أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی شهست و یهكهم
ماددهی شهست و یهكهم: نابێ دادوهر به بێ ڕێ پێدان لهلایهن وهزیری دادهوه بگیرێ یا هیچ كردارێكی سزایی له دژی بكرێ تهنیا له حاڵهتی كردنی تاوانێكدا نهبێ كه دهم و دهست لێی ببینرێ.
ماددهی شهست و دووهم
ماددهی شهست و دووهم: 1-لهسهر پاڵاوتن لهلایهن وهزیری دادهوه به پێشنیاری ئهنجومهنی دادوهری فهرمانێكی ههرێمی دهردهكرێ بۆ گهراندنهوهی ئهو دادوهرانهی پێش دهرچوونی ئهم یاسایه خانهنشین كراون و مهرجهكانی بڕگهی (3)ی ماددهی (36)ی ئهم یاسایهیان تێدایه تا به پێی بهڵێننامه (عقد) له نێواندا ببنه ئهندامی دادگای پێداچوونهوه دوای وهرگرتنی رهزامهندی خۆیان بهنووسین. 2-ماوهی خزمهتكردنی ئهوانهی به پێی بڕگهی (1)ی ئهم ماددهیه دهگهرێنرێنهوه بۆ دادوهری سێ ساڵ دهبێ و وهزیری داد بۆی ههیه پێشنیاز بكا كه پێشتر كۆتایی به خزمهتهكهیان بهێنرێ. 3-ههریهكێ لهوانهی به پێی بڕگهی (1)ی ئهم ماددهیه دهگهرێنرێتهوه مانگانه (1500) ههزار وپێنج سهد دیناریان وهك سهرمووچهیهكی دابڕ (مخصصات مقگوعه) دهدرێتێ.
ماددهی شهست و سێیهم
ماددهی شهست و سێیهم: وهختێ دهوام كردن له دادگاكاندا به پێی وهرزهكان به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دیاری دهكرێ بهمهرجێ ماوهی دهوام كردن ڕۆژانه له پێنج سهعات كهمتر نهبێ و دهشكرێ وهختێكی تایبهتی دهوامكردن بۆ مانگی رهمهزان دیاری بكرێ به مهرجێ له چوار سهعات كهمتر نهبێ.
ماددهی شهست و چوارهم
ماددهی شهست و چوارهم: وهزیری داد بۆی ههیه رێنمای بۆ ئاسانكردنی جێ بهجێ كردنی ئهم یاسایه دهربكا.
ماددهی شهست و پێنجهم
ماددهی شهست و پێنجهم: كار بههیچ دهقێكی تر ناكرێ كه لهگهڵ ئهم یاسایهدا ناكۆك بێ.
ماددهی شهست وشهشهم
ماددهی شهست وشهشهم: دهبێ وهزیره پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ بهجێ بكهن.
ماددهی شهست وحهوتهم
ماددهی شهست وحهوتهم: ئهم یاسایه لهڕۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی سی و نۆزدهیهم
ماددهی سی و نۆزدهیهم: یهكهم: پۆلهكانی (أصناف) دادوهران و سنووری مووچهی ههر پۆلێك بهم جۆره دهبێ: پۆل مووچه به دینار ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ یهكهم 520 ـ 590 دووهم 460 ـ500 سێیهم 380 ـ435 چوارهم 310 ـ370 دووهم: دادوهری له پۆلێكهوه بۆ پۆلێكی تر لهسهر خواستێك كه دهیدا به وهزیری داد و به بڕیاری ئهنجوومهنی دادوهری بهرزدهكرێتهوه بهمهرجێك كه مووچهكهی گهیشتبێته ڕادهی ههرهنزمی ئهو پۆلهی بۆی بهرزدهكرێتهوه. سێ یهم: دهبێ وهزارهتی داد له كاتی پێشكهشكردنی خواستی پۆلهبهرزی یهكدا ڕای ههریهكێ له دادگای پێداچوونهوهو سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوه و سهرۆكایهتی دهستهی سهرپهرشتكارانی داد لهبارهی لێهاتوویی دادوهرهكه و شیانی بۆ پلهبهرزی وهربگرێ. چوارهم: وهزارهتی داد خواستهكه لهگهڵ ئهو ڕایهدا كه له بڕگهی (سێ یهم)ی ئهم ماددهیهدا باسكراوهو لهگهڵ ڕای خۆیشی دا دهدا به ئهنجومهنی دادوهری. پێنجهم: ئهنجومهنی دادوهری له ههڵسهنگاندنی شیانی دادوهرهكه بۆ پلهبهرزیپشت دهبهستێ بهو رایانهی له برگهی (سێ یهم و چوارهم)ی ئهم ماددهیهدا دیاری كراوون و راپۆرتهكانی ساڵانهی سهرۆكهكانی و راپۆرتهكانی سهرپهرشتكارانی داد و ئهو حوكمانهی دادوهرهكه له دهركردنیادا كۆششێكی باشی نواندووه یا بیروڕای یاسایی ئهوتۆی تێدا دهربڕیوون و دهریدهخهن كه دهیخوێنێتهوه و ئاگاداری چالاكی یاسا زانی و دادوهری یهو ئهوسا ئهگهر پهسهندكرا بڕیاری پۆلهبهرزی بۆ دهردهكا و به پێچهوانهشهوه پۆله بهرزی یهكهی بۆ ماوهیهك كه لهشهش مانگ كهمتر نهبێ به بڕیارێكی هۆداری بنبڕ (مسبب و بات) كه دهبێ پێیڕا بگهیهنرێ دوا دهخا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: دادگا سهربهخۆیهو جگه له یاسا هیچ سهروهرێكی تری نییه و نابێ هیچ دهسهڵاتێك یا كهسێك دهست له سهربهخۆیی دادوهری و كاروباری دادگهری (العداله) وهربدا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: حوكم به ناوی گهلهوه دهردهچێی و جێ بهجێ دهكرێ.
ماددهی سێ یهم:
ماددهی سێ یهم: ویلایهتی دادگا گشت كهسانی سروشتی و مهعنهوهی و لهگهڵیاندا حكومهتیش دهگرێتهوهو حوكم دان له گشت دژكاری (منازعه) و تاونێكدا كاری تایبهتی ئهوه.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: دادگا بۆی نییه هیچ كام له باسانه ببینێ كه به كارو كرداری سهروهری (السیاده) دادهنرێت.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: زمان له دادگاكاندا كوری دهبێ، بهڵام دادگا بۆی ههیه بههۆی وهرگێره وه داوای سوێند دانی گوێ له قسهی دژكاران (الخصوم) و شایهتهكان بگرێ.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: دانیشتنی دادگاكان به ئاشكرایی دبێ تهنیا لهو حالهتانه دا نهبێت كه دادگا خۆی به هۆی لهبهرچاو گرتنی داب و نهریت و پاراستنی رژێمی گشتییهوه بڕیار دهدا نهێنی بێ بهڵام له گشت حالهتێكدا راگهیاندنی حوكم ههر دهبێت له دانیشتنێكی ئاشكرا دابێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: 1-دادگاكان له كاتی پشوو یاندا كێشهكانی شارستانی و باری كهسایهتی (القچایا المدنیه والاحوال الشخصیه) نابینن ئهگهر بهپهله نهبن و دادبینی (المرافعه) تیتیاندا له رۆژی یهكهمی مانگی تهموزهوه ههتا رۆژی یهكهمی مانگی ئهیلوولی ههر ساڵێك رادهگیرێ و كێشه به پههلهكان بۆ ئهم مهبهسته به بهیاننامهیهك كه وهزیری دادوهری دهری دهكا دیاری دهكرێن. 2-وهزیری داد بۆی ههیه ئهو پشووه بۆ ماوهیهك كه له (30) رۆژ زیاتر نهبێ له كاتی پێویستیهكی زۆردا كهم بكاتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: دادگای شارستانییهكان (المدنیه) پێك دێن له: 1-دادگای پێداچوونهوه (التمییز). 2-دادگای تێههڵچوونهوه (الاستیئناف). 4-دادگای سهرهتایی (البدائی). 5-دادگای تاون (الجنایات). 6- دادگای كهتن (الجنح). 7- دادگای ههرزهكاران (الاحداس). 8- دادگای كار (العمل). 9-دادگای لێكۆلینهوه (التحقیق).
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: دادگای پێداچوونهوه ئهو دهسته دادوهرییه باڵایهیه كه سهرپهرشتی دادوهری گشت دادگاكان دهكا و ئهگهر دهقێكی پێچهوانه له یاسادا نهبێ و له سهرۆكێك و سێ جێگری سهرۆك و چهند دادوهرێك پێكدێ كه ژمارهیان له حهوت كهمتر نهبێ و بارهگاكهی له ههولێر دهبێ.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: یهكهم: دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه بهم جۆره دهبن: أ-دهستهی گشتی: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یان پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسای رێگهی یهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی جێگرهكانی تری و ههموو دداوهره كارگهرهكانی دادگا كۆدهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانی دهبینێ: 1-ئهوهی له یهكێك له دهستهكانهوه بۆی دهنێردرێ سهبارهت به دهستبهردانی له بنهمایهك كه حوكمێكی پێشوو بڕیاری لهسهر دابێ. 2-ئهو داوایانهی (الدعاوی)كه حوكمی مردنیان تێدا دهرچووه. 3-ساغكردنهوهی ئهو دژكارییهی له حوكم و بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوه خۆیدا روو دهدا. ب-دهستهی فراوان: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یا پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسایی رێگهی بهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه شهشه له دادوهرهكانی كۆ دهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانه دهبینێ: 1-ئهو دژكارییهی له جێ بهجێ كردنی دوو حوكمی پێچهوانهی یهكتر و له یهك باسدا دهرچوو بن و به پلهی كۆتایی (الدرجه القگعیه) گهیشتبن روودهدا ئهگهر له نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یهكێكیان له یهكێ له دوو حوكمهكهدا لایهن بوو كه دهبێ دهستهیهكی له دوو حوكمهكه زاڵ بكا و بڕیاری جێ بهجێ كردنی بدا. سهرۆكی دداگای پێداچوونهوهش بۆی ههیه تاكاتی دهرچوونی بڕیاری پێداچوونهوه جێ بهجێ كردنی ههر دوو حوكمهكه رابگرێ. 2-ئهو دژكارییهی سهبارهت به تایبهتكاری (اختصاص) ی بینینی داوایهك (الدعوی) له نیوان دوو دادگادا روو دهدا. 3-ئهو حوكم و بڕیارانهی سهرۆك بۆیانی رهوانه دهكا و به پێی ئهو یاسایهی حوكم و بڕیارهكانی پێ دهرچوون له چوار چێوهی تایبهتكاری دادگاران. ج-دهستهی شارستانی (الهیئه المدنیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی سهبارهت به دااوی شارستانی و بابهتی جۆراو جۆرهكانی ترهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له دادگا و لیژنهكانهوه دهردهچن. د-دهستهی باری كهسایهتی (الاحوال الشخصیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی به پێی یاسا له دادگاكانی باری كهسایهتی و بابهتی كهسایهتی (المواد الشخصیه) یهوه دهردهچن. ه-دهستهی سزایی (الهیئه الجزائیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاریانهی به پێی یاسا سهبارهت به داوا سزاییهكان دهردهچن. و-دهستهی كشتوكاڵ: تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاارنهی له لچژنهكانی زهوی و دهست بهسر داگرتنهوه دهردهچن. دووهم: دهستهی شارستانی و دهستهی باری كهسایهتی و دهستهی سزای و دهستهی كشتوكاڵ به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك یا ئهوهی دهستهی سهرۆكایهتی دیاری دهكا و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه دوو له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. سێ یهم: دهستهی شارستانی كاتێ ئهو حوكمانه دهبینێ كه له لایهن دادگای تێههڵچوونهوه (الاستئناف) دهركراون، به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی بهلایهنی كهمهوه چوار له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. ههروههاش سهبارهت به دهستهی سزایی كاتێ كه به سیفهتی ئهسڵی حوكم و بڕیارهكانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) دهبینێ. چوارهم: أ-دهشێ به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی دهستهی تر پێك بهێنرێت. ب-دهستهی سهرۆكایهتی له سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و جێگرهكانی پێك دێ و له حاڵهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دداوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: یهكهم: سهرۆكهكانی دهستهكان به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی له سهرهتای ههر ساڵێك دا دیاری دهكرێن و له حالهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دادوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه. دووهم: دهستهكان و لهگهلیاندا دهستهی فراوانیش به یڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی له سهرهتای ههر سالێكدا پێك دههێنرێت هیچ ئهندامێكی دهسته ناگۆردرێت تهنیا له حاڵهتی پێویستدا نهبێ و ئهویش بهههمان شێوه دهكرێ.
مادهی دوازدهیهم:
مادهی دوازدهیهم: یهكهم: دهسهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن: 1-بهڕێوهبردنی دادگا. 2-سهۆكایهتیكردنی دهستهی سهرۆكایهتی. 3-سهرۆكایهتی كردنی دهستهی گشتی و دهستهی فراوان یا ههریهكێ له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 4-پشكنینی كار و باری دادگای پێداچوونهوه. 5-ناردنی ئهو تانووتانهی پێشكهش به دادگا دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسم و ئهمانهت و تۆمار كردنیان. 6-مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و مووچه خۆران و كرێكارانی. 7-نووسینی راپۆرتی ساڵانه له بارهی مووچه خۆرانهوه. 8-ئیمزا كردنی نووسراوه رهسمییهكان بۆ وهزارهتهكان. دووهم: دهسهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن: 1-بهجێهێنانی كارهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونیدا. 2-سهرۆكایهتی كردنی یهكێك له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 3-بهشداریكردن له دهستهی سهرۆكایهتی دا. 4-ئیمزا كردنی ئهو نووسراوانهی داوا كۆتایی پێهێنراوهكانی لهگهڵ بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوهدا پێ دهنێردرێنهوه. 5-ههر دهسهڵاتێك كه سهرۆك دهیداتێ.