أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سییهم:
ماددهی سییهم: ئهگهر پێشمهرگه یا خانهنشین كۆچی دوایی كرد، ههموو مافهكانی خانهنشینی و دهرماڵهكانی خێزانی و ئهو مافانهی كه دهیكهوێ له ئهنجامی خزمهتهكانی بۆ پاشهنشینهكانی دهبێ ههروهكو لهم یاسایهدا دیاری كراوه.
ماددهی بیستء نۆیهم:
ماددهی بیستء نۆیهم: یهكهم: ئهگهر پێشمهرگه خانهنشین كرا یاخود به خانهنشین كراو داندرا، پاداشتی كۆتایی خزمهتهكهی بهم جۆره بۆ خهرج دهكرێ: أ-تهواوی مووچهی ساڵێكی ئهگهر خزمهتی خانهنشینیهكهی بهر له مێژووی 5/3/1991له (15)سالأ كهمتر نهبوو. ب-تهواوی مووچهی ساڵێكی ئهگهر خزمهتهكهی له بیست سالأ كهمتر نهبوو. دووهم: جگه لهوانهی له بڕگهكانی (أ، ب)له (یهكهم)ی سهرهوهی ئهم ماددهیهدا هاتووه، پاداشتێك به خانهنشین دهدهرێ كه بڕی مووچهی دوایین شهش مانگی بێ لهو كاتهی كه له خزمهتدا بووه.
ماددهی بیستء ههشتهم:
ماددهی بیستء ههشتهم: یهكهم: پێشمهرگه بۆی ههیه داوای خانهنشینی بكات ئهگهر خزمهتهكهی له (15)سالأ كهمتر نهبێ به مهرجێك ناوی له هێزی پێشمهرگهی كوردستان تۆمار كرابێ و وهزیری پێشمهرگه پهسندی كردبێ لهسهر بنچینهی دوامووچهی كه وهری دهگرت یان مووچهی پایهكهی كه بهپێی ئهوهوه خانهنشین كراوهو جارانی ژمارهی مانگهكانی خزمهتی خانهنشینی دهكرێ و دابهشی 260 دهكرێت. دووهم: دهرماڵهی هاوسهری ومنداڵان (50000)پهنجا ههزار دینار بۆ هاوسهرو (25000)بیست ههزاریش بۆ ههریهك له منداڵهكانی تاكو رادهی (5)پێنج مندالأ. سێیهم: بۆ مهبهستی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)له ماددهیهدا كهرتی مانگ به مانگی تهواو وكهرتی ساڵیش به ساڵی تهواو دادهندرێ. چوارهم: مووچهی خانهنشین له ههموو حاڵهتێكدا له دوامووچهی كه له كاتی خزمهتدا وهری دهگرت تێپهڕناكات.
ماددهی بیستء حهوتهم:
ماددهی بیستء حهوتهم: یهكهم: پێشمهرگه بۆی ههیه داوا بكات خانهنشین بكرێت ئهگهر خزمهتهكهی له (15)سالأ كهمتر نهبوو، به مهرجێك له ریزهكانی هێزی پێشمهرگهدا تۆماركرابی و بهرهزامهندیی وهزیری پێشمهرگهبێ. دووهم: ئهگهر پێشمهرگه خانهنشین كراو خزمهتهكهی له (15)سالأ كهمتر بوو ئهوا پاداشتێكی بۆ خهرج دهكرێ به ڕێژهی (200%)بهپێی دوامووچهی بۆ ههر ساڵێك له ساڵهكانی خزمهتهكهی.
ماددهی بیستء شهشهم:
ماددهی بیستء شهشهم: بۆ سهركردایهتی گشتی زێڕهڤانی ههرێم یان ئهوهی دهستهڵاتی پێ دهدات ههیه پێشمهرگه خانهنشین بكات لهم حاڵهتانهی خوارهوه: یهكهم: ئهگهر له میلاك زیاد بوو. دووهم: ئهگهر دهركهوت بێ توانایه له خزمهتهكهی. سێیهم: پابهند نهبوونی به دابو نهریت وپرهنسیپهكانی پێشمهرگه.
ماددهی بیست وپێنجهم:
ماددهی بیست وپێنجهم: پێشمهرگه لهم حاڵهتانه خانهنشین دهكرێ: یهكهم: بهپێی تهمهن و ئهم خشتهیهی خوارهوه. پایه تهمهن فهریقی یهكهم/ فهریق 63 شهست وسێ سالأ لیوا. 60 شهست سالأ عهمید. 58 پهنجاو ههشت سالأ عهقید. 55 پهنجاو پێنج سالأ موقهددهم 53 پهنجاو سێ سالأ رائید- نهقیب 49 چل ونۆ سالأ مولازم- مولازمی یهكهم 45 چل وپێنج سالأ له جێگری عهریفهوه تا جێگری ئهفسهری فهننی 55 پهنجاو پێنج سالأ له جێگری عهریفهوه تا جێگری ئهفسهر 50 پهنجا سالأ سهرباز تا سهربازی یهكهم 45 چل وپێنج سالأ دووهم: ئیمام له كاتی تهواوكردنی شهست ساڵی تهمهنی خانهنشین دهكرێ. سێیهم: له كاتی تووشبوونی به نهخۆشیهك رێ له بهردهوامبوونی له خزمهتهكهی بگرێ، ئهمهش بهپێی راپۆرتێك دهبێت كه لهلایهن لیژنهیهكی پزیشكی پسپۆڕهوه دهرچووبێت.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: وهزیر بۆی ههیه ئهفسهر بخاته سهر نیوه مووچه بۆ ماوهیهكی دیاریكراو لهسهر یهكێك لهم هۆیانهی خوارهوه: یهكهم: گهر بهد ڕهوشت بوو بهپێی ئهو راپۆرتانهی بهرپرسهكانی به زنجیره لهسهریان نووسیوه. دووهم: گهر نهیتوانی كارهكانی له بهر بێ شیاوی جێبهجێ بكات ئهمهش به پێی ئهو ڕاپۆرتانه دهبێ كه بهرپرسانی به زنجیره لهسهری بهرزدهكهنهوه. سێیهم: سهرنهكهوتنی له یهكێك له دهوره حهتمیهكان یان بنهرهتیهكان له سنفهكهی خۆیدا.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: یهكهم: ماوهی خزمهتكردنی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو بۆ دهرهوهی ریزهكانی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم) به خزمهتی سهربازی دهژمێردری و له كاتی بوونی مهرجی بهرزكردنهوه و شایانی ئهو بهرزكردنهوهیه بێت، بهرز دهكرێتهوه. دووهم: مووچه ودهرماڵهی(پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو لهو لایهنه دهدرێ كه بۆی ئینتیدابكراوه وله كاتی ئهو ئینتیداب كردنهدا حوكمه گشتییهكانی ئینتدابی به سهردا دهسهپێنرێ.
مادهی پازدهم:
مادهی پازدهم: یهكهم: دهكرێ ئهفسهر ئینتیداب بكرێ به رهزامهندی فهرماندهی گشتی بۆ خزمهتكردن له دهرهوهی (پێشمهرگایهتی ـزێڕهڤانی ههرێم) بۆ ماوهیهك له (3) سێ سالأ ڕهت نهكات و قابیلی درێژكردنهوهیه بۆ یهك جار. دووهم: دهشێ خۆبهخش بهرهزامهندی وهزیر ئینتیداب بكرێ بۆ دهرهوهی ( پێشمهرگایهتیـ زێرهڤانی ههرێم) بۆ ماوهیهك له (3)سێ سالأ ڕهت نهكات و قابیلی درێژكردنهوهیه بۆ یهك جار. سێیهم: (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو دهگهڕێتهوه بۆ وهزیفهی( پێشمهرگایهتی = زێرهڤانی ههرێم) دوای تهواوبوونی ماوهی ئینتیدابهكهی یاخود له كاتێك پێویستیان پێی بێت.
مادهی چواردهم:
مادهی چواردهم: فهرماندهی گشتی لهسهر پێشنیاری وهزیر بۆی ههیه گرێبهستی ئهفسهر ههڵوهشێنێتهوه ئهگهر دهركهوت پابهند نیه به دابونهریت ودیسپلینی خزمهتی پێشمهرگه (زێڕهڤانی ههرێم)، ئهمهش لهسهر بڕیاری ئهنجومهنی لێكۆڵینهوهكه بۆ ئهم مهبهستهو پێك هاتبێت لهسهر راسپاردهی بهرپرسهكانی به زنجیرهی بهرپرسیهتی.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: یهكهم: ماوهی گرێبهستی بۆ ئهفسهران (10) ده ساڵه ودهشێ به رهزامهندیی وهزیر (3) سێ سالأ بۆ ههرجارێك درێژ بكرێتهوه. دووهم: ئهفسهر له خزمهتی پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دوای تهواوكردنی ماوهی گرێبهستهكهی كار كهنار دهكرێ. سێیهم: وزیر بۆی ههیه ماوهی گریبهستی ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم) لهم ماددهیهدا دهیان گرێتهوه له حالهتی جهنگ و باری نا كاوی و جاڕدانی شهڕ درێژبكاتهوه.
ماددهی یازدهههم:
ماددهی یازدهههم: ئهگهر پێشمهرگهیهك دامهزرا یا گۆیزرایهوه بۆ وهزیفهیهكی تر، مافی ئهوهی ههیه خزمهتهكهی بخاته سهروهزیفه نوێیهكهی بۆ ههموو مهبهستهكان و پێچهوانهی ئهمهش قهبوول ناكری تهنیا له حاڵهتی خانهنشین كردنی نهبێ و ئهمهش به پێی یاسا دهبێت. یهكهم: وهزیر بۆی ههیه به رهزامهندیی فهرماندهی گشتی یا ئهوهی دهستهڵاتی پێ دهدات، گرێبهست لهگهلأ ئارهزوومهندانی خۆبهخش كردندا بكات بۆ كاركردن وهك ئهفسهر لهناو هێزهكانی پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) له كاتی پێویستی و بهپێی پێویستی و پسپۆڕی. دووهم: لهسهر پێشِنیاری وهزیر وبهرهزامهندی فهرماندهی گشتی پایه دهدرێته ئهوانهی حوكمی برگهی (یهكهم)ی سهرهوه دهیان گرێتهوه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: یهكهم: خزمهتی پێشمهرگه له ریزهكانی بزووتنهوهی رزگاریخوازیی كوردستان یان له رێزهكانی پێشمهرگهی كوردستان بهر له دهرچوونی ئهم یاسایه به خزمهت بۆ ههموو مهبهستهكانی خانهنشینی و سهرمووچهی و پلهپێدان و بهرزكردنهوه و مۆڵهت بۆ ئهوانهی بهردهوامن له خزمهت دادهنرێ به مهرجێك خزمهتهكهیان لهلایهن فهرماندهی گشتی پهسند دهكرێ و لهلایهن وهزارهتی پێشمهرگهوه حیساب دهكرێ. دووهم : ماوهی ئهو خزمهتهی كه پێشمهرگه پێشی 5/3/1991 یان ئهوهی له مهیدانی جهنگدا یاخود له ناوچهی جم وجۆلی سهربازی بهسهری بردبێ كه هێزهكان و كهرته هاوبهشهكان به فهرمانی وهزیر دهست نیشان دهكرێن به خزمهتێكی دوو چهندانه بۆ مهبهستی خانهنشینی بۆ حیساب دهكرێ.
ماددهی پهنجا و سێیهم:
ماددهی پهنجا و سێیهم: شارهوانی به یهكێ له دهسهڵاته گشتییهكانی دادهنرێ كه به پێی یاسا دامهزراوه وبۆی ههیه دوا له ههموو كهس بكا ملكهچی ئهو فهرمانانه بن كه دهریان دهكا به رێك و پێكی رادهگهیهنرێن و ئاشكرا دهكرێن و دهبێ ئهو فهرمانبهرانهی تاعهت بكرێن كه دهسهڵاتی ههڵسوراندنی كارهكانیان پێ سپێردراوه و ئهوهی سهرپێژی بكا به پێ ی یاسا كارپێكراوهكان سزا دهدرێ.
ماددهی پهنجا و دووهم:
ماددهی پهنجا و دووهم: وهزیر بۆی ههیه ههر چی یهك به پێویست بزانێ لهو دهسهڵاتانهی خۆی كه یاسا رهچاو كراوهكان بۆی بڕیار داون بۆ ئاسانكردنی كاروبار به سهرۆكی شارهوانی یان بسپێرێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: یهكهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه پیادهدهكرێ بهسهر: 1- پڕۆسهكانی نهوتی كه جێ بهجێ دهكرێت لهلایهن كۆمپانیاكانی گشتی یان تایبهتی عێراقی بێ یان بیانی. 2- ههموو چالاكیهكانی پهیوهستن به پڕۆسهكانی نهوت. دووهم: به پێی حوكمهكانی ماددهی (115) و ههردوو بڕگهی یهكهم و دووهمی (121)ی دهستووری فیدراڵی، هیچ یاسایهكی فیدرالی یان ڕێككهوتن یان گرێبهست یان یاداشتی لهیهك گهیشتن و ههر بهڵگهیهكی دیكهی فیدراڵی تایبهت به پڕۆسهكانی نهوت جێبهجێ ناكرێت تاوهكو دهسهڵاتی تایبهتمهندی خۆی له ههرێم دا ڕهزامهندی لهسهر جێبهجێكردن نهدات.
ماددهی پهنجا و یهكهم:
ماددهی پهنجا و یهكهم: شارهوانییهكان بۆیان ههیه سهبارهت به ئهركهكانی سهرشانیان راستهخۆ رووی قسه بكهنه دادگا و فهرمانگهكان و هاووڵاتییان.
ماددهی پهنجایهم:
ماددهی پهنجایهم: سهرۆكه شارهوانی یا ئهو كهسهی دهسهڵاتی خۆی دهداتێ دهسهڵاتی جێبهجێ كردنی ئهو تایبهتكاریانهی دهبێ: 1-بهرێوهبردنی كاروباری شارهوانی و سهرپهرشتی كردنی ئیش و كاری فهرمانبهران و كریكاران. 2-بهرێوهبردنی مال و موڵكی شارهوانی و پاراستنیان. 3-بهرێوهبردنی داهاتهكانی شارهوانی و وهرگرتنیان و چاودێری كردنی حیسابهكانی. 4-ئیمزار كردنی ئهو نووسراوانهی له شارهوانییهوه دهردهچن. 5-دهبێت نوێنهری شارهوانی لهبهر دهم دادگاكان و گشت فهرمانگهكاندا و بۆی ههیه كهسێكی تر بكاته بریكاری خۆی و ئهگهر بهرچهوهندی خۆی لهگهڵ بهرژهوهندی شارهوانی ناكۆك بوون، جێگری سهرۆك له نوێنهرایهتی كردنی بهرچهوهندییهكانی شارهوانیدا جێگهی دهگرێتهوه ههر وهكو سهرۆك یا جێگرهكهی له ههموو بۆنه گشتییهكاندا دهبنه نوێنهری شارهوانییهكان. 6-ههر دهسهڵاتێكی تر كه ئهنجومهن پێی دهسپێرێ و ئهویش دهبێ: أ-ئهو راپۆرتانهی خوارهوه بدا به ئهنجومهن و وێنهیان به وهزارهت و دهبێ پووختهی ئهو كارانهیان تێدا بن كه شارهوانی بهدی هێناون و ئهو مهسهلانهی چارهسهری كردوون كهشفێكیش به دهسكهوت و مهسرهفی شارهوانی و تێبینی و پێشنیازهكانی له بارهیانهوه پێشكهش بكا: 1-راپۆرتێكی نیو ساڵی له كۆتایی حوزهیراندا دهدرێ. 2-راپۆرتێكی ساڵانه و له كۆتایی كانوونی یهكهمدا دهدرێ. 3-راپۆرتێكی كۆتایه له دوا مانگی خولی ئهنجومهندا دهدرێ. 4-راپۆرتێك له بارهی ئهو پرۆژانهی گهشه پێدانهوه كه لهسهر حیسابی نهخشهن. أ-ئهم راپۆرتانه به پێ ی ئهو راپۆرتانه دهدرێن كه ئهنجومهنی وهزیران دایان دهنێن. ب-ئهنجومهن بۆی ههیه له راپۆرتانهی برگهی پێشوو بدوێ و بڕیاری پێویست سهبارهت بهو مهسهلانه بدا له چوار چێوهی تایبهت كاری خۆیدان. ج-شارهوانی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی ئهنجومهن و پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهو ئهو راپۆرتانهی بڕگهی (1) بهرێ و شوێنی ئاگاداری جۆراوجۆر بۆ هاوڵاتیان بڵاو بكاتهوه.
ماددهی چل و نۆیهم:
ماددهی چل و نۆیهم: 1-ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی وهزیر، ئهنجومهنی شارهوانی ههڵوهشێنێتهوه ئهگهر ئهنجومهنهكه زۆربهی ئهندامانی له دهست دا له حالێكدا كه له پۆلی تایبهتی و ممتازی بێ، بهڵام بۆ پۆلهكانی تر ێششنیازهكه له لایهن بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكانهوه دهكرێ و به پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهوه. 2-وهزیر دهبێ له ماوهی پازده رۆژدا له رۆژی ههڵوهشاندنهوهی ئهنجومهنهوه بڕیاری ههڵبژاردن لهو ناوچهیهدا بدا كه ئهنجومهنهكهی به پێی بڕگهی پێشوو ههڵوهشێنراوهتهوه بۆ ههڵبژاردنی ئهنجومهنێك كه جێگهی ئهنجومهنی پێشوو بگرێتهوه و ماوهكهش تهواو كهری ئهو دهبێ. 3-كارهكانی ئهنجومهن له رۆژی ههڵوهشاندنهوهیهوه ههتا ههڵبژاردنی ئهنجومهنی نوێ به لیژنهیهك دهسپێردرێ كه وهزیر لهسهر پێشنیازی بهرێوهبردنی گشتی شارهوانی یهكان پێكدێنێ و ئهم لیژنهیه نابێ هیچ بڕیاریك بۆ چارهسهركردنی ههر كێشهیهك بدا پێویستی به سهرف كردن له سنووقی شارهوانی دهبێ و له وهوبهر ئهنجومهن بڕیاری بۆ نهدابێ، جگه لهو مهسرهفی ههمیشهیی یه ئاسایی یانهی كه له بووجه سهلمێنراوهكهیدا ههن، تهنها له حاڵهتی پێویستیدا نهبێ كه ئهویش لهسهر پێشنیازی بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكان و به پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهوه دهبێ.
ماددهی چل و ههشتهم:
ماددهی چل و ههشتهم: ئهنجومهن دهبێ بۆ پێویستی جێ بهجێ كردنی سكێچی بنچینهیی و سكێچه فراوانهكان و سازدانی جزمهتگوزاری و سووده گشتییهكان، بڕیاری دابڕینی بهشی پیویستی به پێی سكێچی سهلمێنراو لهو موڵكه بیناكراوانهیا ئهوانهی لهوه و بهر دابهشكراون به مهرجێك له چواریهكی روپێوی ههر مولكێك زیاتر نهبێ كه ئهوه به خۆرایه دهبێ ئهگهر موڵكهكه زهوی بوو یا لهكاتی بینا كردنهوهیدا ئهگهر موڵكێكی بینا كراو بوو. بهڵام له حاڵێكدا ئهگهر پێویستی كرد كه زیاتر له چوار یهكی وهربگرێ، ئهوا ئهنجومهن دهبێ له رێگهی مولكسهندییهوه زیادهی چواریهكهكه به پێی یاسای موڵكسهندی كارپێكراو وهربگرێ.