رییه‌تی، له‌لایه‌ن خۆیه‌وه ده‌رده‌چن و، بۆیشی هه‌یه، به‌شێ له سه‌ڵاحییاتی خۆی بدات به بریكاره‌كانی وه‌زاره‌ت و به‌ڕێوه‌به‌ره گشتییه‌كان یان به سه‌رۆكانی دایه‌ره سه‌ره‌كیه‌كانی وه‌زاره‌ته‌كه. وه‌زیر به‌رامبه‌ر به ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رپرسیاره، چونكه خۆشی ئه‌ندامێكی هاوكاری ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یه. 2. بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری پیشه‌سازی و نه‌وت و كانزاكان: ئه‌و ئه‌رك و فرمانانه ده‌گرێته ده‌ست كه وه‌زیر له بواری كه‌رتی پیشه‌سازی و نه‌وت و كانزاكاندا پێی ده‌سپێرێ. 3. بریكاری وه‌زاره‌ت بۆ كاروباری كاره‌با: ئه‌و ئه‌رك و فرمانانه ده‌گرێته ده‌ست كه وه‌زیر له كه‌رتی كاره‌بادا پێی ده‌سپێرێ. 4. مه‌كته‌بی وه‌زیر: فرمانبه‌رێ، به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا، بڕونامه‌ی زانكۆیی سه‌ره‌تایی هه‌بێ، ژماره‌یێ فرمانبه‌ر یاریده‌ی ده‌ده‌ن.
مادده‌ی حه‌وته‌م: ماوه‌ی خوێندنی سه‌ره‌تایی شه‌ش ساڵه و ماوه‌ی خوێندنی ئاماده‌یی شه‌شه ساڵه، بۆ خوێندنی ناوه‌ندی، سێ یه‌كی تریش بۆ خوێندنی ئاماده‌یی یه‌ك له دوای یه‌ك. هه‌ر وه‌كو وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده بۆی هه‌یه قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی كه ماوه‌ی كه‌متربێ بۆ ئه‌وانه بكاته‌وه كه له ته‌مه‌نی خوێندنی سه‌ره‌تاییدا و لێ ی دواكه‌وتوون ته‌مه‌ن له (10-15) ده‌شگونجێ یه‌ك قوتابخانه ته‌نیا به‌شیك له پله‌یه‌كی خوێندن بگرێته‌وه.
مادده‌ی شه‌شه‌م: 1-فێركردنی گشتی و نه‌وجه‌وانان له‌م ده‌ه پله‌ی سه‌ره‌كی خۆی ده‌نوێنی: أ-پله‌ی فێركردنی سه‌ره‌تایی. ب-پله‌ی فێركردنی ئاماده‌یی. 2-پله‌ی فێركردنی ئاماده‌یی دابه‌ش ده‌كرێته سه‌ر دوو ئاست: أ-ئاستی خوێندنی ناوه‌ندی. ب- ئاستی خوێندنی ئاماده‌یی. 3-باخچه‌ی مندالان پێش پله‌ی فێركردنی سه‌ره‌تایی دێ ورێ خۆشكه‌ره بۆی.
مادده‌ی بیست و سێ یه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه به‌شێك له ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ب بریكای وه‌زاره‌ت یا سه‌رۆكی فه‌رمانگه سه‌روكییه‌كانی وه‌زاره‌ت بسپبَرێ.
مادده‌ی بیست و دووه‌م: 1-به پێره‌وێك هه‌یكه‌لی ئیداری مه‌ڵبه‌ندی وزاره‌ت ده‌زگاكانی دیار ده‌كات. 2-وه‌زیر یا ئه‌وه‌ی كه رای ده‌سپێرێت بۆی هه‌یه لیژنه‌ی كاتیی بۆ جێ به‌جێ كردنی هه‌ندێ ئه‌ركی دیاری كراو پێك بهێنێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة