أحكام القانون

مادده‌ی شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی 1/1/2008 دا جێبه‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: كاركردن به‌بڕگه‌ (10/ج) له‌ مادده‌ (1)ی یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113)ی ساڵی 1982 ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان راده‌گیرێ. دووه‌م: ده‌سته‌واژه‌ی (له‌غه‌یری وڵاته‌ عه‌ره‌بیه‌كان) له‌ بڕگه‌ (10/د) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌(113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو لاده‌برێ. سێیه‌م: ئه‌م بڕگه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ (1) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113) ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو و ده‌بێته‌ بڕگه‌ (10/ج) بۆی:ـ بڕگه‌(10/ج): ئه‌و هاووڵاتییانه‌ی له‌ رۆڵه‌كانی هه‌رێمی كوردستانن و له‌ ده‌ره‌وه‌ی عیراق نیشته‌جێن، وه‌ك نیشته‌جێكان بۆ مه‌به‌ستی پیاده‌كردنی ئه‌ م یاسایه‌ حسێب ده‌كرێن.

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌(4)ی مادده‌ (2) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو راده‌گیرێ. دووه‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌(2) له‌ بڕیاری ژماره‌ (520)ی ساڵی 1987 راده‌گیرێ. سێیه‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌(20)ی مادده‌ (7)ی یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو ڕاده‌گیرێ. چواره‌م: بڕیاری ژماره‌ (73)ی ساڵی 2000 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. پێنجه‌م: مادده‌ (2) له‌ بڕیاری ژماره‌ (86)ی ساڵی 2000 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. شه‌شه‌م: مادده‌ (3) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (5)ی ساڵی 1999 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. حه‌وته‌م: مادده‌ (4) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (5)ی ساڵی 1999 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. هه‌شته‌م: ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ پالأ مادده‌ (2) و ده‌بێته‌ بڕگه‌(4) و به‌م جۆره‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:ـ 1. باجێك به‌رێژه‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ له‌ نرخی خانووبه‌ره‌كه‌ فه‌رزده‌كرێ یان مافی به‌كارهێنانی خه‌مڵێندرابێت به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (85)ی ساڵی 1978ی خه‌مڵاندنی به‌های خانووبه‌ره‌ و قازانجه‌كانی یان به‌ده‌له‌كه‌ی و كامیان به‌ســـه‌ر خاوه‌ن موڵك پتر ده‌وه‌ستێ یان خاوه‌نی مافی ده‌سكاری كردنیه‌تی به‌هه‌ر رێگایه‌ك له‌ رێگاكانی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی یاخود چنگ كه‌وتنی مافی ده‌سكاری كردنیان یان گواستنه‌وه‌ی وه‌ك (فرۆشتن و گۆڕینه‌وه‌ و رێككه‌وتن و ده‌ست هه‌ڵگرتن وبه‌خشین ولابردنی كۆیه‌شی و پاكۆكردنی وه‌قف یاخود بانه‌وانی) و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌لأ كرێچی وه‌ك خاوه‌ن موڵك ده‌كرێ له‌ كاتی به‌كرێ گرتنی خانوو كه‌ كه‌وتووه‌ته‌ به‌رده‌ســتی به‌ گرێبه‌ستی بانه‌وانی وبه‌م جۆره‌ حسێب ده‌كرێ:ـ 2. یه‌كه‌م(50000000) په‌نجا ملیۆن دینار له‌ نرخی خه‌ملێنراوی خانووبه‌ره‌ كه‌ یا به‌ده‌له‌كه‌ی ده‌بوردرێ ءئه‌م گوژمه‌ پاره‌یه‌ به‌سه‌ر هاوبه‌شه‌كاندا به‌ پێی یشكه‌كانیان دابه‌ش كرێ ئه‌گه‌ر خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ موڵك كرابێ له‌ ڕووی كۆبه‌شییه‌وه‌. ب-ئه‌وه‌ی له‌ بڕه‌ پاره‌ لێبوردراوه‌كه‌ پتر بێ كه‌ له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م /1) له‌م به‌نده‌دا هاتووه‌، به‌م رێژه‌یه‌ باجه‌كه‌ ده‌یگرێته‌وه‌:ـ 1. (3%) تاكو (50000000) په‌نجا ملیۆن دینار. 2. (4%) ئه‌وه‌ی له‌ (50000000) په‌نجا ملیۆن دینار زیاتربێ تاكو (100000000) سه‌د ملیۆن دینار. 3. (5%) ئه‌وه‌ی له‌ (100000000) سه‌د ملیۆن دینار زیاتربێ تا ده‌گاته‌ (150000000) سه‌د وپه‌نجا ملیۆن دینار. 4. (6%) ئه‌وه‌ی له‌ (150000000)سه‌د وپه‌نجا ملیۆن دینار زیاتربێ. 5. ئه‌گه‌ر گواستنه‌وه‌ی مڵكداری خانووبه‌ره‌كه‌ له‌سه‌ر چه‌ند پشكێك له‌خانووبه‌ره‌كه‌ بوو، ئه‌وا باجه‌كه‌ به‌ پێی حوكمه‌كای ئه‌م یاسه‌ له‌سه‌ر هه‌موو خانووبه‌ره‌كه‌ حسێب ده‌كرێ و به‌پێی پشكه‌كانی كه‌ گوازراونه‌ته‌وه‌ بۆگشت خانووبه‌ره‌كه‌ وه‌رده‌گیرێ. 6. نابێ مۆڵه‌تی ئه‌و مامه‌لانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ به‌ر حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكاره‌كانی پشكنین و گه‌ڕان به‌دوای سه‌رپێچییه‌كانی باج كه‌ به‌ر له‌ جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌نجامدراوه‌ هه‌ڵپه‌سێردرێ. 7. حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ده‌ر له‌و لێبوردرانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ (یه‌كه‌م/1)دا هاتوون پیاده‌ ده‌كرێن به‌سه‌ر گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی خانووبه‌ره‌ یان مافی ده‌سكاری كردنی كه‌پێش ئه‌م یاسایه‌ ته‌واوبووه‌ و باجه‌كان یان فه‌رقی خه‌مڵێنراوه‌كه‌ی كه‌ كه‌وتۆته‌سه‌ریان نه‌دراوه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی هه‌شته‌م له‌ یاسای ژماره‌(90)ی ساڵی 1975 له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌موارده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: هه‌موو زه‌ویه‌كی كه‌ ته‌سویه‌ی ته‌واو نه‌بووبێ یا بڕیاره‌كانی چه‌سپاندنی مافی زه‌وی به‌پێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی پله‌ی كۆتایی وه‌رنه‌گرتبێ، ئه‌وا به‌ ئه‌میری سرف داده‌نرێ و ئه‌م زه‌ویانه‌ی خواره‌وه‌یان لێ به‌ده‌رده‌كرێ. 1-ئه‌و زه‌وییه‌ كشتوكاڵی و باخانه‌ی كه‌ موڵكی سرفن به‌پێی سه‌نه‌دی تاپۆ كه‌ یاسا به‌ ڕه‌وای بزانێ. 2-ئه‌و زه‌وی و باخانه‌ی كه‌ وه‌قف كراون وه‌قفێكی ته‌واو به‌پێی سه‌نه‌دی تاپۆ یان به‌ڵگه‌یه‌كی وه‌قفی كه‌ یاسا به‌ ڕه‌وای بزانێ. 3-ئه‌و زه‌ویانه‌ی به‌ دره‌خت چاندراون بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (10)ده‌سالأ كه‌متر نه‌بێ وتێكڕای ژماره‌ی دره‌خته‌كانی له‌ دۆنمێكدا له‌(40) چل دره‌خت كه‌متر نه‌بێ. 4-ئه‌و زه‌وی و باخانه‌ی كه‌ بڕیاری ژماره‌(702)ی ساڵی 1973ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی هه‌ڵوه‌شاوه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌. دووه‌م: هه‌ر كه‌سێكی گوتی مافی به‌كارهێنانی زه‌وییه‌كی ئه‌میری كشتوكاڵیم له‌و ناوچانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ ته‌سویه‌ نه‌كرابێ یاخود ته‌سویه‌كه‌ی ته‌واو نه‌بووبی، یاخود بڕیاره‌كانی چه‌سپاندنی مافی زه‌وییه‌كه‌ی به‌پێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ژماره‌(117)ی ساڵی 1970 نه‌گه‌یشتبوونه‌ پله‌ی قه‌تعی، یان ئه‌وانه‌ی بڕیاری ته‌سویه‌كه‌یان هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌و ئیسپات بوو به‌پێی مامه‌ڵه‌ی كشتوكاڵی پێش جێبه‌جێ كردنی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵیی ناوبراو به‌كاری هێناوه‌، ئه‌وا ئه‌و رووبه‌ره‌ی كه‌ به‌كاری هێناوه‌ به‌ناوی ده‌وڵه‌ت تۆمارده‌كرێ و مافی به‌كارهێنان ده‌درێت به‌ به‌كارهێنه‌ره‌كه‌ به‌ مه‌رجێك له‌و راده‌یه‌ ده‌رنه‌چێت كه‌ له‌ مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌(90)ی ساڵی 1975دا هاتووه‌. له‌گه‌لأ ده‌ست نه‌كردنه‌ ئه‌و مافانه‌ی كه‌ چه‌سپێنراون به‌پێی به‌ ده‌ركردنه‌كانی له‌ بڕگه‌كانی (1، 2، 3، 4)ی بڕگه‌ی یه‌كه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتوون. سێیه‌م: وه‌زاره‌تی شاره‌وانییه‌كان لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی گشتی ئاماده‌و پێشكه‌ش ده‌كات بۆ به‌یان كردن و ده‌ستنیشان كردنی زه‌وییه‌كانی ده‌كه‌ونه‌ ناو ماسته‌ر پلانی شاره‌وانییه‌كان كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسا ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نه‌بێ له‌ رۆژی جێبه‌جێ كردنیه‌وه‌و پڕۆژه‌ی یاسایه‌ك به‌ چۆنیه‌تی قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی خاوه‌نه‌كانیان به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كان پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی دووه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی سێیه‌م: وه‌زیرانی كشتوكالأ و شاره‌وانییه‌كان بۆیان هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربچوێنن هه‌ر یه‌كه‌ به‌پێی تایبه‌تمه‌ندیی خۆی بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاســـــــایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردســـتان) ـه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: ده‌قی برگه‌(2) له‌ مادده‌ی چل وپێنج له‌ یاسای خزمه‌تی مه‌ده‌نی ژماره‌ (24)ی ساڵی 1960ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق هه‌موار ده‌كرێت وبه‌م شێویه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:ـ ( هه‌ركه‌سێ پشووی قوتابخانه‌ی هه‌بێ و خزمه‌ته‌كه‌ی له‌ رێگای ته‌نسیقی میلاكه‌وه‌ كۆتایێ هاتبـێ یان خانه‌نشین كرابێ، جگه‌ له‌ حاڵه‌ته‌كانی لادان (عزل) و ده‌ركردن (فصل) له‌ نیوه‌ی یه‌كه‌م یا دووه‌می ساڵی خوێندندان، مووچه‌ و ده‌رماڵه‌كانی پشووی هاوێنه‌ی پێ ده‌ده‌رێ، به‌ مه‌رجێ له‌ (180) رۆژ زیاتر نه‌بێ).

مادده‌ی دووه‌م: ده‌قی بڕگه‌ (1) له‌ بڕیاری ژماره‌ (464)ی رۆژی 14/4/1981 له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:ـ (ئه‌ندامی ده‌سته‌ی وانه‌بێژی (تدریسی) یان فێركاری (تعلیمی) كه‌ خانه‌نشین ده‌كرێن و حوكمه‌كانی بڕگه‌(2)ی مادده‌ی چل و پێنج له‌ یاسای خزمه‌تی مه‌ده‌نی ژماره‌ /24ی ساڵی 1960ی هه‌مواركراو ده‌یانگرێته‌وه‌، مووچه‌كه‌یان و ده‌رماڵه‌یان پێ ده‌درێت، هه‌روه‌ها مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی شه‌ش مانگیش به‌ پێوه‌ری وه‌رگرتنی دوا مووچه‌، له‌ رۆژی خانه‌نشین كردنیه‌وه‌، چ جای حاڵه‌ته‌كه‌ له‌ نیوه‌ی یه‌كه‌م یا دووه‌می ساڵی خویندن بێت).

مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بن: 1- ده‌سته‌ی گشتی: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یان یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی یا خود كۆنترین دادوه‌ر ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ ئاماده‌ نه‌بوون یاخود. به‌ربه‌ستێكی یاساییان هاته‌ پێش بۆبه‌شدار بوونیان ده‌به‌سترێ به‌ ئه‌ندامیه‌تی جێگره‌كانی و هه‌موو دادوه‌ره‌ كاراكان تێیدا و تایبه‌تمه‌ند ده‌بێ به‌بینینی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: أ ـ ئه‌و داوایانه‌ی حوكمی له‌ سێداره‌دانیان پێده‌رچووه‌. ب ـ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ئه‌و كێشه‌یه‌ی له‌ ئه‌نجامی ناكۆكی نێوان حوكمه‌كان و بڕیاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ رووده‌ده‌ن. ج ـ ئه‌وه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ ده‌سته‌كانی دیكه‌وه‌ بۆی ده‌نێردریت، ئه‌گه‌ر پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی له‌ پڕه‌نسیپێك دا بینی كه‌ له‌ حوكمه‌كانی پێشوو بڕیاری له‌سه‌ر درابوو. د ـ ئه‌وانه‌ی یاساكانی تر ده‌یان گرێته‌وه‌. 2 ـ ده‌سته‌ی فراوان: به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ یاخود كۆنترین جێگری یاخود كۆنترین دادوه‌ر تێیدا له‌ كاتی ئاماده‌ نه‌بوونیان یان بوونی به‌ربه‌ستێكی یاسایی له‌و به‌شدارنه‌بوونیه‌ی تێیداو، به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌لانی كه‌م شه‌ش له‌ دادوه‌رانی ده‌به‌سترێ و تایبه‌تمه‌ند ده‌بێ به‌ بینینی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: أ ـ بوونی ناكۆكی له‌سه‌ر جێبه‌جێ كردنی دوو حوكم كه‌ پله‌ی بنبڕیان وه‌رگرتبێ و دژ به‌یه‌ك بن و سه‌باره‌ت یه‌ك بابه‌ت ده‌ركرابن ئه‌گه‌ر له‌ نێوان ناكۆكه‌كان خۆیاندا بێت یان یه‌كێكیان لایه‌ن بێت له‌ دوو حوكمه‌كه‌دا و په‌سه‌ند كردنی یه‌ك له‌ و حوكمانه‌ و بڕیاردان له‌سه‌ر جێبه‌جێ كردنی بێ له‌ حوكمه‌كه‌ی تر، له‌و باره‌دا سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ بۆی هه‌یه‌ جێبه‌جێ كردنی ئه‌و دوو حوكمه‌ دژ به‌یه‌كه‌ رابگرێ، تاكو بڕیاری پێداچوونه‌وه‌ ده‌رده‌چێ. ب ـ ئه‌و ناكۆكیه‌ی ده‌كه‌وێته‌ نێوان دوو دادگا له‌باره‌ی ده‌سنیشان كردنی تایبه‌تمه‌ندی له‌سه‌یر كردنی داواكه‌. ج ـ ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی سه‌رۆك بۆی ده‌نێرێ تاكو له‌ چوارچێوه‌ی تایبه‌تمه‌ندی دادگا بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یان له‌ باره‌یه‌وه‌ بدات به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ی كه‌ ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی پێ ده‌رچووه‌. 3ـ ده‌سته‌ی مه‌ده‌نی: تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ داوا مه‌ده‌نییه‌كان و داوا جۆراوجۆره‌كانی تر كه‌ له‌ دادگاكان و لیژنه‌كانه‌وه‌ به‌ پێی یاسا ده‌رچوون. 4 ـ ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی: تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ دادگاكانی باری كه‌سایه‌تی و مادده‌كانی كه‌سایه‌تییه‌وه‌ به‌ پێی یاسا ده‌رچوون. 5 ـ ده‌سته‌ی سزایی: تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ داوا سزاییه‌كانه‌وه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا ده‌رچوون. 6 ـ ده‌سته‌ی كشتوكاڵی: تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ بینینی ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ لیژنه‌كانی زه‌وی و زارو ده‌ست به‌سه‌رداگرتن دا ده‌رچوون. دووه‌م: ده‌سته‌ی مه‌ده‌نی و ده‌سته‌ی باری كه‌سایه‌تی و ده‌سته‌ی سزایی و ده‌سته‌ی كشتوكاڵ به‌ سه‌رۆكایه‌تی یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی سه‌رۆك یا ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌ڵیده‌بژیرێ و به‌ ئه‌ندامیه‌تی به‌لانی كه‌م دوو له‌ دادوه‌ره‌كانی دادگا ده‌به‌سترێ. سێیه‌م: ده‌سته‌ی مه‌ده‌نی به‌ سه‌رۆكایه‌تی یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی سه‌رۆك و ئه‌ندامێتی به‌لانی كه‌م چوار له‌ دادوه‌رانی دادگا ده‌به‌سترێ له‌ و كاته‌ی كه‌ سه‌یری ئه‌و حوكمانه‌ ده‌كات كه‌ له‌ دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ سیفه‌تی بنه‌ڕه‌تی ده‌رچوون، هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ ده‌سته‌ی سزاییش كاتێك كه‌ سه‌یری حوكم و بڕیاره‌كانی دادگاكانی تاوان ده‌كات. چواره‌م: 1ـ ده‌شێ ده‌سته‌ی دیكه‌ به‌ بڕیاری ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی پێك بهێنرێت. 2ـ ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی له‌ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و هه‌ردوو جێگره‌كه‌ی پێكدێ و له‌ كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی یه‌ك له‌وانه‌، كۆنترین دادوه‌ر له‌ دادگادا جێی ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی دوازده‌م: پێكهاتنی ده‌سته‌كانی دادگا به‌ ده‌سته‌ی فراوانیشه‌وه‌ و به‌ناو نانی سه‌رۆكه‌كانی و ئه‌ندامانیشیه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌موو ساڵێك دا به‌ بڕیارێكی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی ده‌بێ و له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی یه‌كێك له‌ ســـــه‌رۆكه‌كانیشی كۆنترین دادوه‌ر جێی ده‌گرێته‌وه‌ و ئه‌ندامه‌كانیش ناگۆڕدرێن مه‌گه‌ر پێویســــتی وا بخوازێ و به‌هه‌مان شێوه‌.

مادده‌ی سێزده‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێ: 1-به‌ڕێوه‌بردنی دادگا. 2- سه‌رۆكایه‌تی كردنی ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی. 3-سه‌رۆكایه‌تی كردنی ده‌سته‌ی گشتی و ده‌سته‌ی فراوان یا هه‌ر ده‌سته‌یه‌ك له‌ ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌. 4- پشكنینی كاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌. 5 ـ ره‌وانه‌ كردنی ئه‌و تانووتانه‌ی پێشكه‌ش به‌ دادگا ده‌كرێن بۆ وه‌رگرتنی پاره‌ی ره‌سم و ئه‌مانات و تۆمار كردنیان. 6 ـ مۆڵه‌تدان به‌ دادوه‌رانی دادگا و كارمه‌ندانی. 7 ـ به‌رز كردنه‌وه‌ی راپۆرتی ساڵانه‌ له‌ باره‌ی كارمه‌ندانی بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی. 8 ـ واژۆ كردنی نووسراوه‌ فه‌رمییه‌كان. دووه‌م: ده‌سته‌ڵاته‌كانی كۆنترین جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ ئه‌مانه‌ن:ـ 1 ـ ئه‌نجامدانی كاره‌كانی سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی. 2 ـ سه‌رۆكایه‌تی كردنی ده‌سته‌یه‌ك یا زیاتر له‌ ده‌سته‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌. 3 ـ واژۆ كردنی نووسراو و ناردنه‌وه‌ی دۆسیه‌ی داوا یه‌كلاكراوه‌كان به‌ هاوپێچی بڕیاره‌كانی دادگای پێداچوونه‌وه‌وه‌. 4 ـ ئه‌و ده‌سته‌ڵاتانه‌ی دی كه‌ سه‌رۆك پێی ده‌دات.

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌سته‌ی باڵای دادوه‌ری دادگاكانی پارێزگایه‌ك یان زیاتره‌و، له‌ سه‌رۆك و چه‌ند جێگرێكی سه‌رۆك و دادوه‌ران پێك دێت و تایبه‌تمه‌ندیی دیاری كراو به‌ پێی یاسا پیاده‌ ده‌كا: دووه‌م: دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ پێكدێن:ـ 1ـ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی هه‌ولێر، دادگاكانی پارێزگای هه‌ولێر ده‌گرێته‌وه‌و ناوه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری هه‌ولێر ده‌بێ. 2ـ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی دهۆك، دادگاكانی پارێزگای دهۆك ده‌گرێته‌وه‌و ناوه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری دهۆك ده‌بێ. 3ـ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی كه‌ركووك، دادگاكانی پارێزگای كه‌ركووك ده‌گرێته‌وه‌و ناوه‌نده‌كه‌ی به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی له‌ شاری سلێمانی ده‌بێ. 4 ـ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ی سلێمانی، دادگاكانی پارێزگای سلێمانی ده‌گرێته‌وه‌و ناوه‌نده‌كه‌ی له‌ شاری سلێمانی ده‌بێ. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری بۆی هه‌یه‌ دادگای دیكه‌ی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ كاتی پێویست دابمه‌زرێنێ. چواره‌م: ده‌شێ دادگایه‌ك یا زیاتر له‌ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ دابمه‌زرێنرێ یاخود دابڕینی دادگایه‌ك یا زیاتر له‌ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌ و لكاندنی به‌ دادگایه‌كی دیكه‌ی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری ئه‌نجام بدرێ.

مادده‌ی پازده‌م: یه‌كه‌م:دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ و ده‌سته‌كانی به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆك یان یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی و به‌ ئه‌ندامیه‌تی دوو له‌ جێگره‌كانی یان یه‌كێكیان و دادوه‌رێكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ یاخود به‌ ئه‌ندامیه‌تی دوو دادوه‌ر له‌ دادوه‌رانی ده‌به‌سترێ. دووه‌م: ناو نانی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری ده‌بێ.

مادده‌ی شازده‌م: سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ی خۆیدا سه‌رپه‌رشتی دادگاكان و كاره‌كانیان ده‌كات و كار له‌ نێوان دادوه‌ره‌كانیدا دابه‌ش ده‌كات و، بۆی هه‌یه‌ بڕێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی بدات.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: یه‌كه‌م: له‌ هه‌ر ناوچه‌یه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ئه‌نجومه‌نێك به‌ ناوی(ئه‌نجومه‌نی ناوچه‌ی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌) له‌ سه‌رۆكی دادگا و ئه‌ندامیه‌تی جێگره‌كانی و دادوه‌ره‌كانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ پێكدێ. دووه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وری ئه‌نجام ده‌دات و سه‌رۆكه‌كه‌ی بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونه‌وه‌ بانگهێشتی بكات و به‌بێ ئاماده‌ بوونی به‌لانی كه‌م سێ له‌سـه‌ر چواری ئه‌ندامانی گرێ نادرێت. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات: 1 ـ له‌ پێداویستی دادگاكان و میلاكیان له‌به‌ر رۆشنایی پێویستی ساڵانه‌ ده‌دوێ و راپۆرتی ساڵانه‌ له‌باره‌یانه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری به‌رزده‌كاته‌وه‌. 2 ـ له‌و گرفت و كێشـــانه‌ ده‌كۆڵێته‌وه‌ كه‌ رووبه‌ڕووی دادگاكان ده‌بنه‌وه‌و چاره‌ســـــه‌ری گونجاویان بۆ ده‌دۆزێته‌وه‌. 3-پێشكه‌ش كردنی پێشنیاز سه‌باره‌ت به‌ دانانی دادگا جۆربه‌جۆره‌كان. 4-چاكردنی شێوازه‌كانی كاركردن و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی كاركردن له‌ دادگاكاندا.

مادده‌ی هه‌ژده‌م: یه‌كه‌م: ده‌سته‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بن. 1ـ سه‌رپه‌رشتی كردنی كاروباری به‌ڕێوه‌بردن و دابه‌ش كردنی كار له‌ نێو ناوچه‌كه‌یدا. 2ـ سه‌رۆكایه‌تی كردنی ئه‌نجومه‌نی ناوچه‌ی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌. 3ـ سه‌رۆكایه‌تی كردنی دادگای تێهه‌ڵچونه‌وه‌ به‌سیفه‌تی پێداچوونه‌وه‌یی و بۆی هه‌یه‌ سه‌رۆكایه‌تی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ش به‌سیفه‌تی ئه‌سڵی یاخود دادگای تاوانه‌كان بكات. 4ـ ره‌وانه‌ كردنی ئه‌و تانووتانه‌ی كه‌ پێشكه‌ش به‌ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ سیفه‌تی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ یاخود پێداچوونه‌وه‌ ده‌كرێن بۆ وه‌رگرتنی ره‌سمه‌كانیان. 5ـ به‌رزكردنه‌وه‌ی راپۆرتی ساڵانه‌ له‌ باره‌ی دادوه‌رو كارمه‌ندان بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی. 6ـ واژۆ كردنی نووسراوی فه‌رمی. 7ـ مۆڵه‌تدان به‌ داوه‌رانی دادگاو كارمه‌ندانی. دووه‌م: ده‌سته‌ڵاته‌كانی جێگری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌م جۆره‌ن:ـ 1ـ له‌ ئه‌ستۆگرتنی كاری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌لچوونه‌وه‌ له‌ كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی. 2ـ سه‌رۆكایه‌تی كردنی یه‌كێك له‌ ده‌سته‌كانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ یاخود دادگای تاوانه‌كان. 3-واژۆ كردنی نووسراوی ناردنه‌وه‌ی دۆسیه‌ی ئه‌و داوایانه‌ی یه‌كلاكراونه‌ته‌وه‌ به‌ هاوپێچی بڕیاره‌كانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ بۆ دادگای تایبه‌تمه‌ندی خۆی. 4ـ چاودێری ده‌وام كردنی دادوه‌رو كارمه‌ندان. 5ـ ئه‌و ده‌سته‌ڵاتانه‌ی دیكه‌ كه‌ سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ پێی ده‌دات.

مادده‌ی بیسته‌م: یه‌كه‌م: دادگای تاوانه‌كان له‌ مه‌ڵبه‌ندی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ سێ دادوه‌ر و به‌سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ یان یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی و ئه‌ندامیه‌تی دوو جێگری دیكه‌ی یان یه‌كێكیان و دادوه‌رێك یاخود به‌ ئه‌ندامیه‌تی دوو دادوه‌ر كه‌ پۆلی هه‌ر یه‌كێكیان له‌ پۆلی دووه‌م كه‌متر نه‌بێ ده‌به‌سترێ. دووه‌م: دادگای تاوانه‌كان له‌ پارێزگاكانی تر كه‌ دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌یان تێدانیه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی جێگری سه‌رۆك له‌ مه‌ڵبه‌ندی پارێزگا و ئه‌ندامیه‌تی دوو دادوه‌ر ده‌به‌سترێ كه‌ پۆلی هه‌ر یه‌كه‌یان له‌ پۆلی دووه‌م كه‌متر نه‌بێ. سێیه‌م: ناونانی سه‌رۆك و ئه‌ندامه‌ ئه‌سڵیه‌كانی دادگای تاوانه‌كان و یه‌ده‌گه‌كان به‌بڕیاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی و له‌ سه‌رپێشنیازی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌بێ.