أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئهو جێگایانهی كه ئالای لهسهر ههڵدهدرێ له (پهیرهو) دیاری دهكرێ.
ماددهی سی و سێیهم:
ماددهی سی و سێیهم: یهكهم: له حاڵهتی بێ سهرو شوێن بوون و دهستبهسهر كردنی پێشمهرگه، مووچهكهی به تهواوی بۆ میراتگرانی شهرعی خهرج دهكرێ تا گهڕانهوهی یان ساغبوونهوهی مردنی. دووهم: مافهكانی خانهنشینی دهدرێته پاشینهی پێشمهرگهی بێ سهرو شوێن یا دهستبهسهركراو لهم حاڵهتانهی خوارهوه: أ-له رۆژی ساغبوونهوهی مردنی. ب-دوای تێپهڕبوونی (2)دوو ساڵ بهسهر بێ سهرو شوێن بوونی یا دهستبهسهر كردنی ئهگهر مردنهكهی ساغ بووهوه. ج-ئهوانهی بڕگهكانی (أ، ب)ی ئهم ماددهیه دهیانگرێتهوه به شههید دادهنرێن و دهخرێنه سهر وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوهكان. سێیهم: ئهگهر سهلمێنرا بێ سهرو شوێن بوون و دهستبهسهر كردنی پێشمهرگه بههۆی كهمتهرخهمی خۆی یا پابهند نهبوونی به پرهنسیپهكانی پێشمهرگهوه بووبێ، ئهوا خانهنشین دهكرێ و رێكاری یاسایی دهرههق وهردهگیرێ. چوارهم: ماوهی بێ سهروشوێنهكهی یا دهستبهسهرهكهی به خزمهت بۆی دهژمێردرێ، به دهر لهوهی له بڕگه(سێیهمی)ئهم ماددهیهدا هاتووه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی وهزارهت ئهمانهی خوارهوهیه: یهكهم: پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری خۆجێیهتی وشارهوانی بۆ دابین كردنی پێویستیهكانی دانیشتوان له ئاوی پاك وئاوهڕۆ وئاوی باران ودروستكردنی رێگاوپرد وتونێل لهناو سنووری شارهوانییهكان و بهرزكردنهوهی ئاستی خزمهتگوزاریی ههمهجۆری شارهوانی له رووی چهندیی وچۆنییهوه تاكو شارو شارۆچكه وگوندهكان دهگرێتهوه،لهگهلأ دابین كردنی پێویستیهكانی هاونیشتمانیان له سهیرانگاو یاریگاكان. دووهم: پلاندان وبهڕێوهبردن وڕاپهڕاندنی كارو ئهركهكان بهجۆرێكی وا دهگرێته ئهستۆ كه بهشداریی له خولقاندنی گهشه سهندنی ئابووری خۆجێیهتی بكات، ئهمهش له رێگهی گرتنه بهری سیاسهتێكی كارا دهبێ بۆ بهكارهێنانی زهوی ونهخشهكێشانی بیناسازیی وئاوهدانی. سێیهم: ئاماده كردنی ئاووههوای لهبار بۆ پارێزگاریكردن له ژینگهی پاك ودروست وگرنگیدان به ناوچه سهوزهكان لهشارو شارۆچكهكاندا. چوارهم: كاركردن له پێناوی هێنانی سهرمایه وهاندنی وهبهرهێنانی بیانی وخۆجێیهتی له كهرتهكانی پهیوهندیدار بهكارهكانی وهزارهت وئهمهش به هاو ئاههنگی لهگهلأ دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمدا دهبێت.
ماددهی سی و چوارهم:
ماددهی سی و چوارهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) مافی خانهنشینی لهم حاڵهتانه خوارهوه پێدهدرێ: یهكهم: مردنی له كاتی خزمهت یاخود له ئهنجامیدا ئهگهر خزمهتهكهی وهك پێشمهرگه له (15)پازده سالأ كهمتر بێ دوای ئهوهی كه خزمهتهكهی دهگهیهنرێته (15)سالأ. دووهم: شههید لهبهرهی شهڕو ئۆپراسیۆنی سهربازی ماف و ئیمتیازاتی بهپێی یاساكانی وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوهكان. پێدهدرێ. سێیهم: بڕگهی(یهكهم)ی سهرهوه ئهو پێشمهرگهیه دهگرێتهوه كه بهردهوام بووبێ له خزمهت بهر له راپهڕێنهكهی 5/3/1991تاكو رۆژی مردنی. چوارهم: ئهوانهی كه حوكمهكانی ئهم ماددهیه دهیانگرێتهوه دۆسیهكانیان بۆ وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوهكان وهك لایهنی پهیوهندیدار دهگوازرێتهوه .
ماددهی سی و پێنجهم:
ماددهی سی و پێنجهم: یهكهم: تهواوی ههموو مووچه و دهرماڵه و مافهكان بۆ ئهو كهسانه خهرج دهكرێ كه دیلهكه له ماوهی دیلیهكهی بهخێوی دهكردن. دووهم: ماوهی دیلیهكه بۆ ههموو مهبهستێك وهك خزمهتی كردهیی حیساب دهكرێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه بریتیه له رێكخستنی كێبركێ و قهدهغهكردنی كاره قۆرهخكارییهكان له رێگهی بهرهنگاری بوونهوه یان ههڵوهشاندنهوهی پێكهاتنه یان ڕهفتاركارییه كۆتكارهكان له نێوان دامهزراوه بازرگانیهكان یان چوونهناویهكهكان و پرۆسهكانی كڕین یان بهخراپ بهكارهێنانی ناوهندیی هێزیی بازاریی زاڵبوو، بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ گهیشتن به بازاڕ یان بهزێدهڕۆیی كۆتی دهكات، ئهمهش كاریگهری زیانبهخشی دهبێت لهسهر بازرگانی ناوهخۆ یان نێودهوڵهتی یان گهشهسهندنی ئابوری و زیان به كۆمهڵگه دهگهینێت.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانه ههڵدهسووڕێنێ: 1/بڕیارهكانی ههیئهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانیشی دهخاته كار. 2/خزمهتگوزاران بۆ لق دادهمهزرێنێ و مزوكرێیان دیار دهكا، دوای تهسدیقكردنی ئهنجومهن. 3/كهسێ دهستنیشان دهكا بۆ ئهوهی له لیژنه رهسمییهكان و شتی دیكه پارێزگاكهدا نوێنهری لق بێت. 4/پێشنیاز و ئامۆژگاریی تایبهت به كاروباری لق دهخاته بهردهم ئهنجومهن، ئهمیش دهربارهیان بڕیار دهردهكا. 5/بوجهی خهمڵكراوی ساڵانهی لق تهیار و ئاماده دهكا و دهیخاته بهردهست ئهنجومهن بۆ ئهوهی تهسدیقی بكا. 6/ئهرك و مهسرهفی پێویستی بهڕێوهبردنی كاروباری لق له بوجهی لقهكه خهرج دهكا. 7/لیژنهگهلی فهرعی، له پارێزگهكهدا بۆ وهدێهێنانی مهبهست وئامانجی سهندیكا پێك دههێنێ. 8/ئهو دهسهڵاتانهش كه ئهنجومهن، به پێی ئهم یاسایه دهیداتێ، ههڵیاندهسووڕێنێ.
ماددهی سی و شهشهم:
ماددهی سی و شهشهم: خانهنشین كراو یان میراتگرانی له مافهكانی خانهنشینی بێ بهش دهكرێن ئهگهر دهركهوت خیانهتی كردووه یاخود هاریكاریی لهگهڵ لایهنه دوژمنهكانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كوردستان و حكومهتی ههرێمی كوردستان كردووه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: قهدهغهیه دهربارهی ئهمانهی خوارهوه پێكهاتن یان گرێبهستكردن له نێوان كهسانی كێبركێكار له ههر بازاڕێك یان له لایهن ئهوهی كۆنترۆلی بهسهر بازارێكی دیاریكراودا ههبێت به مهبهستی قۆرهخكاریی و هێنانهكایهی كێبركێی ناڕهوا، ئهنجام بدرێت: یهكهم: ههر چوونهناویهكێك له نێوان دوو كۆمپانیا یان زیاتر یان ههر كارێكی بازرگانی كۆتكار ئهگهر كۆمپانیایێك یان كۆمهڵێك كۆمپانیای لێكدراو یان پێكهوهبهستراو كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی بهرههمهێنانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات یان ئهگهر كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی فرۆشراوهكانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات. دووهم: قهدهغهیه لهسهر ههر لایهنێك دووباره بهرههمێك وهك خۆی به نرخێكی كهمتر له نرخی كڕینی ڕاستهقینهی خۆی سهرباری زێدهكردنی باج و رسوماتی سهر بهرههمهكه و تێچوونی گواستنهوه ئهگهر ههبێت، بفرۆشێتهوه، ئهگهر ئامانجی لهمهدا بریتی بێت له بهجێنههێنانی كێبركێی ڕهوا، وه ئهم قهدهغهكردنهی لهم بهنده دهقی لهسهر كراوه ئهو بهرههمانی كه خێرا تێكدهچن و ئهو داشكانانهی مۆڵهتدراون بۆ ههر فرۆشتنێك بۆ پاكتاوكردنی كارهكان یان نوێكردنهوهی شتی عهمباركراو به نرخی كهمتر، لهخۆ ناگرێت. سێیهم: یاریكردن به نرخهكانی فرۆشتن وكڕین بۆ ئهو بهرههمانهی بابهتی مامهڵهكردنن. چوارهم: دابهشكردنی بازاڕهكانی بهرههمهێنان یان تهرخانكردنی لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان جۆری كڕیارهكان یان كهلوپهل یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. پێنجهم: ههماههنگی لهوهی پهیوهسته به بهشداری كردن یان بهشداری نهكردن له چوونه نێو كهمكردن یان زێدهگریی وكاراییهكان و گشت پێشكهشكراوهكانی دابینكردن. شهشهم: دانانی كۆت لهسهر بهرههمهێنان یان فرۆشتن به دیاریكردنی پشكهكانیشهوه. حهوتهم: پێكبوون له تهندهرهكان بهوهی لایهنێك یان زیاتر پێكبێن لهسهر پێشكهش نهكردنی تهندهر یان كهمكردن یان پێكهاتن لهسهر دیاریكردنی نرخهكان یان بهندهكان یان مهرجهكانی تهندهر یان كهمكردن و پێكهاتن له نێوانیاندا لهسهر ئهوهی ببنه هاوبهش لهو تهندهرهی كهوا زیاتر سهرنج ڕاكێشه. ههشتهم: كۆتكردنی پرۆسهكانی دروستكردن یان دابهشكردن یان بازاڕكردن یان سنووردانان بۆ دابهشكردنی خزمهتگوزارییهكان یان جۆریان یان قهبارهیان یان دانانی مهرج یان كۆت لهسهر دابینكردنیان. نۆیهم: پێكهاتن لهسهر دروستكردن یان بهرههمهێنان یان دابهشكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. دهیهم: پێكهاتن لهسهر بهستنی مامهڵهی كڕین یان فرۆشتنی بهرههمێك لهگهڵ ههر كهسێك یان بهپێی مامهڵهكردن لهگهڵیدا بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ ئازادی چوونه نێو بازاڕ یان هاتنهدهرهوه تیایدا لهههر كاتێك بێت. یازدهم: پێكهاتن لهسهر كورتبوونهوه بهسهر دابهشكردنی بهرههمێك جگه له بهرههمهكانی تر لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان كڕیار یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. دوازدهم: جیاكاری كردن له نێوان فرۆشیار یان كڕیار كهوا پێگهی بازرگانیان لێكدهچێت له چوارچێوهی فرۆشتن یان كڕین یان له مهرجی مامهڵهكردن. سێزدهم: خۆگرتن له بهرههمهێنان یان بهردهستكردنی بهرههمێكی كهم كاتێك بهرههمهێنانی له ڕووی ئابوریهوه له توانا دابێت. چواردهم: پابهند كردنی دابینكارێك به مامهڵه نهكردن لهگهڵ كێبركێكارێكی تر. پازدهم: سنووردانان بۆ ئازادی گهیشتنی بهرههمهكان بۆ بازاڕهكان یان هاتنهدهرهوهیان تیایدا به شێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی، ئهویش به شاردنهوهی یان خۆگرتن له مامهڵه پێكردنی، سهرهڕای بوونی له لای ههڵگرهكهی یان به عهمباركردنی بهبێ بیانوو. شازدهم: رێگهگرتن یان تهگهرهخستنه بهر كارایی ههر كهسێك بۆ چالاكی ئابوری یان بازرگانی له بازاڕدا. حهڤدهم: شاردنهوهی بهرههمه بهردهستهكانی بازاڕ بهشێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی له كهسێكی دیاریكراو بهبێ بیانووێكی ڕهوا. ههژدهم: بڵاوكردنهوهی زانیاری نادروست دهربارهی بهرههم یان نرخ یان نرخدانهنان بۆیان سهرباری پێزانین بهمه. نۆزدهم: خۆگرتن له مامهڵهكردن به بهرههمهكان به فرۆشتن یان كڕین یان سنووردانان بۆ ئهم مامهڵهكردنه یان تهگهرهخستنه بهری بهجۆرێك ببێته هۆی سهپاندنی نرخی ناڕاستهقینه بۆی. بیستهم: كهمكردنهوه یان زێدهكردنی بڕی بهردهست له بهرههمێك بهجۆرێك ببێته هۆی دروستكردنی كورتهێنان یان فرهیهكی ناڕاستهقینه بۆی. بیست و یهكهم: سهپاندنی پابهندبوون به دروست نهكردن یان بهرههم نههێنان یان دابهش نهكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. بیست و دووهم: ههڵپهساردنی بهستنی گرێبهست یان پێكهاتنی فرۆشتن یان كڕینی بهرههمێك لهسهر مهرجی ڕازی بوون به پابهندیی یان بهرههمێك كه سروشتهكهی یان بهگوێرهی بهكارهێنانی بازرگانی پهیوهست نهبێت به بابهتی مامهڵه ڕهسهنهكه یان پێكهاتنهكه. بیست و سێیهم: بهههدهر دانی هاودهرفهتی له نێوان كێبركێكاران به جیاكاری كردنی ههندێكیان له ههندێكی تر له مهرجهكانی مامهڵهی فرۆشتن یان كڕین بهبێ بیانووێكی ڕهوا.
ماددهی سی و حهوتهم:
ماددهی سی و حهوتهم: ئهگهر خانهنشین كراو به فهرمانی فهرماندهیی گشتی هێزهكانی زیرهڤانی كوردستان گهرێنرایهوه بۆ خزمهت، ئهوا پاداشتی خانهنشینی بۆ جاری دووهم پێ نادرێ.
ماددهی سی و ههشتهم:
ماددهی سی و ههشتهم: ئهوهی كه خانهنشین دهكرێ و مافهكانی خانهنشینی بۆ خهرج دهكرێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه نابێ مووچهیهكی فهرمی دیكه وهرگرێ.
ماددهی سی و نۆیهم:
ماددهی سی و نۆیهم: ههر كهسێك له پێش راپهرین چووبێته پاڵ ریزهكانی شۆڕش تاكو 5/3/1991 و خزمهتهكهی له (3) ساڵ كهمتر نهبێ، خانهنشین دهكرێ و خزمهتهكهی دهگهیهنرێته (15) پازده ساڵ بهم مهرجانهی خوارهوه: یهكهم: هیچ مووچهیهكی فهرمی نهبێت. دووهم: رۆژێك له رۆژان له دژی شۆڕش نهوهستا بێت. سێیهم: ئهو ماوهیهی پێش راپهرین خزمهتی كردبێ بهبێ پچڕان. چوارهم: له كاتی بوونی به پێشمهرگه (16) ساڵی له تهمهنی تهواو كرد بێت.
ماددهی چلهم:
ماددهی چلهم: له كاتی ههموار كردن و گۆڕانی سیستهمی مووچه، مووچهی خانهنشینكراو لهگهڵ مووچهی پێشمهرگهی بهردهوام له خزمهت به ههمان رێژه و پله و پایه یهكسان دهكرێ.
ماددهی چل و یهكهم:
ماددهی چل و یهكهم: ههموو ئهو كارمهندانهی له هێزهكانی پێشمهرگهی كوردستاندا كار دهكهن به پێشمهرگه دادهنرێن به پله و پایه و ناونیشانی ئێستایان و ههموو مافێكی خانهنشین پێشمهرگهیان دهكهوێ.
ماددهی چل و دووهم:
ماددهی چل و دووهم: ماوهی خوێندن له كۆلێج و پهیمانگاكان كه پێشمهرگه له ئهنجامیدا بروانامهی وهرگرتووه بهنیسبهت ئهفسهران به خزمهت بۆ مهبهستی تهنیا خانهنشینی حسێب دهكرێ.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهندام دهبێ ئهم مهرجانهی لێ بێته دی: 1. دهبێ هاولاتی ههرێم بێ و تێیدا نیشتهجێ بێ. 2. به تاوانێكی ناسیاسی یان كهتنێكی ئابروبهر حوكم نهدرابێ. 3. دهبێ خودان بڕوانامهیهكی هونهری بێ له كۆلێج یا پهیمانگایهكی هونهری كه به رهسمی دانی پێدانرابێت. یان بهڵگه نامهیهكی هونهری له بارهی پسپۆریهكهی له پهیمانگایهكی هونهری كه به رهسمی دانی پیدانرابێ پێشكهش بكا به مهرجێك ماوهی خوێندنی لهم پهیمانگایه له دوو ساڵی بهردهوام كهمتر نهبێ لهگهڵ كاركردنی هونهری له یهكێك له رێكخراوه جهماوهریهكاندا له بواری پسپۆریهكهیدا بۆ ماوهیهك كه له دوو ساڵ كهمتر نهبوبێت لایهنێكی پسپۆر پشتگیری بكات. 4. یاخود ئهو كاره هونهریییهی به شێوهیهكی بهردهوام كردبێت كه ئهم یاسایه بڕیاری لهسهر داوه. بۆ ماوهیهك له پێنج ساڵ كهمتر نهبێت و لایهنێكی رهسمی یان ئههلی تایبهتمهند پشتگیری بكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: له وهزارهت ئهنجومهنێك به ناوی (ئهنجومهنی پاراستنی كێبركێ و قهدهغهكردنی قۆرهخكارهیی) پێكدههێنرێت و بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری بازرگانی سهرۆكایهتی دهكات لهگهڵ ئهندامێتی ئهمانهی خوارهوه: یهكهم: بهرێوهبهری گشتی كه نوێنهرایهتی ئهم لایهنانهی خوارهوه دهكهن: 1- وهزارهتی ناوهخۆ. 2- وهزارهتی گواستنهوهو گهیاندن. 3- وهزارهتی كشتوكاڵ و سهرچاوه ئاوییهكان. 4- وهزارهتی پلاندانان/ دهستهی پێوانهكردن و كۆنترۆلێ جۆریی. دووهم: نوێنهرێك له ئهنجومهنی پاراستنی بهكاربهر. سێیهم: چهند ئهندامێك كه نوێنهرایهتی ئهم لایهنانهی خوارهوه دهكهن: 1- یهكێتیی ژووره بازرگانی و پیشهسازییهكان. 2- یهكێتیی جوتیاران. 3- سهندیكای ژمێركارو ووردبینكاران. 4- یهكێتیی پیاوانی كار.
ماددهی ههژدهم:
ماددهی ههژدهم: یهكهم: ئهو كهسهی بهرپرسه له بهرێوهبردنی كردارهكی كهسی مهعنهویی سهرپێچیكار به ههمان سزای بڕیاردراو بۆ كردهوهكانی سهرپێچیكار بۆ حوكمهكانی ئهم یاسایه، سزا دهدرێت، ئهگهر سهلمێنرا كهوا بهم كارانهی دهزانی و بهجێنهگهیاندنی ئهو ئهركانهی كه ئهم بهڕێوهبردنه دهیخاته ئهستۆی بهشداری كردووه له كهوتنی تاوانهكه. دووهم: كهسی مهعنهوی به هاوبهشی بهرپرس دهبێت له بهجێگهیاندنی ههر سزایهكی دارایی یان قهرهبووكردنهوهیهك كه حوكمی پێ دهدرێت ئهگهر سهرپێچیهكه له لایهن یهكێك له كارمهندهكانی یان به ناوی یهكێكیان یان بۆ بهرژهوهندی یهكێكیان ئهنجامدرابێت.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهن له كاتی سهلماندنی سهرپێچیكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهم رێكارانهی خوارهوه بگرێتهبهر: یهكهم: پێویسته لهسهر كهسی سهرپێچیكار بارودۆخی خۆی ههموار بكاتهوهو سهرپێچیهكه له ماوهیهكی دیاریكراودا لاببات ئهویش بهبێ پێشێلكردنی حوكمهكانی بهرپرسێتی كه لهم سهرپێچیانه دهكهوێتهوه. دووهم: داخستنی كاتی بۆ دامهزراوی سهرپێچیكار بۆ ماوهیهك كه له (15) رۆژ تێپهڕ نهكات بهمهرجێك نابێت دووباره ئهم دامهزراوانه بكرێنهوه تهنها له دوای لابردنی سهرپێچیهكهوه نهبێت.
ماددهی سی یهم:
ماددهی سی یهم: ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه مۆڵهتی ئیش كردن به ئهندام له بواری پیشهكهی له حیسابی تایبهتی خۆی یان بۆ كۆمپانیاكان بدات، ئهوهش به پیی ههڵ و مهرجی وا دهبێت كه ئهنجومهن دوای وهرگرتنی رهزامهندی وهزیر دهری دهچوێنێ، به مهرجێك ئهمه لهگهڵ یاساكان و پێرهوه رهچاو كراوهكاندا هاودژ نهبێت.