مادده‌ی دووه‌م : ئامانجی وه‌زاره‌ت ره‌نگ رێژكردنی سیاسه‌تی بازرگانی و پیشه‌سازی گشتییه‌ به‌ مه‌به‌ستی وه‌دیهێنانی گه‌شه‌سه‌ندنی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێم وكار بۆ جێبه‌جێكردنی ده‌كات و هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ش كه‌ به‌ پێی هه‌ر یاسایه‌كی دیكه‌ی به‌ركار له‌ هه‌رێمدا به‌ر پسپۆرایه‌تی ده‌كه‌وێت. ئه‌ركه‌كانی وه‌زاره‌ت

مادده‌ی یه‌كه‌م : مه‌به‌ست له‌م زاراوه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ : هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق وه‌زاره‌ت: وزاره‌تی بازرگانی و پیشه‌سازی له‌ هه‌رێم وه‌زیر: وه‌زیری بازرگانی و پیشه‌سازی له‌ هه‌رێم

مادده‌ی سێیه‌م: بڕگه‌ (1) له‌ (دووه‌م)ی مادده‌ی شه‌شی یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ له‌ جێگای داده‌نرێ: یه‌كه‌م: ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ له‌ پارێزه‌ران به‌پێی ماوه‌ی تۆمار كردنه‌كه‌یان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ وه‌رده‌گیرێ: أ-(150) سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (3) سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنه‌كه‌یدا تێنه‌په‌ریبێ. ب- (200) دوو سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (3) سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنه‌كه‌یدا تێپه‌ریبێ. حـ- (250) دوو سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (5) پێنج ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. د- (300) سێ سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (10) ده‌ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. ه- (350) سێ سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (15) پازده‌ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. و- (400) چوار سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (20) بیست ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. -به‌ندی (سێیه‌م) له‌ مادده‌ی شه‌شه‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: پارێزه‌ر ئابوونه‌ی ساڵی پێشووی به‌شداربوونی سندوق به‌ یه‌ك جار له‌ ماوه‌ی مانگی كانوونی دووه‌می هه‌موو ساڵێكدا ده‌دات. خۆ ئه‌گه‌ر، هات و، له‌ كات و وه‌ختی دواكه‌وت و نه‌یدا، ئه‌و له‌و باره‌دا رێژه‌ی (50%) له‌سه‌دا په‌نجای ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ی له‌سه‌ر زیاد ده‌كرێ. -به‌ندی (حه‌وته‌م)ی هه‌مان مادده‌ له‌ یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ داده‌ڕێژرێته‌وه‌: سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر دایه‌ره‌ ره‌سمییه‌كان و شه‌خسه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان رێژه‌ی بڕیاردراوی یاسایی له‌ مزوكرێی پارێزه‌ر دابشكێنن و یه‌كسه‌ر هه‌واڵه‌ی سندوقه‌كه‌ی بكه‌ن.

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ی (6) له‌ مادده‌ی(یه‌كه‌م)دا هه‌ڵده‌وه‌شێنرێته‌وه‌.

مادده‌ی دووه‌م: بڕگه‌(3) له‌ مادده‌ی دووه‌م هه‌موارده‌كرێو، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: (وه‌زیر، چه‌ند ڕاوێژكارێكی ده‌بێ، نابێ ژماره‌یان له‌ چوار زێتر بێ. له‌ به‌رێوه‌ بردنی كاروباری وه‌زاره‌ت، و جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانی ته‌كنیكی و په‌روه‌رده‌یدا یارمه‌تی ده‌ده‌ن، به‌مه‌رجێك هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆو شاره‌زاو پیاده‌كاربن).

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی به‌ركارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (3) له‌ یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ له‌ جێگای داده‌نرێ: 1-ده‌سته‌ی سندوق له‌ سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و سێ ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت. ئه‌وانه‌ نوێنه‌رایه‌تی هه‌ریه‌ك له‌ وه‌زاره‌تی دادو وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری و سه‌ندیكای پارێزه‌ران ده‌كه‌ن. 2- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی داد سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌كه‌ ده‌كاو، له‌به‌رده‌م دادگاكان و دایه‌ره‌كانی دیكه‌دا نوێنه‌رایه‌تی سندوقه‌كه‌ش ده‌كات. 3- وه‌زاره‌تی داد ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌ داوه‌ره‌ پله‌ یه‌كه‌كان ده‌پاڵێوێ. وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌و فرمانبه‌رانه‌ی خۆی هه‌ڵده‌بژێرێ كه‌ پله‌یان له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نییه‌و، سه‌ندیكای پارێزه‌رانیش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌ پارێزه‌ره‌ راوێژكاره‌كان ده‌پاڵێوێ. 4- وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ئه‌ندامه‌ ناوبراوه‌كانی ده‌سته‌كه‌ كه‌ له‌ بڕگه‌ (3)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، بۆ ماوه‌ی ساڵێك داده‌مه‌زرێنێ و تازه‌كردنه‌وه‌شیان له‌ باردا هه‌یه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ده‌سه‌ڵات به‌وه‌زیری دارایی وئابووری ده‌درێ كه‌ ل ته‌رخان كراوی گشتی په‌سه‌ندكراوی ماوه‌ی 1/9/1996 تاكو 31/12/1996 به‌ڕێژه‌ی (1%) له‌ كۆی گشتی ئه‌و ته‌رخان كراوه‌ بخاته‌ سه‌ر كۆی گشتی ته‌رخان كراوی په‌سه‌ندكراو له‌ بودجه‌ی بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌: 1/ته‌رخان كردنی پاره‌ی پێویست بۆ بودجه‌ی كارگێڕییه‌ تازه‌ دروست كراوه‌كان له‌ ماوه‌ی نێوان 1/9/1996 تاكو 31/12/1996 . 2/ته‌رخان كراوی نوێ بخرێته‌ سه‌ر بودجه‌ی وه‌زاره‌ت وكارگێڕییه‌كان بۆ ئه‌و باره‌ كتوپڕیانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بڕیاری له‌سه‌ر ده‌ده‌ن.

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ی سێیه‌م هه‌ڵده‌وه‌شێنرێته‌وه‌و، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌: (ئامانجی وه‌زاره‌ت:-پێگه‌یاندنی نه‌وه‌یه‌كی خوێنده‌وارو هۆشیارو نیشتمان په‌روه‌رو، ده‌ستپێك به‌ بیركردنه‌وه‌ی زانستی و، گۆشكراو به‌ زانست ومه‌عریفه‌و ئاكاری باش وله‌ خۆگر بۆ ده‌رهاوێشته‌كانی په‌ره‌سه‌ندنی شارستانی و، زانا به‌ مافه‌كانی مروڤ و، بڕوادار به‌ سه‌ره‌تاكانی دیموكراسی وهاووڵاتی بوون وئه‌ركه‌كانی و، تێگه‌یشتوو بۆ سه‌ربه‌ستی وبه‌رپرسێتی له‌ كه‌مه‌ره‌ی كۆمه‌ڵگه‌داو، فه‌راهه‌مكردنی هه‌ڵی فێربوون بۆ هه‌ركه‌سێك ئاره‌زومه‌ند بێ یان پێویستی پێی هه‌بێت).

مادده‌ی شه‌شه‌م: هه‌یئه‌كه‌ بۆ وه‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ی خواره‌وه‌ تێده‌كۆشێ: 1- له‌م ڕێگایانه‌ی خواره‌وه‌، ئه‌و بناغه‌و بنه‌مایانه‌ ده‌پارێزێ كه‌ سیسته‌می فیدراڵی دیموكراتی و په‌رله‌مانی و فره‌لایه‌نیی ده‌وڵه‌تی ئیتتیحادیی عێراقی له‌سه‌ر بنیاد ده‌نرێ: أ- بۆ پاراستنی ماڵ و گیانی هاووڵاتییانی هه‌رێم خه‌بات ده‌كا. ب- هه‌وڵ ده‌دا ئاسایش و سه‌قامگیری له‌ هه‌رێمدا ده‌سته‌به‌ر بكا و، موڵك و ماڵی گشتی بپارێزێ. ج- ئازادیی گشتی و ئازادیی تایبه‌ت ده‌پارێزێ، و هه‌لومه‌رجێكی له‌بارو زه‌رووری ئه‌وتۆش ده‌ڕه‌خسێنێ كه‌ هاووڵاتییان بتوانن به‌پێی ئیعلان و په‌یمان و به‌ڵگه‌نامه‌گه‌لی مافی مرۆڤی نێوده‌وڵه‌تی مافه‌كانی خۆیان موماره‌سه‌ بكه‌ن. د- پاراستنی پێڕۆ و دابوده‌ستووری گشتی و ئه‌خلاق. 2- له‌ناوبردنی بێهۆشكه‌ره‌كان. 3- له‌ناوبردنی تیرۆر و تۆقاندن. 4- له‌ناوبردنی سیخوڕی. 5- أ- زانیارییه‌كان كۆده‌كاته‌وه‌، و ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ش كه‌ ئارِاسته‌ی ئاسایشی نیشتمانیی كۆماری ئیتتیحادیی عێراق ده‌كرێن هه‌ڵیانده‌سه‌نگێنێ، و له‌ ڕێگای سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یانگه‌یه‌نێته‌ ده‌زگاگه‌لی تایبه‌ت به‌ ئاسایشی نیشتمانیی فیدراڵی. ب- به‌پێی میكانیزمێ كه‌ یاساكان دیاریان ده‌كه‌ن، تۆمه‌تباران و تاوانكاران و ده‌عواكانیان له‌نێوان ده‌زگاكانی ئاسایشی فیدراڵی و ئاسایشی هه‌رێمدا ئاڵوگۆڕ ده‌كات.

مادده‌ی پێنجه‌م: مادده‌ی (24) له‌ یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ ده‌خرێته‌كار و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیی ( وه‌قایعی كوردستان )دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌، بۆ ئه‌م یاسایه‌، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان- عێراق . دووه‌م:وه‌زاره‌ت : وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی. سێیه‌م: وه‌زیر : وه‌زیری پیشه‌سازی. چواره‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت : بریكاری وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی. پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی ڕاوێژكاریی وه‌زاره‌ته‌كه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (سێیه‌م) له‌یاسای به‌كرێدانی خانوبه‌ره‌ی/ژماره‌(87)ی ساڵی1979 ی هه‌مواركراو له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدا له‌كار ده‌وه‌ستێنرێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌رك و فرمانه‌كانی سه‌رۆك: سه‌رۆك ئه‌م ئه‌رك و فرمانانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1-سه‌رۆكایه‌تیی كۆبوونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی گشتی و ده‌سته‌ی ته‌نفیزی ده‌كات. 2- له‌به‌رده‌می دادگاو لایه‌نه‌كانی دیكه‌ی حكومه‌ت و لایه‌نی دیكه‌شدا نوێنه‌رایه‌تیی ئه‌نجومه‌ن ده‌كاو، ده‌شتوانێ كه‌سێكی تر له‌ جیاتی خۆی بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ دابنێ. 3- به‌پێی بنیچه‌ یاساییه‌كان هه‌موو گرێبه‌ست و پێكهاتنه‌ وه‌رزشییه‌كان ئیمزا ده‌كات. 4- له‌گه‌ڵ ئه‌مینداری داراییدا ئیزنه‌كانی صه‌رف و صكوك ئیمزا ده‌كات. 5- هه‌ندێ له‌ ئه‌رك و فرمانه‌كانی خۆی بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ دابنێ. 6- ئه‌رك و فرمان و سه‌ڵاحیاتی سكرتێرو ئه‌مینداری دارایی ده‌سنیشان ده‌كات.

مادده‌ی یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: نابێ هیچ كه‌سێك گلبدرێته‌وه‌ یان بگیرێ به‌پێی یاسا نه‌بێ و له‌سه‌ر بڕیارێك نه‌بێت كه‌ لایه‌نێكی دادوه‌ریی تایبه‌ت ده‌ری چواندبێت و، هه‌ر كه‌سێكیش مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ كه‌ دادگایی كردنێكی دادپه‌روه‌رانه‌ و خێرا بكرێ له‌ به‌رده‌م دادگای تایبه‌تمه‌ند دا. دووه‌م: به‌پێی یاسا، له‌ جێگا تایبه‌تیه‌كانی گیراواندا نه‌بێت، ناشێ كه‌س بگیردرێت به‌ مه‌رجێكیش چاودێری ته‌ندروستی و كۆمه‌ڵایه‌تی بیگرێته‌وه‌ و بكه‌وێته‌ ژێر ڕكێفی ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌ته‌وه‌، پێویستیشه‌ رێز له‌ باوه‌ڕی ئایینی و پرنسیپه‌كانی ڕه‌وشتی كه‌سی گیراو بگیرێت. سێیه‌م: هیچ لایه‌نێكی غه‌یره‌ حكومی یان حكومی نا تایبه‌تمه‌ند بۆی نییه‌ شوێنی گلدانه‌وه‌ی كه‌سه‌كانی هه‌بێ یان به‌هه‌ر بیانوویه‌ك كه‌سێك گلبداته‌وه‌.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ به‌ر حوكمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌م له‌م یاسایه‌دا، به‌ به‌ڵگه‌نامه‌ی فه‌رمی سه‌لماندنیان ده‌چه‌سپێ و له‌ كاتێكدا ئه‌و به‌ڵگانامانه‌ نه‌بوون ئه‌وا ده‌بێ به‌ڕێگه‌ی یاسایی دیكه‌ له‌به‌رده‌م لیژنه‌كان یاخود دادگاو لایه‌نی تایبه‌تمه‌ند بسه‌لمێندرێن وپێشكه‌ش به‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌گشتیه‌كان له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم بكرێن.

دووه‌م: مافی به‌كارهێنانی ئه‌و زه‌وی و زارانه‌ی كه‌ بڕگه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ هی كێ بن، به‌ ناوی ئه‌وانه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێنه‌وه‌ كه‌ له‌ پێش ده‌رچوونی ئه‌م دوو بڕیاره‌ ناوبراوه‌ خاوه‌نیان بوون، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ ره‌سمێكیان بۆ تۆمار كردنه‌وه‌ی مافی به‌كارهێنانیان به‌ ناوی خۆیان لێ وه‌ربگیرێت، له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی یاسای ژماره‌ (90)ی ساڵی 1975 دا.

شه‌شه‌م: ئه‌م بڕیاره‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانییه‌وه‌ جێ به‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

سێیه‌م/ ئه‌م بڕیاره‌ له‌رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێ به‌جێ ده‌كرێ وله‌ رۆژنامه‌یی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.