المواد القانونية

مادده‌ی چل وسێیه‌م

مادده‌ی چل وسێیه‌م : سه‌رپێچیكه‌ر له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (یه‌كه‌م و دووه‌م و سێیه‌م)ی مادده‌ی (35)ی ئه‌م یاسایه‌ به‌ زیندانیكردن سزا ده‌درێت و مادده‌و خاشاكه‌ ترسناكه‌كان بگه‌ڕێنێته‌وه‌ شوێنی جارانیان یان به‌ ڕێگه‌یه‌كی بێ زیان خۆی لێیان ڕزگار بكات له‌گه‌ڵ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌دا.

مادده‌ی چله‌م

مادده‌ی چله‌م : ئه‌نجومه‌ن به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌ گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیدار پلانێكی گشتی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ داده‌نێ و به‌رچاوی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌خرێ تا ره‌چاوی بكات و له‌م نه‌خشه‌یه‌شدا ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ به‌رچاو ده‌گیرێن: یه‌كه‌م : ئه‌نجومه‌ن كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری و پێڕه‌وه‌كانی كه‌ له‌ لایه‌نی ناوخۆیی و نێو ده‌وڵه‌تیه‌وه‌ له‌به‌ر ده‌ستان ده‌گرێته‌ خۆ، بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ و كه‌مكردنه‌وه‌ی زیانه‌كانی. دووه‌م :به‌ پێڕه‌و لیژنه‌یه‌ك له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێم به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆك وه‌زیران بۆ رووبه‌روو بوونه‌وه‌ی كاره‌ ساته‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ی مه‌ترسییه‌كان داده‌مه‌زرێ، لایه‌نه‌كانی ناو لیژنه‌كه‌و ئه‌ركه‌كانی و میكانیزمی كاركردنی هه‌ر یه‌كه‌یان له‌ پێش و له‌ كاتی و له‌ دوای روودانی كاره‌ساته‌كه‌ ده‌ست نیشان ده‌كات. سێیه‌م : تیمه‌كانی فریاكه‌وتن بۆ رووبه‌روو بوونه‌وه‌ی كاره‌ ساته‌كان به‌ رێنمایی ئه‌و لایه‌نانه‌ پێك ده‌هێنرێن كه‌ نوێنه‌ریان له‌ لیژنه‌ هه‌رێمایه‌تییه‌كه‌دا هه‌یه‌، كه‌ له‌ بڕگه‌ی (دووه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا) هاتووه‌ و هه‌موو پێداویستییه‌ نوێیه‌كانی له‌ میلاكی گونجاو و راهێنه‌ر له‌ بواری به‌ ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ناكاویدا بۆ فه‌راهه‌م ده‌كرێ. چواره‌م : پۆلینكردنی كاره‌ساته‌كان به‌گشتی و دیاری كردنی ئه‌رك و به‌رپرسیاریه‌تی هه‌ر لایه‌نێك به‌ به‌خه‌به‌ردان له‌ ڕوودانی یان مه‌زه‌نده‌كردن به‌ ئه‌گه‌ری روودانی و چۆنیه‌تی ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یدا. پێنجه‌م : دامه‌زراندنی ژوورێكی عه‌مه‌لیاتی ناوه‌ندی بۆ وه‌رگرتنی هه‌واڵه‌كان له‌سه‌ر كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ و به‌دواداچوونی پێشوازیكردن و ڕه‌وانه‌كردنی زانیاریه‌ ورده‌كان له‌رباره‌یه‌وه‌ به‌ ئامانجی كۆكردنه‌وه‌ی تواناكانی پێویست بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی. شه‌شه‌م: پێكهێنانی كۆمه‌ڵه‌ی كاركردن كه‌ له‌ ژووری عه‌مه‌لییاته‌وه‌ په‌یدابووه‌، بۆ به‌دواداچوونی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ له‌كاتی ڕوودانیدا یان مه‌زه‌نده‌كردن به‌ ڕوودانی و، سه‌رۆكی كۆمه‌ڵه‌ی كاركردن هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانی پێویستی هه‌یه‌ بۆ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ به‌ هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م : سه‌رباری ئه‌و ئه‌ركانه‌ی به‌پێی یاسای وه‌زاره‌ت به‌ ئه‌نجومه‌ن سپێردراوه‌، ئه‌م ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌ :- یه‌كه‌م : پێشنیار كردنی سیاسه‌تی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه‌ له‌ هه‌رێمداو ده‌ستنیشانكردنی ئامانج و كاره‌ گرنگه‌كانی ژینگه‌تێیدا. دووه‌م : دانپێدانان وپشت به‌ستان به‌ تایبه‌تمه‌ندی و پێوانه‌كانی پێوه‌ری ره‌گه‌زه‌كانی ژینگه‌ . سێیه‌م : دانپێدانانی مه‌رج و به‌رزه‌ فتكاریه‌كانی ده‌بێ له‌ دامه‌زراوو چالاكیه‌كاندا هه‌بێ كه‌ كاریگه‌ری زیانگه‌یاندنی له‌سه‌ر ژینگه‌ هه‌یه‌ یان ده‌بێته‌ هۆی تێكدانی هاوسه‌نگییه‌كه‌ی. چواره‌م : دانپێدانانء پشت به‌ستن به‌ڕێنمایی و بڕیارو به‌رزه‌فتكاریه‌كانی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و ئه‌وانه‌ی به‌ هۆیه‌وه‌ ده‌رچوون. پێنجه‌م : یه‌ككردنی پلانه‌كانی فریاكه‌وتن كه‌ لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیدار بۆ ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌ ئاماده‌ی ده‌كات. شه‌شه‌م : ئه‌نجامدانی رووپێوكردنی پێویست بۆ ده‌سنیشانكردنی شوێنه‌واری ژینگه‌یی كه‌ له‌ ئه‌نجامی به‌كارهێنانی چه‌كی قه‌ده‌غه‌كراوی نێوده‌وڵه‌تی یه‌وه‌ له‌ هه‌رێم دا دروستبووه‌.

مادده‌ی بیست ویه‌كه‌م

مادده‌ی بیست ویه‌كه‌م : یه‌كه‌م : هه‌ركه‌سێك ببێته‌ هۆكار به‌كرده‌وه‌ی كه‌سیی خۆی یان كه‌مته‌رخه‌می، یان كرده‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی یان چاودێری یان كۆنتڕۆڵی ئه‌و دابن، له‌كه‌سان و لایه‌نگرانی، یان سه‌رپێچی یاساكان و پێڕه‌و وڕێنماییه‌كان بكات، وزیان به‌ژینگه‌ بگه‌یه‌نێ، به‌پرسیارده‌بێء ده‌بێ قه‌ره‌بووی بكاته‌وه‌ و، زیانه‌كه‌ش لاببات و، بارودۆخه‌كه‌ش بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ كاتی جارانی به‌رله‌كه‌وتنه‌وه‌ی زیانه‌كه‌، له‌و ماوه‌یه‌ی له‌لایه‌ن وه‌زاره‌ت دیاریكراوه‌و به‌و مه‌رجانه‌ی كه‌ دایناوه‌، له‌ حاڵه‌تی كه‌مته‌ر خه‌می یان مل نه‌دان بۆ ئه‌نجام دانی، وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ پاش ئاگاداركردنه‌وه‌ی رێ و شوێن و رێكاری مسۆگه‌ر بۆ لابردنی زیانه‌ كه‌ بگرێته‌ به‌ر و سه‌به‌یكاریش هه‌موو ئه‌و مه‌سرووفانه‌ی بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ كردوویه‌تی سه‌رباری خه‌رجییه‌ كارگێرییه‌كان له‌ ئه‌ستۆ ده‌كرێ له‌گه‌ڵ ره‌چاوكردنی ئه‌م پێوه‌رانه‌ی خواره‌وه‌: 1. پله‌ی مه‌ترسیداری ئه‌و مادده‌ پیسانه‌و جۆره‌كانی. 2. كاریگه‌ری پیسبوون له‌سه‌ر ژینگه‌ له‌ ئێستاء ئاینده‌دا. دووه‌م : به‌رپرسیاریه‌تی سه‌به‌بكاری ئه‌و زیانانه‌ی له‌ئه‌نجامی سه‌رپێچیكردن له‌ پیاده‌كردنی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی ( یه‌كه‌م) له‌م مادده‌یه‌دا له‌ به‌ر چاو ده‌گیرێ . سێیه‌م : حوكمه‌كانی یاسای شارستانی عێڕاقی سه‌باره‌ت به‌ ڕێساكانی به‌پرسیاریه‌تی پیاده‌ده‌كرێن، له‌هه‌ر شتێك له‌م یاسایه‌دا ده‌قی بۆ نه‌هاتبێ. چواره‌م : ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیء زیانلێكه‌وتووان له‌تاكه‌كان بۆیان هه‌یه‌، به‌ پێی حوكمه‌كانی به‌ندی (یه‌كه‌م) له‌م مادده‌یه‌دا داوا به‌رزبكه‌نه‌وه‌. پێنجه‌م : هه‌ركاتێ خه‌رجیه‌كانی لابردنی پیسی وه‌رگیرا به‌سندوق ده‌سپێردرێ، تاكو بۆ لابردنی پیسیه‌كه‌ به‌كار ده‌هێندرێت.

مادده‌ی بیست وحه‌وته‌م

مادده‌ی بیست وحه‌وته‌م : وه‌زاره‌ت ئاسته‌كانی پیسكردنی ڕێگه‌ پێدراو بۆ ئه‌و غازه‌ زیانبه‌خشانه‌ (انبعاپات) داده‌نێ كه‌ له‌ هه‌موو چالاكیه‌ پیسكه‌ره‌كانی هه‌وا ده‌كه‌وێته‌وه‌ و ئه‌وانه‌ی خواره‌وه‌ی تیدا دیارده‌كرێت: یه‌كه‌م : ئه‌و ئاستانه‌ی ڕێگه‌یان پێدراوه‌ بۆ ئه‌و غازه‌ زیانبه‌خشانه‌ (انبعاپات) به‌ هۆی سووتاندنی سووته‌مه‌نی یان هه‌ر مادده‌یه‌كی دیكه‌ بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێك له‌ مه‌به‌سته‌كان. دووه‌م : ئه‌و ئاستانه‌ی ڕێگه‌یان پێدراوه‌ بۆ ئاسته‌كانی ژاوه‌ژاو. سێیه‌م : ئه‌و ئاستانه‌ی ڕێگه‌یان پێدراوه‌ بۆ ئاسته‌كانی تیشكاوه‌ری یان چڕكردنه‌وه‌ی مادده‌ تیشكاوه‌ره‌كانی كه‌ له‌ هه‌ر چالاكیه‌كی تیشكاوه‌ریه‌وه‌ ده‌رده‌چێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م : مه‌به‌ست له‌و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ : یه‌كه‌م : هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م : وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی ژینگه‌ له‌ هه‌رێم. سێیه‌م : وه‌زیر: وه‌زیری ژینگه‌ له‌ هه‌رێم. چواره‌م : ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌ له‌ هه‌رێمدا . پێنجه‌م : سه‌رۆك: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌ له‌ هه‌رێم دا. شه‌شه‌م : ئه‌نجومه‌نی پارێزگا: ئه‌نجومه‌نی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌ له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم . حه‌وته‌م : سندوق: سندوقی پاراستن وچاككردنی ژینگه‌ له‌ هه‌رێم دا . هه‌شته‌م : ژینگه‌ : ئه‌و ده‌ورو به‌ره‌ ژیانبه‌خشه‌یه‌ كه‌ پێكهاتووه‌ له‌ بوونه‌وه‌ره‌ زیندووه‌كان له‌ مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و رووه‌ك و پێكهاته‌كانی گیانداره‌كان و هه‌رچی ده‌وری داوه‌ له‌ ئاووهه‌واو، خاك و ئه‌وه‌ی له‌ خۆی ده‌گرێ له‌ مادده‌كانی ره‌ق وشله‌و گازه‌كان و ئه‌و دامه‌زراوه‌ جێگرو جووڵاوانه‌ی كه‌ مرۆڤ له‌ سه‌ریدا بنیاتی ده‌نێ . نۆیه‌م : پیسبوونی ژینگه‌ : هه‌رگۆرانكاریه‌كی راسته‌وخۆ یان نا راسته‌وخۆ له‌ پێكهاته‌ یان له‌ تایبه‌تمه‌ندی ژینگه‌ ببێته‌ هۆی زیان گه‌یاندن پێی یان هاوسه‌نگییه‌ سروشتییه‌كه‌ی بشێوێنێ. ده‌یه‌م : پیسكه‌ره‌كانی ژینگه‌ : مادده‌ ڕه‌قه‌كان، یان شله‌كان یان گازییه‌كان یان ژاوه‌ ژاو یان هۆكاره‌ بایۆلۆژیه‌كان یان تیشكاوه‌ره‌كان یان گه‌رما یان له‌رزینه‌كانی كه‌ زیان به‌ ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نن وهاوسه‌نگی سروشتی ده‌شێوێنن . یازده‌م : پاراستنی ژینگه‌ : پاراستنی ژینگه‌و رێگه‌ گرتن له‌ پیسبوون و تێكچوونی یان رێگه‌ گرتن لێیان. دوازده‌م : چاككردنی ژینگه‌ : په‌ره‌پێدان و جوانكردنی ره‌گه‌زه‌كانی ژینگه‌. سێزده‌م : هه‌ڵسه‌نگاندنی شوێنه‌واری ژینگه‌یی: دیاری كردن وشیكردنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی شوێنه‌واری پرۆژه‌ یان دامه‌زراویان چالاكی نواندن له‌ سه‌ر ژینگه‌و دیاری كردنی رێو شوێنه‌كانی پێویست بۆ رێگه‌ گرتن یان سووككردنی شوێنه‌واره‌كانی نه‌رێنی له‌ سه‌ر ژینگه‌و داهاته‌ سروشتیه‌كان،ئه‌مه‌ش له‌ سه‌ر ره‌زامه‌ندی نوانه‌ن یان پێچه‌وانه‌كه‌ی ده‌وه‌ستێ. چوارده‌م : ژاوه‌ ژاو: ئه‌و ده‌نگانه‌ی له‌ رینه‌وه‌كانیان له‌ سنووری رێپێدراوی خۆیان ده‌رده‌چن و به‌ پێڕه‌و دیارده‌كرێن. پازده‌م : مادده‌ ترسناكه‌كان : مادده‌ ره‌قه‌كان یان شله‌كان یان گازیه‌كان تایبه‌تمه‌ندی ترسناكیان هه‌یه‌ وكاریگه‌ری زیان به‌خشیان له‌ سه‌ر ژینگه‌ هه‌یه‌،وه‌كو مادده‌ درمه‌كان یان ژه‌هراویه‌كان یان ئه‌وانه‌ی توانای ته‌قینه‌وه‌ یان سووتانیان هه‌یه‌ یان تیشكاوه‌ره‌ ئایۆنیه‌كان و شتی دیكه‌ش . شازده‌م : خاشاك: مادده‌ ره‌قه‌كان یان شله‌كان یان گازیه‌كانی كه‌ڵكی به‌ كارهێنانیان پێوه‌ نه‌ماوه‌ و، نا هێڵدرێنه‌وه‌، كه‌ پاشماوه‌ی جۆره‌ها چالاكیه‌كانن . حه‌ڤده‌م : پارێزراوه‌ سروشتیه‌كان : ئه‌و ناوچانه‌ی ته‌رخان كراون بۆ پاراستنی جۆره‌كانی دیاری كراوله‌ بوونه‌وه‌ره‌ زیندووه‌كان یان هه‌ر سیسته‌مێكی ژینگه‌یی دیكه‌ كه‌ رێگه‌ به‌ لابردنیان و كارتێكردنیان یان زیان پێ گه‌یاندیان یان له‌ ناوبردنیان نادرێت. هه‌ژده‌م : زینده‌وه‌ره‌ هه‌مه‌ جۆره‌كان : جیاوازی و زۆریی بوونه‌وه‌ره‌ زیندووه‌كان. نۆزده‌م : لایه‌نه‌ حكومه‌تیه‌كان : لایه‌نی حكومه‌تی په‌یوه‌ندیدار به‌ ژینگه‌وه‌ . بیسته‌م : دامه‌زراوه‌كان : زه‌وی و بیناو ده‌زگا و ئامێره‌كانی پێكی ده‌هێنن . بیست و یه‌كه‌م : شوێنی گشتی :ئه‌و شوێنه‌ ی بۆ پێشوازی كردن له‌ هه‌موو كه‌س یان بۆ توێژێكی دیاری كراو له‌ خه‌ڵك بۆ مه‌به‌ستێك له‌ مه‌به‌سته‌كان ئاماده‌ كراوه‌. بیست ودووه‌م:ره‌زامه‌ندی ژینگه‌یی: به‌ ڵگه‌نامه‌یه‌كی فه‌رمییه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ریده‌كات به‌ پێی ئه‌و به‌ڵگه‌ نامه‌یه‌وه‌ رێگا به‌ ئه‌نجامدانی هه‌ندێ چالاكی دیاری كراو له‌ لایه‌نی بیرو بۆچوونی ژینگه‌ییه‌وه‌ ده‌درێت. بیست وسێیه‌م : پێوانه‌كانی پاراستنی ژینگه‌ :سنوور یان چڕبوونه‌وه‌ی ئه‌و پیسكه‌رانه‌ی كه‌ رێگا نادرێت له‌ پێكهاته‌كانی ژینگه‌دا به‌ سه‌ریدا تێپه‌ربن. بیست وچواره‌م : كاره‌ساته‌كانی ژینگه‌یی : رووداوه‌كانی كه‌ له‌ فاكته‌ری سروشت یان كاری مرۆڤ په‌یدا ده‌بن به‌ پێی ئه‌و پێوه‌رانه‌ی كه‌ به‌رێنمایی ده‌رده‌كرێن زیانێكی گه‌وره‌ به‌ ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نن.

مادده‌ی یازده‌م

مادده‌ی یازده‌م : یه‌كه‌م : به‌پێی پێشنیازی ئه‌نجومه‌ن، وه‌زاره‌ت پلانێكی بنچینه‌یی بۆ پاراستنی ژینگه‌ له‌ هه‌رێمدا داده‌نێء ئه‌م پلانه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ بڕیاری لێ ده‌درێت. دووه‌م : پلانی پاراستنی ژینگه‌ی بنچینه‌یی ملكه‌چی ئه‌و چاو پێداخشاندنه‌وه‌ ده‌وریه‌ ده‌بێ كه‌ هه‌ردوو ساڵ جارێك وه‌زیر له‌سه‌ر پێشنیاری ئه‌نجومه‌ن ئه‌نجامی ده‌دات ء دان به‌و هه‌مواركردنانه‌دا ده‌نرێ كه‌ به‌بڕیارێك له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ده‌رده‌كرێت. سێیه‌م : چاوپێداخشاندنه‌وه‌ی ده‌وری به‌پشت به‌ستن به‌حاڵه‌تی ژینگه‌یی له‌ هه‌رێم ئه‌نجام ده‌درێ له‌گه‌ڵ ره‌چاوكردنی په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی جیهانی له‌ بواره‌كانی زانستی ء توێژینه‌وه‌و ته‌كنۆلۆژیادا.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م

مادده‌ی حه‌ڤده‌م : پێویسته‌ خاوه‌ن هه‌ر پڕۆژه‌یه‌ك یان دامه‌زراوێك پڕۆسه‌كانی چاودێری خۆیی به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌پێی ئه‌و پێوه‌رو به‌رزه‌فتكارییانه‌ ئه‌نجام بدات كه‌ وه‌زاره‌ت دایانده‌نێ و، راپۆرت له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ به‌پێی ڕێنمایه‌كانی وه‌زاره‌ت یان هه‌ر لایه‌نێكی دیكه‌ به‌رز ده‌كاته‌وه‌ كه‌، پێڕه‌وو ڕێنماییه‌كانی ده‌رچوو به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ستنیشانی ده‌كات.

مادده‌ی هه‌ژده‌م

مادده‌ی هه‌ژده‌م : یه‌كه‌م : وه‌زاره‌ت تیپی چاودێری ژینگه‌یی پیكدێنێ كه‌ ئه‌ركه‌كه‌ی به‌رزه‌فتكردنی سه‌رپێچی و تاوانه‌كانی ژینگه‌ییه‌ كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ رووده‌ده‌ن. دووه‌م : تیپی چاودێری كردنی ژینگه‌یی مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ بچێته‌ ناو دامه‌زراوو ده‌زگاكان به‌مه‌به‌ستی پشكنینیانء وه‌رگرتنی چه‌ند نموونه‌یه‌ك لێیانء دڵنیابوون له‌ ڕاده‌ی پیاده‌كردنی پێوه‌رو مه‌رجء به‌رزه‌فتكاریه‌كانی پاراستنی ژینگه‌، له‌كاتی ئه‌نجامدانی كاره‌كه‌یدا پۆلیس هاوكاری ده‌كا. سێیه‌م : له‌سه‌ر خاوه‌نی پڕۆژه‌و چاڵاكیه‌ جۆراوجۆره‌كان پێویسته‌ ڕێگا بۆ تیپه‌كانی چاودێری ژینگه‌یی خۆش بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن ئه‌ركه‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌نء ئه‌و زانیاری و به‌یاناته‌ی پێ بدا كه‌ بۆ جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ پێویستی ده‌زانی.

مادده‌ی سی ویه‌كه‌م

مادده‌ی سی ویه‌كه‌م : به‌ مه‌به‌ستی پاراستنی سروشت و پاراستنی له‌ به‌بیان بوونی و به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی و پارێزگاری كردن له‌ ره‌گه‌زی ئاژه‌ڵی و رووه‌كی ومایه‌ی ژیانیان ئه‌مانه‌ خواره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێن: یه‌كه‌م : هه‌ركارو چالاكیه‌ك ببێته‌ هۆی له‌ ناوبردن و هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ ڕه‌گه‌زه‌كانی ئاژه‌ڵ و ڕووه‌ك. دووه‌م : ڕاوكردنی ماسی و مه‌ل و ئاژه‌ڵ له‌ وه‌رزه‌كانی جووتبوون وزاوزێ كردنیاندا. سێیه‌م : ڕاوكردنی ماسی و مه‌ل و ئاژه‌ڵ به‌ هۆی به‌كارهێنانی ته‌قه‌مه‌نی یان ژه‌هر یان ته‌زووی كاره‌با یان هه‌ر ڕێگه‌یه‌كی دیكه‌ی ڕاوكردنی سته‌مكارانه‌. چواره‌م : بڕین و ده‌رهێنان و نه‌هێشتنی دارو نه‌مام و، ڕووه‌ك و گیای ســه‌ر زه‌وی و ئاوی له‌ موڵكی گشتی دا. پێنجه‌م : ڕاوكردن یان كوشتن یان گرتن یان ده‌ست به‌سه‌ر داگرتن یان گواستنه‌وه‌ی ئه‌و مه‌ل و ئاژه‌ڵانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌مانیان له‌سه‌ره‌ و گه‌ڕاندنیان و خستنه‌ ڕوویان بۆ فرۆشتن یان خراپكردنی هێلانه‌كانیان یان شكاندنی هێلكه‌كانیان.

مادده‌ی سی وشه‌شه‌م

مادده‌ی سی وشه‌شه‌م : نابێ مادده‌ ترسناكه‌كان به‌رهه‌م بهێنرێت یان بگوازرێته‌وه‌ یان ئاڵوگۆڕی پێ بكرێ یان بهێنرێته‌ ناوه‌وه‌ یان عه‌مبار بكرێ ته‌نیا دوای وه‌رگرتنی هه‌موو ئاماده‌كارییه‌كانی كه‌له‌ ده‌قی یاساو پێڕه‌وو ڕێنماییه‌ به‌ركاره‌كان هاتوون، به‌ جۆرێك ئه‌وه‌ مسۆگه‌ر بكرێ كه‌ هیچ زیانێكی ژینگه‌یی لێ نا كه‌وێته‌وه‌.

مادده‌ی سی وهه‌شته‌م

مادده‌ی سی وهه‌شته‌م : دروستكردن و هاوردن و رشاندن و ئالوگۆڕكردن و به‌كارهێنانی قڕكه‌ری زینده‌وه‌ره‌ زیان به‌خشه‌كان یان هه‌ر ئاوێته‌یه‌كی كیمیاوی دیكه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی كشتوكاڵی یان ته‌ندروستی یان ته‌ندروستی گشتی یان زۆر له‌ مه‌به‌سته‌كانی دیكه‌ش قه‌ده‌غه‌یه‌، ته‌نیا دوای له‌ به‌ر چاوگرتنی مه‌رج و به‌رزه‌فتكاری و ئه‌و زه‌مانه‌تانه‌ی كه‌ پێڕه‌وو ڕێنماییه‌كانی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركراون ده‌ستنیشانیان ده‌كات، به‌ جۆرێك پاراستنی هه‌موو پێكهاته‌كانی ژینگه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ له‌كاتی ئێستاو له‌ ئاینده‌دا له‌ كاریگه‌ری زیانبه‌خشینی ئه‌م قڕكه‌رو ئاوێته‌ كیمیاویانه‌ مسۆگه‌ر بكات.

مادده‌ی سی ونۆیه‌م

مادده‌ی سی ونۆیه‌م : لیژنه‌یه‌ك له‌ هه‌رێمدا داده‌مه‌زرێت بایه‌خ به‌ تۆماركردن و دیاركردنی قڕكه‌ره‌كان ده‌دات و له‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان پێك دێت.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م : یه‌كه‌م: هه‌موو مرۆڤێك مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ ژینگه‌یه‌كی هێمن و پاكدا بژی و ئه‌ركی هه‌موو كه‌سێكیشه‌ كار له‌ پێناو پاراستنی ژینگه‌ و پاكییه‌كه‌یدا بكات. دووه‌م: مه‌سه‌له‌ی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌ له‌ كرداری پلانداناندا له‌سه‌ر ئاستی یاساكاریی و به‌رنامه‌ و نه‌خشه‌ی په‌ره‌پێدان بۆ هه‌موو كه‌رته‌ جیاوازییه‌كان له‌ هه‌رێمدا ره‌چاو ده‌كرێ. سێیه‌م: پێویسته‌ هه‌موو ده‌زگاكانی په‌روه‌رده‌ و ئه‌كادیمی له‌ هه‌رێم چ گشتی و چ تایبه‌تی به‌رنامه‌ی په‌روه‌رده‌یی ژینگه‌یی بخه‌نه‌ نێو پرۆگرامه‌كانیان ئه‌مه‌ش به‌ هه‌ماهه‌نگی ده‌بێ له‌گه‌لأ وه‌زاره‌تدا. چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و ده‌زگاگشتیه‌كان و تایبه‌تیه‌كان كه‌ له‌ مه‌یدانی په‌روه‌رده‌ و فێركردن و مه‌شق و لێكۆلینه‌وه‌ و راگه‌یاندن و رۆشنبیریی و ئه‌وقاف و ئه‌وانی تر كارده‌كه‌ن هه‌ولأ له‌ پێناو بڵاوكردنه‌وه‌ی رۆشنبیریی و هوشیاریی ژینگه‌یی له‌ هه‌رێمدا بده‌ن. پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌موو لایه‌نه‌ كارگێڕییه‌كان، هه‌ر یه‌كه‌ و به‌ پێی تایبه‌تمه‌ندیی خۆیان كار له‌ پێناوی كه‌مكردنه‌وه‌ی به‌كارهێنانی داهاته‌ سروشتیه‌كان بۆ هینانه‌دی گه‌شه‌پێدانی به‌رده‌وام بكه‌ن. شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ده‌زگا ته‌ندروستیه‌كان و ده‌زگای پێوان و كۆنتروڵی جۆری پرنسیپه‌كانی ته‌ندروستی ژینگه‌یی له‌ پرۆگرامی كاره‌كانیان دا ره‌چاو بكه‌ن. حه‌وته‌م: وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ لایه‌نه‌ نێو ده‌وڵه‌تییه‌ نا حكومیه‌كان له‌ بواری پاراستن وچاككردنی ژینگه‌دا بكات. هه‌شته‌م: پێویسته‌ وه‌زاره‌ت هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زاره‌تی ژینگه‌ی عیراقیدا له‌ هه‌رچییه‌ك په‌یوه‌ندیدی به‌ رێككه‌وتنامه‌ نێو ده‌وله‌تیه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، بكات.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م : ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌ وه‌زاره‌ته‌كانیانه‌وه‌ به‌ دوای جێبه‌جێ كردنی بڕیارو راسپارده‌كانی كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ ده‌رده‌چێ داده‌چن،و راپۆرت له‌ باره‌یانه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌كه‌ن و بۆ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م : یه‌كه‌م : ئه‌نجومه‌نی پارێزگا مانگانه‌ جارێك به‌لانی كه‌م له‌سه‌ر بانگهێشتی سه‌رۆك یان جێگره‌كه‌ی كۆده‌بێته‌وه‌. دووه‌م : ڕاده‌ی یاسایی له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی ته‌واو ده‌بێت. سێیه‌م : ئه‌نجومه‌نی پارێزگا بڕیاره‌كانی به‌ زۆرنه‌ی ده‌نگی ئه‌ندامه‌ ئه‌ماده‌بووه‌كانی وه‌رده‌گرێ و له‌كاتی یه‌كسانبووندا ئه‌و لایه‌نه‌ ده‌یباته‌وه‌ كه‌ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا یا جێگره‌كه‌ی ده‌نگی بۆ داوه‌. چواره‌م : كۆنووسی كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا مانگانه‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌ن بۆ ئاگاداری و په‌سندكردنی. پێنجه‌م : ئه‌نجومه‌نی پارێزگا بۆی هه‌یه‌ هه‌ر پسپۆڕ و شاره‌زایه‌ك میوانداری بكات بۆ وه‌رگرتنی راو بۆ چوونیان له‌ باره‌ی كاروباری ژینگییه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێ.

مادده‌ی بیسته‌م

مادده‌ی بیسته‌م : وه‌زاره‌ت به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی دارایی سیسته‌مێك بۆ هاندان ئاماده‌ ده‌كات، به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌، یارمه‌تی كه‌سانی سروشتیء مه‌عنه‌وی ده‌درێن ئه‌وانه‌ی چاڵاكی ئه‌نجامده‌ده‌ن یان بیروبۆچوونی وا پێشكه‌ش ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌شێ پاراستن یا چاككردنی ژینگه‌ی لێ بێته‌دی.

مادده‌ی نۆزده‌م

مادده‌ی نۆزده‌م : ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌دنیء تاكه‌كان بۆیان هه‌یه‌ وه‌زاره‌ت له‌و چالاكی و هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ ئاگادار بكه‌نه‌وه‌ كه‌ زیان به‌ ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نن.

مادده‌ی دوازده‌م

مادده‌ی dوازده‌م : هه‌ر كه‌سێكی سروشتی یان مه‌عنه‌وی، گشتی یان تایبه‌تی یان تێكه‌ڵاو یان هه‌رلایه‌نێك دوای به‌كاربوونی ئه‌م یاسایه‌ دامه‌زرابێء چالاكیه‌ك ئه‌نجام بدات كاریگه‌ری له‌سه‌ر ژینگه‌ هه‌یه‌، پێویسته‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی كاریگه‌ری شوێنه‌واری ژینگه‌یی بۆ چالاكی و ئه‌و پڕۆژانه‌ ئاماده‌بكات كه‌ دایانده‌مه‌زرێنێ و بۆ وه‌زاره‌تی به‌رزبكاته‌وه‌ تا بڕیاری گونجاوی ده‌رباره‌وه‌ وه‌ربگرێ،به‌مه‌رجێ توێژینه‌وه‌كه‌ ئه‌مانه‌ له‌ خۆی بگرێ:- یه‌كه‌م : هه‌ڵسه‌نگاندنی كاریگه‌ریه‌ ئه‌رێنیء نه‌رێنییه‌كانی پڕۆژه‌كه‌ یان دامه‌زراوه‌كه‌ یان كارگه‌كه‌ له‌سه‌ر ژینگه‌. دووه‌م : هۆیه‌ پێشنیاركراوه‌كان بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌و چاره‌سه‌ركردنی هۆكاره‌كانی پیسبوون، به‌جۆرێك جێبه‌جێكردنی مل كه‌چ بوون بۆ ڕێنماییء به‌رزه‌فتكاریه‌كانی ژینگه‌ بێنێته‌ دی. سێیه‌م : حاڵه‌ته‌كانی پیسبوونی له‌ ناكاو و ئه‌گه‌ر ئه‌و ئاماده‌كاریه‌ی پێویسته‌ بگیرێته‌به‌ر. چواره‌م : به‌دیله‌كانی كه‌ ده‌كرێ بۆ به‌كارهێنانی ته‌كنۆلۆژیای پاكء خاوێنتری ژینگه‌ بخرێته‌كار. پێنجه‌م : كه‌مكردنه‌وه‌ی پاشماوه‌كانء خولاندنی (تدویر) یان سه‌رله‌نوێ به‌كارهێنانه‌وه‌یان. شه‌شه‌م : هه‌لسه‌نگاندنی تێچوونی سووده‌كانء ئه‌و زیانه‌ ژینگه‌ییانه‌ی كه‌ پڕۆژه‌كه‌ دروستی ده‌كات.

مادده‌ی شازده‌م

مادده‌ی شازده‌م : وه‌زاره‌ت چاودێری ده‌زگاو پڕۆژه‌و دامه‌زراوو چالاكیه‌ جۆراوجۆره‌كان ده‌كات، بۆ زانینی ڕاده‌ی پابه‌ندبوونیان به‌و مواسه‌فاتء پێوانه‌ء پێوه‌رانه‌ی كه‌ له‌ پاراستنی ژینگه‌دا به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ پشتیان پێ ده‌به‌سترێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة