المواد القانونية
ماددهی یهكهم: بۆ خهرجییهكانی ساڵی دارایی 2008 گوژمهی (7628783)تهنیاحهوت ترلیۆن و شهش سهدو بیست و ههشت ملیارو حهوت سهدو ههشتاو سێ ملیۆن دینار دادهنرێ و بهم جۆره دابهش دهكرێ: یهكهم: گوژمهی (2879079)تهنیا دوو ترلیۆن و ههشت سهدو حهفتاو نۆ ملیارو حهفتاو نۆ ملیۆن دینار بۆ خهرجییهكانی پڕۆژه سهرمایهداراییهكان. دووهم: گوژمهی(4674842)تهنیا چوار ترلیۆن و شهش سهدو حهفتاو چوار ملیارو ههشت سهدو چل و دوو ملیۆن دینار بۆ خهرجییهكانی بهكارخستن. سێیهم: گوژمهی(54908)تهنیا پهنجاو چوار ملیارو نۆسهدو ههشت ملیۆن دینار بۆ خهرجییهكانی ئهنجومهنی نشتمانیی كوردســـــتان – عیراق. چوارهم: گوژمهی(19954)تهنیا نۆزده ملیارو نۆسهدو پهنجاو چوار ملیۆن دینار بۆ خهرجییهكانی دهسهڵاتی دادوهریی.
ماددهی شهشهم: وهزیری دارایی و ئابووری دهسهڵاتی زیاد كردنی (اعتماد) ی كۆی بوودجهی سهلمێنراوی ساڵی 1993 به رێژهیهك كه له (1%)ی كۆی (اعتماد)ی سهلمێنراوی بوودجه نهبێ بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه دهدرێتێ: 1-(اعتماد)ی ئهو پارانهی بۆ ئهو بهرێوهبهریهتیانهی پێویستن كه له ساڵی 1993 دا پێك دههێنرێن. 2-ئهو (اعتماد)ه نوێ یانهی ئهنجومهنی وهزیران له حاڵهتی ناكاوی (گارئ) دا بڕیار دهدا بیانخاته سهر بوودجهی وهزارهتهكان و بهرێوهبهرێتییهكان.
ماددهی نۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی ههشتهم: یاسای وهزارهتی تهندورستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ژماره (1) ی ساڵی 1993 و ههمواركردنهكهی به یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2001 ههڵدهوهشێتهوه.
ماددهی شهستهم: یهكهم: ئهگهر سهرۆكی دادگایهك یا سهرۆكی دهستهیهك ئامادهنهبوو یا شوێنی فرمانهكهی چۆڵ بوو یا ههر كۆسپێك رێگهی چوونه سهر كارهكهی لێ گرت پێشترینی جێگرانی یا ئهندامان كارهكهی بهڕێ دهكا. دووهم: ئهگهر زیاتر لهیهك دادوهر له یهك دادگا ههبن پێشترینیان بهرپرسیار دهبێ لهبهڕێوهبردن و دابهشكردنی ئیش و كار له نێوانیادا و وهزیری داد بۆی ههیهیهكێكی تر دیاری بكا.
ماددهی سێ یهم: ویلایهتی دادگا گشت كهسانی سروشتی و مهعنهوهی و لهگهڵیاندا حكومهتیش دهگرێتهوهو حوكم دان له گشت دژكاری (منازعه) و تاونێكدا كاری تایبهتی ئهوه.
ماددهی پێنجهم: زمان له دادگاكاندا كوری دهبێ، بهڵام دادگا بۆی ههیه بههۆی وهرگێره وه داوای سوێند دانی گوێ له قسهی دژكاران (الخصوم) و شایهتهكان بگرێ.
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانهی خوارهوهی دهكهوێته ئهستۆ. یهكهم : ئامادهكردنی ئهو پێداویستییانهی كه مافی شیاوی تهندروستی تهواو بۆ هاووڵاتیان دهستهبهر دهكات لهلایهنی جهستهیی وئهقَڵی ودهروونییهوه لهگهلأ گرنگی پێدانیان. دووهم : دامهزراندن وبهڕێوهبردن وبهدوا داچوونی یهكه تهندروستیهكانی خۆ پاراستن وچارهسهركردن وپهرهپێدانیان له ههرێمدا. سێیهم : بایهخدان به خزمهتگوزاری چاودێری بهرایی تهندروستی لهوانهش چاودێری دایكایهتی ومنداڵان وتهندروستی قوتابخانهیی وتهندروستی خێزان وپیرییهتی. چوارهم : بهربهرهكانی كردنی نهخۆشیه درمهكان وكۆنترۆل كردنیان ورێگهگرتن له هاتنیان له دهرهوهی ههرێم بۆ ناوهوهی وبه پێچهوانهوهش، بهربهستكردنی بڵاو بوونهوهیان له نێو خاك وئاو و ههوای ههرێمدا. پێتجهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی ژینگهدا له پێناوی پاراستنی ژینگهو باشكردنی و پهرهپێدانی و پاراستنی بنهماكانی وكاركردن له پێناوی بهربهستكردنی پیسبوونی. شهشهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی كار و كاروباری كۆمهڵایهتی دا له پێناوی بایهخدان به تهندروستی وسهلامهتی كرێكاران له پڕۆژهكانی كار و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستییان له مهترسی نهخۆشی پیشه و بریندار بوون له كاتی ئیشدا، لهگهلأ دانانی بهزهفكاریی وههل ومهرجی تایبهت بۆیان و دابین كردنی سهلامهتی له شوێنی كاردا وچاودێری پیادهكردنی ئهو بهرزهفتكار و ههل و مهرجانه. حهوتهم : بڵاوكردنهوهی هوشیاریی تهندروستی له ناو هاووڵاتیاندا به هاریكارێكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان به رێگهی ههموو هۆیهكی راگهیاندنی بیستراو و بینراو و خوێندراوه. ههشتهم : دابین كردنی داودهرمان و پێویستیهكان و كهل وپهلی پزیشكی ههمهجۆری پێویست بۆ پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری پزیشكی وخۆپاراستن وچارهسهركردن، لهگهلأ سهرپهرشتی كردنی عیاده میللییهكان و دابین كردنی ئامیری پزیشكی پێویست بۆ پهككهوتهكان وكردنهوهی تاقیگهی پزیشكی. نۆیهم : ئامادهكردنی كادیری تهندروستی وپیشهیی یارمهتیدهر و بهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندان له كهرتی تهندروستی وپهرهپێدانی لێكۆڵینهوهی تهندروستی و فێركردنی پزیشكیی بهردهوام وهاندانی لێكۆڵینهوهی زانستی له بواره ههمه جوارهكانی تهندروستیدا. دهیهم : رێكخستنی كاری پیشه پزیشكی وتهندروستی یهكان و سهلامهتی پیشهیی بهههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان وچاودێری كردنیان. یانزدهیهم : چاودێری كردنی خاوهن پێویستییه تایبهتییهكان لهلایهنی تهندروستی و جهستهیی و ئهقڵی یهوه. دوازدهیهم : سهرپهرشتی كردنی دروستكردن وهێنانی داودهرمان بهپێی پێوهری پێویستی پزیشكی وچاودێری كردنی. سیازدهیهم : كاركردن له پێناوی گۆڕینی سیستهمی ئێستای تهندروستی به سیستهمێكی هاوچهرخی تهندروستی به شێوهیهكی وا كه لهگهلأ پهرهسهندنی كۆمهڵگای كوردستانی و توانای دارایی بهدهست هاتوودا بگونجێت. چواردهیهم : پشتگیریی كردنی كهرتی تایبهتی پزیشكی تا بهشداری له پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری چارهسهركردندا بكات بۆ سووككردنی بارگرانی دارایی و هونهری لهسهرشانی دهزگا تهندروستیه فهرمیهكان و بخرێنه بهر سهرپهرشتی وچاودێری وهزارهتهوه. پانزدهیهم :كاركردن له پێناوی دابین كردنی پێویستی پزیشكی بۆ بهرهنگار بوونهوهی كارهسات به ههموو جۆره كانیهوه، ئهمهش به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكانی دیكه دهبێت. شانزدهیهم : رێكخستنی كاری پزیشكی دادی له ههرێمدا به پێی یاسا وبهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندانی. حهڤدهیهم : كاركردن له پێناوی دروستكردنی تاقیگهی پێشكهوتووی تهندروستی بۆ دهسنیشانكردنێكی زوو بۆ نهخۆشییه گرانهكان ودابین كردنی (حجری تهندروستی) و بهربهرهكانی نهخۆشیه درمهكان و چاودێری كردنی پهتاكان. ههژدهیهم : سهرپهرشتی كردنی كاری پزیشكهكان ویارمهتدهرهكانیان له عیاده پزیشكیه تایبهتهكان و عیاده میللیه فهرمییهكان. نۆزدهیهم : گرنگی دانێكی تایبهت به تهندروستی لادێ وگهیاندنی خزمهتگوزاریی پزیشكی بۆی و كاركردن بۆ دروستكردنی نهخۆشخانه له قهزاو ناحیهكان وكردنهوهی مهڵبهندی پزیشكی له لادێكاندا و دابین كردنی تیپی تهندروستی گهڕۆك. بیستهم : دابین كردنی سهیتهرهی نهوعی كارا لهسهر داودهرمان به هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا و دانانی مهرجی بهرزهفتكار بۆ هێنانی داودهرمان له سهرچاوهی باوهڕ پێكراوی جیهانی و بهرزهفتكردنی فرۆشتنی داودهرمان، به جۆرێكی وا كه ههر له دهرمانخانه و مهزخهری مۆلهتپیردراوی دهرمان بفرۆشرێ. بیست ویهكهم : گرنگی دانی تهندروستی بهو ناوچانهی كه تووشی پرۆسهكانی ئهنفال وبوردومانی كیمیایی وجینۆساید بوون. بیست ودووهم : كاركردن له پێناوی دابین كردنی (بیمی) تهندروستی بۆ هاووڵاتییان وگرنگی دان به ئاسایشی خۆراك ودهرمانی ئینسانی بهههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكان ودۆزینهوهی ئالیهتی چاودێری شیاوی داودهرمان بۆ بهكارهێنان. بیست وسێیهم : پشتگیریی كردنی پزیشكه تازه دهرچووهكان وكردنهوهی خولی شیاندنی بهردهوام بۆیان و ناردنی نێردهی پزیشكی بۆ دهرهوهی ههرێم بیان گرێتهوه وماوهیان بدرێ تاكو خوێندنی پسپۆڕییان تهواوبكهن.
ماددهی حهوتهم: وهزیر بۆی ههیه ڕێنمایی پێویست بۆئاسانكردنی جێبهجێكردنی ئهم یاسایه دهربكات.
ماددهی یازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی گومرك: جێبهجێ كردنی یاسا گومرگییهكان ئهو فهرمان وبڕیار و رێنمایی و بهندانه(الچوابگ) له ئهستۆ دهگرێ كه دهزگا جۆربه جۆرهكانی ههرێم ئامادهیان دهكهن و پهیوهندییان به پسپۆرایهتییهكانی بهرێوهبهرایهتی گشتییهوه ههیهو، ههروهها بنهماو مهبدهئه پێویستییهكان بۆ ئاسانكردنی كردهوهی جێبهجێ كردنی و دانان و جێبهجێ كردنی پلانی پێویست بۆ بهرهنگار بوونهوهی قاچاغ و لێكۆڵینهوهی یاسا گومرگییه بهركارهكان دهست نیشان دهكات و، دادهنێت، بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و به ئهزموون و پسپۆر بێ و، لقی بهرێوهبهرایهتییهكانی گومرگی ههرێمی پێوه دهلكێ.
ماددهی بیستهم: له بارهگای یهكێتی لیژنهیهك پێك دێ به سرۆكایهتی دادوهرێك كه سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهی پهیوهندیدار دهبێ و ئهندامیهتی نوێنهری وهزارهتی ناوخۆ و داریی و ئابووری و پیشهسازی و ووزه و نوێنهرێكی یهكێتی بۆ ساغ كردنهوهی دروستی ههڵبژاردن و بریارهكانیش بنبڕ دهبن.
ماددهی بیست و یهك: ههر ههڵبژێرێك (ناخب) بۆی ههیه له ماوهی ههفتهیهكدا له رۆژی راگهیاندنی ئهنجامی ههڵبژاردنهوه تانووت له دروستی ههڵبژاردنهكه بدا به مهرجێ (1000) ههزار دینار وهك بارمته له سنوقی ژووردا دابنێ و ئهگهر تانووتهكهی رهت كرایهوه یا خۆی وازی لێهێنا وهك داهاتێك بۆ ژوور تۆمار دهكرێ.
ماددهی ههشتهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی و بڕیارێك ناكرێت گهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسا ناكۆك بن.
ماددهی بیست و چوارهم: دارایی ژوورهكان له مانه پێك دێ: 1-ئابوونهی ساڵانهی ئهندمان. 2-داهاتی بهگهر خستنی پاره و پوولی و كرێ ی خانوو بهرهكانی. 3-كرێ ی ئهو خزمهتگوزاریانهی پێشكهشیان دهكا. 4-قهرزی ناوخۆ بهمهرجێ به پهسهند كردنی ئهنجومهنی یهكێتی بێ. 5-ئهو پیتاكانهی ئهنجومهن پێشكهشی دهكهن.
ماددهی ههشتهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه، له ههر یهكهیهكی ئیداری یان له ههر ناوچهیهكی ناو ههرێمدا، زهروورهتی كارو ئاسایشی ههرێم پێداویستی پێی ههبێ، بهڕێوهبهرایهتی و نووسینگهی تێدا بكاتهوه، و هیچیش لهو ئهركو فرمان و سهڵاحیهتانهش كهم نهكاتهوه كه بهپێی یاسا بهركارهكان به سهرۆكانی یهكه ئیدارییهكان دراون.
ماددهی حهوتهم: رێكخستن و ههیكهلی وهزارهته لێكداروهكان به یاسا رێكدهخرێنهوهو، كار دهكرێ بهو پێرهو و رێنماییانهی كه له بارهیانهوه دهرچوون تا دهرچوونی ئهوهی جێیان دهگرێتهوه.
ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهنجومهنی یهكێتی باڵا ترین دهستهی یهكێتی یهو ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-دانانی سیاسهتی گشتی یهكێتی. 2-دانان و بڕیار لهسهر دانی بووجهی ساڵانهی یهكێتی و دیاری كردنی رێژهی بهشداربوونی ژوورهكان تیایدا. 3-ئامادهكردنی پهیرهوهكانی ناوخۆی یهكێتی و ژوورهكان. 4-سهلماندنی بووجهی ساڵانهو حیسابی یهكێتی و میلاكی فهرمانبهرانی. 5-سهلملندنی ئهو بڕیارانهی ژوورهكان له بارهی به گهر خستنی پاره و پولیانهوه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه دهری دهكهن. 6-زامن كردنی ئهو قهرزانهی كه ژوورهكان وهریان دهگرن. 7-ئهنجومهنی بهرێوهبردنی ژو بۆی ههیه ئابوونهی ساڵانهو ههق دهستی خزمهتگوزاریهكانی دیاری بكا. 8-بهخشینی خهڵات بۆ ئهندامان و كهسانی تر به شێوهیهك كه لهگهڵ ئامانجهكانی یهكێتی دا بگونجێ. 9-بهجێ هێنانی ههر كارو فهرمانێكی یاسایی تر بۆ بهدیهێنانی مهبهستهكانی یهكێتی. دووهم: ئهنجومهنی یهكێتی بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی به سهرۆكهكهی بسپێرێ. سێ یهم: بڕیار له ئهنجومهندا به زۆربهی موتلهق دهدرێ و ئهگهر دهنگهكان وهك یهك بوون سهرۆك دهنگی زاڵ بوونی دهبێ.
ماددهی چوارهم: یهكێتی بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-سهرپهرشتی كردنی ژوورهكان و چاودێری و رێنوێنی كردنیان و بوون به نوێنریان له لایه دهسهڵاته گشتییهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 2-سهرپهرشتی كردنی تۆمار ناوه بازرگانییهكان (الاسماْ التجاریه) و ناوی نووسیكردنیان له توماری بازرگانی له ههرێمدا و رێكخستنی دهفتهری ناوهندی (سجلات مركزیه) بۆیان. 3-كردنهوهی پێشانگا له ناوه وه و دهرهوهی ههرێمدا و به بهشداری بوونیان به رێكخستنی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكاندا و داوهتكردن بۆ بهستنی كۆنگرهی بازرگانی و پیشهسازی و بهشداری كردن له كۆر و كۆنگرهكانی ناوخۆ و دهرهوه. 4-كۆكردنهوه و پوخته كردنی ئاگاداری و زانیاری بازرگانی و پیشهسازی به دهست خستنیان بۆ ئهندامانی و لایهنه پهیوهندی دارهكان. 5-لێكۆلینهوهی بارودۆخی بازرگانی پیشهسازی له ههرێمدا پێشنیاز كردنی رێ و شوێن و چارهسهر به ئامانجی پهرهپێدانی چالاكی و ئابووری و گهشهپێدانی له ههرێمدا. 6-لێكۆلینهوهی رێ و شوێنی هاندانی سهرمایه و بهشداربوون لهگهڵ لایهنه رهسمی و یهكانادا له دانانی نهخشه و بهرنامهی به بهرههم هێنانی چالاكی پیشهسازی ی تایبهتی و تێكهڵاو. 7-سازدانی نهخشهكێشی و ئامادهكردنی لێكۆلینهوه و پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ بزواندن و پهرهپێدانی بازاری ناوخۆ. 8-ئامادهكردنی لێكۆلینهوه و پێشنیاز سهبارهت به پهرهپێدان و پاراستنی پیشهسازی و بارو دۆخی ناردنی بهرههمهكانی بۆ دهرهوه و خستنه ناو بازارهوه چ له ناوهوه چ له دهرهوهی ههرێمدا به هاوكاری رێكخستن لهگهڵ لایهنه پهیوهندی دارهكاندا و بهشداریبوون له پێوانهكانی ناردنی كهل و پهلدا بۆ دهرهوه. 9-لێكۆلینهوه (مهسحكردنی مهیدانی)بازارهكانی ناوهوه و دهرهوه بۆ زانینی تواناو دانانی ری َو شوێنی گهشهپێدان و ئال و گۆری بازرگانی به مهبهستی فراوان كردنی ئاسۆی هاوكاری ی ئابووری له بواری دهرهوه. 10-بهشدار بوون له دانانی پێوانهی هونهری بۆ بهرههمهكانی ههرێم و هاوكاری له چاودێری جێبهجێ كردنیان. 11-بهشدار بوون له ئامادهكردنی پررۆژهكانی ئهو یاسایانهی راستهخۆ پهیوهندیان به چالاكی پیشهسازی و بازرگانییهوه ههیه. 12-ناردنی نێراوی (بعثه) بازرگانی و پیشهسازی بۆ دهرهوهی ههرێم پێشوازی كردن و رێكخستنی سهردانی نێردراوانی بیانی. 13-گهشه پێدانی فام و رۆشنبیری پیشهسازی و بازرگانی له ناو ئهندامانی ژوورهكان. ههوڵدان بۆ بهرز كردنهوهی رادهی پیشهیی یان و دهركردنی ئهو جۆره چاپهمهنییهی بایهخ به زانیاری ئابووری دهدهن. 14-پشتگیری كردنی خاوهندارانی داهێنان و هاندانی داهێنهران و بههرهمهندان به شێوهیهك كه خزمهتی پهرهپێدانی ئابووری ههرێم بكا
ماددهی حهوتهم: ژوور ئامانجهكانی بهم رێ و شوێنه بهجێ دێنێ: 1-تۆمار كردنی ناوه بازرگانییهكان و ناونووس كردنیان له تۆماری بازرگانیدا و رێكخستنی دهفتهری پێویست بۆی و پێشكهشكردنی زانیاری له بارهی ئهو ناوانهی به یهكێتی تا له دهفتهری ناوهندی دا (مركزی) تۆمار بكرێن. 2-دهست نیشان كردنی ئهو داب و نهریتانهی بۆ كاروباری بازرگانی و پیشهسازی له ههر ناوچهیهكی جوگرافیدا باون بۆ مهبهستی تایبهتكاری ژوور و بڵاوكردنهوهیان. 3-ناوبژی كردنیان و بهشدار بوون له ناو بژی كردن لهو ناكۆكییه بازرگانی و پیشهسازیانهدا كه له نێوان ئهندامانی ژوور خۆیان یان له نێوان ئهوان و خهڵكانی تردا روودهدهن و پێكهێنانی لیژنهی ناوبژی كردن و ئاماده كردنی لیستی ناوی ناوبژی كاران و بنهما و چۆنێتی ناوبژی كردن. 4-دهركردنی باوهرنامهی شوێنی بهرههم هێنان (شهاده المنشأ) بۆ كهل و پهل له سنووری ههرێمدا، ههروهها دهركردنی سهلملندنی باوهرنامه بازرگانییهكانی تر. 5-كۆكردنهوه و پۆلینكردن و بڵاوكردنهوهی نرخی كهل و پهله سهرهكییهكانی ناو بازاری ناوخۆ به شێوهیهكی خولهكی (دوری) 6-پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری له بواری راوێژی هونهری دا بۆ بازارگان و پیشهسازی یهكان. 7-سهلماندنی كهفالهتی ئهندامان. 8-بهشداری كردن له چالاكییهكانی ئهنجومهن و دهستهی لیژنهو دهزگا ئابوورییهكانی تایبهت به پارێزگا.
ماددهی شهشهم: وهزارهتی بازرگانی و وهزارهتی پیشهسازی له یهك وهزارهت لێكدهدرێن به ناوی (وهزارهتی بازرگانی و پیشهسازی).
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة