المواد القانونية

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: بۆ پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم)ی كه‌ مئه‌ندام مووچه‌یه‌كی خانه‌نشینی خه‌رج ده‌كرێ كه‌ به‌ قه‌ده‌ر دوامووچه‌ و ده‌رماڵه‌كانی بێت كه‌ له‌كاتی خزمه‌تكردنیدا وه‌ریده‌گرت، هه‌روه‌ها ده‌رماڵه‌ی كه‌مئه‌ندامیه‌كه‌شی به‌پێی پله‌ی په‌ككه‌تنه‌كه‌ی بۆ خه‌رج ده‌كرێ. دووه‌م: پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم) كه‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا تووشی كه‌مئه‌ندامی بووبێ وپله‌ی په‌ككه‌وته‌ییه‌كه‌ی گه‌یشتبێته‌(50%)و به‌ره‌وهه‌وراز، پایه‌یه‌كی به‌رزتری پێده‌درێ و مووچه‌ی خانه‌نشینیه‌كه‌ی له‌سه‌ر بنچینه‌ی پایه‌ی نوێی بۆ خه‌رج ده‌كرێ، له‌گه‌لأ خه‌رج كردنی پاداشتی تایبه‌ت به‌ رێزلێنانه‌كه‌ی كه‌ له‌ ئه‌نجامی ئه‌و قاره‌مانیه‌تیانه‌دا له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا نواندوویه‌تی. سێیه‌م: پێشمه‌رگه‌ (زێڕه‌ڤانی هه‌رێم)ی كه‌ به‌ رێژه‌ی(100%)تووشی كه‌مئه‌ندامی بووه‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا، دوو پایه‌ی به‌رزتری پێده‌درێ و مووچه‌و ده‌رماڵه‌ تایبه‌تیه‌كان به‌ ڕێزلێنانی سه‌باره‌ت به‌ نواندنی قاره‌مانیه‌تیه‌كانی له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا بۆ خه‌رج ده‌كرێ. چواره‌م: هه‌موو ئه‌و پارانه‌ی كه‌ له‌دوا مووچه‌ی له‌ ماوه‌ی هه‌ژده‌ مانگ وه‌ری ده‌گرت وه‌ك پاداشت بۆ یه‌كجار بۆی خه‌رج ده‌كرێ. پێنجه‌م: ئه‌و پێشمه‌رگه‌ (زێڕه‌ڤانی هه‌رێم) ـه‌ كه‌مئه‌ندامه‌ی كه‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)له‌ مادده‌ی (دووه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌، ده‌رماڵه‌ی كه‌مئه‌ندامی به‌ رێژه‌ی (50%)ی هه‌موو مووچه‌كه‌ی بۆ خه‌رج ده‌كرێ.

مادده‌ی شازده‌م:

مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: كارمه‌ندانی هاتوچۆ، ئه‌وانه‌یان كه‌ ته‌رخان كراون بۆ ئیشكردن له‌ وێستگه‌ی كێشانه‌كه‌، ده‌سته‌ڵاتی سه‌پاندنی غه‌رامه‌ و ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده‌ باریان پێده‌درێت به‌پێی حوكمه‌كانی مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌ و، بڕیاره‌كانیشیان له‌م رووه‌وه‌ بنبڕ ده‌بێت. دووه‌م: پشت به‌ستن به‌ خوێندنه‌وه‌ی پێوانه‌ی كێش به‌ڵگه‌ی سه‌لماندنه‌ بۆ مه‌به‌ستی سزادانی سه‌رپێچیكار. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر ئه‌و غه‌رامه‌یه‌ی له‌ مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌قه‌كه‌ی هاتووه‌، له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا له‌ رۆژی سه‌رپێچیه‌كه‌وه‌ نه‌درێت، ئه‌وا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله‌ سه‌رپێچیكه‌ره‌كه‌ به‌به‌ند كردن بۆ ماوه‌یه‌ك سزا ده‌درێت كه‌ له‌ (1) مانگ كه‌متر نه‌بێ و، له‌ (3) مانگیش زیاتر نه‌بێت. چواره‌م: شوفێری ئوتومبیله‌كه‌ یان خاوه‌نه‌كه‌ی كه‌ له‌ كرداری كێشانه‌كه‌ خۆی بدزێته‌وه‌، به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزا ده‌درێت له‌ (250.000) دووسه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (400.000) چوارسه‌د هه‌زار دیناریش زیاتر نه‌بێت، له‌گه‌ڵ لانه‌دان له‌ حوكمه‌كانی به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی شه‌سته‌م:

مادده‌ی شه‌سته‌م: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر سه‌رۆكی دادگایه‌ك یا سه‌رۆكی ده‌سته‌یه‌ك ئاماده‌نه‌بوو یا شوێنی فرمانه‌كه‌ی چۆڵ بوو یا هه‌ر كۆسپێك رێگه‌ی چوونه‌ سه‌ر كاره‌كه‌ی لێ گرت پێشترینی جێگرانی یا ئه‌ندامان كاره‌كه‌ی به‌ڕێ ده‌كا. دووه‌م: ئه‌گه‌ر زیاتر له‌یه‌ك دادوه‌ر له‌ یه‌ك دادگا هه‌بن پێشترینیان به‌رپرسیار ده‌بێ له‌به‌ڕێوه‌بردن و دابه‌شكردنی ئیش و كار له‌ نێوانیادا و وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌یه‌كێكی تر دیاری بكا.

یه‌كه‌م

یه‌كه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی مادده‌ی (82) له‌ په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانی كوردستان ـ عیراق، ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، له‌ رۆژی ده‌رچوونی ئه‌م بڕیاره‌وه‌، بۆماوه‌ی (30) سی رۆژ، ده‌توانن پێشنیازه‌ یاسا و بڕیار پێشكه‌ش بكه‌ن.

ماددەی پێنجەم

ماددەی پێنجەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە (وەقایعی كوردستان) دا دەخرێتە بەركار.

ماددەی چوارەم

ماددەی چوارەم: پێویستە ئەنجومەنی وەزیران حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخەنە بەركار.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: ئامانجی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: یه‌كه‌م: پاراستنی سه‌لامه‌تیی رێگا گشتییه‌كان و پرد و یه‌كتربڕ و تونێله‌كان و چاككردنه‌وه‌یان و نه‌هێشتنی ده‌ست درێژی بۆ سه‌ریان. دووه‌م: دیاركردنی قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانی رێگا گشتییه‌كان و پرد و یه‌كتربڕ و تونێله‌كان و، رێكخستنی به‌كارهێنانیان. سێیه‌م: دیاركردنی قورسایی میحوه‌ری لۆریه‌كان و خێرایی و مه‌ودای ئه‌و ئۆتۆمبیلانه‌ی كه‌ رێگا گشتییه‌كان به‌كارده‌هێنن. چواره‌م: ئاسانكردنی رێكاره‌كانی ده‌ستبه‌سه‌ر داگرتنی ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ رێگا گشتییه‌كان و پرد و یه‌كتربڕ و تونێلیان پێدا ده‌ڕوات و به‌ موڵكردنیان و، رێكخستنی رێكاری خه‌مڵاندنی به‌شه‌كانی تری له‌ دامه‌زراو و چێنراو و زه‌رعات و، چۆنیه‌تی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یان. پێنجه‌م: رێكخستن و مۆڵه‌ت پێدانی بنیادنانی ئه‌و ده‌مه‌زراوانه‌ی كه‌ خزمه‌ت به‌ رێگا گشتییه‌كان ده‌گه‌یه‌نن و، دیاری كردنی دووراییان له‌و رێگایانه‌وه‌. شه‌شه‌م: ره‌زامه‌ندی پیشان دان له‌سه‌ر پڕۆژه‌كانی تری ده‌ره‌وه‌ی سنووری ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی شاره‌وانییه‌كان و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی شاره‌وانی. حه‌وته‌م: رێكخستن و پێدانی مۆڵه‌ت و دانانی هۆكاره‌كانی ریكلام كردن و راگه‌یاندن له‌سه‌ر رێگا گشتییه‌كان.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م:

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: ده‌ببێ ئه‌وه‌ی به‌ سه‌رۆكی زانكۆ داده‌مه‌زرێ باوه‌رنامه‌ی دكتۆرای هه‌بێ و له‌ پله‌ی پرۆفیسۆر یاریده‌ده‌ری پرۆفیسۆردابێ و خحمه‌تی له‌ ده‌ ساڵ كه‌متر نه‌بی ئه‌وه‌وی دوای هه‌ڵبژاردنی له‌ لایه‌ن ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ له‌ زانكۆدا كه‌ له‌ پله‌ی پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر و به‌ره‌وژوودان و دامه‌زراندنیشی به‌ بڕیاری لایه‌نی په‌یوه‌ندار و به‌ پێی یاسا ره‌ژاوكراوه‌كان و بۆ ماوه‌ی چوار ساڵ ده‌بێ.

مادده‌ی شه‌ست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی شه‌ست و یه‌كه‌م: نابێ دادوه‌ر به‌ بێ ڕێ پێدان له‌لایه‌ن وه‌زیری داده‌وه‌ بگیرێ یا هیچ كردارێكی سزایی له‌ دژی بكرێ ته‌نیا له‌ حاڵه‌تی كردنی تاوانێكدا نه‌بێ كه‌ ده‌م و ده‌ست لێی ببینرێ.

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م:

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م: مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ داهاته‌ وه‌ده‌ستهاتووه‌كانی پرۆسه‌ نه‌وتیه‌ تایبه‌ته‌كانی كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كان به‌گوێره‌ی حوكمه‌كانی ده‌ستووری عێراق و مادده‌ (15)ی یاسای نه‌وت و گازی هه‌رێم ئه‌نجام ده‌درێت، تاوه‌كو ده‌ركردنی یاسای سندوقی كوردستان بۆ داهاته‌ نه‌وتیه‌كان.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م:

مادده‌ی دوازده‌یه‌م: ئه‌نجوومه‌نی زانكۆ ئه‌م تایبه‌تكاریانه‌ به‌جێ دێنێ: 1-تایبه‌تكارییه‌ زانستییه‌كان: أ-بڕیار له‌سه‌ردانی نه‌خشه‌ی وه‌رگرتن بۆ خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌ كۆلێجه‌كاندا. ب- بڕیار له‌سه‌ردانی نه‌خشه‌ی لێكۆلینه‌وه‌ی زانستی كۆلێجه‌كان و ئه‌و مه‌ڵبه‌نده‌ زانستیانه‌ی پێ یانه‌وه‌ به‌ندن. ج- بڕیار له‌سه‌ردانی نه‌خشه‌ی دابینكردنی پێویستییه‌كانی خوێندن. د- بڕیار له‌سه‌ردانی نه‌خشه‌ی كردنه‌وه‌ی به‌ش و لق و مه‌ڵبه‌نده‌ زانستییه‌كان. ه- بڕیار له‌سه‌ردانی باسه‌كانی خوێندن دابه‌شكردنیان به‌سه‌ر ساڵه‌كانی خوێندن له‌ كۆلێجه‌كاندا. و- بڕیار له‌سه‌ردانی نه‌خشه‌ی دابینكردنی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌. ز-به‌خشینی پله‌ی زانستی به‌ ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌. ح- بڕیار له‌سه‌ر دانی جێبه‌جێ كردنی نه‌خشه‌ و وه‌رگرتن بۆ خوێندنی باڵا. گ-به‌دوا داچوونی هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌ندامی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌. ی- بڕیار له‌سه‌ر دانی به‌رنامه‌كانی خوێندن و ده‌سكاریكردنیان به‌ مه‌به‌ستی چه‌سپاندنی باری زانستی. 2-تایبه‌تكارییه‌ ئیدارییه‌كان أ-بڕیار له‌سه‌ر دانی نه‌خشه‌ی په‌یوه‌ندی یه‌ دوو قۆلیه‌كانی رۆشنبیری له‌گه‌ڵ زانكۆ و ده‌زگا زانستییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا و جێبه‌جێ كردنیان. ب-به‌لێنی به‌ستن له‌ گه‌ل ئه‌ندامه‌ بیانیه‌كانی ده‌سته‌ی ده‌رس وتنه‌وه‌ و هونه‌ر كاراندا. ج-دامه‌زراندنی ئه‌وانه‌ی ده‌رس ده‌لێنه‌وه‌ له‌ خاوه‌نانی باوه‌رنامه‌ی دكتۆرا و ماجستێر و هاوتاكان. د-په‌سه‌ند كردنی (ئیفاد و ئیعاره‌)و مۆڵه‌تی خوێندن له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا. ه-بریاردان جێبه‌جێ كردنی نه‌خشه‌ی راعێنان و مه‌شق پێ كردنی كارگێلاانی زانستی و به‌رێوه‌بردن. و-برشیار له‌سه‌ر دانی جێبه‌جێ كردنی نه‌خشه‌ (میلاك)زانستی به‌رێوبه‌رێتی كۆلێج و مه‌ڵبه‌ندی زانستییه‌كان. 3-تایبه‌تكارییه‌ داراییه‌كان: أ-بریار له‌سه‌ر دانی جێبه‌جێ كردنی نه‌خشه‌ی بووجه‌ی ساڵانه‌ و به‌رنامه‌ی (استمرار)و نه‌خشه‌ (استپمار)راسته‌وخۆ به‌ رێكخستن له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان له‌ هه‌رێمدا. ب-سه‌لماندنی بریاره‌كانی لیژنه‌ تایبه‌تییه‌كانی سه‌باره‌ت به‌ كوژاندنه‌وه‌ (شگب)و نرخاندن و به‌كرێدان و فرۆشتنی مال و موڵكی گوازراوه‌ و نه‌گوازراوه‌ی زانكۆ. ج-بڕیار له‌سه‌ردانی دوا حیساب (الحساب الختامی). 4-ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ سه‌رۆكی زانكۆ بسپێرێ.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ دوای نه‌وه‌ت رۆژ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا، جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی دادنووس بداته‌ لێكۆڵه‌ری داد یان یاریده‌ده‌ری دادگه‌ریی له‌ نێوان كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ی به‌ مه‌رجێك ماوه‌ی پیاده‌كردنیان بۆ كاری یاسایی له‌ دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێت.

مادده‌ی سێ یه‌م:

مادده‌ی سێ یه‌م: وه‌زیر سه‌رۆكه‌ی باڵای وه‌زاره‌ت و به‌رپرسیاره‌ له‌ رێنوێنی كردنی كاره‌كانیدا و له‌وه‌وه‌ بڕیار و رێنمایی و فه‌رمانه‌كانی سه‌باره‌ت ئه‌ركه‌كاكنی وه‌زاره‌ت و دام و ده‌زگاكانی و گشت گكارو باره‌ ئیداری و هونه‌ریه‌كان له‌ چوار چێوه‌ی ئه‌م یاسایه‌ و یاسا كارپێكراوه‌كانی تردا له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیشدا به‌رپرسیاره‌ به‌و مانایانه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوبه‌شێتی.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ ئه‌ركه‌كانی به‌جێ دێنێ بۆ به‌دیهێنانی دادوه‌ری له‌ رێگه‌ی په‌ره‌پێدان و به‌كارخستنی یاساكان و رێزگرتن له‌ ناوه‌رۆكه‌كانی ده‌قاو ده‌ق به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌سه‌ر به‌خۆی قه‌زا (القچاء) و پارێزگاری كردن له‌ مافه‌كانی مرۆڤ و به‌لێن و اوه‌رنامه‌ نێو ده‌وڵه‌تی یانه‌ی په‌یوه‌ندی یان پێیانه‌وه‌ هه‌یه‌.

مادده‌ی یازده‌م:

مادده‌ی یازده‌م: گوژمه‌ پاره‌ی پیتاكانه‌ی كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌كان و لایه‌نه‌ نه‌به‌ستراوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ به‌خشراون دوای قه‌بوولأ كردنی له‌لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌ ده‌بێته‌ داهاتی كۆتایی بۆ بودجه‌ی گشتی به‌ مه‌رجێك وه‌زیری دارایی له‌ پشتیوانه‌ی وه‌زاره‌ت یان بۆ لایه‌نه‌ نه‌به‌ستراوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ ته‌رخان بكات تاكو خه‌رج بكرێ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی كه‌ له‌ پێناوی دا به‌خشراوه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: (400/869/234/1) دینار بۆ مه‌سره‌فی ساڵی 1993ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق و وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌ریتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ته‌رخان ده‌كرێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة