المواد القانونية
ماددهی چل وههشتهم: داوا لهو مافانه بهرزدهكرێتهوه كه لهم یاسایهدا دهركهوتووه بۆ لیژنهی كاروباری دادوهری و بڕیارهكانیشی لهم داوایانهدا قابیلی تانه لێدانن لهبهردهم دهستهی فراوان له دادگای پێداچوونهوه لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ولهلایهن ئهو دادوهرهی كه بڕیارهكهی له دژی دهركردووه لهماوهی(30) سی رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی و بڕیارهكهشی لهو بارهیهوه بنبڕه.
ماددهی پهنجایهم: یهكهم: 1-نابێ دادوهر بۆ فرمانێكی نادادوهری بگوێزرێتهوه تهنیا مهگهر به رهزامهندیی وبه نووسینی خۆی بێت. 2-دهشێ دادوهران له پۆلی یهكهم و دووهم به دادوهرانی دادگای پێداچوونهشهوهو به رهزامهندیی نووسراوی خۆیان و به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ئینتیداب بكرێن بۆ فرمانی راوێژكاری یاسایی له سهرۆكایهتی ههرێم یاخود ئهنجومهنی وهزیران یان سهرۆكایهتی یهكێك له دهزگاكانی وهزارهتی داد یان بۆ مهبهستی دهرس گوتنهوه له زانكۆكان یان دهسته نێودهوڵهتیهكان به مهرجێك سیفهته دادوهرییهكهی تێدا بمینێت. دووهم: ماوهی ئینتیداب كردن كه له بهندی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه نابێ له سێ سالأ پتر بێت و قابیلی درێژكردنهوهیه بۆ ساڵێكی دی. سێیهم: لهبهر بهرژهوهندی گشتی وبه فهرمانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهشێ دادوهر ئینتیداب بكرێ بۆ كاركردن له دادگایهكی تر ئهو ئینتیدابهش له ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه بۆ ناوچهیهكی تر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێت به مهرجێك ماوهی ئینتیدابهكه له ساڵێك پتر نهبێ.
ماددهی شهست و یهكهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بهپێی حوكمی ئهم یاسایه مافی ئهوهیان ههیه لهبهردهم دهستی گشتی دادگای پێداچوونهوه تانه له بڕیاری لیژنهی دادوهران له كاروباره بهرزهفتكارییهكان بدهن، له ماوهی سی رۆژ له رۆژی پێڕاگهیاندنهكهوهو دهستهی گشتیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری سهرۆكی دادگای تێههلچوونهوهو نوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكات تا گوێ له وتهكانیان بگرێت وپاشان بڕیارهكهی به پهسند كردنی بڕیاری لیژنه یاخود ههڵوهشاندنهوهی یا ههمواركردنی دهردهكات و، بڕیارهكهشی لهمباریهوه بنبڕه.
ماددهی شهست و سێیهم: یهكهم: ئهگهر سهرۆكی دادگا یان سهرۆكی دهسته ئاماده نهبوو یاخود پایهكهی چۆل بوو یاخود تهگهرهیه هاتهپێش و رێی له دهست بهكاربوونی گرت، ئهوا كۆنترین له جێگرانی یان ئهندامان كارهكهی ئهو دهكهن. دووهم: ئهگهر پتر له دادوهرێك له دادگایهكدا ههبوون، كۆنترینیان دهبێته بهرپرسی كارگێڕیی و كارهكان له نێوانیاندا دابهش دهكرێ.
ماددهی سی: بهدهر له حوكمگهلی ماددهكانی پێشتر، دهشێ خاوهن دكتۆرای باوهرپێكراو، یان خاوهن هاوتای زانستی دكتۆرا، بهمهرتهبهی ئوستادی یاریدهدهر له زانكۆدا دابمهزرێ لهسهر راسپاردهی ئهنجومهنی زانكۆ، بهمهرجێ له زانكۆكانی دهرهوهی ههرێمدا بهقهدهر ئهو ماوانه تهدریسی كردبی و ناوبانگی سهركهوتنی لهو تهدریسهدا دهركردبی و، لێكۆڵینهوه گهلێكی زانستی بهنرخ و موبتهكهریشی بڵاوكردبێتهوه.
ماددهی سی و یهك: ئهم ههیئهته شهخسییهتی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و ئیداریی خۆی ههیه و به وهزارهتهوه بهستراوه، ئیشهكانیشی بوارگهلی فێركردنی تهقهنی پاش خوێندنی ئامادهیی، یان هاوتاكهی، دهگرێتهوه. بۆیشی ههیه راسپێری بهپێی پێویست پهیمانگه بكرێتهوه یا ئیلغای بكرێ یان تێكهلَ بكرێن.
ماددهی پازدهم: ههر كهسێ، لهههر ماددهیهك لهو ماددانهی تاقیكردنهوهی تێدا دهكات،گزی بكات، یان لهساڵی یهكهمدا سهرنهكهوتبێ لهپهیمانگه فهسڵ دهكرێ، بهڵام ئهوهی لهساڵی دووهمدا سهرنهكهوێ ئهوه دهتوانێ بۆ تهنیا یهك جار بهو ساڵه دابچێتهوه لهگهڵ دهورهی دووهمدا، مهگهر دهرنهچوونهكهی بههۆی گزییهوه بوو بێت.
ماددهی دوازدهم: ههر كهسێ (20) سهعات لهههر فهسڵێكی دراسی پێوار (غائب) ببێ، لهپهیمانگه فهسڵ دهكرێ، مهگهر پێوارییهكهی بههۆی نهخۆشییهكی رێگرهوه بوو بێت، بهراپۆرتی لیژنهیهكی پسپۆڕی پزیشكی سهلمێنرابێت و، یان لهبهر هۆكاری ناچاری تر كه ئهنجومهنی پهیمانگه قبوڵی كردبێ، ئینجا دهتوانێ ساڵهكه لهگهڵ دهورهی ئایندهدا دووباره بكاتهوه.
ماددهی پێنجهم: دارستانه پارێزراوهكان: كه رووبهرێكی دارستانه یا ئهو زهویانهی دهكهونه ناو دارستانهكان كه تهرخانكراوه بۆكاری تایبهت، وهك پارێزگاری له ههندێك جۆری دارودرهخت و گیانلهبهر و باڵندهو یان شوێنهواری دێرین یان دیمهنه سروشتییهكان و، دامهزراندن و نیشانكردنی ئهم پارێزراوانه به بڕیارێكی وهزاری دهبن، كه ئهمانهی خوارهوهی تیایدا دیاری دهكرێت: یهكهم: ناوی دارستانه پارێزراوهكه و ئامانجی دامهزراندنی. دووهم: شوێن و سنوورو رووبهرهكهی. سێیهم: رێكخستنی چۆنیهتی هاتووچۆ و بهڕێوهبردنی.
ماددهی دوانزدهم: سهندیكا پێك دێ له: یهكهم: دهستهی گشتی. دووهم: ئهنجومهنی سهندیكا. سێیهم: لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط). چوارهم: لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكان.
ماددهی سێ یهم: مهڵبهندی وهزارهت لهمانه پێك دێ: یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاره له رێنوێنی كردندا له كارهكانیداو سهربهستی و چاودێری كردنی چالاكی یهكانی و لهوێشهوه ئهو بڕیار و فهرمان و رێنمایی یانهی ههر شتێك پهیوهندی به ئهركهكانی وهزارهت و دام ودهزگاكانی و گشت كارو باره ئیداریی و دارایی و رێك و پێكی یهوه ههیه دهردهچن له چوارچێوهی یاسا و پهیرهوه و رێنمایییهكارپێكراوهكاناد و لهبهرامبهر ئهنجوومهنی و هزیراندا بهو سیفهتهی ئهندامێكی هاوبهشێتی بهرپرسیاره و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به بریكار یا بهرێوهبهره گشتی یهكانی یا ههر یهكێ كه پهسهندی بكا بسپێرێ. دووهم: نوسینگهی وهزیر: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێ یانی دهسپیرێ بهرپرسیار دهبێت له رێكخستن و پاراستنی دهفتهر و ئهوراقه تایبهتی یهكانی وهزیر و چهند مووچه خۆرێكیش یاریدهی دهدهن. سێ یهم: لقی بانقی ناوهندی له ههرێمدا: راستهوخۆ به وهزیرهوه دهبهسترێتهوه و سیاسهتی دراو و (صیرفه) دادهنێ و سهرپهرشتی و چاودێریی بانقهكانی ناو ههرێم و نووسینگهی كۆمپانیاكانی دابینكردن (تأمین) له رووی هونهری و ئیدارییهوه دهكا و مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا. چوارهم: بریكاری وهزارهت: ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێ یانی دهسپێرێ. پێنجهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه بریكرا پێیانی دهسپێرێ. شهشهم: كۆمپیوتهر: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و راستهوخۆ به بریكاری وهزارهتهوه دهبهسترێتهوه. حهوتهم: بهرێوهبهرایهتی چاودێری بازارهكان: فهرمانبهرێكی به توانا و لێهاتوو به پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا و راستهوخۆ به بریكاری وهزراهت دهبهسترێتهوه. ههشتهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنێكی راوێژكاری له وهزارهتدا به سهرۆكایهتی وهزیر پێكدێ و ئهمانهش ئهندامی دهبن. 1-بریكاری وهزارهت. ئهندام 2-بهڕێوهبهره گشتییهكانی وهزارهت ئهندام 3-بهڕێوهبهری لقی ناوهندی بانقی ههرێم ئهندام 4-ههر كارمهند و پسپۆرێك له ناو وهزارهت و دهرهوهی دا كه وهزیر دهیهوێ به شێوهیهكی ههمیشهیی یا كاتی سوودیان لێ ببینرێ. ئهندام ب-ئهنجوومهن له نهخشهی گشتی وهزارهتدا دهكۆلێتهوه و بڕیاری لهسهر دهدا و بهدوای جێبهجێ كردنیدا دهچێ و پێشنیازی سیاسهتی دارایی وهزارهت دهكا و لهو راپۆرته دهوریانه دهكۆلێتهوه كه بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشه دانان و بهدواداچوون سهبارهت به وهزارهت ئامادهی دهكا و له كۆسپهكان دهكۆلێتهوه كه رێگه به كارهكانی وهزارهت دهگرن و چارهسهری عهمهلی یان بۆ دادهنێ و لهو پرۆژهی یاسا و پهیره و رێنمایی یانهش دهكۆلێتهوه كه پهیوهندی یان به كارهكانی وهزارهتهوه ههیه و ههروهها بیرو رای سهبارهت بهههر كێشهیهك دهربرێ كه وهزیر دهیخاته بهردهمی. نۆیهم: بهرێوهبهرێتی یه گشتیهكان: بهرێوهبهرێتی گشتییهكان ئهمانهن: أ- بهرێوهبهرێتی ژمێریاری. ب-بهرێوهبهرێتی مووچه. ج- بهرێوهبهرێتی میلاك و خزمهت. د- بهرێوهبهرێتی مهسرهف و كاروباری دارایی. ه- بهرێوهبهرێتی چاودێری پشكنینی دارایی. 2-گشتیی دهسكهوت كه ئهمانه پێوهی دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی باج. ب-بهرێوهبهرێتی گومرگ. ج- بهرێوهبهرێتی موڵك. 3-بهرێوهبهرێتی گشتیی بازرگانی كه ئهمانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی بازرگانی ناوخۆ. ب-بهرێوهبهرێتی بازرگانی دهرهوه. ج- بهرێوهبهرێتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان. د- بهرێوهبهرێتی چاودێری كردنی بازار. 4-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان ئهمانهنهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی كاروباری یاسایی. ب-بهرێوهبهرێتی ئیداره و كاروباری كهسان. ج- بهرێوهبهرێتی ژمێریاری و پێداچوونهوه. 5- بهرێوهبهرێتی گشتی خانهنشینی ههرێم كه بهرێوهرێتی یهكانی خانهنشینی پارێزگاكانی ههرێمی پێوه دهبهسترێتهوه: 6- بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشهدانان به دواداچوون.
ماددهی چواردهیهم: سهرۆكی دهزگا به پلهیهكی تایبهتی به یڕیارێك له لایهنی تایبهت به پێی یاسا كارپێكراوهكان دادهمهزرێ، به مهرجێك خزمهتگوزاری و بهشداری بهرچاوی ههبێ له بزوتنهوه بۆ ماوهیهكی گونجاو كه بۆ بهرێوهبردنی دهزگا بیشێنێ و بتوانێ كارو ئهركهكانی جێبهجێ بكات و، دهسهڵاتهكانی خۆی به پێی یاسا بهكار بێنێ و پێویسته شیاویێكی خوێندنی وای ههبێ كه ئهنجومهنی وهزیران دڵنیا بێ له وهرگرتنی فرمانی سهرۆكی دهزگاكه.
ماددهی بیستهم: دهزگا بۆی ههیه لهو شوێنانهی كه لقی فهرمانگهی خۆی تێدا نییه، دابهش كردنی مووچهی خانهنشینان بهسهر ئهوانهی كه دهیان كهوێ به فهرمانگهی تایبهتی نێو یهكهكانی بهرێوهبردن له سنوری خۆیدا بسپێرێ.
ماددهی دووهم: یهكهم: بهگوێرهی ئهم یاسایه ئهنجوومهنێك دادهمهزرێ له ژێر ناوی كۆمسیۆنی باڵای سهربهخۆی ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسی بۆ ئهوهی ببێته تاكه دهسهڵات (السلگه الحصریه) كه ڕێكاری ههموو ههڵبژاردن و ڕاپرسییه گشتییهكان ئهنجام دهدا لهسهر ئاستی سهرتاسهری كوردستان ـ عێراق. دووهم: بارهگای سهرهكی كۆمسیۆن له پارێزگای ههولێری پایتهخت دهبێ و، بهگوێرهی پێویست نووسینگهكانی خۆی له ناوهندی پارێزگاكان و یهكه ئیدارییهكاندا دهكاتهوه.
ماددهی سێیهم: كۆمسیۆن دهستهیهكی پیشهیی سهربهخۆ و بێلایهنه و خاوهن كهسایهتی مهعنهویی خۆیهتی و ملكهچه بۆ چاودێریی پهرلهمان و بهرپرسیاریشه له بهرامبهریدا.
ماددهی چوارهم: كۆمسیۆن ئهمانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: دانانی بنهما و ڕێسای كارپێكراوی نێودهوڵهتی بۆ ههڵبژاردنهكان و راپرسییه گشتییهكانی كه لهسهرتاسهری كوردستان ـ عێراقدا ئهنجام دهدرێن بۆ زامن جێبهجێكردنی به بهشێوهیهكی بێگهرد و دادپهروهرانه. دووهم: سهرپهرشتی كردنی ههڵبژاردن و ڕاپرسییه گشتییهكان لهسهرتاسهری كوردستانی عێراقدا. سێیهم: جاڕدانی وادهی ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییه گشتییهكان به گوێرهی یاسا كارپێكراوهكان. چوارهم: ڕێكخستن و جێبهجێ كردنی ههموو جۆره ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییه گشتییهكان لهسهرتاسهری كوردستانی عێراق. پێنجهم: بهڕێوهبردنی پرۆسهی تۆماركردنی دهنگدهران و رێكخستن و نوێ كردنهوهی تۆمارهكانیان بۆ مسۆگهر كردنی مافی ههڵبژاردنیان. شهشهم: تۆمار كردنی لیستهكانی ههڵبژاردن و هاوپهیمانییهكان و پهسهند كردنیان، بهگوێرهی یاسا پهیوهندیدارهكان. حهوتهم: رێكخستن و جێبهجێ كردنی پڕۆسهی تۆماركردنی نوێنهرانی لیستهكانی ههڵبژاردن و چاودێرانی ههڵبژاردن له ڕێكخراو و ڕاگهیاندكاره نێودهوڵهتی و ناوخۆییهكان و ئهوانی تر. ههشتهم: رێكخستن و ئهنجام دانی پرۆسهی ژماردن و جیاكردنهوهی دهنگی دهنگدهران و ئاشكراكردنی ئهنجامهكان لهناو وێستگهكاندا بهمهرجێك كیانهكان ههر یهكه و دانهیهك له ڕاپۆرتی ژماردن و جیاكردنهوهیان پێ بدرێ. نۆیهم: ئاشكراكردنی ئهنجامه بهراییهكانی ههڵبژاردنهكان و ڕاپرسییهكان بهمهرجێك له (72) حهفتا و دوو كاتژمێر تێپهڕنهكات و، ههروهها ئهنجامه كۆتاییهكان دوای ئهوهی لهلایهن دهسهڵاتی دادوهریی تایبهتمهندهوه پهسهند دهكرێن. دهیهم: كاركردن بۆ دروستكردنی متمانه له پرۆسهی ههڵبژاردندا لای گشت توێژهكانی كوردستان و چهسپاندنی رۆشنبیریی ههڵبژاردن له رێی درێژهدان به پهیوهندی لهگهڵ گشت هاوبهشهكانی پرۆسهی ههڵبژاردنهوه.
ماددهی ههژدهیهم: 1. ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن. 2. قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ. 3. ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن. 4. دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ. 5. حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو زاراوهوه و دهستهواژانهی دادێ، واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان- عێراق. دووهم: سهرۆكی ههرێم: سهرۆكی ههرێمی كوردستان- عێراق. سێیهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێم. چوارهم: راوێژكار: راوێژكاری ئاسایشی ههرێم. پێنجهم: ئاسایشی ههرێم: پاراستنی ههرێمی كوردستان- عێراق له ههڕهشهی دهرهكی و ناوخۆ.
ماددهی دووهم: به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك به ناوی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیییهكان له ههرێمی كوردستانی عێراق دا دادهمهزرێت و بارهگاكهی له شاری ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێت و، خاوهنی كهسایهتی مهعنهوی سهربهخۆی و بۆی ههیه لقهكانی له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێم بكاتهوه.
ماددهی دووهم: ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993) ههموار دهكرێ و، بهم شیوهیه دهخوێنرێتهوه: 1. بهڕێوهبهریهتی گشتی پۆلیسی هاتوچۆ، بۆ ئهو بهرێوهبهرێتییه گشتیانە زیاد دهكرێ كه له ماددهی چوارهمی یاسای ژماره (9)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی ناوخۆدا ناویان هاتووه، دهبێ به بڕگهی (7)ی ماددهكهی سهرهوه. 2. بهڕێوهبهرییهكانی پۆلیسی هاتوچۆی پارێزگاكان به خۆیان و ههموو پێكهاتهكانیانهوه، له بهرێوهبهرێتیی گشتیی پۆلیس دەکرێنەوەو بە بەرێوەبەرێتیی گشتیی پۆلیسی هاتوچۆوه دهبهسترێن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة