أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سیازدهیهم:
ماددهی سیازدهیهم: یهكهم:دادگای تێههڵچوونهوه دهستهیهكی دادوهری باڵایه بۆ دادگاكانی یهك پارێزگا یا زیاتر و له سهرۆك و ژمارهیهكی پێویست له جێگری سهرۆك و دادوهر پێك دێ و ئهو تایبهتكاریانهی بهجێ دێنێ و كه به پێی یاسا بۆی دیاری دهكرێن. دووهم: پێك هێنانهی دادگاكانی تێههڵچوونهوه بهم جۆره دهبێ. 1-دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچهی ههولێر كه دادگاكانی ههردوو پارێزگای ههولێر و دهۆك دهگرێتهوه و مهڵبهندهكهی له شاری ههولێر دهبێ. 2-دادگای تێههڵچوونوهی ناوچهی كهركوك كه دادگاكانی ههردوو پارێزگای كهركوك و سلێمانی دهگرێتهوه و مهڵبهندهكهی له شاری كهركوك دهبێ. سێیهم: دهشێ لهسهر پێشنیازی وهزیر و بڕار لهسهر دانی ئهنجومهنی دادوهری (مجلس القچاء) پهیوهندی دادگابهك یا زیاتر له دادگایهكی تێههڵچوونهوه دابڕ بكرێ و به یهكێكی تریانهوه ببهسترێتهوه.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: یهكهم: دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆكهكهی یا یهكێ له جێگرانی و ئهندامیهتی دوو له جێگرانی یا یهكێكیان و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه یا ئهندامیهتی دوو دادوهر له دادوهرانی دهبهسترێت. دووهم: سهرۆك ئهندامانی دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به بهیانانامهیهك دیاری دهكرێن كه وهزیری اداد لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی دادوهری دهری دهاك و نابێ سهرۆك یا ئهندام بگۆردرێن ئهگهر پێویستییهكی زۆر نهیخوازێ.
ماددهی پازدهیهم:
ماددهی پازدهیهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه سهرپهرشتی دادگاكان و كارهكانیان و بهرێوهبهرێتی یهكان جێ به جێ كاری (تنفیژ) و فهرمانگهكانی دادنووس (الكاتب العدل) و بهرێوبهرێتی یهكانی ناكامڵان (قاصرین) له ناوچهكهدا و دابهشكردنی كار له نێوان دادوهرهكانیدا دهكا و بۆیشی ههیه هێندهی به باش دهزانێ لهم دهسهڵاتانهی بدا به یهكێ له جێگرهكانی.
ماددهی شازدهیهم:
ماددهی شازدهیهم: یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونههدا ئهنجومهنێك به ناوی (ئهنجومهنی ناچهی تێههلچوونهوه) له سهرۆكی دداگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی دادوهرانی دادگای تیههڵچوونهوه پێك دێ. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهمهوه مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبونهوه بكا و به بێ ئاماده بوونی به لایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ژمارهی ئهندامانیشی كۆبوونهوهی ساز نابێ. سێ یهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكاریانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی ئهو كۆسپ و گیر و گرفتانهی دادگاكان توشیان دهبن. 2-باسكردنی پێویستییهكانی دادگاكان و خشتهی كارگهرانیان (الملاك) لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانهیان. 3-پێشكهشكردنی پێشنیاز له بارهی دامهزراندنی دادگای نوێ وه. 4-چاككردنی شێوازی كاركردن و بهرز كردنوهی رادهی بهجێ هێنانی له دادگاكاندا.
ماددهی حهڤدهیهم:
ماددهی حهڤدهیهم: یهكهم: دهسهڵاتهمانی دادگای تێههڵچوونهو ئهمانهن: 1-سهرپهرشتی كردنی كارو باری بهرێوهبردن و دابهشكردنی كار له سنووری ناوچهكهدا. 2-سهرۆكایهتی كردنی ناوچهی تێههڵچوونهوه. 3-سهرۆكایهتی كردنی دادگای تێههڵچوونهوه به سیفهتی پێداچوونهوه و بۆیشی ههیه سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوه بهسیفهتی تێههڵچوونهوه دادگای تاوان بكا. 4-ناردنی ئهو تانوتانهی به سیفهتی تێههڵچوونهوه و پێداچوونهوه پێشكهش به دداگای تێههڵچوونهوه دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسم. 5-نووسینی راپۆرتی ساڵانه له بارهی دادوهر و قازی و مووچه خۆرانهوه. 6-ئیمزا كردنی نووسراوه رهسمییهكان. 7-مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و فهرمانبهر و كرێكارانی. دووهم: ددهسهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ئهمانهن: 1-بهجێهێنانی كارهكانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونیدا. 2-سهرۆكایهتیكردنی یهكێك له دهستهكانی دداگای تێههڵچوونهوه یا دادگای تاوان. 3-ئیمزا كردنی ئهو نووسراوانهی فایلی داوا كۆتایی پێهێنراوهكانی لهگهڵ بڕیارهكان دادگای تێههڵچوونهوهدا پێ دهنێردرێ بۆ دادگای پهیوهندیدار. 4-چاودێریكردنی دهوامی داوهر و فهرمانبهر و كرێكارهكان.
ماددهی ههژدهیهم:
ماددهی ههژدهیهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگا و قهزایهكدا دادگایهكی سهرهتایی یا زیاتر پێك دههێنرێ و دهشگونجێ له ناحیهكاندا به بهیاننامهیهك كه وهزیری داد دهری دهكا پێك بهێنرێ و بۆشی ههیه تایبهتداری شوێنهكی (الاختصاص المكانی) بۆ دادگاكه بۆ زیاتر له قهزا و ناحیهیهك فراوان بكا.
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: وهزیری ددا بۆی هههی لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی سهرهتایی بۆ بینینی جۆرێك یا زیاتری داوایهك پێك بهێنێ.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: دادگای سهرهتایی به یهك دداوهلر كۆدهبێتهوه بهتایبهتی به بینینی ئهو داواو كاروبارانهی كه به پێی جوكمی یاسا بۆی دیاری دهكرێت.
ماددهی بیست و یهكهم:
ماددهی بیست و یهكهم: دادگایهكی باری كهسایهتی یا زیاتر له ههر شوێنێك دا پێك دههێنرێت كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: وهزیری داد بۆی ههیه له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگای باری كهسایهتی بۆ بینینی جۆرێك یا زیاتری داوا پێك بهێنێ.
ماددهی بیست و سێ یهم:
ماددهی بیست و سێ یهم: یهكهم: دادگای باری كهسایهتی لهبه یهك دادوهر كۆ دهبێتهوه كه به قازه ناودهبرێت و دادگاكه به پێی یاسا باس و خوازهكانی باری كهسایهتی دهبینێ. دووهم: دادوهری موسڵمانی دادگای سهرهتایی به قازی دادگای باری كهسایهتی داددهنرێ ئهگهر قازیهكی تایبهتی خۆی نهبوو.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: یهكهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهكدا دادگایهكی تاوان پێك دههێنرێ و ئهو داوا سزاییانه دهبینێ كه به پێی حوكمی یاسا بۆی دیاری كراون. دووهم: دهشێ زیاتر له یهك دادگای تاوان له پارێزگایهكادا پێك بهێنرێت كه به بهیاننامهیهكی وهزیری داد رهدهگهیهنرێت كه تیایدا تایبهتكاری حۆرهكی و شوێنهكی (النوعی و المكانی) و مهلچبهندی كۆبوونهوهی دیاری دهگرێن. سێ یهم: دهشێ دداگای تاوان لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دداگای تاوان وبهیاننامهیهك كه سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهری دهكا له دهرهوهی مهڵبهندی پارێزگادا كۆ ببێتهوه.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: یهكهم: دادگای تاوانی مهڵبهندی دادگای تێههڵچوونهوه به سێ دادوهر كۆدهبێتهوه و به سهرۆكایهتی سهرۆكی دداگای تێههڵچوونهوه یا یهكیك له جێگرهكانی و ئهندامیهتی دووی تر له جێگرهكان یا یهكێكیان و دادوهرێك یا ئهندامیهتی دوو دادوهر كه دهبێ پۆلی ههر یهكهیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێ. دووهم دادگای تاوان له پارێزگاكانی تردا به سهرۆكایهت جێگری سهرۆك ل مهڵبهندی پارێزگادا و دوو دادوهر له پۆلهكهیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێت كۆدهبێتهوه. سێ یهم: ناوی سهرۆك و ئهندامه ئهسڵی و ئیحتیاتهكانی دادگای تاوان به بهیاننامهیهك رادهگهێنرێت كه وهزیری داد لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهری دهكا.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: یهكهم: دادگایهكی كهتن یا زیاتر له ههر شوێنێكا پێك دهعیچنرێ كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ و ئهو داوایانه دهبینێ كه به پێی یایا بۆی دیاری دهكرێن. دووهم: دادگای كهتن به یهك دادوهر كۆ دهبێتهوه. سێ یهم: دادوهری دادگای سهرهتایی به دادوهری دادگای كهتن دادنرێ ئهگهر دادوهری تابیبهتی خۆی نهبوو.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: وهزیری داد بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی دادگای تێههڵچوونهوه دداگای كهتن بۆبینینی جۆرێك یا زیاتر له داوا پێك بهێنێ.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: یهكهم: دادگای ههرزهكاران به دهستهیهك كۆ دهبێتهوه كه به سرۆكایهتی دادوهری دادگای ههرزهكاران و ئهندامیهتی دوو ناوبچیكار (محكم) دبێ به پێی یاسای ههرزهكاران داوای تاوان دهبینێ و حوكمی تێدا دهدا. دووهم: ناوی سهرۆكی دهسته و ناوبچیكاره ئهسڵی و ئیحتیتهكان و به بهیاننامهیهك را دهگهێنرێ كه وهزیری داد لهسهر پیشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهری دهكا. سێ یهم: سهرپێچی (مخالفه) و كهتن په پێی حوكمی یااسی ههرزهكاران تهنیا له لایهن دادوهری ههرزهكارانهوه دهبینرێ. بهڵام دهشێ له قهزا و ناحیهكان له لایهن دداوهرانی دادگای كهتنهوه ببینرێ.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: یهكهم: دادگای كار له مهڵبهندی ههر پارێزگایهكدا پێكدههێنرێ. دووهم: دادگای كار به یهك دادوهر كۆ دهبێتهوه. سێ یهم: دادگای كار ئهو داوا و كارو بارانه ببینێ كه به پێی حوكمه یاسا له چوارچێوهی تایبهتكاری ئهوان.
ماددهی سی یهم:
ماددهی سی یهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوینێكدا پێك دههێنرێ كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ به پێی حوكمی یاسا لێدهكۆڵێتهوه و ئهگهر دادوهرێكی تایبهتی بۆ دیاری نهكرابوو دادوهری دادگای سهرهتایی دهبێته دداوهری لێكۆلینهوه. دووهم: وهزیری داد لهسهر پێشنیازی دادگای تێههڵچوونهوه بۆی هههی دادگای لێكۆلینهوه ب جۆرێك یا بۆ چهند جۆرێكی دیاریكراو له تاوان تهرخان بكا. سێ یهم: وهزیری داد بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهران بۆ لێكۆلینهوهی تاوانێك یان چهند تاوانێكی دیاری كراو پێك بێنێ و دهستهكه دهسهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێ.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: أ ـ ئهنجوومهنی دادوهری به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق و ئهندامێتی پێشینترین دوو جێگر له جێگرانی سهرۆك و ئهگهر له كایهدا نهبوون پێشینترین دوو داوهری دادگای پێداچوونهوه و سهرۆكی دیوانی تۆماری یاسایی (دیوان التدوین القانونی)و سهرۆكی داوای گشتی (الادعاء العام) و بهڕێوبهری گشتی تۆماری موڵكایهتی (التسجیل العقاری). "5" ب ـ ئهگهر سهرۆك ئامادهنهبوو پێشینرین دوو جێگرهكهی جێگهی دهگرنهوهو ئهگهر ئهوانیش ئاماده نهبوون پێشینترین ئهندامانی دادگای تێ ههڵچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجوومهن دهكا. دووهم: ئهنجوومهن بهلایهنی كهمهوه له مانگێك دا جارێك كۆدهبێتهوه وسهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبوونهوهی بكا وكۆبوونهوهی به بێ ئامادهبوونی سهرۆك یا ئهوهی له كاتی ئاماده نهبوونیدا جێگهی دهگرێتهوهو بهلایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ئهندامانی پێك نایهت و بڕیارهكانیش به زۆربهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهن دهدرێن. سێ یهم: ئهنجوومهن سكرتێرێكی له وهرگرانی باوهڕنامهی بهكالۆریۆسی له یاسادا دهبێ كه رێكخستنی كاروباری ئهنجوومهن و ئامادهكردنی بهرنامهی كاری و پوخته كردنی ئهو كێشانهی دهخرێته بهردهمی و راگهیاندنی بڕیارهكانی له ئهستۆ دهبێ.
ماددهی سی ودووهم:
ماددهی سی ودووهم: ئهنجوومهن ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی نهخشهی سهرهتایی وهزارهت وپێشكهشكردنی تێبینی له بارهیهوه. 2- لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی وهزیر بۆیانی دهنێرێ. 3-تێروانینی پلهبهرزی و گواستنهوهو بهخواستندان(الترفیع والنقل والاعاره)ی دادوهران و لێكۆڵینهوه له رهوشت و رهفتارو لێهاتووییان و سهرپهرشتی كردنی پاراستنی سهربهخۆیی دادوهری (استقلال القچاء). "5" بهگوێرهی بڕیاری ژماره (10) له رۆژی 3/5/1994 تایبهت به یاسای ژماره (2)ی ساڵی 1994 (یاسای یهكهم ههمواركردنی یاسای دهسهڵاتی دادوهریی ژماره (14)ی ساڵی 1992. 4-دهركردنی بڕیاری پاڵاوتنی ئهوانهی تهواوی مهرجهكانی دامهزراندنیان بهدادوهر تێدایه و ئهگهر داواكارانی دامهزراندن پتر له پێویست بوون ئهوا ئهنجوومهن دهیانخاته بهر تاقیكردنهوهیهكهوه و ئهوسا بڕیاری پاڵاوتنی سهركهوتووترینیان دهدا. 5-لیژنهیهك بهناوی (لیژنهی كاروباری دادوهران)ەوه له سێ ئهندام پێك دههێنرێ كه ئهنجومهن لهسهرهتای ههر ساڵێكدا له ئهندامانی خۆی ههڵیاندهبژێرێ و ئیشی تێڕوانینی كاروباری دابینكردنی ڕێك و پێكی (الامور الانچباگیه)ی دادوهران دهبێ و بڕیاری لیژنهكهش دهشێ لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه لهلایهن وهزیر و ئهو دادوهرهوه كه بڕیارهكهی لهدژ دهرچووه له ماوهی سێ ڕۆژدا له ڕۆژی پێڕاگهیاندنی یهوه تانووتی لێ بدرێ و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه ئیتر بنبڕ (بات) دهبێ.