المواد القانونية

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی بیست و دووه‌م

مادده‌ی بیست و دووه‌م: كاركردن به‌ مادده‌ی په‌نجایه‌م له‌ یاساكه‌دا راده‌گیرێ و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: (ده‌بێ نه‌فه‌قه‌ی عیدده‌ بۆ ژنه‌ ته‌ڵاقدراوه‌كه‌ له‌سه‌ر مێرده‌ زیندووه‌كه‌ی بێ و هیچ نه‌فه‌قه‌یه‌ك به‌ناوی عیدده‌ی مردن نادرێت).

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ده‌خرێته‌ به‌ركارو له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا.بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: به‌كارخستنی یاسای ئه‌حواڵی شه‌خصیی ژماره‌ (188)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1959) له‌ هه‌رێمی كوردستانی – عیراقدا له‌كاردا ده‌بێت.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: هه‌ر كه‌سێك بۆی هه‌یه‌ ببێته‌ نوێنه‌ری رێكخراو یان تۆڕ له‌به‌رده‌م دادگاكان و لایه‌نانی فه‌رمی و نافه‌رمی به‌گوێره‌ی په‌یڕه‌وی ناوخۆی رێكخراوه‌كه‌.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: دامه‌زراندنی رێكخراو مافێكی ده‌ستوورییه‌ نابێ هیچ ئاسته‌نگێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی مه‌رجی یاسایی له‌به‌رده‌م دامه‌زراندنیدا هه‌بێت.

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م:

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م: ئه‌وه‌ی كه‌ خانه‌نشین ده‌كرێ و مافه‌كانی خانه‌نشینی بۆ خه‌رج ده‌كرێ به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ نابێ مووچه‌یه‌كی فه‌رمی دیكه‌ وه‌رگرێ.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م:

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: خانه‌نشین كراو یان میراتگرانی له‌ مافه‌كانی خانه‌نشینی بێ به‌ش ده‌كرێن ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت خیانه‌تی كردووه‌ یاخود هاریكاریی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ دوژمنه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستان و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كردووه‌.

مادده‌ی چله‌م:

مادده‌ی چله‌م: له‌ كاتی هه‌موار كردن و گۆڕانی سیسته‌می مووچه‌، مووچه‌ی خانه‌نشینكراو له‌گه‌ڵ مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌ی به‌رده‌وام له‌ خزمه‌ت به‌ هه‌مان رێژه‌ و پله‌ و پایه‌ یه‌كسان ده‌كرێ.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م:

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: ئه‌گه‌ر خانه‌نشین كراو به‌ فه‌رمانی فه‌رمانده‌یی گشتی هێزه‌كانی زیره‌ڤانی كوردستان گه‌رێنرایه‌وه‌ بۆ خزمه‌ت، ئه‌وا پاداشتی خانه‌نشینی بۆ جاری دووه‌م پێ نادرێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: رێكخراو هه‌ولأ ده‌دات كار بكات بۆ به‌جێ گه‌یاندنی ئامانجه‌كانی، به‌و جۆره‌ی له‌گه‌ڵ بنه‌ماكانی دیموكراسی و په‌یماننامه‌ و رێككه‌وتننامه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی تایبه‌ت به‌ مافی مرۆڤـ ده‌گونجێن و، ده‌بێ روون و ئاشكراش بن.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: مه‌رجه‌كانی تۆماركردن یه‌كه‌م: بۆ تۆمار كردنی رێكخراوه‌كانی كوردستان، ده‌بێ ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر داوایه‌ك پێشكه‌ش بكه‌ن به‌ فه‌رمانگه‌ی تایبه‌ت به‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كان و به‌ڕێوه‌بردنی كاروباره‌كانیان، به‌مه‌رجێك ژماره‌یان له‌سێ كه‌س كه‌متر نه‌بێت، داوایه‌كیش له‌لایه‌ن هه‌موویانه‌وه‌ واژوو كرابێت و په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌ش هاوپێچی بێت، كه‌ ئه‌م زانیاریانه‌ی دادێن له‌ خۆ بگرێت: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و مه‌به‌سته‌كانی و ئامانجه‌كانی. 2- ناو، نازناو، ره‌گه‌ز، ره‌گه‌زنامه‌، ته‌مه‌ن، پیشه‌، ئاستی خوێندن و، شوێنی نیشته‌جێبوونی ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر. 3- په‌یكه‌ری رێكخراوه‌كه‌ و چۆنیه‌تی كاركردنی. دووه‌م: رێكخراوه‌كانی عێراق: رێكخراوه‌كانی عێراق كه‌ له‌لای ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵدا تۆمار كراون، به‌شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیكی له‌ هه‌رێمدا به‌ تۆماركراو داده‌نرێن و له‌سه‌ریانه‌ ئه‌م زانیارانه‌ دادێن به‌ كوردی و عه‌ره‌بی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نوێنه‌رایه‌تی رێكخراوه‌كه‌ ده‌كات له‌ هه‌رێمدا. 2- ناونیشان و ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عیراقدا. 3- پلانی كاری ئه‌و چالاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ ده‌یه‌وێ له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێی بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو (تصدیق) له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی فیدراڵی تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌. سێیه‌م: رێكخراوه‌كانی بیانی، له‌ پێناو به‌ ده‌ست هێنانی بڕوانامه‌ی تۆماركردندا ده‌بێ رێكخراوه‌كانی بیانی ئه‌م زانیارانه‌ی دادێن به‌ زمانی كوردی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌. 2- ناونیشان و ژماره‌ ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عێراق و وڵاتی دایكدا. 3- روونكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئامانج و چاڵاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێان بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو له‌ په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌. 5- پشتگیرییه‌ك كه‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌ وه‌ك رێكخراوێكی نا حكومییه‌ له‌ وڵاتی دایكدا.

مادده‌ی یانزده‌یه‌م

مادده‌ی یانزده‌یه‌م: رێكاری تۆمار كردن یه‌كه‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنی داواكه‌وه‌ وه‌ڵامی داوای تۆمار كردنه‌كه‌ بداته‌وه‌، كاتێك رێكخراوه‌كه‌ داوا پێشكه‌ش ده‌كات، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ پسووله‌یه‌كی به‌ مێژووی وه‌رگرتن پێ بدات، ئه‌و پسووله‌یه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ بۆ واده‌ی پێشكه‌ش كردنی داواكه‌ بۆ مه‌به‌ستی ژماردنی ئه‌و ماوه‌یه‌ كه‌ (30) رۆژه‌. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌ی یاسا كه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و یاسایه‌ له‌ داوای تۆماركردندا هاتوون، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ له‌ رۆژی پێدانی پسووله‌ی وه‌رگرتن داواكه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ به‌مه‌به‌ستی ته‌واو كردنی كه‌م و كوڕییه‌كانی له‌و حاڵه‌ته‌شدا ماوه‌ی وه‌ڵامه‌كه‌ له‌ رۆژی سه‌ر پسووله‌ی داوا تازه‌كه‌وه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێ. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تی وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی داواكه‌ و به‌سه‌رچوونی ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌ بڕگه‌ی (1)ی ئه‌و مادده‌یدا هاتووه‌، رێكخراوه‌كه‌ به‌ تۆماركراو داده‌نرێت و ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌كاتی داواكردن دا به‌ڵگه‌نامه‌ی تۆمار بداته‌ رێكخراوه‌كه‌. چواره‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا فه‌رمانگه‌ داوای تۆمار كردنه‌كه‌ی ره‌تكرده‌وه‌ له‌ سه‌ریه‌تی نووسراوێكی فه‌رمی به‌ هۆكاری ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ له‌گه‌لأ ئه‌و هۆكارانه‌ بنێرێت كه‌ ئه‌شێ فه‌رمانگه‌كه‌ بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ پشتی پێ ببه‌ستێ، ئه‌وه‌ش ته‌نها نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌یه‌ كه‌ مادده‌ی هه‌شته‌م، ده‌یه‌م و، بڕگه‌ی (1) ی مادده‌ی چوارده‌یه‌م ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكخراوه‌كه‌دا ده‌گرێته‌وه‌. پێنجه‌م: رێكخراو مافی تانه‌ لێدانی بڕیاری ره‌ت كردنه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ رۆژی وه‌رگرتنی بڕیاری ڕه‌تكردنه‌وه‌كه‌دا، ده‌بێت دادگاش له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا بڕیاری ره‌تكردنه‌وه‌كه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌. شه‌شه‌م: پاش ده‌ربڕینی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر داوای تۆماركردنه‌كه‌ یان به‌سه‌رچوونی واده‌ی یاسایی به‌بێ وه‌ڵامدانه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌ تۆمار نامه‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ له‌ هه‌رێمدا بڵاوبكاته‌وه‌.

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م:

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م: هه‌موو ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی له‌ هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی كوردستاندا كار ده‌كه‌ن به‌ پێشمه‌رگه‌ داده‌نرێن به‌ پله‌ و پایه‌ و ناونیشانی ئێستایان و هه‌موو مافێكی خانه‌نشین پێشمه‌رگه‌یان ده‌كه‌وێ.

مادده‌ی سی و چواره‌م:

مادده‌ی سی و چواره‌م: پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم) مافی خانه‌نشینی له‌م حاڵه‌تانه‌ خواره‌وه‌ پێده‌درێ: یه‌كه‌م: مردنی له‌ كاتی خزمه‌ت یاخود له‌ ئه‌نجامیدا ئه‌گه‌ر خزمه‌ته‌كه‌ی وه‌ك پێشمه‌رگه‌ له‌ (15)پازده‌ سالأ كه‌متر بێ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خزمه‌ته‌كه‌ی ده‌گه‌یه‌نرێته‌ (15)سالأ. دووه‌م: شه‌هید له‌به‌ره‌ی شه‌ڕو ئۆپراسیۆنی سه‌ربازی ماف و ئیمتیازاتی به‌پێی یاساكانی وه‌زاره‌تی كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوه‌كان. پێده‌درێ. سێیه‌م: بڕگه‌ی(یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌رده‌وام بووبێ له‌ خزمه‌ت به‌ر له‌ راپه‌ڕێنه‌كه‌ی 5/3/1991تاكو رۆژی مردنی. چواره‌م: ئه‌وانه‌ی كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ دۆسیه‌كانیان بۆ وه‌زاره‌تی كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوه‌كان وه‌ك لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار ده‌گوازرێته‌وه‌ .

مادده‌ی بیست و دووه‌م

مادده‌ی بیست و دووه‌م: هه‌موو ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌ رێكخراو یان له‌ تۆڕه‌وه‌ ده‌رده‌چن قابیلی تانه‌ لێدانن له‌ به‌رده‌م دادگای به‌رایی له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا له‌ رۆژی ده‌رچوونیانه‌وه‌ به‌پێی داوای هه‌ر كه‌سێك به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی له‌وه‌دا هه‌بێ،

مادده‌ی بیست و پێنج

مادده‌ی بیست و پێنج: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی هه‌ژده‌

مادده‌ی هه‌ژده‌: بڕیاره‌كانی دادگای بیدائه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌دا كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ مادده‌ی (16،17)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ یارای ئه‌وه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی دواتری ته‌بلیغه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: هه‌ر رێكخراوێك به‌ پێچه‌وانه‌ی ئیلتیزامات و پێكهاتنی كه‌ له‌ناو هه‌رێم یا له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم به‌ستبێتی پرۆژه‌كانی جێبه‌جێ بكات، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاساكارپێكراوه‌كانی دیكه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ بداته‌ دادگا.

مادده‌ی بیست و یه‌ك

مادده‌ی بیست و یه‌ك: رێكخراو بۆی هه‌یه‌، دوای ره‌زامه‌ندی وه‌زیر لق له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم یان ده‌ره‌وه‌یدا بكاته‌وه‌.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة