المواد القانونية

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: رێكخراو هه‌ولأ ده‌دات كار بكات بۆ به‌جێ گه‌یاندنی ئامانجه‌كانی، به‌و جۆره‌ی له‌گه‌ڵ بنه‌ماكانی دیموكراسی و په‌یماننامه‌ و رێككه‌وتننامه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی تایبه‌ت به‌ مافی مرۆڤـ ده‌گونجێن و، ده‌بێ روون و ئاشكراش بن.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: رێكخراو به‌پێی یاسا كار پێكراوه‌كان و له‌بواری پسپۆڕایه‌تیدا: یه‌كه‌م: رۆڵی داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت هه‌ڵده‌سه‌نگێنن. دووه‌م: گه‌یشتن به‌ زانیارییه‌كان. سێیه‌م: به‌ستنی گردبوونه‌وه‌ و كۆبوونه‌وه‌ و خۆپیشاندان و مانگرتن و به‌ستنی كۆنگره‌ وۆرك شۆپ و، هه‌ر چاڵاكییه‌كی دیكه‌ی مه‌ده‌نی. چواره‌م: بڵاوكردنه‌وه‌ی راپۆرت و زانیاری و چاپكردنی بڵاوكراوه‌ و بیروڕا وه‌رگرتن.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: مه‌رجه‌كانی تۆماركردن یه‌كه‌م: بۆ تۆمار كردنی رێكخراوه‌كانی كوردستان، ده‌بێ ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر داوایه‌ك پێشكه‌ش بكه‌ن به‌ فه‌رمانگه‌ی تایبه‌ت به‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كان و به‌ڕێوه‌بردنی كاروباره‌كانیان، به‌مه‌رجێك ژماره‌یان له‌سێ كه‌س كه‌متر نه‌بێت، داوایه‌كیش له‌لایه‌ن هه‌موویانه‌وه‌ واژوو كرابێت و په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌ش هاوپێچی بێت، كه‌ ئه‌م زانیاریانه‌ی دادێن له‌ خۆ بگرێت: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و مه‌به‌سته‌كانی و ئامانجه‌كانی. 2- ناو، نازناو، ره‌گه‌ز، ره‌گه‌زنامه‌، ته‌مه‌ن، پیشه‌، ئاستی خوێندن و، شوێنی نیشته‌جێبوونی ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ر. 3- په‌یكه‌ری رێكخراوه‌كه‌ و چۆنیه‌تی كاركردنی. دووه‌م: رێكخراوه‌كانی عێراق: رێكخراوه‌كانی عێراق كه‌ له‌لای ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵدا تۆمار كراون، به‌شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیكی له‌ هه‌رێمدا به‌ تۆماركراو داده‌نرێن و له‌سه‌ریانه‌ ئه‌م زانیارانه‌ دادێن به‌ كوردی و عه‌ره‌بی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌ و ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نوێنه‌رایه‌تی رێكخراوه‌كه‌ ده‌كات له‌ هه‌رێمدا. 2- ناونیشان و ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عیراقدا. 3- پلانی كاری ئه‌و چالاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ ده‌یه‌وێ له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێی بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو (تصدیق) له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی فیدراڵی تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌. سێیه‌م: رێكخراوه‌كانی بیانی، له‌ پێناو به‌ ده‌ست هێنانی بڕوانامه‌ی تۆماركردندا ده‌بێ رێكخراوه‌كانی بیانی ئه‌م زانیارانه‌ی دادێن به‌ زمانی كوردی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكه‌ن: 1- ناوی رێكخراوه‌كه‌. 2- ناونیشان و ژماره‌ ته‌له‌فۆنی نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عێراق و وڵاتی دایكدا. 3- روونكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئامانج و چاڵاكیانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ هه‌رێمدا جێبه‌جێان بكات. 4- دانه‌یه‌كی ئه‌رێ كراو له‌ په‌یڕه‌وی ناوه‌خۆی رێكخراوه‌كه‌. 5- پشتگیرییه‌ك كه‌ تۆماركردنی رێكخراوه‌كه‌ وه‌ك رێكخراوێكی نا حكومییه‌ له‌ وڵاتی دایكدا.

مادده‌ی یانزده‌یه‌م

مادده‌ی یانزده‌یه‌م: رێكاری تۆمار كردن یه‌كه‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنی داواكه‌وه‌ وه‌ڵامی داوای تۆمار كردنه‌كه‌ بداته‌وه‌، كاتێك رێكخراوه‌كه‌ داوا پێشكه‌ش ده‌كات، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ پسووله‌یه‌كی به‌ مێژووی وه‌رگرتن پێ بدات، ئه‌و پسووله‌یه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ بۆ واده‌ی پێشكه‌ش كردنی داواكه‌ بۆ مه‌به‌ستی ژماردنی ئه‌و ماوه‌یه‌ كه‌ (30) رۆژه‌. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌ی یاسا كه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و یاسایه‌ له‌ داوای تۆماركردندا هاتوون، ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ له‌ رۆژی پێدانی پسووله‌ی وه‌رگرتن داواكه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ به‌مه‌به‌ستی ته‌واو كردنی كه‌م و كوڕییه‌كانی له‌و حاڵه‌ته‌شدا ماوه‌ی وه‌ڵامه‌كه‌ له‌ رۆژی سه‌ر پسووله‌ی داوا تازه‌كه‌وه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێ. سێیه‌م: له‌ حاڵه‌تی وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی داواكه‌ و به‌سه‌رچوونی ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌ بڕگه‌ی (1)ی ئه‌و مادده‌یدا هاتووه‌، رێكخراوه‌كه‌ به‌ تۆماركراو داده‌نرێت و ده‌بێ فه‌رمانگه‌ له‌كاتی داواكردن دا به‌ڵگه‌نامه‌ی تۆمار بداته‌ رێكخراوه‌كه‌. چواره‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا فه‌رمانگه‌ داوای تۆمار كردنه‌كه‌ی ره‌تكرده‌وه‌ له‌ سه‌ریه‌تی نووسراوێكی فه‌رمی به‌ هۆكاری ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ بۆ رێكخراوه‌كه‌ له‌گه‌لأ ئه‌و هۆكارانه‌ بنێرێت كه‌ ئه‌شێ فه‌رمانگه‌كه‌ بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی داوای تۆماركردنه‌كه‌ پشتی پێ ببه‌ستێ، ئه‌وه‌ش ته‌نها نه‌بوونی ئه‌و مه‌رجانه‌یه‌ كه‌ مادده‌ی هه‌شته‌م، ده‌یه‌م و، بڕگه‌ی (1) ی مادده‌ی چوارده‌یه‌م ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكخراوه‌كه‌دا ده‌گرێته‌وه‌. پێنجه‌م: رێكخراو مافی تانه‌ لێدانی بڕیاری ره‌ت كردنه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ رۆژی وه‌رگرتنی بڕیاری ڕه‌تكردنه‌وه‌كه‌دا، ده‌بێت دادگاش له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا بڕیاری ره‌تكردنه‌وه‌كه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌. شه‌شه‌م: پاش ده‌ربڕینی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر داوای تۆماركردنه‌كه‌ یان به‌سه‌رچوونی واده‌ی یاسایی به‌بێ وه‌ڵامدانه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌ تۆمار نامه‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ له‌ هه‌رێمدا بڵاوبكاته‌وه‌.

مادده‌ی دوازده‌م

مادده‌ی دوازده‌م تۆماری رێكخراو رێكخراو له‌سه‌ریه‌تی ئه‌و تۆمارانه‌ی دادێی هه‌بێت و ده‌بێ له‌لایه‌ن دادنووسیشه‌وه‌ ئه‌رێ كرابن: یه‌كه‌م: تۆماری ئه‌ندامان: ناو، ناونیشان، ته‌مه‌ن، ره‌گه‌ز، پله‌ی خوێندن و رۆژی بوونه‌ ئه‌ندام تۆمار كرابێت. دووه‌م: تۆماری بڕیاره‌كان: بریتی ده‌بێت له‌ بڕیاره‌كانی هه‌ریه‌ك له‌ ده‌سته‌ی كارگێڕی رێكخراوه‌كه‌ و ده‌سته‌ی گشتی و، ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ به‌پێی پێره‌وه‌كه‌ی نوێنه‌رایه‌تی رێكخراو ده‌كات و تۆماره‌كه‌ش له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی كارگێڕی رێكخراوه‌كه‌وه‌ ئیمزا ده‌كرێ. سێیه‌م: تۆماری ژمێریاری: داهات و خه‌رجییه‌كانی رێكخراوی تیادا تۆمار ده‌كرێت. چواره‌م: تۆماری بنه‌ڕه‌ت (تۆماری هه‌بووه‌كان): هه‌موو سامانی گواسته‌ و نه‌گواسته‌ی رێكخراوكه‌ی تیادا تۆمار ده‌كرێت.

مادده‌ی سێزده‌م

مادده‌ی سێزده‌م: داهاته‌كانی رێكخراو پێك دێت له‌: یه‌كه‌م: ئه‌و كومه‌كانه‌ی كه‌ ئه‌ندامانی رێكخراو پێشكه‌شی ده‌كه‌ن. دووه‌م: ئه‌و كۆمه‌ك و به‌خشش و دیاری و منحانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سان و كه‌رتی تایبه‌ت و لایه‌نانی ناوخۆ و بیانی دیكه‌وه‌ پێشكه‌ش كراون. سێیه‌م: هه‌ر ده‌سكه‌وتێكی دی كه‌ رێكخراوه‌ له‌ ڕێگه‌ی وه‌به‌رهێنانی سامانه‌كه‌ی و قانزانجی چاڵاكیه‌كانی به‌ده‌ستی دێنێت. چواره‌م: پشكی رێكخراو له‌ پاره‌ی بودجه‌ی ته‌رخان كراوی هه‌رێم و هه‌ر به‌خشش و یارمه‌تییه‌كی دیكه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ بۆ پشتگیری پرۆژه‌كانی رێكخراوه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێ.

مادده‌ی چوارده‌م

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان حسابی بانكیان هه‌بێت. دووه‌م: رێكخراوه‌كان له‌ ڕێی بودجه‌یه‌كی ساڵانه‌وه‌ به‌گوێره‌ی سیسته‌می ژمێریاری په‌یڕه‌و كراو له‌ هه‌رێمدا دارایی خۆیان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن. سێیه‌م: رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان راپۆرتێكی ساڵانه‌ی دارایی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ ده‌كه‌ن و له‌لایه‌ن دیوانی چاودێری دارایی له‌ هه‌رێمدا وردبینی ده‌كرێن. چواره‌م: داهات و موڵك و دارایی رێكخراو له‌ باج و ره‌سمی گومرگ ده‌به‌خشرێن. پێنجه‌م: ئه‌و رێكخراوانه‌ی حكومه‌ت پشتیوانی داراییان ده‌كات له‌سه‌ریانه‌ راپۆرتێكی ورد ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی جێبه‌جێكردنی پڕۆژه‌كانی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكات.

مادده‌ی پازده‌م

مادده‌ی پازده‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ رێكخراو بكات ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ی كرد، به‌م جۆره‌: یه‌كه‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ رێكخراوی سه‌رپێچی كاری حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئاگادار بكاته‌وه‌ بۆ لادانی سه‌رپێچی له‌ماوه‌ی (15) رۆژدا. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا رێكخراوه‌كه‌ سه‌رپێچیه‌كانی له‌ماوه‌ی دیاری كراو له‌ بڕگه‌ی (1)دا لانه‌دا، فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ كاروچالاكی رێكخراوه‌كه‌ بۆ ماوه‌ی (30) رۆژ رابگری. سێیه‌م: بڕیاره‌كانی فه‌رمانگه‌ به‌ر حوكمی تانه‌گرتن (التظلم) له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕیدا له‌ ماوه‌ی (10) رۆژ له‌ رۆژی پێگه‌یاندنی بڕیاری ڕاگرتنه‌كه‌وه‌ ده‌كه‌وێ، ده‌بێ دادگاش له‌ ماوه‌ی (7) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنه‌وه‌ بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌باره‌ی سكاڵاكه‌ (التظلم) بدات.

مادده‌ی شازده‌م

مادده‌ی شازده‌م: ده‌كرێ رێكخراو یان تۆڕی ناحكومی به‌ ئاره‌زوومه‌ندانه‌ یان به‌ زۆر هه‌ڵبوه‌شێندرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: له‌ حاڵه‌تی به‌ ئاره‌زوومه‌ندانه‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌دا، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رێكخراو به‌گوێره‌ی په‌یڕه‌وی ناوخۆی ده‌بێت، رێكخراویش له‌سه‌ریه‌تی به‌لای كه‌مه‌وه‌ به‌ر له‌ (30) رۆژ له‌ پیاده‌كردنی بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌كه‌، فه‌رمانگه‌ ئاگاداربكاته‌وه‌. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی به‌ زۆر هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌دا، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رێكخراوه‌كه‌ به‌ بڕیارێك له‌ دادگای به‌رایی شوێنی رێكخراوه‌كه‌وه‌ ده‌بێت و ته‌نیا له‌م حاڵه‌تانه‌ی دادێت ده‌بێت: 1- ده‌ستوور یان یاساكانی په‌یڕه‌و كراو له‌ هه‌رێمدا پێشێل بكات. 2- له‌سه‌ر بنه‌مای سكاڵایه‌كی دادوه‌ری كه‌ له‌لایه‌ن فه‌رمانگه‌وه‌ پێشكه‌ش كرابێت، ئه‌گه‌ر رێكخراو یان تۆڕ سه‌رپێچیه‌كه‌ی به‌ گوێره‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی (15)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ لانه‌دا و هه‌ڵی نه‌گرت. سێیه‌م: رێكخراو یان تۆڕ مافی تانه‌دانی له‌ بڕیاری دادگا هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا له‌ رۆژی ڕاگه‌یاندنی بڕیاره‌كه‌وه‌ له‌به‌رده‌می دادگای ته‌مییزدا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة