یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق
به ناوی خوای بهخشندهی میهرهبان
به ناوی گهلهوه
ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق
ژماره بڕیار: 21
مێژووی بڕیار 27/3/1993
بڕیار
به پێی حوكمهكانی بڕگهی (1)ی له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992 و لهسهر پێشنیازی وهزیری ناوخۆ و بڕیار لهسهر دانی ئهنجومهنی وهزیران، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی / /1993 بڕیاری دهركردنی ئهو یاسایهی دا:
یاسای ژماره (9) ساڵی 1993یاسای وهزارهتی ناوخۆی ههرێمی كوردستانی عێراق
ماددهی یهكهم:
مهبهست لهم وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه:
1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.
2-وهزارهت: وهزارهتی ناوخۆ.
3-وهزیر: وهزیری ناوخۆ.
4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی ناوخۆ.
ماددهی دووهم:
وهزارهت ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ.
1-جێبه جێ كردنی سیاسهتی گشتی حوكمهتی ههریچمه كوردستانی عێراق و كاركردن بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوخۆ به دانانی نهخشهی كاری تایبهتی بۆ دام و دهزگاكانی وهزالاهت.
2-كاكردن بۆ سهروهرهی یاسا چهسپاندنی سیستهمی گشت و دابین كردنی حهوانهوه و دڵنیایی بۆ هاوڵاتیان و پارێزگاری كردن له ماڵ و موڵكیان .
3-هاریكاری و رێكخست لهگهل َ ئهو وهزارهت و فهرمانگایانهی تایبهتكارن لهو ئهركانهدا و كه پهیوهندیان به ئاسایش و پاراستی سیستهمهوه ههیه بۆ بهدیهێنانی بهرژهوهندی گشتیی.
4-كاركردن بۆ رێگه گرتن له روودانی تاوان و پێشبینی كردنی روودانی تاوان به بهدیهێنانی ئاسایشێكی بهردهوام و دڵنیایی و كاركردن بۆ چهسپاندنی ئاسایش و سهقامگیر بوونی ههمیشهیی و بایهخدان به لایهنی پارێز (وقایه) له رووی تاواندا.
5-كاركردن له پێناو پاراستنی سهربهستییه دیموكراتتییهكان و مافهكانی مرۆڤ له كوردستانی عێراقدا و به كار هێنانی شێوازی یاسایی و زانیاریانه له چارهسهركردنی دژ كاری و گیر و گرفتی گشتی و تایبهتی دا.
6-پارێزگاری كردن له ئادابی گشتی له ههرێمدا.
7-بهرههڵستی كردنی جاسوسییهت و قاچاخچیهتی و دزه كردن و پاراستنی ئابووری ههرێم و ئاسایشی ئهو ئابوورییه و رێگه گرتن له هاتنی ناشهرعی بۆ ناو ههرێم.
ماددهی سێیهم:
1-وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهتهو بهرپرسیاری یهكهمی جێبهجێ كردنی سیاسهتهكهی و سهرپهرشتی كردنی بهجێهێنانی یاسا و پهیره و رێنماییهكانیهتی.
ههر له وێشهوه ئهو فهرمان و رێنمایانه دهردهچن كه پهیوهندیان به ئهركهكانی وهزارهت و دام و دهزگاكانی و گشت كارو باره ئیداری و عهسكهری و رێك و پێكی و هونهرییهوه له چوار چێوهی ئهم یاسایه و یاسا كارپێكراوهكانی تردا ههیه بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به یریكاری وهزارهت و بهرێوهبهره گشتییهكان یا سهرۆكهكانی فهرمانگه سسهرهكییهكانی وهزارهت یا سهرۆكهكانی وهحده ئیدارییهكان له ههرێمدا بسپێرێ و لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیرانیشدا بهو مانایهی ئهندامێكی هاوبهشیهتی بهرپرسیاره.
2-بریكاری وهزارهت: به پێی ئهو دهسهڵاتانهی وهزیر پێیانی دهسپێرێ یاریدهی وهزیر لهو ئهركانهی سهرهوهدا دهدا.
3-نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن.
4-نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا.
5-پارێزگارهكانی ههرێم.
6-دهستهی پشكنینی ئیداری.
7-دهستهی پشكنینی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ.
8-راوێژكاران: وهزیر بۆ ههر كارێك كه پهیوهندی به كارو باری وهزارهتهوه ههبێ به پێی تایبهتكاریان راوێژیان پێ دهكا و دامهزراندنیان به پێشنیازی وهزیر و پهسهند كردن له لایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهبێ.
9-دادگای هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ.
10-فهرمانگهی یاسایی.
ماددهی چوارهم:
وهزارهت لهم بهرێوهبهرێتیی یه گشتیانه پێك دێ:
1-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهرێوبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێتهوه:
أ-بهرێوبهرێتی ئیداره و كاروباری ناوخۆ.
ب- بهرێوبهرێتی راگهیاندن و پهیوهندی.
ج- بهرێوبهرێتی ژمێریاری.
د- بهرێوبهرێتی نهخشهدانان و بهدوا داچوون.
2- بهرێوبهرێتی گشتی پۆلیس: بهرێوبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه روتبهی له روتبهی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ و ئهمانهی پێوه دهبهسترێتهوه:
أ-بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیس له پارێزگاكانی ههرێمدا.
ب- بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی هاتوچۆ له پارێزگاكاندا.
ج- بهرێوبهرێتی یهكانی بهرگری شارستانی (الدفاع المدنی) له پارێزگاكاندا.
د- بهرێوبهرێتی پۆلیسی كارهبا.
ه- بهرێوبهرێتی قوتابخانهكانی پۆلیس.
3-بهرێوهبهرێتی گشتی ئاسایش: بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهرنامهیهكی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهرێوهبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێتهوه:
أ-بهرێوبهرێتی یهكانی ئاسایشی پارێزگاكان.
ب- بهرێوبهرێتی نیشته ووڵاتی (الاقامه)و پاسهپۆرت و سهفهر كردن.
4- بهرێوبهرێتی گشتی پۆلیسی سنوورو و گومرگ: بهرێوهبهرێكی گشتی له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا كه روتبهكهی له روتبهی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ و ئهم بهرێوهبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێنهوه:
أ-بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی گومرگ له پارێزگاكاندا.
ب- بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی سنوور له پارێزگاكاندا.
5- بهرێوبهرێتی گشتی ئیدارهی ناوخۆ: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهیهری گشتی كه باوهرنامهی سهرتایی زانكۆی ههبێ سهرۆكایهتی دهكا و دام و دهزگاكانی ئیدارهی ناوخۆیی پێوه دهبهسترێنهوه.
6-بهرێوهبهریهتی گشتی رهگهزنامهو باری شارستانیی (الجنسیه و الاحوال المدنیه) بهرێوهبهرێكی گشتی كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ سهرۆكایهتی دهكا و بهرێوهبهرێتییهكانی رهگهزنامهو باری شارستانیی پارێزگاكانی ههرێمه پێوه دهبهسترێنهوه.
ماددهی پێنجهم:
1-ئهرك و تایبهتكاری و دهزگاكانی وهزارهت به پهیرهوێك دیاری دهكرێن.
2- وهزیر بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا بهرێوهبهریهتی و بهش و لقی نوێ دابمهزرێنێ یا بیانخانه پاڵ یهكتر.
ماددهی شهشهم:
گشت ماف و ماڵ و موڵكی ئهو دام و دهزگایانهی لهوه و بهر به وهزارهتی ناوخۆ و حوكمی ناوخۆییهوه له مهڵبهندده بهسترابوونهوه یا پێوهی بهسترانهوه دهبنه هی وهزارهتی ناوخۆ.
ماددهی حهوتهم:
كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێ.
ماددهی ههشتهم:
وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانی جێ به جێ كردنی ئهم یاسایه دهربكا.
ماددهی نۆیهم:
دهبێ ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ بهجێ بكا.
ماددهی دهیهم:
ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
جوهر نامق سالم
سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق