المواد القانونية
المادة 90 – 1 – اذا هلك المبيع في يد البائع وهو حابس له، كان الهلاك على المشتري ما لم يكن المبيع قد هلك بفعل البائع. 2 – واذا كان المبيع مما يسرع اليه الفساد، جاز للبائع ان يبيعه بعد استئذان المحكمة او بدون استئذانها عند الضرورة، ويتحول حق الحبس الى الثمن.
المادة 91 – 1 – اذا كان المشتري متأخراً في وفاء الثمن كله او بعضه، جاز للبائع ان يطلب فسخ البيع. 2 – ويجوز للمتعاقدين الاتفاق على انه اذا لم يوف المشتري بالثمن في وقت محدد اعتبر البيع مفسوخاً من تلقاء نفسه دون حاجة الى اعذار او حكم قضائي، ومع ذلك يجوز للمحكمة ان تمنح المشتري مهلة للسداد اذا كانت الاقساط المتأخرة قليلة بالنسبة للثمن.
المادة 92 – نفقات عقد البيع ورسوم التسجيل وغير ذلك من المصروفات تكون على المشتري، ما لم يوجد اتفاق او عرف يقضي بغير ذلك.
المادة 93 – نفقات تسليم المبيع تكون على البائع، ونفقات تسلم المبيع تكون على المشتري، كل ذلك ما لم يوجد اتفاق او عرف يقضي بغير ذلك.
المادة 94 – المقايضة عقد به يلتزم كل من المتعاقدين ان ينقل الى الاخر ملكية عين غير النقود.
المادة 95 – اذا كان للاشياء المتقايض بها قيم مختلفة في تقدير المتعاقدين، جاز تعويض الفرق بمبلغ من النقود يكون معدلاً.
المادة 96 – مصروفات عقد المقايضة وغيرها من التكاليف الاخرى يتحملها المتقايضان مناصفة، ما لم يوجد اتفاق يقضي بغير ذلك.
المادة 97 – تسري احكام البيع على المقايضة فيما لا يتعارض مع طبيعتها، ويعتبر كل من المتقايضين بائعاً للشيء الذي قايض به ومشترياً للشيء الذي قايض عليه.
المادة 98 – الهبة عقد به يتصرف الواهب في مال له دون عوض.
المادة 99 – 1 – لا تتم الهبة الا اذا قبلها الموهوب له او نائبه. 2 – فاذا كان الموهوب له صغيراً او محجوراً عليه، جاز لمن ينوب عنه قانوناً قبول الهبة.
المادة 100 – 1 – يجب ان تكون الهبة بسند رسمي والا وقعت باطلة، ما لم تكن هبة بعوض. 2 – ومع ذلك تتم الهبة في المنقول بالقبض دون حاجة الى سند رسمي.
ماددهی دوزادهیهم: به غهرامهیهك سزا دهدرێت كهمتر نهبێت له (300000)سێ سهد ههزار دینار و، زیاتر نهبێت له (750000) حهوت سهد و پهنجا ههزار دینار، ههركهسێك: یهكهم: دهست درێژی كرده سهر قهدهغهكراوی رێگا گشتییهكان به ههڵكهندن یان بهكارهێنان بهبێ مۆڵهت یان بیناكردنی كاتی یان ههمیشهیی سهرهرای ئهوهش خهرجییهكانی دهست درێژیهكهش لادهدات. دووهم: بووبێته هۆی پهكخستنی هاتوچۆ لهسهر رێگا گشتیهكان لهدهرهوهی سنووری شارهوانییهكان. سێیهم: نیشانهیهكی هاتوچۆ یان زیاتری ههڵكێشابێت، یان پهرژینی سهلامهتی لادابێت، یان تهلبهندی لادابێت، یان ئاوباره و، پردهكانی شێواندبێت، یان زیانی پێگهیاندبن، یان جێگهكانی، یان ئاڕاستهكانی گۆڕیبن. چوارهم: كارگهرانی وهزارهت یان ئهو لایهنهی كه گرێبهستی لهگهڵدا مۆركراوه له ئهنجامدانی ئهركهكانیان قهدهغه كرد بێت یان بهربهستی بۆ دانابن. پێنجهم: 1. سهرپێچی له حوكمهكانی ماددهی (8)ههشتهمی ئهم یاسایهدا كردبێت. 2. سهرپێچی له حوكمهكانی ئهو ڕێنماییانه یان لهو بهیاننامانه كردبێت كه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهرچووبن.
ماددهی شازدهم: یهكهم: كارمهندانی هاتوچۆ، ئهوانهیان كه تهرخان كراون بۆ ئیشكردن له وێستگهی كێشانهكه، دهستهڵاتی سهپاندنی غهرامه و دهست بهسهرداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده باریان پێدهدرێت بهپێی حوكمهكانی ماددهی (15)ی ئهم یاسایه و، بڕیارهكانیشیان لهم رووهوه بنبڕ دهبێت. دووهم: پشت بهستن به خوێندنهوهی پێوانهی كێش بهڵگهی سهلماندنه بۆ مهبهستی سزادانی سهرپێچیكار. سێیهم: له حاڵهتێكدا ئهگهر ئهو غهرامهیهی له ماددهی (15)ی ئهم یاسایهدا دهقهكهی هاتووه، له ماوهی (15) رۆژدا له رۆژی سهرپێچیهكهوه نهدرێت، ئهوا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله سهرپێچیكهرهكه بهبهند كردن بۆ ماوهیهك سزا دهدرێت كه له (1) مانگ كهمتر نهبێ و، له (3) مانگیش زیاتر نهبێت. چوارهم: شوفێری ئوتومبیلهكه یان خاوهنهكهی كه له كرداری كێشانهكه خۆی بدزێتهوه، به غهرامهیهك سزا دهدرێت له (250.000) دووسهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (400.000) چوارسهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێت، لهگهڵ لانهدان له حوكمهكانی بهندی یهكهم له ماددهی (15)ی ئهم یاسایه.
ماددهی چواردهم: ئهو سزایانهی كه دهقهكانیان لهم بهشهدا هاتوون مافی وهزارهت له داواكردنی قهرهبوو لهسهر ئهو زیانانه پووچ ناكاتهوه كه له ئهنجامی سهرپێچی یان پێشیل كردن كه لهم بهشهدا ئاماژهی پێدراوه.
ماددهی یازدهم: به غهرامهیهك سزا دهدرێت له (250000) دوو سهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێت وله (500000) پێنج سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت، ههر كهسێك: یهكهم: زیانێكی ئهوتۆ به ڕێگا گشتیهكان بگهیهنێت كه ببێته مایهی بهربهست دانان لهبهردهم هاتوچۆ و مهترسی لهسهر بهكارهێنهری ڕێگایهكه دروست بكات. دووهم: ئاگاداركردنهوه به ڕۆژ و، رووناككردنهوه به شهو پشت گوێ بخات لهو جێگایانهدا كه كاری ههڵكهندنی تێدا دهكرێت یان لهسهر ڕێگه گشتیهكان مادده گهلێك فڕێ درابێت. سێیهم: بهكارهێنانی ڕێگه گشتییهكان به ههڵكهندن یا بهكارهێنانی بێ مۆڵهت یان بیناكردنی كاتی یان ههمیشهیی سهرهرای ئهوهش خهرجییهكانی دهست درێژییهكهش لادهدات. چوارهم: سهرپێچی له ڕێساكانی بهكارهێنانی ڕێگا خێرایهكان كردبێت، كه لهلایهن فهرمانگه تایبهتمهندهكانهوه ڕاگهیهنراون.
ماددهی سێیهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهمانهی خوارهوه دهگرێتهوه: یهكهم: ئهو رێگا گشتییانهی دهكهونه دهرهوهی سنووری شارهوانییهكان، ههروهها ئهو ئاوباره و جێگاپهڕینهوه و تونێل و یهكتربڕانهش كه دهكهونه چوارچێوهی قهدهغهكراوهكانیان و، ئهو دامهزراو و گۆڕهپانانهش كه خزمهت بهو رێگایانه دهبهخشن. دووهم: ههموو جۆره پردێك كه دهكهونه سنووری شارهوانییهكان و دهرهوهشیان كه وهها ناسراون سهر به وهزارهت بن، ئهوهش تهنها بهشه سهرگیراوهكانی پردهكه دهگرێتهوه نهك تهنیشتهكان.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه، لهم یاسایهدا، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی ئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن له ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم: رێگای گشتی: ئهو رێگا قیرتاوكراوه، یان قیرتاو نهكراوهیه كه بۆ هاتوچۆی ئوتۆمبیل تهرخان كراوه كه قهدهغهكراوهكانی رێگایهكهش دهگرێتهوه، جۆرهكانی رێگا گشتییهكانیش به خێراو سهرهكی و لاوهكی و هی دیكه به بهیاننامهیهك دیار دهكرێن له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه. سێیهم: رێگای هاتوچۆی خێرا: ئهو رێگا گشتییهیه كه تایبهت بۆ هاتوچۆی ئۆتۆمبیل نهخشهی بۆ كێشراوه و دامهزراوهو، خزمهت به موڵك و سامانی هاوشان و نزیكی خۆی ناكات، واتا (شوورهداره) و، مهودای هاتوچۆی ئۆتۆمبیلی تێدا جیاكراوهتهوهو، لهگهڵ هیچ رێگایهك یان هێڵی شهمهندهفهر، یان هیچ ئاراستهیهكی تر یان پیادهرهو، لهههمان ئاستدا یهكتر نابڕن و وهك رێگایهكی خێرا نهخشهی بۆ كێشراوه و، راگهیهندراوه. چوارهم: پێل (پرد): به كۆنكریت، یان به ئاسن، یان به ههردووكیان دامهزراوه، پانتاییهكهیشی له (6) مهتر زیاتره لهوانهشه له چهندین پانتایی پێك هاتبێت بۆ گواستنهوهی هاتوچۆی جۆربهجۆر یان بۆ گواستنهوهی خزمهتگوزاری یان ههردووكیان بهسهر ئاوهڕۆیهكهوه یان لهسهر خڕێك (فتحه) دادهمهزرێت و، چهمكی پردیش، ئهو پرده سهر ئاوكهوتوانهش دهگرێتهوه كه بهههر جۆرێك داڕێژرابن و وهژێر كار خرابن، وهزارهتیش به بهیاننامهیهك كه له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه به پرد پێناسهیان دهكات. پێنجهم: یهكتربڕ: بریتییه له تۆڕێك رێگای پێكهوه بهستراو و یهكتربڕ لهسهر یهك ئاست یان زیاتر، كه رێگای هاتوچۆ له نێوان دوو رێگا یان زیاتر فهراههم دهكات. شهشهم: تونێڵ: رێگایهكه به ژێر رێگایهكی تر یان هێڵی شهمهندهفهر، یان روبار، یان كهنداو، یان كهناڵ، یان چیا، یان بهرزاییدا دهڕوات، نهخشهی بۆ داڕێژراوه دامهزراوه و، به بهیاننامهیهك كه له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه، به تونێڵ رادهگهیهندرێت. حهوتهم: ئاوباره (القنگره): ئاوڕۆیهكی داخراوه و، خزمهتگوزاری یان ئاو به كهنالێكی سروشتی یان به ئاوهڕۆیهكی سروشتی یان دهستكرد لهلایهكی رێگاكهوه بۆ لایهكهی تری دهگوازرێتهوه و، ئهمهش پرد ناگرێتهوه. ههشتهم: قهدهغهكراو: قهدهغهكراو ئهمانه دهگرێتهوه: 1ـ رێگا یان پرد یان ئاوباره یان یهكتربڕ، یان تونێل. 2ـ زهویهكانی هاوشانی رێگایهكه دهگرێتهوه كه وهزارهت به بهیاننامهیهك دهری دهچوێنی و له رۆژنامهی فهرمیدا بڵاودهكرێتهوه. نۆیهم: قورساییه میحوهریهكان: قورسایی لۆریهكه و كێشی ئهو باره دهگرێتهوه كه لهسهر ههر میحوهرێك له میحوهرهكانی لۆریهكه دانراوه.
ماددهی بیست و حهوت: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)هوه، جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی بیست و شهش: كار به هیچ دهقێك ناكرێت پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت.
ماددهی بیست و چوار: كار، بهو بهیاننامانهی كه له بهڕێوهبهرایهتی گشتی هاتوچۆوه دهردهچوێندرێن بهدهوام دهبێت، كه هاودژ نهبن به حوكمهكانی ئهم یاسایه، تا ئهو كاتهی شوێن گرهوهیهكی بۆ دهردهچێت یان پووچهڵی دهكاتهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة