یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2006 یاسای یهكێتیی دادوهرانی ههرێمی كوردستان- عیراق | 21
البحث عن القانون
- البحث بالكلمة: يبحث عن الكلمة التي أدخلتها في المواد والنص الرئيسي للقانون.
- البحث بالذكاء الاصطناعي: يبحث في المواد ويسرد جميع المواد ذات الصلة.
القوانين
یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2006 یاسای یهكێتیی دادوهرانی ههرێمی كوردستان- عیراق | 21
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبان بهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان-عیراق پشت به حوكمی بڕگه(1) ی ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی، ههموار كراوو، له سهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، ئهنجومهن له دانیشتنی ژماره (20)ی رۆژی (14/11/2006) ی خۆیدا، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره (16)ی ساڵی 2006 یاسای یهكێتیی دادوهرانی ههرێمی كوردستان- عیراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، لهم یاسایهدا، ماناكانی بهرامبهریانه:یهكهم- ههرێم: ههرێمی كوردستان- عیراق.دووهم- یهكێتی: یهكێتیی دادوهرانی ههرێمی كوردستان- عیراق.سێیهم- دهستهی گشتی: دهسهڵاتی باڵای یهكێتییهكهیه، ههموو ئهو دادوهره ئهندامانهی كه تێیدا تۆماركراون دهگرێتهخۆ.چوارهم- ئهنجومهن: ئهنجومهنی بهڕێوهبردنی یهكێتییهكهیه.بهندی یهكهمدامهزراندن و ئامانجهكانماددهی دووهم:بهپێی ئهم یاسایه، یهكێتییهكی پیشهیی سهربهخۆ بۆ دادوهران دادهمهزرێت، پێیدهگوترێ یهكێتیی دادوهرانی ههرێمی كوردستان وبارهگاكهی له ههولێری پایتهخت دهبێ و، بۆی ههیه، لهههر پارێزگایهكی ههرێمدا، لقێك بكاتهوه.ماددهی سێیهم: یهكێتی كه سایهتییهكی یاساییهو، سهربهخۆییهكی دارایی و كارگێریی ههیه.ماددهی چوارهم:یهكێتی ئهم ئامانجانهی خوارهوهی ههیه.یهكهم: سهروهرێتیی یاساو، سهربهخۆیی دادوهری، بهجۆرێ كه رێگه نهدرێت دهست له كاروباری وهربدرێت.دووهم: ههوڵدان بۆ دابینكردنی مافهكانی دادوهران.سێیهم: پاراستنی ناوبانگ و پێگهی پیشهكه، به جۆرێ كه لهگهڵ بنهمای سهربهخۆییو دهستپاكیی دادوهریدا بگونجێ.چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی زانستیی دادوهران و، دنهدانیان لهسهر پێشكه شكردنی توێژینهوهی یاساییو دادوهریو، كردنهوهی خولی راهێنان له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا كهبه شداریی تێدا بكهن.پێنجهم: بهرزكردنهوهی ئاستی بژێویی دادوهران و، بایهخدانی تایبهت به فهراههمكردنی خزمهتگوزاریی تهندروستی و كۆمهڵایهتی بۆ خۆیان و خێزانیان، بهجۆرێ كه شایانی پێگهوجێگهیان بێت.شهشهم: كه بچێتهپاڵ یهكێتیی نێودهوڵهتیی دادوهران یان ههر رێكخراوێكی هاوشێوهی دیكهو پێوهندییان لهگهڵدا توندوتۆڵ بكا، بهجۆرێ كه ئامانجهكانی یهكێتی وهدیبێنێ.حهوتهم: دابینكردنی نوێترین شێوازو تهكنیك بۆ خزمهتی ڕهوشی دادپهروهریو گهیشتن به كاروانی پهرهسهندووی دادوهریی جیهانی.ههشتهم: هاوكاری لهگهڵ ههدوو دهسهڵاتی یاسادانان و جێیهجێكردن له ههرێمدا، بۆ پهرهپێدانی ڕهوشی دادوهری.نۆیهم: كردنهوهی ناوهندگهلی رۆشنبیریو كۆمهڵایهتی بۆ دادوهران.دهیهم: زامنكردنی رێزوپاراستنی مافی دهستوریو یاسایی هاووڵاتیان.یازدهم: دهوڵهمهندكردنی هزری یاساییو، بهشداریكردن له پهرهپێدانی یاساداناندا.دوازدهم: پشتگیری دادوهران له پیادهكردنی حوكمی یاساو بهجێگهیاندنی ماف و دادپهروهریدا.بهندی دووهمیهكهم/ ئهندامێتی و پابهندییهكانی ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهمانهی خوارهوه مهرجن بۆ ئهندامێتی له یهكێتیدا:دهبێ دادوهربێ له دادگاكانی ههرێمدا.ب- داواكارییهك، بۆ هاتنهڕیز، پێشكهش به یهكێتیبكات.دووهم:دهشێ، دادوهره خانهنشینهكان وهك ئهندام له یهكێتییهكهدا وهربگیرێن.ب- دهشێ دادوهرانی دادگاكانی دهرهوهی ههرێمیش، له یهكێتییهكهدا وهربگیرێن. ماددهی شهشهم:ئهندام، بهمانهی خوارهوه پابهنددهیێ:یهكهم:ئابوونهی هاتنهڕیزو هاوبهشی بدات.دووهم: پاراستنی ههیبهت و پێگهوجێگهی دادوهریو، خۆبهدوورگرتن له ههر رهفتارێ گومان له سهر ڕاستییهكهی بورووژێنێ.سێیهم: له چالاكییهكانی یهكێتییهكهدا بهشداربێ و له كۆبوونهوهكانیدا ئامادهبێو، پابهندی بڕیارهكانی بێت و، بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی كۆشش بكات.دووهم/ لهدهستدانی ئهندامێتیماددهی حهوتهم:لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا، دادوهر ئهندامێتیی لهدهست دهدات:یهكهم: ئهگهر مهرجێ، لهمهرجهكانی ئهندامێتیی لهدهست بدات.دووهم: كاتێ پابهندنهبێ به ئهركهكانی ئهندمێتییهكهی.سێیهم: كاتێ دهست دهكێشێتهوه.بهندی سێیهمپێكهاتهو ئهرك وفرمانیهكهم/ دهستهی گشتیماددهی ههشتهم:یهكهم: دهستهی گشتی به باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهكه دادهنرێ و، له سهرجهم ئهندامه تۆماركراوهكان پێك دێت كه پابهندبوونی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێهێناوه،یهكهم كۆنگرهی دامهزراندنیشی، دوای شهست رۆژ، لهرۆژی كارپێكردنی ئهم یاسایهوه، دهبهستێ بۆ ئیقراركردنی پێڕۆی ناوخۆی یهكێتییهكهو ههڵبژاردنی ئهنجومهن.دووهم: یهكێتی، به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر بانگهێشتی سهرۆكی یهكێتییهكه ههر سێ ساڵ جارێك، كۆنگره خول بهخولهكانی خۆی دهبهستێو، رێژهی یاساییش (النصاب)، به ئاماده بوونی زۆرینهی ئهندامانی دهستهی گشتی دهێتهجێ. ئهگهر نهشهاتهجێ، ئهوه، لهوبارهدا، ههڵبژاردن، پاش پازده رۆژ، له رۆژی كۆبوونهوهی یهكهمهوه، له ههمان كات و ههمان شوێندا، ئهنجام دهدرێت و، رێژهی یاساییش، به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان، بهتهواو لهقهڵهم دهدرێ.ماددهی نۆیهم:دهستهی گشتی ئهمانهی خوارهوه دهگرێته دهست:یهكهم: گفتوگۆ لهسهر ڕاپۆرتی ئیداریو داراییو ئهو ڕاپۆرتانهش دهكا، كه له لیژنهكانی دیكهوه هاتوون و، پهسندیان دهكا.دووهم:دیاركردنی ئابوونهی ئهندامێتیو ئابوونهی هاوبهشبوونی ساڵانهی ئهندامهكان.سێیهم: ئیقراركردنی ههمواركردنهكانی پێڕۆی ناوخۆو، پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههمواركردنی یاساكه.چوارهم: ههڵبژاردنی ئهنجومهن.دووهم/ ئهنجومهنماددهی دهیهم:یهكهم: ئهنجومهن، له حهوت ئهندامی ئهسڵیو دوو ئهندامی یهدهك پێك دێت و، له نێوانیاندا، سهرۆك و جێگرهكهی ههڵده بژێردرێن و، خول بهخولیش، ههر دوومانگ جارێك كۆدهبێتهوه.سهرۆك، بۆی ههیه، لهكاتی پێویستدا، بانگهێشتی بكات بۆ كۆبوونهوهی نائاساییو، كۆبوونهوهكهش، به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دهبهسترێو، بڕیارهكانیشی بهزۆرینهی ئهندامه ئامادهبووهكانی وهردهگری َو، لهكاتی یهكسانبوونی دهنگهكانیش، بهولایهدادێ كه سهرۆك دهنگی دهداتێ.دووهم:سهرۆكی ئهنجومهن، مافی خۆكاندیدكردنی بۆ زیاتر له دوو خولی دوابه دوای یهكدا نییه.سێیهم: ئهگهر ئهندامی ئهنجومهن له ئامادهبوونی سێ كۆبوونهوهی دوابهدوای یهك یان پێنج كۆبوونهوهی جیاجیادا، له ماوهی ساڵێكدا، بهبێ پاساوێكی ڕهوا دواكهوت، بهدهست كێشاوه له ئهنجومهن، دادهنرێ.ماددهی یازدهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكارییانهی خوارهوه دهگرێته دهست:پێكهێنانی لیژنهكان و ناوزهدكردنی سهرۆكهكانیان.پهسندكردنی بوجهی ساڵانه.ج- دهرچواندنی بڕیاری زهبتیو، ڕهشكردنهوهی ناوی ئهندامهكان.د- دامهزراندنی كارمهندان له یهكێتیداو، دیاركردنی مووچهو، كۆتایی هێنان به وهزیفهكانیان.ه- چوارچێوهی سهڵاحییاتی خهرج، بۆ سهرۆك دادهنێ.و- سهر پهرشتكردنی ئیش وكاری لقهكانی پارێزگاكان.ز- پاراستنی موڵك وماڵی یهكێتیو، وهبهرهێنان و پهرهپێدانی.دووهم: دهشێ، له ماوهی (30) سی رۆژدا، كه له رۆژی دوای پێڕاگهیاندنهوه دهست پێ دهكا، له دادگای پێداچوونهوهدا، تانه له بڕیاره زهبتیهكانی ئهنجومهن بدرێت. بڕیاری ئهم دادگایهش بنبڕده بێت.ماددهی دوازدهم:سهرۆكی ئهنجومهن ئهمانهی خوارهوه دهگرێته دهست: یهكهم: نۆینه رایهتی كردنی یهكێتی لهبهردهم دادگاكان و دایهره فهرمییهكان و لایهنهكانی دیكهدا.دووهم: خهرجكردنی پارهی پێویست بۆ كاروباری یهكێتی، دوای رهزامهندیی ئهنجومهن.سێیهم: سپاردنی ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی بهجێگرهكهی.سێیهملقهكانی پارێزگاكانماددهی سێزدهم:یهكهم: لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی وئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، له لایهن ئهندامانی لقهكهوه ههڵدهبژێردرێن.دووهم: لق، بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانهی یهكێتی تێدهكۆشێ كه لهم یاسایهدا دهقهكانیان هاتووهو، لیژنهی لق، ساڵانه ڕاپۆرتێك لهبارهی ئیش وكاری لقهكهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.بهندی چوارهمدارایی یهكێتیماددهی چواردهم:دارایی یهكێتی پێك دێت له:یهكهم: ئابوونهی ئهندامێتیو هاوبهشێتیی ساڵانه.دووهم: بهخششی تهرخانكراو له لایهن حكومهتی ههرێمهوه.سێیهم: بهخشش و كۆمهكه ناوخۆییهكان.چوارهم: بهخشش و كۆمهكی دهرهكی، دوای رهزامهندیی حكومهتی ههرێم.ماددهی پازدهم:یهكێتی، له بوجهیهكی ساڵانه، دارایی خۆی بهڕێوهدهبات، كه بهپێی سیستهمی ژمێریاریی دایهره فهرمیهكان رێكد هخرێ و جێیهجێ دهكرێو، ههموو حساب و حسابكاریهكیشی، لێوردبوونهوهی ریقابهی دارایی لهسهر دهبێت.بهندی پێنجهمحوكمه گواستهنییهكانماددهی شازدهم:دهستهی گشتیی یهكێتی، بۆی ههیه، خۆحهزانه، دوای رهزامهندیی دووله سێی ئهندامانی، یهكێتییهكه ههڵوهشێنێتهوه، ئهوساكه، موڵك وماڵی یهكێتییهكه، دهدرێت به كۆمهڵهیهكی هاو شێوهی خۆی.ماددهی حهڤدهم:یهكهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه، داوا له دادگای بهرایی جێگای بارهگای سهرهكیی یهكێتی بكات، بهههڵوه شاندنهوهی لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا:ئهگهر یهك ساڵ بهسهر دامهزراندنی یهكێتییهكهدا تێپهڕێو دهستی به ئیش وكاری نهكردبێ وهك له پێڕۆی ناوخۆیدا دهقهكانیان هاتووه، یان بۆ ههمان ماوه لهئیش وكار دابڕابێ بهبێ هۆی پاساوداری بهجێ.ئهگهر له چالاكیهكانیدا، لهو ئامانجانه لایدابێ كه دهقهكانیان له ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا هاتوون.دووهم: بڕیاری دادگای بهرایی، دهكرێ، لهبهردهمی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا، تانهی لێ بدرێ له ماوهی سی رۆژدا، لهرۆژی دهرچوونیهوه. بڕیاری دادگای پێداچوونهوهش، لهسهر ئهوتانهیه، بنبڕدهبێ.ماددهی ههژدهم:ئهنجومهن، بۆی ههیه، رێنمایی پێویست دهربچوێنێ بۆ بهئاسانی جێیهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه.ماددهی نۆزدهم: ههر دهقێكی یاسا، یان بڕیار، لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا نهگونجێ، كاری پێ ناكرێ.ماددهی بیستهم: پێویسته له سهر وهزیره پێوهندیدارهكان، فهرمانهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی بیست ویهكهم:ئهم یاساسه، لهرۆژی دهرچواندنیهوه جێبهجێ دهكری َو، له رۆژنامهی فهرمیی (وهقائعی كوردستان)دا بڵاودهكرێتهوه. عهدنان موفتی سه رۆكی ئهنجومهنی نیشتیمانی كوردستان – عێراق ...
یاسای ژماره (17)ی ساڵی 2022 یاساى هەموارى یەکەمى یاساى ئەنجومەنى شوراى هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (14)ى ساڵى 2008 | 19
یاسای ژماره (17)ی ساڵی 2022 یاساى هەموارى یەکەمى یاساى ئەنجومەنى شوراى هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (14)ى ساڵى 2008 | 19
بهناوی خودای بهخشنده و میهرهبان بهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) لە یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان - عێراق، و لهسهر داوای ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان، پهرلهمانی كوردستان له دانیشتنی ئاسایی ژماره (14) ڕۆژی 29/11/2022 ئەم یاسایهی پهسهند كرد و، دوای گەڕانەوەی بۆ پەرلەمان بە بڕیاری ژمارە (1)ی ساڵی 2023ی سەرۆكایەتی هەرێم، بەپێی خاڵی (2) بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (10) لە یاسای ژمارە (1)ی ساڵی 2005ی هەمواركراو، دوای چاوپێخشاندنەوە بە بڕگەی (پێنجەم) لە ماددەی (13)، پەرلەمانی كوردستان لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (1) ڕێكەوتی 1/3/2023 ئەم یاسایەی پەسەندكردەوە:یاسای ژماره (17)ی ساڵی 2022 یاساى هەموارى یەکەمى یاساى ئەنجومەنى شوراى هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (14)ى ساڵى 2008ماددهی (1) دەقى ماددەى (یەکەم)ى یاساکە بەزیادکردنى بڕگەكانی (دووەم، پێنجەم، شەشەم) و گۆڕینی ڕیزبەندی بڕگەكان لەسەر ئەو بنەمایە هەموار دەکرێت ، و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: هەرێم: هەرێمى کوردستان - عێراق.دووەم: وەزیر: وەزیرى دادى هەرێم.سێیەم: ئەنجومەن: ئەنجومەنى شوراى هەرێم.چوارەم: سەرۆک: سەرۆکى ئەنجومەن.پێنجەم: ڕاوێژکار: ڕاوێژکار لە ئەنجومەن.شەشەم: ڕاوێژکارى یاریدەدەر: ڕاوێژکارى یاریدەدەر لە ئەنجومەن.ماددهی (2)دەقی ماددەى (دووەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-ئەنجومەنێک لە هەرێم بە ناوى (ئەنجومەنى شوراى هەرێمی کورستان - عێراق) دادەمەزرێندرێت، لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە وەزیر دەبێت، لە سەرۆک و دوو جێگر، یەکێکیان بۆ کاروبارى دادوەریی کارگێڕی ئەوی دیكەیان بۆ کاروباری یاساکاریی و ڕاوێژکاریی، و ژمارەیەک ڕاوێژکار کە ژمارەیان لە (8) هەشت ڕاوێژكار کەمتر نەبێت و لە (12) دوازدە ڕاوێژكار زیاتر نەبێت، و ژمارەیەک ڕاوێژکارى یاریدەدەر کە لە نیوەی ژمارەى ڕاوێژکارەکان زیاتر نەبن، پێکدێت.ماددهی (3)دەقى ماددەى (چوارەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت، و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-ئەنجومەن پێکدێت لە:-یەکەم: دەستەى گشتى:-دەستەى گشتی لە سەرۆک و هەردوو جێگر و ڕاوێژکارەکان پێکدێت، دانیشتنەکانی بە سەرۆکایەتی سەرۆک یان یەکێک لە جێگرەکانی کە سەرۆک دیاریدەکات، سازدەکرێت.دانیشتنەکانی دەستەی گشتی بە ئامادەبوونی ( 3/4 ) سێ لەسەر چوارى ئەندامەکانی سازدەکرێت.بڕیارەکانى دەستەى گشتى بە زۆرینەى دەنگى ئامادەبووان دەردەچێت، و لە بارى یەکسانبوونى دەنگەکان دەنگى سەرۆک یەکلاکەرەوە دەبێت.ڕاوێژکارانی یاریدەدەر بەشدارى دانیشتنەکانی دەستەى گشتى دەکەن و مافی دەنگدانیان نییە.دووەم: دەستەى سەرۆکایەتى: لە سەرۆک و جێگرەکانى و دوو دێرینترین ڕاوێژکاری ئەنجومەن پێکدێت.سێیەم: دادگاى کارگێڕییباڵا: بەسەرۆکایەتى سەرۆک یان ئەوەى رایدەسپێرێت لە ڕاوێژکاران، و ئەندامێتی (4) چوار ڕاوێژکار و (2) دوو ڕاوێژکارى یاریدەدەر پێکدێت، کە دەستەی سەرۆکایەتی دەستنیشانیان دەکات. دەستەواژەی (دادگای كارگێڕیی باڵا) لە بوارى پیادەکردنى تایبەتمەندییە دادوەرییەکان جێگەى دەستەواژەى (دەستەى گشتى) دەگرێتەوە لە هەر شوێنێکى ئەم یاسایەدا هاتبێت.چوارەم: دادگاى دادوەرییکارگێڕیی: بە سەرۆکایەتی دادوەرێک لە پۆلێنی یەکەم و ئەندامێتی دوو دادوەر لە پۆلێنی دووەم یان سێیەم یان ئەندامێتی دادوەرێک و ڕاوێژکارێک پێکدێت، و دەستەواژەی (دادگای دادوەریی كارگێڕیی) جێگەى دەستەواژەى (دادگاى کارگێڕىی) دەگرێتەوە لە هەر شوێنێکى ئەم یاسایە و هەر یاسایەکى دیکەى بەرکار لە هەرێم هاتبێت.پێنجەم: دادگاى دادوەریىفەرمانبەرانى هەرێم: بەسەرۆکایەتى جێگرى سەرۆکى ئەنجومەن بۆ کاروبارى دادوەریی کارگێڕیى و ئەندامێتى دوو لە ڕاوێژکاران پێکدێت کە دەستەى سەرۆکایەتی دەستنیشانیان دەکات، و لە کاتى ئامادەنەبوونى جێگرى سەرۆک، دێرینترین ڕاوێژکار سەرۆکایەتى دادگا دەکات، و دەستەواژەی (دادگای دادوەریی فەرمانبەرانی هەرێم) جێگەى دەستەواژەى (دەستەى بەرزەفتکردنى فەرمانبەرانى هەرێمى کوردستان - عێراق) دەگرێتەوە لە هەر شوێنێکى ئەم یاسایە و هەر یاسایەکى دیکەى بەرکار لە هەرێم هاتبێت.ماددهی (4)دەقی ماددەی (شەشەم)ی یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-ئەنجومەن تایبەتمەند دەبێت بە ئەرکەکانی دادوەریی کارگێڕیی، ڕاوێژ و داڕشتن و ئامادەکردن و پێداچوونەوە و ووردبینیکردنی پڕۆژە یاساکان، و دەربڕینی ڕا و بۆچوون لەو پرسە یاساییانەى کە دامەزراوەکانى هەرێم ئاراستەیان دەکەن.ماددهی (5)بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دوازدەم)ى یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: پێویستە دادگاى دادوەریى کارگێڕیی لە سەنتەرى پارێزگاکانى هەرێم و بەپێى پێویستى بەرژەوەندى گشتى دابمەزرێت.ماددهی (6)دەقی ماددەى (چواردەیەم)ی یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-بڕیارى دادگاى دادوەریی کارگێڕیی لە ماوەى (30) سی ڕۆژ لە ڕۆژی دواترى پێڕاگەیاندنی یان ئەژمارکردنى بە پێڕاگەیەندراو، لەلایەن تانەلێدەر یان نوێنەرە یاساییەکەى یان داواکاری گشتی دواى ئاگادارکردنەوەى، شیاوى تانەى پێداچوونەوەیە لە بەردەم دادگاى کارگێڕیى باڵا و بڕیارى دادگاش لەم بارەیەوە بنبڕ دەبێت.ماددهی (7)دەقى ماددەى (حەڤدەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: مەرجە بەر لە پێشکەشکردنى تانە بۆ دادگاى دادوەریی کارگێڕیی، دادخوازیى بۆ بڕیارەکە لاى ئەو لایەنەی بڕیارەکەى دەرکردووە یان سەرۆکایەتی ئەو لایەنەى بڕیارەکەى دەرکردووە بکرێت، لە ماوەى (30) سى ڕۆژ لە ڕێکەوتى پێڕاگەیاندنى کەسى خاوەن بەرژەوەندی بەبڕیارە کارگێڕییەکە یان ئەژمارکردنى بە پێڕاگەیاندراو، و پێویستە لەسەر ئەو لایەنە کارگێڕییەش لە ماوەى (30) سى ڕۆژ لە ڕێکەوتى تۆمارکردنى دادخوازییەکە تێڕوانینى بۆ بکات.دووەم: لەکاتى تێنەڕوانین لە دادخوازییەکە یان ڕەتکردنەوەى لەلایەن لایەنى کارگێڕیی تایبەتمەندەوە، ئەوا پێویستە لەسەر کەسى دادخواز لەماوەى (30) سى ڕۆژ لە ڕێکەوتى ڕەتکردنەوەى دادخوازییەکەى بەڕاشکاویی یان بە حوکمى، تانەى خۆى پێشکەش بە دادگا بکات، بە پێچەوانەوە، مافى تانەلێدان لە بڕیارەکە لە دەستدەدات.سێیەم: لە دەستدانى مافى تانەلێدان بەپێى بڕگەى (دووەم)ى ئەم ماددەیە ڕێگر نابێت لە داواکردنى قەرەبوو لەبەردەم دادگاى دادوەریی کارگێڕیی لەو زیانانەى دەرئەنجامى ئەو بڕیارە پێیکەوتوون.ماددهی (8)دەقى ماددەى (نۆزدەم)ى یاساکە هەڵدەوەشێندرێتەوە، و ئەم دەقەی خوارەوە شوێنى دەگرێتەوە:-یەکەم: دادگاى کارگێڕیی باڵا تایبەتمەند دەبێت بەتێڕوانین لەمانەى خوارەوە:-تانەدان لەو بڕیار و حوکمانەى لە دادگاى دادوەریی کارگێڕیی و دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانى هەرێمەوە، دەردەچن.هەر ناکۆکیەک سەبارەت بە دیارکردنى تایبەتمەندى تێڕوانینى ئەو داوایەى دەکەوێتە نێوان دادگاکانى دادوەریى کارگێڕیى لە هەرێم یان لە نێوان دادگاى دادوەریی کارگێڕیی و دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانی هەرێم.هەر ناکۆکیەک سەبارەت بە جێبەجێکردنى دوو حوکمى پێچەوانەى یەکترى کە هەردووکیان پلەى بنبڕیان وەرگرتووە و لە دادگاى دادوەریی کارگێڕییەوە یان لە دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانى هەرێمەوە، لە یەک بابەتدا دەرچوون، ئەگەر لە نێوان هەمان لایەنەکانى داواکەدا بێت، یان یەکێکیان لایەن بێت لەم دوو حوکمە، لەم بارەدا بڕیارى پێشخستن و جێبەجێکردنى یەکێکیان دەدات بەبێ حوکمەکەى دیکە.دووەم: لەکاتى تێڕوانین لە تانەدان لە بڕیارەکانى دادگاى دادوەریی کارگێریی و دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانى هەرێم، پەیوەست بەو تایبەتمەندیانەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، دادگاى کارگێڕیی باڵا ئەو تایبەتمەندیانە پیادە دەکات کە دادگاى پێداچوونەوە بە سیفەتى پێداچوونەوە پیادەیاندەکات، ئەوانەى لە یاساى دادبینیی شارستانى بەرکار لە هەرێم هاتوون.ماددهی (9)دەقى ماددەى (بیستەم)ى یاساکە هەمواردەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانى هەرێم تایبەتمەند دەبێت بە تێڕوانین لەو داوایانەى کە فەرمانبەر بەپێى هەردوو یاساى ڕاژەى شارستانى ژمارە (24)ى ساڵى 1960ى هەموارکراو و یاساى بەرزەفتکردنى فەرمانبەرانى دەوڵەت و كەرتی گشتی ژمارە (14)ى ساڵى 1991ى هەموارکراو یان ئەوانەى جێگەیان دەگرنەوە یان هەر یاسا یان پەیڕەوێکى دیکە کە وەزیفەى گشتى ڕێکدەخات، بەرزیان دەکاتەوە.دووەم: دواى تێپەڕبوونى (30) سى ڕۆژ لە ڕێکەوتى ڕۆژى دواى پێڕاگەیاندنى بە بڕیار یان بڕیارە تانە لێدراوەکە ئەگەر لەناو عێراق بوو، (60) شەست ڕۆژ ئەگەر لە دەرەوەى عێراق بوو، فەرمانبەر مافى پێشکەشکردنى داوا بەپێى بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە لەدەستدەدات.سێیەم: بڕیارى دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانى هەرێم لەو داوایانەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێکراوە شیاوى تانەلێدان دەبن لەلاى دادگاى کارگێڕیى باڵا لە ماوەى (30) سى ڕۆژ لە دواى پێڕاگەیاندن یان دانانى بە پێڕاگەیندراو، و بڕیارى دادگاى کارگێڕیى باڵاى دەرکراو لە ئەنجامى تانەلێدانەکە و بڕیارى دادگاى دادوەریی فەرمانبەرانی هەرێم ئەگەر لە ماوەى یاساییدا تانەى لێنەدرا، بنبڕ و پابەندکار دەبێت.ماددهی (10)ماددەى (بیست و یەکەم)ى یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-حوکمی یاساکانی دادبینیی شارستانی ژمارە (83)ی ساڵی 1969ى هەموارکراو و یاسای بنەما دادگەرییە سزاییەکان ژمارە (23)ی ساڵی 1971ى هەموارکراو، و یاسای سەلماندن ژمارە (107)ی ساڵی 1979ى هەموارکراو، و یاسای رسومی دادیی ژمارە (114)ی ساڵی 1981ى هەموارکراو، یان ئەوانەى شوێنیان دەگرنەوە، بەو شێوەیەی دەگونجێت لەگەڵ سروشتی ئەو داوایانەى تێڕوانینی بۆ دەکرێت لەلایەن هەریەک لە دادگای کارگێڕیی باڵا و دادگاى دادوەریی کارگێڕیی و دادگای دادوەریی فەرمانبەرانی هەرێم، پیادە دەکرێن.ماددهی (11)دەقی ماددەى (بیست و دووەم)ی یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-دەستەى سەرۆکایەتى ئەم ئەرکانەى خوارەوە پیادە دەکات:-یەکەم: ناردنى پڕۆژە یاساکان و هەر داواکاریەکى نێردراو بۆی بۆ ڕا و بۆچوونی یاسایی بەپێی حوکمەکانى ئەم یاسایە، بۆ دەستەى گشتی بە مەبەستی تاوتوێکردنیان و دەرکردنی بڕیارى پێویست لەبارەیانەوە.دووەم: ساڵانە، یان لە کاتێکی پێویستدا، ڕاپۆرتێک سەبارەت بە بوونى کەموکوڕى و ئاڵۆزی لە یاسا بەرکارەکان و زێدەڕۆیى و خراپ بەکارهێنانى دەسەڵاتى کارگێڕیى، ئاڕاستەى سەرۆکایەتی ئەنجومەنى وەزیران دەکات.ماددهی (12)دەقی ماددەی (بیست و سێیەم)ی یاساكە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: سەرەڕاى مەرجە گشتییەکانى دامەزراندن، دواى دەرچوونیان لە کۆلێژى یاسا پێویستە هەر یەک لە سەرۆک و جێگران و ڕاوێژکاران (20) بیست ساڵ و ڕاوێژکارانى یاریدەدەر (15) پازدە ساڵ خزمەتى کردەییان لە ئەرکى دادوەریی یان پارێزەرى یان یاسایى یان ئەکادیمى لە بوارى یاسادا هەبێت.دووەم: میکانیزمەکانی پاڵاوتنی سەرۆک و ڕاوێژکارەکان بە ڕێنماییەک ڕێکدەخرێت کە وەزیر دەریدەکات.ماددهی (13)سێ بڕگە بە زنجیرەى (سێیەم) و (چوارەم) و (پێنجەم) بۆ ماددەى (بیست و پێنجەم)ى یاساکە زیاد دەکرێت و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-سێیەم: هەر یەک لە سەرۆک و جێگرەکانى و ڕاوێژکاران، لەوانەى دادوەر نین، لەبەردەم سەرۆکى هەرێم سوێندى یاسایی دەخۆن، كە بەم شێوەیە دەخوێندرێتەوە: (سوێند بێت بەخواى مەزن، پابەندبم بە بەجێگەیاندنى ئەرکەکانم، و بە ڕاستگۆیی و دەسپاکى و دڵسۆزییەوە یاسا پیادە بکەم، و بەهەق حوکم بدەم).چوارەم: هەر یەک لە سەرۆک و جێگرەکانى و ڕاوێژکار و ڕاوێژکارانى یاریدەدەر، پیادەى ئەرکی دادوەریی کارگێڕیی دەکەن بۆ مەبەستەکانى ئەم یاسایە.پێنجەم: بە ڕەچاوكردنی هەردوو مەرجی پۆلین و ماوە، ڕاژەی ئەو دادوەرانەی كە دوو ساڵ لە دادگای كارگێریی باڵا كاردەكەن، لە ڕێكەوتی دامەزراندنی ئەنجومەنەوە، بە ڕاژەی دادوەریی ئەژماردەكرێت، بۆ مەبەستی پیادەكردنی بڕگەی (سێیەم) لە ماددەی (37)ی یاسای دەسەڵاتی دادوەری هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (23)ی ساڵی 2007.ماددهی (14)بڕگەکانى (یەکەم) و (دووەم) لە ماددەى (بیست و شەشەم)ى یاساکە هەمواردەکرێت و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: سەرۆک بە پلەى تایبەت دەبێت و مووچە و دەرماڵەى بریکارى وەزارەت وەردەگرێت.دووەم: جێگرانى سەرۆک و ڕاوێژکاران بە پلەى تایبەت دەبن و مووچە و دەرماڵەى ڕاوێژکار وەردەگرن.ماددهی (15)بڕگەى (یەکەم) لە ماددەى (بیست و حەوتەم)ى یاساکە هەموار دەکرێتەوە و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: وەزیر بە ڕەزامەندی وەزیرى خوێندنی باڵا و توێژینەوەى زانستی بۆی هەیە (4) چوار لە ئەندامانی دەستەى وانە وتنەوە لە زانکۆکانی هەرێم ئینتیداب بکات، لەوانەى بڕوانامەى دکتۆرایان لە یاسادا هەیە و پلەى زانستییان لە پرۆفیسۆرى یاریدەدەر کەمتر نییە، ئەمەش بە ڕەزامەندی نووسراوى خۆیان وەک ڕاوێژکارى خۆتەرخانکەر، بۆ ماوەی (3) سێ ساڵ کە یاراى نوێکردنەوەیە بۆ یەک جار، بۆ ئەم مەبەستەش هەمان ماف و شایستەى دارایی و جیاوگەکانی ڕواێژکاریى ڕاژەى هەمیشەیی ئەنجومەنیان دەبێت.ماددهی (16)دەقى ماددەى (سى و چوارەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:-یەکەم: وەزیر ڕێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەردەکات.دووەم: ئەنجومەن دەتوانێت پەیڕەوێکى ناوخۆ بۆ خۆى دەربکات.ماددهی (17)کار بە دەقى هیچ یاسا یان بڕیارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت .ماددهی (18)پێویستە لەسەر لایەنە پەیوەندارەکان حوکمەکانى ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.ماددهی (19)ئەم یاسایە لە ڕێکەوتى بڵاوکردنەوەى لە ڕۆژنامەى فەرمى (وەقایعى کوردستان) جێبەجێ دەکرێت. د.ڕێواز فائق حسین سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراقهۆیهكانی دهرچوواندنبۆڕێکخستنەوەى پێکهاتە و دەسەڵات و تایبەتمەندىەكانی ئەنجومەنى شوراى هەرێم بەشێوەیەک لێهاتوویى و تواناى خێرایى لە بوارەکانى دادوەریی كارگێریی و یاساکاریى و ڕاوێژکاریى یاسایى و ڕا دەربڕین دەستەبەربکات، ئەم یاسایە دەرچووێندرا....
یاسای ژماره (18)ی ساڵی 2007 یاسای پاشكۆی یاسای داواكاری گشتی ژماره (159) ی ساڵی 1979 له ههرێمی كوردستان-عێراق | 10
یاسای ژماره (18)ی ساڵی 2007 یاسای پاشكۆی یاسای داواكاری گشتی ژماره (159) ی ساڵی 1979 له ههرێمی كوردستان-عێراق | 10
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراقپشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی ههموار كراوو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عێراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ژماره (29)ی رۆژی (27/6/2007) ی خۆیدا، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره (18)ی ساڵی 2007 یاسای پاشكۆی یاسای داواكاری گشتی ژماره (159) ی ساڵی 1979 له ههرێمی كوردستان-عێراقماددهی یهكهم:ئهندامانی داواكاری گشتی ئهوانهی له خزمهتكردندا بهردهوامن به پێی پله وپۆلین وكۆنی ئهو پۆستهی تێیدان، له كاتی دهرچوونی ئهم یاسایه به دادوهر دهژمێردرێن، ههمان ئهو حوكمانهی بهسهر دادوهراندا پیاده دهكرێ دهیانگرێتهوهو، ههموو ماف و تایبهتكاریهكانی دادوهرانیش دهیانگرێتهوه.ماددهی دووهم:ساڵانی خزمهتكردنی ئهندامانی داواكاری گشتی كه دهكهونه ژێر حوكمی ماددهی (1)ی ئهم یاسایه و پۆلین و پۆستهكانیان و كۆنییان، بۆ مهبهستی پیادهكردنی حوكمهكانی یاسای دهسهڵاتی دادوهریی ههرێمی كوردستان ژماره (14)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو، یا ههر یاسایهكی دیكه كه جێگای دهگرێتهوه، دهژمێردرێ.ماددهی سێیهم:ئهندامانی داواكاری گشتی ئهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه له كارهكانیان بهردهوام دهبن كه له دهقی یاسای داواكاری گشتی ژماره (159)ی ساڵی 1979 ی ههمواركراو دا هاتووه.ماددهی چوارهم:كاركردن به بڕگهكانی یهكهم ودووهم و سێیهم له ماددهی ژماره (1) له یاسای داواكاری گشتی ژماره (159)ی ساڵی 1979ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ـیهكهم: پاراستنی سیستهمی ههرێمی كوردستان وبنچینهكانی و مالأ وسامانی گشتی له چوارچێوهی چاودێری مهشروعییهت و چهسپاندنی سهروهریی یاسا وچاك پیادهكردنی حوكمهكانی.دووهم: بهشداریی كردن لهگهلأ دادوهریی ولایهنه پسپۆرهكان له ئاشكراكردنی خێرای كاره تاوانكارییهكان و كاركردن بۆ زوو یهكلاكردنهوهی كێشهكان و خۆلادان له دواخستنی دادگایی كردنهكان بهبێ هۆ، بهتایبهتی ئهو تاوانانهی كه پهیوهندییان به ئاسایشی ههرێم و سیستهمی دیموكراتیهوه ههیه.ماددهی پێنجهم:كاركردن به ماددهی (42)ی یاساكه رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ـیهكهم : وهزیری داد شوێنی كاركردنی ئهندامی داواكاری گشتی دهسنیشان دهكات ئهوهش دوای دهرچوونی مهرسوومیك دهبێ كه له سهرۆكایهتی ههرێم به دامهزراندنی دهردهچێ.دووهم : ئهندامی داواكاری گشتی دوای ئهم سوێند خواردنهی خوارهوه دهس بهكارهكهی دهكات:[ به خوای گهوره سوێند دهخۆم كه كارهكانم به باشترین شێوه و به ههق وراست ورهوان جێبهجێ بكهم و یاساكان به تهواوی و دهسپاكی و بێ لایهنی پیادهبكهم وخوا لهوهی دهیڵێم شاهیده].سێیهم: سهرۆكی داواكاری گشتی له بهردهم سهرۆكی ههرێم و به ئاماده بوونی وهزیری داد سوێند دهخوات و ئهندامانی داواكاری گشتی دیكهش سوێند لهبهردهم ئهنجومهنی دادوهری ههرێم دهخۆن.ماددهی شهشهم:كاركردن به بڕگهی (6) له ماددهی (49)ی یاسای ژماره (159)ی ساڵی 1979ی ههمواركراو ڕادهگیرێ.ماددهی حهوتهم:كاركردن به بهكارهێنانی ئهم زاراوانهی خوارهوه له ههرێمدا ڕادهگیرێ:( ئامانجهكانی شۆڕش، كهرتی سۆشیالیستی،ئهنجومهنی داد، ئهبی غرێب) و زاراوهی (رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنی) جێگهی زاراوهی (ئهنجومهنه میللیهكان و رێكخراوه كۆمهڵایهتیهكان) دهگرێتهوه كه له یاسای ژماره (159) ی ساڵی 1979ی ههمواركراودا هاتووه.ماددهی ههشتهم:دهستهواژهی (سهرۆكی ههرێم) شوێنی دهستهواژهی (سهرۆك كۆمار) ودهستهواژهی (مهرسوومی سهرۆكایهتی ههرێم) شوێنی (مهرسوومی كۆماری) و دهستهواژهی (ئهنجومهنی دادوهری) شوێنی (ئهنجومهنی داد) دهگرنهوه، لهگهلأ لادانی دهستهواژهی (ئهنجومهنی سهركردایهتی شوڕش) له ههر شوێنێك كه له یاسای داواكاری گشتی دا هاتبـێ بۆ مهبهستی پیادهكردنی حوكمهكانی له ههرێمی كوردستاندا.ماددهی نۆیهم:كار بههیچ دهقێكی یاسایی یابڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بن.ماددهی دهیهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ وله رۆژنامهی فهرمی ( وهقائیعی كوردستان) دا بڵاو دهكرێتهوه.عدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانییكوردستان- عیراق...
یاسای ژماره (37)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (14)ی ههمواركراوی ساڵی (1992)ی دهسهڵاتی دادوهری | 4
یاسای ژماره (37)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (14)ی ههمواركراوی ساڵی (1992)ی دهسهڵاتی دادوهری | 4
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراقژمارهی دهرهێنان : 37رۆژی دهرهێنان : 23/9/2004پشت به حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56)و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی (1992)و، لهسهر داوای ژمارهی یاسایی له ئهندامانی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی – عیراق و، ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهن له دانیشتنی ژماره (47)ی رۆژی (22/9/2004) یدا ئهنجامی داوهو، بهپێی ئهو دهسهڵاتهش كه بڕگه (3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهماندا:یاسای ژماره (37)ی ساڵی / 2004 یاسای دووهم ههمواركردنی یاسای ژماره (14)ی ههمواركراوی ساڵی (1992)ی دهسهڵاتی دادوهریماددهی یهكهم:بڕگهی یهكهمی ماددهی چل و چواری یاسای ژماره (14)ی ساڵی 1992 ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه:دادوهر تا (70) حهفتا سالأ له تهمهنی تهواو نهكا خانهنشین ناكرێ.دهشێتیش كاتی تهواوكردنی شهست و سێ سالأ له تهمهنی، لهسهر داوای خۆی خانهنشین بكرێ له ههردوو حاڵهتهكهشدا، خانهنشین كراوهكه ئهو مووچهو دهرماڵهیهی دهكهوێ كه بهر له خانهنشین بوونهكهی وهریدهگرت.ماددهی دووهم:حوكمهكانی ئهم یاسایه ههموو ئهو دادوهرانه دهگرێتهوه كه له ههرێمی كوردستاندا له كاردانه.ئهو دادوهرانهی بهر له بهركارخستنی ئهم یاسایه خانهنشین كراون و تهمهنی خانهنشینیی ئیجبارییان تهواو نهكردووه، دهشێ بخرێتهوه سهرئیش.ماددهی سێیهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.ماددهی چوارهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوه له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهر كار. د. كمال عبدالكریم فواد سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی ـــ عێراق...
یاسای ژماره(13 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی داد له ههرێمی كوردستان-عێراق | 13
یاسای ژماره(13 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی داد له ههرێمی كوردستان-عێراق | 13
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عێراق پشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی ههموار كراوو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عێراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ژماره (28)ی رۆژی (26/6/2007) ی خۆیدا، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره(13 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی داد له ههرێمی كوردستان-عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق.دووهم : وهزارهت : وهزارهتی دادی ههرێم.سێیهم : وهزیر : وهزیری دادی ههرێم .چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی داد.پێنجهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی وهزارهتی داد.ئامانج و ئهركهكانی وهزارهتماددهی دووهم: یهكهم : ئامانجی وهزارهت بهدیهێنانی دادپهروهرییه له ههرێم و پاراستنی مافی هاووڵاتیانه له ڕێگهی جێبهجێ كردن و ئامادهكردنی یاساكان و ڕێزگرتن له ناوهڕۆكهكانیان به جۆرێكی وا بهرگری له مافی مرۆڤ بكات و لهگهلأ جاڕنامهی گهردوونی مافی مرۆڤ و عههد و پهیمانه نێودهوڵهتییه پهیوهندیدارهكان پێیهوه بگونجێ.دووهم : وهزارهت بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ:1- به یاسا كردن و سهیركردنی ناكۆكییه كارگێڕی و دادوهریهكان و دهستهبهر كردنی یهكێتی یاساكاریی و دهربڕینی بیروڕا لهبارهی كاروباری یاسایی بۆ كوردستانی عێراق و دهزگاكانی.2- تۆماركردنی تهسهروفی خانووبهره و حوكمهكانی دادوهریی لهبارهی مافی عهقاری و ڕیكخستن و بههێز كردنی تهسهروفی یاسایی و چهسپاندنی ئهو مافانهی لێیهوه دروست دهبن و سیفهتی فهرمیان بخرێته سهر.3- چاودێری كردنی كاروباری ناكامان له ڕووی كۆمهڵایهتی و ڕۆشنبیری و پهروهردهیی و مرۆڤایهتیهوه به ههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا.4- پاراستنی دهسكهوتهكانی مافهكانی ههرێم و مافی هاووڵاتیان و ئاسانكاریی كردنی رێكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكان و بڕیارهكان.5- ئامادهكردنی پلانی تایبهت به وهزارهت و بهدوداچوونی جێبهجێ كردنهكهی.6- دهركردن و بڵاوكردنهوه و دابهشكردنی رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بۆ دابین كردنی ئاگاداری فهرمانگه و دهزگاكانی ههرێم و هاووڵاتیان له یاساكارییه دهرچووهكاندا.7- ئامادهكردن و شیاندنی دادوهر و ئهندامانی داواكاری گشتی و كادیری یاسایی بۆ كارمهندانی وهزارهت و فهرمانگه و دهزگاكانی دیكهی ههرێم. 8- پێداچوونهوه و وردبینی كردن و پشكنینی تۆمارهكانی وهزارهت و ههموو فهرمانگهكانی، بۆ دابین كردنی دادوهریی و دهستپاكی و شیاویی له جێبهجێ كردنی كارو چاڵاكیهكانی دا.9- بهستنی كۆبوونهوه له گهڵ دادوهرهكان به دادوهرهكانی دادگای تهمییز و كارمهندانی فهرمانگهكانی دیكهی دادهوه، بۆ دهستهبهركردنی بهدیهێنانی ئامانجهكانی وهزارهت.10- ههماههنگی كردن له گهڵ ئهنجومهنی دادوهریی و لایهنه پهیوهندیدارهكان به مهبهستی پیادهكردنی یاساكان و بهدیهێنانی دادپهروهریی و ئامانجهكانی وهزارهت.11- بهشداریكردن له نرخاندنی یاسا كارپێكراوهكان بۆ زانینی ڕادهی گونجانی لهگهڵ واقعی پهرهسهندوو و پهیوهندیی به مافی گشتی و بهرژهوهندی كۆمهڵگای كوردستانییهوه.12- لێكۆڵینهوه له دیارده كۆمهڵایهتیه جیاوازهكان و بهشداریكردن له چاودێری كردنی دیاردهی تاوانكردن و ناكۆكیهكان و چۆنیهتی چارهسهركردنیان به هاوكاریكردن له گهڵ فهرمانگهكانی دیكهی پهیوهندیدار له ههرێمدا.13- هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه دادیهكانی دهوڵهتی فیدرالی بۆ وهرگرتنهوهی تاوانكاران وجێبهجێكردنی حوكم وبڕیارهكانی دادوهری.پێكهاتهكانی وهزارهتماددهی سێیهم:وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدێ:-یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكانی و سهرپهرشتی و چاودێری كردنیان و به سهرپهرشتی ئهویش ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهكی به ههرچی پهیوهندی به ئهركی وهزارهت و پێكهاتهكانی و دهسهڵات و ههموو كاروباره یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێری و رێكخستنهوه ههیه جێبهجێ دهكرێن به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسیشه بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهدا و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بداته بریكاری وهزارهت یان بهرێوهبهر گشتیهكان یاخود ئهوهی به گونجاوی دهزانێ له وهزارهتدا.دووهم: بریكاری وهزارهت: یارمهتی وهزیر دهدات له ئاراستهكردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباری یاسایی و هونهریی و دارایی و كارگێریی و رێكخستن له چوارچێوهی ئهو دهسهڵاتهی كه له لایهن وهزیرهوه پێی دهدرێ به مهرجێك بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێت و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت كه له پانزده ساڵ كهمتر نهبێت.سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن.چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر بهرێوهی دهبات كه بڕوانهمهی بهرایی زانكۆی له یاسا ههبێت و چهند فهرمانبهرێكیش یاریدهی دهدهن. پێنجهم: بهڕیوهبهرایهتی گشتی داد: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێت و بهلایهنی كهم دهبێ له سنفی دووهم بێت.شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پهیمانگهی دادوهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه دهبێ دادوهر بێ له سنفی یهكهم.ماددهی چوارهم:یهكهم: دهزگاكانی داد له مانه پێكدێ:1- ئهنجومهنی راوێژكاری.2- دهستهی سهرپهرشتی دادیی.3- داواكاری گشتی. 4- بهڕێوهبهرایهتی گشتی تۆماركردنی خانووبهره.5- بهڕێوهبهرایهتی گشتی فهرمانگهكانی داد: بهڕێوهبهرێكی گشتی كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت له یاسا و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بێت بهرێوهی دهبات و ئهمانهی خوارهوهی پێوهی دهلكێن: أ- بهرێوهبهرایهتیهكانی جێبهجێ كردن (تنفیژ).ب- فهرمانگه دادنووسیهكان.ج- بهرێوهبهرایهتییهكانی چاودێری ناكامهكان.د- بهرێوهبهرایهتی رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان).دووهم: دهزگاكانی داد ئهرك و تایهبتمهندیهكانی خۆیان بهپێی یاسا تایبهتیهكانیان جێبهجێ دهكهن بهجۆرێكی وا كه له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك نهبن.ماددهی پێنجهم:یهكهم: ئهنجومهنێك له وازارهت پێكدێ پێی دهگوترێ (ئهنجومهنی وهزارهتی داد) و له مانه پێكدێ:- 1- وهزیر : سهرۆك.2- بریكاری وهزارهت : ئهندامه و له كاتی ئامادهنهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. 3- سهرۆكی ئهنجومهنی راوێژكاری : ئهندامه.4- سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادی : ئهندامه.5- سهرۆكی داواكاری گشتی : ئهندامه. 6- بهڕێوهبهری گشتی داد: ئهندامه. 7- بهڕێوهبهری گشتی فهرمانگهكانی داد: ئهندامه.8- بهڕێوهبهری گشتی پهیمانگهی دادوهری: ئهندامه. 9- بهڕێوهبهری گشتی تۆماركردنی خانوو بهره: ئهندامه. دووهم: ئهنجومهن له مانگێكدا جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی دهبهستێ و سهرۆك بۆی ههیه به شێوهیهكی نائاسایی داوای بهستنی بكات ههر كاتێك پێویستی بهوه ههبوو.سێیهم: ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆك یان جێگرهكهی له كاتی ئامادهنهبوونی و به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامان كۆدهبێتهوه و بریارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئهندامه ئامادهبووهكان دهردهچێ و له كاتی یهكسانی بوونی دهنگهكان ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه. چوارهم: ئهنجومهن سكرتێرێكی دهبێ كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێ، كاروباری ئهنجومهن رێك دهخات و خشتهی كارهكانی ئاماده دهكات و به ئهندامهكانی رادهگهیهنێ و ئهو قهزییانه پوخت دهكاتهوه كه خراونهته بهردهمی له گهڵ گهیاندنی بڕیارهكانی داو چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن. ماددهی شهشهم:ئهنجومهن ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ :- یهكهم : دانانی سیاسهتی گشتی وهزارهت و دهرخستنی ئامانجهكان و پلانی ساڵانهی لهبهر رۆشنایی حوكمهكانی ئهم یاسایه و دهستنیشانكردنی بنهما یاسایی و كارگێریی و دارایی و ئابووری و هونهری كه دهیهوێ له وهزارهتدا پهیڕهو بكرێت به جۆرێكی وا سیاسهتی حكومهتی ههرێم دهرببڕێ و ئهوهی به باشی دهزانێ له راسپاردهكان له بارهیهوه پێشكهش بكات. دووهم : ئامادهكردنی بودجهی وهزارهت و میلاكهكانی و پێشكهش كردنی ئهو راسپاردانهی به باشی دهزانێ له بارهیانهوه. سێیهم : پێكهێنانی لێژنهی ههمیشهیی یان كاتی له ناو ئهندامانی ئهنجومهن بۆ لێكۆڵینهوه له پێشنیازهكان و ئهو كێشانهی كه رێگه لهبهر دهم كاری دهزگاكانی وهزارهت و فهرمانگهكانی دهگرن یاخود بۆ ئهنجامدانی ههندێ لهو كارانهی كه پێی سپێردراوه و لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی كه وهزیر دهیان نێرێ.چوارهم : لێكۆڵینهوه لهو پرۆژه یاسایانهی كه وهزارهت بهنیازه پێشنیازیان بكات. ماددهی حهوتهم: سهرۆكهكان و دادهورهكانی دادگای تێههڵچوونهوه (استئناف) له ههرێمدا له رووی كارگێریی و رێكخستنهوه به وهزارهت دهبهسترێنهوه به مهبهستی ههماههنگی و رێكخستی كاروباری كارگێریی و دادگاكان و دهزگا دادییهكان ئهمهش بهرێكهوتن لهگهلأ سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری دهكرێت. ماددهی ههشتهم:وهزیری داد بۆی ههیه دادوهر ئینتیداب بكات به دادوهری تهمییزیشهوه بۆ سهرۆكایهتی یهكێك له دهزگاكانی وهزارهتی داد ئهویش به ڕهزامهندی سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری له ههرێمدا.ماددهی نۆیهم:یهكهم: ئهرك و پسپۆرایهتیی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕهو دهسنیشان دهكرێن.دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهرایهتی دیكه یان بهش یاخود هۆبهی وهزارهت له نوێ دابنێ یاخود لێك بدات یاخود ههڵوهشێنێتهوه به پێی پێویستی كارهكان له كاتی پێویستدا.سێیهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی دهیهم:یاسای (وهزارهتی دادی ههرێمی كوردستان-عێراق)ی ژماره 12ی ساڵی 1992 و ههمواركراوهكانی ههڵدهوهشێتهوه و پێڕه و رێنماییهكانی كه بهپێی ئهو یاسایه دهرچوون دهمێننهوه بهجۆرێك كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك نهبن تاكو دهرچواندنی ئهوهی جێیان دهگرێتهوه یان ههڵوهشاندنهوهیان. ماددهی یازدهم:كار بههیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه له گهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.ماددهی دوازدهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی سێزدهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهچوونیهوه جێبهجێ دهكرێت و له رۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه. عهدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عێراق- هۆیهپێویستیهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایه -له پێناو پتهوكردنی پرهنسیپی جیاكردنهوهی دهسهڵاتهكان وسهربهخۆیی دادوهری ورێزگرتن له ماف وئازادیهكان و، به مهبهستی پێویستی پهرهپێدانی دهزگاكانی داد سهبارهت بهوهی كه بهرپرسیهتی له ئهستۆ دایه بۆ بهدیهێنانی دادوهریی، بۆیه پێویستی وای خواست دووباره ههیكهلی وهزارهتی داد لهسهر بنهمایهكی نوێ دابمهزرێتهوه تاكو بتوانێ ئهركه یاسایی ودادیهكانی خۆی جێبهجێ بكات وكاری دادوهری لێ جیابكاتهوه بهو ناوهی بهشێكه له دهسهڵاتی جێبهجێ كردن لهگهلأ دۆزینهوه جۆرێك له ههماههنگی وپهیوهستی له نێوان وهزارهت ودهسهڵاتی دادوهریی وبه مهبهستی دابینكردنی بنهمای سهروهیی یاسا وپهرهپێدانی پیادهكردنی یاساكان ولهسهر رێنمایی ئامانجهكانی سهرهوه بۆ دابین كردنی ئهمانه، ئهم یاسایه دهرچووێندرا. ...
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2008 یاسای پاراستن وچاككردنی ژینگه له ههرێمی كوردستان - عیراق | 48
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2008 یاسای پاراستن وچاككردنی ژینگه له ههرێمی كوردستان - عیراق | 48
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراقپشت بهستن به حوكمی بڕگه (1) و(5)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراوو لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردسـتان – عێراق له دانیشــتنی ئاســایی ژماره ( 27)ی ڕۆژی 11/ 6/2008 یـــــدا ئهم یاسایهی دهرچواند:-یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2008 یاسای پاراستن وچاككردنی ژینگه له ههرێمی كوردستان - عیراقدهروازهی یهكهمپێناسهو ئامانج و پرهنسیپی گشتیبه شی یهكهمپیناسهو ئامانجهكانماددهی یهكهم :مهبهست لهو دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه :یهكهم : ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق.دووهم : وهزارهت: وهزارهتی ژینگه له ههرێم.سێیهم : وهزیر: وهزیری ژینگه له ههرێم.چوارهم : ئهنجومهن: ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمدا .پێنجهم : سهرۆك: سهرۆكی ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم دا.شهشهم : ئهنجومهنی پارێزگا: ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له پارێزگاكانی ههرێم .حهوتهم : سندوق: سندوقی پاراستن وچاككردنی ژینگه له ههرێم دا .ههشتهم : ژینگه : ئهو دهورو بهره ژیانبهخشهیه كه پێكهاتووه له بوونهوهره زیندووهكان له مرۆڤ و ئاژهڵ و رووهك و پێكهاتهكانی گیاندارهكان و ههرچی دهوری داوه له ئاووههواو، خاك و ئهوهی له خۆی دهگرێ له ماددهكانی رهق وشلهو گازهكان و ئهو دامهزراوه جێگرو جووڵاوانهی كه مرۆڤ له سهریدا بنیاتی دهنێ .نۆیهم : پیسبوونی ژینگه : ههرگۆرانكاریهكی راستهوخۆ یان نا راستهوخۆ له پێكهاته یان له تایبهتمهندی ژینگه ببێته هۆی زیان گهیاندن پێی یان هاوسهنگییه سروشتییهكهی بشێوێنێ.دهیهم : پیسكهرهكانی ژینگه : مادده ڕهقهكان، یان شلهكان یان گازییهكان یان ژاوه ژاو یان هۆكاره بایۆلۆژیهكان یان تیشكاوهرهكان یان گهرما یان لهرزینهكانی كه زیان به ژینگه دهگهیهنن وهاوسهنگی سروشتی دهشێوێنن .یازدهم : پاراستنی ژینگه : پاراستنی ژینگهو رێگه گرتن له پیسبوون و تێكچوونی یان رێگه گرتن لێیان.دوازدهم : چاككردنی ژینگه : پهرهپێدان و جوانكردنی رهگهزهكانی ژینگه.سێزدهم : ههڵسهنگاندنی شوێنهواری ژینگهیی: دیاری كردن وشیكردنهوهو ههڵسهنگاندنی شوێنهواری پرۆژه یان دامهزراویان چالاكی نواندن له سهر ژینگهو دیاری كردنی رێو شوێنهكانی پێویست بۆ رێگه گرتن یان سووككردنی شوێنهوارهكانی نهرێنی له سهر ژینگهو داهاته سروشتیهكان،ئهمهش له سهر رهزامهندی نوانهن یان پێچهوانهكهی دهوهستێ.چواردهم : ژاوه ژاو: ئهو دهنگانهی له رینهوهكانیان له سنووری رێپێدراوی خۆیان دهردهچن و به پێڕهو دیاردهكرێن.پازدهم : مادده ترسناكهكان : مادده رهقهكان یان شلهكان یان گازیهكان تایبهتمهندی ترسناكیان ههیه وكاریگهری زیان بهخشیان له سهر ژینگه ههیه،وهكو مادده درمهكان یان ژههراویهكان یان ئهوانهی توانای تهقینهوه یان سووتانیان ههیه یان تیشكاوهره ئایۆنیهكان و شتی دیكهش .شازدهم : خاشاك: مادده رهقهكان یان شلهكان یان گازیهكانی كهڵكی به كارهێنانیان پێوه نهماوه و، نا هێڵدرێنهوه، كه پاشماوهی جۆرهها چالاكیهكانن .حهڤدهم : پارێزراوه سروشتیهكان : ئهو ناوچانهی تهرخان كراون بۆ پاراستنی جۆرهكانی دیاری كراوله بوونهوهره زیندووهكان یان ههر سیستهمێكی ژینگهیی دیكه كه رێگه به لابردنیان و كارتێكردنیان یان زیان پێ گهیاندیان یان له ناوبردنیان نادرێت.ههژدهم : زیندهوهره ههمه جۆرهكان : جیاوازی و زۆریی بوونهوهره زیندووهكان.نۆزدهم : لایهنه حكومهتیهكان : لایهنی حكومهتی پهیوهندیدار به ژینگهوه .بیستهم : دامهزراوهكان : زهوی و بیناو دهزگا و ئامێرهكانی پێكی دههێنن .بیست و یهكهم : شوێنی گشتی :ئهو شوێنه ی بۆ پێشوازی كردن له ههموو كهس یان بۆ توێژێكی دیاری كراو له خهڵك بۆ مهبهستێك له مهبهستهكان ئاماده كراوه.بیست ودووهم:رهزامهندی ژینگهیی: به ڵگهنامهیهكی فهرمییه وهزارهت دهریدهكات به پێی ئهو بهڵگه نامهیهوه رێگا به ئهنجامدانی ههندێ چالاكی دیاری كراو له لایهنی بیرو بۆچوونی ژینگهییهوه دهدرێت.بیست وسێیهم : پێوانهكانی پاراستنی ژینگه :سنوور یان چڕبوونهوهی ئهو پیسكهرانهی كه رێگا نادرێت له پێكهاتهكانی ژینگهدا به سهریدا تێپهربن.بیست وچوارهم : كارهساتهكانی ژینگهیی : رووداوهكانی كه له فاكتهری سروشت یان كاری مرۆڤ پهیدا دهبن به پێی ئهو پێوهرانهی كه بهرێنمایی دهردهكرێن زیانێكی گهوره به ژینگه دهگهیهنن.ماددهی دووهم :ئامانجی ئهم یاسایه هێنانهدی ئهم مهبهستانهی خوارهوهیه :یهكهم : پارێزگاری كردن له ژینگهی ههرێم و پاراستنی و چاككردنی و پهرهپێدانی و رێگه گرتن له پیسبوونی.دووهم : پارستنی سروشت و تهندروستی گشتی له مه ترسیهكانی چالاكی و كاره زیانبهخشهكان به ژینگهو مرۆڤ.سێیهم : پارێزگاریكردنی داهاتهكانی سروشتی و گهشه پێدانی و دهست پێوهگرتنی بهكارهێنانی .چوارهم : سیاسهتی ژینگه بكرێته بهشێكی دانهبڕاو له پلانی گشتگیری گهشهپێدان له ههموو بوارهكانی ڕمرۆیی و پیشهسازی و كشتوكاڵی و ئاوهدانكاری و گهشت وگوزاری و شتی دیكه.پێنجهم : بهرز كردنهوهی ئاستی وشیاری ژینگهیی و قووڵكردنهوهی ههست به لێپرسینهوهی تاك و كۆمهڵ بۆ پاراستنی ژینگه و چاككردنی و هاندانی ههوڵه خۆ بهخشراوهكان لهو بوارهدا.بهشی دووهمپرهنسیپه بنهرهتیهكان و حوكمهگشتیهكانماددهی سێیهم :یهكهم: ههموو مرۆڤێك مافی ئهوهی ههیه له ژینگهیهكی هێمن و پاكدا بژی و ئهركی ههموو كهسێكیشه كار له پێناو پاراستنی ژینگه و پاكییهكهیدا بكات.دووهم: مهسهلهی پاراستن و چاككردنی ژینگه له كرداری پلانداناندا لهسهر ئاستی یاساكاریی و بهرنامه و نهخشهی پهرهپێدان بۆ ههموو كهرته جیاوازییهكان له ههرێمدا رهچاو دهكرێ.سێیهم: پێویسته ههموو دهزگاكانی پهروهرده و ئهكادیمی له ههرێم چ گشتی و چ تایبهتی بهرنامهی پهروهردهیی ژینگهیی بخهنه نێو پرۆگرامهكانیان ئهمهش به ههماههنگی دهبێ لهگهلأ وهزارهتدا.چوارهم: پێویسته لهسهر رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنی و دهزگاگشتیهكان و تایبهتیهكان كه له مهیدانی پهروهرده و فێركردن و مهشق و لێكۆلینهوه و راگهیاندن و رۆشنبیریی و ئهوقاف و ئهوانی تر كاردهكهن ههولأ له پێناو بڵاوكردنهوهی رۆشنبیریی و هوشیاریی ژینگهیی له ههرێمدا بدهن.پێنجهم: پێویسته لهسهر ههموو لایهنه كارگێڕییهكان، ههر یهكه و به پێی تایبهتمهندیی خۆیان كار له پێناوی كهمكردنهوهی بهكارهێنانی داهاته سروشتیهكان بۆ هینانهدی گهشهپێدانی بهردهوام بكهن.شهشهم: پێویسته لهسهر دهزگا تهندروستیهكان و دهزگای پێوان و كۆنتروڵی جۆری پرنسیپهكانی تهندروستی ژینگهیی له پرۆگرامی كارهكانیان دا رهچاو بكهن.حهوتهم: وهزارهت بۆی ههیه هاوكاری و ههماههنگی لهگهلأ لایهنه نێو دهوڵهتییه نا حكومیهكان له بواری پاراستن وچاككردنی ژینگهدا بكات.ههشتهم: پێویسته وهزارهت هاوكاری و ههماههنگی لهگهلأ وهزارهتی ژینگهی عیراقیدا له ههرچییهك پهیوهندیی به رێككهوتنامه نێو دهولهتیهكانهوه ههیه، بكات.دهروازهی دووهمرێكخستن و پاراستن و چاككردنی ژینگهبهشی یهكهمئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمداماددهی چوارهم :به پێی ئهم یاسایه ئهنجومهنێك دادهمهزرێ به ناوی ( ئهنجهمهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمدا) پهیوهندی به وهزارهتهوه دهبێ، سهرۆكی ئهنجومهن یان رێپێدراوی نوێنهرایهتی دهكات، و له ههریهك لهم ئهندامانه پێك دێت:-یهكهم : وهزیر : سهرۆك .دووهم : جێگری وهزارهت : جێگری سهرۆك .سێیهم : بهرێوهبهری گشتی كاروباری هونهری و پاراستن له تیشكاوهر له وهزارهتدا : ئهندام یا بڕیاردهرچوارهم : بهرێوهبهره گشتیهكان له وهزارهتدا : ئهندام .پێنجهم : نوێنهری وهزارهت و ئهو دهستانهی كه پهیوهندیدارن به ژینگهوه كه وهزیر دهسنیشانیان دهكات بهمهرجێ له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ : ئهندام.شهشهم : نوێنهری رێكخراوهكانی ژینگهی ناوخۆیی.حهوتهم : وهزیر بۆی ههیه میوانداری ههر كهسێك پێی شیاو بێت،بكات، بۆ ئاماده بوونی دانیشتنهكانی ئهنجومهن له كاتی پێویستی له ناوهوهو دهرهوهی ههرێم و پرس و رایان پێ بكات بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانیان ههبێت.ماددهی پێنجهم :ئهندامانی ئهنجومهن له وهزارهتهكانیانهوه به دوای جێبهجێ كردنی بڕیارو راسپاردهكانی كه له ئهنجومهنهوه دهردهچێ دادهچن،و راپۆرت له بارهیانهوه ئاماده دهكهن و بۆ سهرۆكی ئهنجومهنی بهرز دهكهنهوه.ماددهی شهشهم :سهرباری ئهو ئهركانهی بهپێی یاسای وهزارهت به ئهنجومهن سپێردراوه، ئهم ئهرك و دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه :-یهكهم : پێشنیار كردنی سیاسهتی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه له ههرێمداو دهستنیشانكردنی ئامانج و كاره گرنگهكانی ژینگهتێیدا.دووهم : دانپێدانان وپشت بهستان به تایبهتمهندی و پێوانهكانی پێوهری رهگهزهكانی ژینگه .سێیهم : دانپێدانانی مهرج و بهرزه فتكاریهكانی دهبێ له دامهزراوو چالاكیهكاندا ههبێ كه كاریگهری زیانگهیاندنی لهسهر ژینگه ههیه یان دهبێته هۆی تێكدانی هاوسهنگییهكهی.چوارهم : دانپێدانانء پشت بهستن بهڕێنمایی و بڕیارو بهرزهفتكاریهكانی پێویست بۆ جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهوانهی به هۆیهوه دهرچوون.پێنجهم : یهككردنی پلانهكانی فریاكهوتن كه لایهنهكانی پهیوهندیدار بۆ ڕووبهڕووبونهوهی كارهساتهكانی ژینگه ئامادهی دهكات.شهشهم : ئهنجامدانی رووپێوكردنی پێویست بۆ دهسنیشانكردنی شوێنهواری ژینگهیی كه له ئهنجامی بهكارهێنانی چهكی قهدهغهكراوی نێودهوڵهتی یهوه له ههرێم دا دروستبووه.ماددهی حهوتهم :یهكهم : ههردوو مانگ جارێك ئهنجومهن دانیشتنهكانی گرێدهدا یان ههر كاتێك پێویست بوو، ئهویش به بانگێشهی سهرۆك و، ڕادهی كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان تهواو دهبێت.دووهم : ئهنجومهن بهزۆرینهی دهنگی ئهندامه ئامادهبووهكان بڕیارهكان دهردهكاتء لهحاڵهتی یهكسانبوونی دهنگهكان، ئهو لایهنهی سهرۆكی كۆبوونهوهكه دهنگی لهپاڵی دهنگی ئهوان داوه، دهیباتهوه.بهشی دووهمئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له پارێزگانی ههرێمماددهی ههشتهم :لهههر پارێزگایهكی ههرێمدا ئهنجومهنێك بهناوی (ئهنجومهنی پاراستنء چاككردنی ژینگه له پارێزگادا)دادهمهزرێ و ئهنجومهنی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم پێكی دههێنێت و پارێزگار یاخود جێگرهكهی له كاتی ئاماده نهبوونی سهرۆكایهتی دهكات و ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوهی ههیه:یهكهم: بهدوا داچوونی جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجومهن، ئهوانهی پهیوهندیدارن به پارێزگاكهوه.دووهم: رادهربڕین له كێشهكانی ژینگهیی له پارێزگاكهدا.سێیهم: پێشنیاركردنی پلانی پاراستنی ژینگه و بهدوا داچوونی جێبهجێ كردنهكهی و پێشكهش كردنی راپۆرتی دهوری له بارهی چالاكی یان واقیعی ژینگهیی له پارێزگا كه بۆ ئهنجومهن.ماددهی نۆیهم :یهكهم : ئهنجومهنی پارێزگا مانگانه جارێك بهلانی كهم لهسهر بانگهێشتی سهرۆك یان جێگرهكهی كۆدهبێتهوه.دووهم : رادهی یاسایی له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهنی پارێزگا به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامانی تهواو دهبێت.سێیهم : ئهنجومهنی پارێزگا بڕیارهكانی به زۆرنهی دهنگی ئهندامه ئهمادهبووهكانی وهردهگرێ و لهكاتی یهكسانبووندا ئهو لایهنه دهیباتهوه كه سهرۆكی ئهنجومهنی پارێزگا یا جێگرهكهی دهنگی بۆ داوه.چوارهم : كۆنووسی كۆبوونهوهكانی ئهنجومهنی پارێزگا مانگانه دهخرێته بهردهم ئهنجومهن بۆ ئاگاداری و پهسندكردنی.پێنجهم : ئهنجومهنی پارێزگا بۆی ههیه ههر پسپۆڕ و شارهزایهك میوانداری بكات بۆ وهرگرتنی راو بۆ چوونیان له بارهی كاروباری ژینگییهوه بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانیان ههبێ.بهشی سێیهمسندوقی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمماددهی دهیهم :یهكهم : له ههرێمدا سندوقێك بهناوی (سندوقی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم)دادهمهزرێ بۆ خهرجكردن لێی بۆ پاراستنی ژینگهء چاككردنیء پارێزگاری كردن له ڕهگهزهكانی له چوارچێوهی هێنانهدی ئامانج و مهبهستهكانی كه لهدهقی ئهم یاسایهء پێڕهوو ڕێنماییهكان كه له پێناویدا دهرچوون، هاتووه.دووهم : سندوقهكه، كهسایهتیهكی مهعنهوی سهر به خۆیی دارایی و كارگێڕی ههیهء سامانهكانی سامانی گشتین.سێیهم : داهاتهكانی سندوقهكه له مانهی خوارهوه پێك دێت:-ئهو بڕه پارانهی له بودجهی ههرێمهوه بۆی تهرخانكراوه.ئهو بڕه پارهو یارمهتیء بهخششء بهخشینانهی لهلایهن دهوڵهتانی بهخشهرو دهستهو كۆمهڵهو ڕێكخراوهكانی ناوخۆیی و ههرێمء نێودهوڵهتیء دهستهء كۆمهڵهكانی ئههلیء تایبهتیء تاكهكانهوه پێشكهش كراون.كرێ و ڕهسم و غهڕامهكانی ژینگهیی كه بهپێی ئهم یاسایه وهرگیراون.چوارهم : دیاریكردنی ڕێكارهكانی تایبهتیء پهیوهست به پێكهێنانی سندوقء سپاردن و عهمباركردن و سهرفكردن و لایهنهكانی خهرج كردنی داراییهكانی بهپێی ئهو رێنماییانهی كه ئهنجومهن بۆ ئهم مهبهسته دهری دهكات.بهشی چوارهمپلاندانانی ژینگهییماددهی یازدهم :یهكهم : بهپێی پێشنیازی ئهنجومهن، وهزارهت پلانێكی بنچینهیی بۆ پاراستنی ژینگه له ههرێمدا دادهنێء ئهم پلانه له لایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه بڕیاری لێ دهدرێت.دووهم : پلانی پاراستنی ژینگهی بنچینهیی ملكهچی ئهو چاو پێداخشاندنهوه دهوریه دهبێ كه ههردوو ساڵ جارێك وهزیر لهسهر پێشنیاری ئهنجومهن ئهنجامی دهدات ء دان بهو ههمواركردنانهدا دهنرێ كه بهبڕیارێك له ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهردهكرێت.سێیهم : چاوپێداخشاندنهوهی دهوری بهپشت بهستن بهحاڵهتی ژینگهیی له ههرێم ئهنجام دهدرێ لهگهڵ رهچاوكردنی پهرهسهندنهكانی جیهانی له بوارهكانی زانستی ء توێژینهوهو تهكنۆلۆژیادا.بهشی پێنجهمههڵسهنگاندنی كاریگهری ژینگهیی و ڕهزامهندییه ژینگهییهكانماددهی دوازدهم :ههر كهسێكی سروشتی یان مهعنهوی، گشتی یان تایبهتی یان تێكهڵاو یان ههرلایهنێك دوای بهكاربوونی ئهم یاسایه دامهزرابێء چالاكیهك ئهنجام بدات كاریگهری لهسهر ژینگه ههبێت، پێویسته توێژینهوهیهك لهسهر ههڵسهنگاندنی كاریگهری شوێنهواری ژینگهیی بۆ چالاكی و ئهو پڕۆژانه ئامادهبكات كه دایاندهمهزرێنێ و بۆ وهزارهتی بهرزبكاتهوه تا بڕیاری گونجاوی دهربارهوه وهربگرێ،بهمهرجێ توێژینهوهكه ئهمانه له خۆی بگرێ:-یهكهم : ههڵسهنگاندنی كاریگهریه ئهرێنیء نهرێنییهكانی پڕۆژهكه یان دامهزراوهكه یان كارگهكه لهسهر ژینگه.دووهم : هۆیه پێشنیاركراوهكان بۆ دووركهوتنهوهو چارهسهركردنی هۆكارهكانی پیسبوون، بهجۆرێك جێبهجێكردنی مل كهچ بوون بۆ ڕێنماییء بهرزهفتكاریهكانی ژینگه بێنێته دی.سێیهم : حاڵهتهكانی پیسبوونی له ناكاو و ئهگهر ئهو ئامادهكاریهی پێویسته بگیرێتهبهر.چوارهم : بهدیلهكانی كه دهكرێ بۆ بهكارهێنانی تهكنۆلۆژیای پاكء خاوێنتری ژینگه بخرێتهكار.پێنجهم : كهمكردنهوهی پاشماوهكانء خولاندنی (تدویر) یان سهرلهنوێ بهكارهێنانهوهیان.شهشهم : ههلسهنگاندنی تێچوونی سوودهكانء ئهو زیانه ژینگهییانهی كه پڕۆژهكه دروستی دهكات.ماددهی سێزدهم :وهزیر بۆی ههیه بهرلهبهركاربوونی ئهم یاسایه داوا لهههركهسێكی سروشتی یان مهعنهوی یان ههر لایهنێكی كه ههبێ بكات كه چالاكیهك ئهنجام دهدات كاریگهری لهسهر ژینگه ههیه، توێژینهوهیهك بۆ ههڵسهنگاندنی كاریگهری پڕۆژهكانی لهسهر ژینگه ئامادهبكات، ئهگهر پێداویستیهكانی پاراستنی ژینگه ئهمهی ویست.ماددهی چواردهم :ئهنجومهن پێوانهء مواسهفاتء بنهما و بهرزهفتكاریهكانی پێویست بۆ دهستنیشانكردنی پڕۆژهو ئهو بوارانه دادهنێ كه ملكهچن بۆ توێژینهوهكانی ههڵسهنگاندنی كاریگهری ژینگهییء ئامادهكردنی لیستی ئهو پڕۆژانهء دانانی سیستهم وڕێكارهكانی ههڵسهنگاندنی كاریگهری ژینگهیی.ماددهی پازدهم :ههموو لایهنهكانی پهیوهندیدارء بهههماههنگی لهگهڵ وهزارهتء بهرله بهدهستهێنانی ڕهزامهندی بۆ ههر پڕۆژهیهك، پابهنددهبن بهوهرگرتنی ئهم ڕێوشوێنء ڕێكارانهی خوارهوه:-یهكهم : كاركردن بۆ قهدهغهكردنی كاریگهریهكانی نهرێنی ژینگه، كه رهنگه له پڕۆژهكانیان یان لهو پڕۆژانهی دهكهونه ژێر سهرپهرشتی كردنیان یان ئهوانهی ڕهزامهندی دهربارهیانهوه دهردهكهن، دروست دهبن.دووهم : وهرگرتنی ههموو ڕێكارێكی گونجاو بۆ مسۆگهركردنی پیادهكردنی ڕێساكانی كه لهم یاسایهدا هاتوون، بهسهر پرۆژهكانی و ئهو پرۆژانهی كه دهكهونه ژێر سهرپهرشتی كردنیان، یان ئهوانهی رهزامهندییان لهسهر وهردهگرێ،لهوانهش ئهو پێڕهو وڕێنماییانهی كه بهپێی ئهم یاسایه دهركراون.سێیهم : چاودێریكردنء بهدواداچوونی پێڕهوو پێوانهكانی ژینگهیی و پابهندبوون پێیانهوه له پرۆژهكان یان ئهو پڕۆژانهی كه سهرپهرشتیان دهكات و، راپۆرتی دهوری دهرباره یان به ئهنجومهن دهدات.چوارهم : ههماههنگی كردن لهگهڵ ئهنجومهن بهر له پێشان دانی ههر ڕهزامهندییهك یان ڕاگهیاندنێك پهیوهندی به ئهنجامدانی چاڵاكی ستراتیژیء زهبهلاحهوه ههبێت كه كاریگهری لهسهر ژینگه ههبێ.بهشی شهشهمپشكنینء چاودێریكردنی ژینگهییماددهی شازدهم :وهزارهت چاودێری دهزگاو پڕۆژهو دامهزراوو چالاكیه جۆراوجۆرهكان دهكات، بۆ زانینی ڕادهی پابهندبوونیان بهو مواسهفاتء پێوانهء پێوهرانهی كه له پاراستنی ژینگهدا بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه پشتیان پێ دهبهسترێت.ماددهی حهڤدهم :پێویسته خاوهن ههر پڕۆژهیهك یان دامهزراوێك پڕۆسهكانی چاودێری خۆیی بهههماههنگی لهگهڵ لایهنهكانی پهیوهندیدار بهپێی ئهو پێوهرو بهرزهفتكارییانه ئهنجام بدات كه وهزارهت دایاندهنێ و، راپۆرت له سهر ئهوه بهپێی ڕێنمایهكانی وهزارهت یان ههر لایهنێكی دیكه بهرز دهكاتهوه كه، پێڕهوو ڕێنماییهكانی دهرچوو بهپێی ئهم یاسایه دهستنیشانی دهكات.ماددهی ههژدهم :یهكهم : وهزارهت تیپی چاودێری ژینگهیی پیكدێنێ كه ئهركهكهی بهرزهفتكردنی سهرپێچی و تاوانهكانی ژینگهییه كه به پێچهوانهی ئهم یاسایه روودهدهن.دووهم : تیپی چاودێری كردنی ژینگهیی مافی ئهوهی ههیه بچێته ناو دامهزراوو دهزگاكان بهمهبهستی پشكنینیانء وهرگرتنی چهند نموونهیهك لێیانء دڵنیابوون له ڕادهی پیادهكردنی پێوهرو مهرجء بهرزهفتكاریهكانی پاراستنی ژینگه، لهكاتی ئهنجامدانی كارهكهیدا پۆلیس هاوكاری دهكا.سێیهم : لهسهر خاوهنی پڕۆژهو چاڵاكیه جۆراوجۆرهكان پێویسته ڕێگا بۆ تیپهكانی چاودێری ژینگهیی خۆش بكهن بۆ ئهوهی بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهنء ئهو زانیاری و بهیاناتهی پێ بدا كه بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه به پێویستی دهزانی.ماددهی نۆزدهم :ڕێكخراوهكانی كۆمهڵگهی مهدنیء تاكهكان بۆیان ههیه وهزارهت لهو چالاكی و ههڵسوكهوتانه ئاگادار بكهنهوه كه زیان به ژینگه دهگهیهنن.بهشی حهوتهمڕێوو شوێنهكانی هاندانماددهی بیستهم :وهزارهت به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهتی دارایی سیستهمێك بۆ هاندان ئاماده دهكات، بههۆی ئهوهوه، یارمهتی كهسانی سروشتیء مهعنهوی دهدرێن ئهوانهی چاڵاكی ئهنجامدهدهن یان بیروبۆچوونی وا پێشكهش دهكهن، كه ئهشێ پاراستن یا چاككردنی ژینگهی لێ بێتهدی.بهشی ههشتهمبهرپرسیاریهتیء قهرهبووكردنهوهی زیانهكانماددهی بیست ویهكهم :یهكهم : ههركهسێك ببێته هۆكار بهكردهوهی كهسیی خۆی یان كهمتهرخهمی، یان كردهوهی ئهو كهسانهی لهژێر سهرپهرشتی یان چاودێری یان كۆنتڕۆڵی ئهو دابن، لهكهسان و لایهنگرانی، یان سهرپێچی یاساكان و پێڕهو وڕێنماییهكان بكات، وزیان بهژینگه بگهیهنێ، بهپرسیاردهبێء دهبێ قهرهبووی بكاتهوه و، زیانهكهش لاببات و، بارودۆخهكهش بگهڕێنێتهوه بۆ كاتی جارانی بهرلهكهوتنهوهی زیانهكه، لهو ماوهیهی لهلایهن وهزارهت دیاریكراوهو بهو مهرجانهی كه دایناوه، له حاڵهتی كهمتهر خهمی یان مل نهدان بۆ ئهنجام دانی، وهزارهت بۆی ههیه پاش ئاگاداركردنهوهی رێ و شوێن و رێكاری مسۆگهر بۆ لابردنی زیانه كه بگرێته بهر و سهبهیكاریش ههموو ئهو مهسرووفانهی بۆ ئهم مهبهسته كردوویهتی سهرباری خهرجییه كارگێرییهكان له ئهستۆ دهكرێ لهگهڵ رهچاوكردنی ئهم پێوهرانهی خوارهوه:پلهی مهترسیداری ئهو مادده پیسانهو جۆرهكانی.كاریگهری پیسبوون لهسهر ژینگه له ئێستاء ئایندهدا.دووهم : بهرپرسیاریهتی سهبهبكاری ئهو زیانانهی لهئهنجامی سهرپێچیكردن له پیادهكردنی حوكمهكانی بڕگهی ( یهكهم) لهم ماددهیهدا له بهر چاو دهگیرێ .سێیهم : حوكمهكانی یاسای شارستانی عێڕاقی سهبارهت به ڕێساكانی بهپرسیاریهتی پیادهدهكرێن، لهههر شتێك لهم یاسایهدا دهقی بۆ نههاتبێ.چوارهم : ڕێكخراوهكانی كۆمهڵگهی مهدهنیء زیانلێكهوتووان لهتاكهكان بۆیان ههیه، به پێی حوكمهكانی بهندی (یهكهم) لهم ماددهیهدا داوا بهرزبكهنهوه.پێنجهم : ههركاتێ خهرجیهكانی لابردنی پیسی وهرگیرا بهسندوق دهسپێردرێ، تاكو بۆ لابردنی پیسیهكه بهكار دههێندرێت.دهروازهی سێیهمحوكمهكانی پاراستن و چاككردنی ژینگهبهشی یهكهمپاراستن و چاككردنی ئاوماددهی بیست ودووهم :فرێدان و ڕۆكردنی ههرماددهیهكی زیان بهخش یان شلهمهنی یان گازی یان تیشكاوهری یان گهرمی، بۆ ناو ههموو سهرچاوه ئاوییهكان یان ئاوهرۆكانیان قهدهغهیه، ئهگهر بهپێی پێوهرهكانی كارپێكراو چارهسهر نهكرابێ.ماددهی بیست وسێیهم :پێوهره ههرێمایهتییهكان بۆ ئاوی سهرزهوی و ژێر زهوی و ئاوی خواردنهوه، به پێڕهو دیاری دهكرێن.ماددهی بیست وچوارهم :وهزارهت پێوهرهكانی ئاستی پیسبوونی ڕێگه پێدراو لهو ئاوانهی بۆ خواردنهوهو ئاودان و پیشهسازی و خزمهتگوزاریهكان بهكاردێن، دهسنیشان دهكات، به مهرجێ ههركاتێك پێویست بوو چاو بهو پێوهرانهدا بخشێندرێتهوه.بهشی دووهمپاراستن و چاككردنی ههواماددهی بیست وپێنجهم :ههركهسێكی سروشتی یان مهعنهوی پابهنده بهوهی نهبێته هۆی بهرپاكردن یان بڵاو كردنهوهی پیسی له ههوادا، لهوانهش بۆنی پیسی وهرسكهر یان زیانبهخش.ماددهی بیست وشهشهم :ههموو چالاكیه پیسكهرهكانی ههوا ملكهچی پێوهره تایبهتیهكانی ههرێمایهتی دهبن و پێویسته ئهو دهرهاوێشتانه (انبعاپات) لهچوارچێوهی سنووری ڕێگه پێدراو دهرنهچن.ماددهی بیست وحهوتهم :وهزارهت ئاستهكانی پیسكردنی ڕێگه پێدراو بۆ ئهو غازه زیانبهخشانه (انبعاپات) دادهنێ كه له ههموو چالاكیه پیسكهرهكانی ههوا دهكهوێتهوه و ئهوانهی خوارهوهی تیدا دیاردهكرێت:یهكهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئهو غازه زیانبهخشانه (انبعاپات) به هۆی سووتاندنی سووتهمهنی یان ههر ماددهیهكی دیكه بۆ ههر مهبهستێك له مهبهستهكان.دووهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئاستهكانی ژاوهژاو.سێیهم : ئهو ئاستانهی ڕێگهیان پێدراوه بۆ ئاستهكانی تیشكاوهری یان چڕكردنهوهی مادده تیشكاوهرهكانی كه له ههر چالاكیهكی تیشكاوهریهوه دهردهچێت.بهشی سێیهمپاراستن و چاككردنی خاكماددهی بیست و ههشتهم :ئهوانهی خوارهوه قهدهغهن:یهكهم : ههرچالاكیهكی به ڕێگهیهكی ڕاستهوخۆ یان ناراستهوخۆ ببێته هۆی زیانگهیاندن به خاكی زهوی كشتوكاڵی پله (أ) یان خراپكردنی یان پیسكردنی به جۆرێك كار له توانای بهرههمهێنانی بكات.دووهم : ههر چالاكیهك زیان به رووبهری زهوی تهرخانكراو بۆ لهوهرگا بگهیهنێ تهنها مهگهربهپێی ئهو پێڕهو و ڕێنماییانه بێ كه به پێی ئهم یاسایه دهركراون.سێیهم : دامهزراندن و بنیادنانی ههر چالاكیهكی پیشهسازی یان بازرگانی یان خزمهتگوزاری لهسهر زهوی كشتوكاڵی به پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.چوارهم : گۆڕینی ڕهگهزی زهوی و زار له كشتوكاڵیهوه بۆ نیشتهجێ بوون یان پیشهسازی یان بازرگانی یان خزمهتگوزاری، به پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.پێنجهم : راماڵینی زهوی كشتوكاڵی یان گواستنهوهی خۆڵهكهی به مهبهستی بهكارهێنانی له غهیری زهوی كشتوكاڵی و، تهخت كردنهوهی زهوی یان گواستنهوهی خۆڵهكهی به مهبهستی چاككردنی یان پاراستنی پیتدارییهكهی به راماڵین نا ژمێردرێت.ماددهی بیست ونۆیهم :پێویسته لهسهر ههموو كهسێك پابهند بێت به نهخشهی بنچینهیی ناوچهكانی شارستانی و پاراستنی زهوی له راكشانی ئاوهدانكاری (الزحف العمرانی)، وپێویسته فهرمانگهكانی پلاندانانی ئاوهدانكاری، بهڵگهكانی پێویست بۆ بهدهست هێنانی ڕهزامهندی وهزارهت لهسهر نهخشهو نهخشهسازی و گۆڕانكاریهكان له ڕهگهزی زهویهكان پێشكهش بكهن.ماددهی سییهم :وهزارهت به ههماههنگی لهگهڵ لایهنهكانی پهیوهندیدار، مهرجهكانی ژینگهیی گونجاو بۆ چالاكیهكانی گهڕان و كانزاو كانی بهردو بهرد شكێنهرو غهسالهو مهنجهم و دهرهێنانی سامانی نهوتی، و شتی دیكهش دادهنێ، به شێوهیهك پاراستنی سهرچاوهكانی سروشتی له ههرێمدا له پیسبوون و به بێ هووده رۆیشتن مسۆگهر بكات.بهشی چوارهم:پارێزگاری كردن له ههمهجۆری گیانلهبهرهكانماددهی سی ویهكهم :به مهبهستی پاراستنی سروشت و پاراستنی له بهبیان بوونی و بهرهنگار بوونهوهی و پارێزگاری كردن له رهگهزی ئاژهڵی و رووهكی ومایهی ژیانیان ئهمانه خوارهوه قهدهغه دهكرێن:یهكهم : ههركارو چالاكیهك ببێته هۆی له ناوبردن و ههڕهشهكردن له ڕهگهزهكانی ئاژهڵ و ڕووهك.دووهم : ڕاوكردنی ماسی و مهل و ئاژهڵ له وهرزهكانی جووتبوون وزاوزێ كردنیاندا.سێیهم : ڕاوكردنی ماسی و مهل و ئاژهڵ به هۆی بهكارهێنانی تهقهمهنی یان ژههر یان تهزووی كارهبا یان ههر ڕێگهیهكی دیكهی ڕاوكردنی ستهمكارانه.چوارهم : بڕین و دهرهێنان و نههێشتنی دارو نهمام و، ڕووهك و گیای ســهر زهوی و ئاوی له موڵكی گشتی دا.پێنجهم : ڕاوكردن یان كوشتن یان گرتن یان دهست بهسهر داگرتن یان گواستنهوهی ئهو مهل و ئاژهڵانهی ههڕهشهی نهمانیان لهسهره و گهڕاندنیان و خستنه ڕوویان بۆ فرۆشتن یان خراپكردنی هێلانهكانیان یان شكاندنی هێلكهكانیان.ماددهی سی و دووهم :پێویسته وهزارهت به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان و لایهنه دهرهكییه پهیوهندیدارهكان، باخچهو پارێزراوی سروشتی و سهیرانگای گشتی دروست بكهن و ئهو شوێنه سروشتیانه بپارێزن كه ڕهههندێكی كهلتووریان ههیه.ماددهی سی وسێیهم :بۆ ههموو كهس یان لایهنێك قهدهغهیه،كارێك بكات ببێته هۆی زیان گهیاندن، یان دهستكاریكردنی ڕهههنده سروشتی یان جوانی یان كهلتووریهكانی ئهو پارێزراوه سروشتیانه، یان باخچه و سهیرانگا گشتیهكان.بهشی پێنجهمبهڕێوهبردنی خاشاك و مادده ترسناكهكانماددهی سی وچوارهم :نابێ هیچ كهسێك به دروست كردن یان عهمباركردن یان ژێر زهوی خستن یان نقووم كردن یان بهكارهێنان یان چارهسهركردن یان خۆلێ رزگاركردن له مادده تیشكاوهرهكان یان ههر ماددهیهك یان پیسییهكی مهترسیداری شل یان رهق یان گازی ههڵسێت، تهنیا به پێی ئهو رێماییانه نهبێ كه وهزارهت به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه بهرپرسهكان دهریان دهكات.ماددهی سی وپێنجهم :ئهمانهی خوارهوه قهدهغهن:یهكهم : هاوردنی خاشاكه مهترسیدارهكان كه زیان به مرۆڤ و ژینگهی ههرێم دهگهیهنن.دووهم : هاوردنی ماده مهترسیدارهكان بۆ ههرێم تهنیا به ڕهزامهندی وهزارهت دهبێ.سێیهم : تێپهڕینی خاشاك و مادده ترسناكهكان بهناو ههرێمدا تهنیا به ڕهزامهندی وهزارهت دهبێ.ماددهی سی وشهشهم :نابێ مادده ترسناكهكان بهرههم بهێنرێت یان بگوازرێتهوه یان ئاڵوگۆڕی پێ بكرێ یان بهێنرێته ناوهوه یان عهمبار بكرێ تهنیا دوای وهرگرتنی ههموو ئامادهكارییهكانی كهله دهقی یاساو پێڕهوو ڕێنماییه بهركارهكان هاتوون، به جۆرێك ئهوه مسۆگهر بكرێ كه هیچ زیانێكی ژینگهیی لێ نا كهوێتهوه.بهشی شهشهمقڕكهرهكان و ئاوێته كیمیاویهكانماددهی سی وحهوتهم :هاوردن و بهكارهێنان و ئاڵوگۆڕكردنی ئاوێته كیمیاوییه قهدغهه كراوه نێو دهوڵهتییهكان به هاوكاری لهگهڵ وهزارهتی ژینگهی عێراقیهوه قهدهغه دهكرێ.ماددهی سی وههشتهم :دروستكردن و هاوردن و رشاندن و ئالوگۆڕكردن و بهكارهێنانی قڕكهری زیندهوهره زیان بهخشهكان یان ههر ئاوێتهیهكی كیمیاوی دیكه بۆ مهبهستهكانی كشتوكاڵی یان تهندروستی یان تهندروستی گشتی یان زۆر له مهبهستهكانی دیكهش قهدهغهیه، تهنیا دوای له بهر چاوگرتنی مهرج و بهرزهفتكاری و ئهو زهمانهتانهی كه پێڕهوو ڕێنماییهكانی بهپێی ئهم یاسایه دهركراون دهستنیشانیان دهكات، به جۆرێك پاراستنی ههموو پێكهاتهكانی ژینگه به شێوهیهكی ڕاستهوخۆ و ناڕاستهوخۆ لهكاتی ئێستاو له ئایندهدا له كاریگهری زیانبهخشینی ئهم قڕكهرو ئاوێته كیمیاویانه مسۆگهر بكات.ماددهی سی ونۆیهم :لیژنهیهك له ههرێمدا دادهمهزرێت بایهخ به تۆماركردن و دیاركردنی قڕكهرهكان دهدات و له لایهنه پهیوهندیدارهكان پێك دێت.بهشی حهوتهمڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگهییماددهی چلهم :ئهنجومهن به ههماههنگی له گهڵ لایهنهكانی پهیوهندیدار پلانێكی گشتی بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه دادهنێ و بهرچاوی ئهنجومهنی وهزیران دهخرێ تا رهچاوی بكات و لهم نهخشهیهشدا ئهمانهی خوارهوه له بهرچاو دهگیرێن:یهكهم : ئهنجومهن كۆكردنهوهی زانیاری و پێڕهوهكانی كه له لایهنی ناوخۆیی و نێو دهوڵهتیهوه لهبهر دهستان دهگرێته خۆ، بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه و كهمكردنهوهی زیانهكانی.دووهم :به پێڕهو لیژنهیهك لهسهر ئاستی ههرێم به سهرۆكایهتی سهرۆك وهزیران بۆ رووبهروو بوونهوهی كاره ساتهكان و كهمكردنهوهی مهترسییهكان دادهمهزرێ، لایهنهكانی ناو لیژنهكهو ئهركهكانی و میكانیزمی كاركردنی ههر یهكهیان له پێش و له كاتی و له دوای روودانی كارهساتهكه دهست نیشان دهكات.سێیهم : تیمهكانی فریاكهوتن بۆ رووبهروو بوونهوهی كاره ساتهكان به رێنمایی ئهو لایهنانه پێك دههێنرێن كه نوێنهریان له لیژنه ههرێمایهتییهكهدا ههیه، كه له بڕگهی (دووهمی ئهم ماددهیهدا) هاتووه و ههموو پێداویستییه نوێیهكانی له میلاكی گونجاو و راهێنهر له بواری به رهنگاربوونهوهی ناكاویدا بۆ فهراههم دهكرێ.چوارهم : پۆلینكردنی كارهساتهكان بهگشتی و دیاری كردنی ئهرك و بهرپرسیاریهتی ههر لایهنێك به بهخهبهردان له ڕوودانی یان مهزهندهكردن به ئهگهری روودانی و چۆنیهتی ڕووبهڕوو بوونهوهیدا.پێنجهم : دامهزراندنی ژوورێكی عهمهلیاتی ناوهندی بۆ وهرگرتنی ههواڵهكان لهسهر كارهساتهكانی ژینگه و بهدواداچوونی پێشوازیكردن و ڕهوانهكردنی زانیاریه وردهكان لهربارهیهوه به ئامانجی كۆكردنهوهی تواناكانی پێویست بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی.شهشهم: پێكهێنانی كۆمهڵهی كاركردن كه له ژووری عهمهلییاتهوه پهیدابووه، بۆ بهدواداچوونی ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه لهكاتی ڕوودانیدا یان مهزهندهكردن به ڕوودانی و، سهرۆكی كۆمهڵهی كاركردن ههموو دهسهڵاتهكانی پێویستی ههیه بۆ ڕووبهرووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه به هاوكاری و ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان.دهروازهی چوارهمحوكمه سزاییهكانیماددهی چل ویهكهم :بۆ وهزیر یان ڕێپێدراوهكهی ههیه، ههر دامهزراوێك یان پڕۆژهیهك یان ههر لایهنێك یان سهرچاوهیهكی پیسكردنی ژینگه ئاگاداربكاتهوه، بۆ لابردنی فاكتهری كاریگهر و زیانبهخش به ژینگه لهماوهی ئهو پهڕهكهی ده ڕۆژ له ڕێكهوتی ئاگاداركردنی به ئاگاداریهكه، وله حاڵهتی مل نهدان وهزیر بۆی ههیه كارهكه ڕابگرێ یان دایبخات و به شێوهیهكی كاتی ڕهزامهندی ژینگهیی بكێشێتهوه تاوهكو چارهسهری پیسبوونهكه دهكرێ و ئهوهش بهپێی ڕێنمایی ڕیكدهخرێ.ماددهی چل ودووهم :یهكهم : لهگهڵ سهرپێچی نهكردنی هیچ سزایهكی توند كه له دهقی یاساكانی دیكهدا هاتبێ، سهرپێچی كهری حوكمهكانی ئهم یاسایه و سیستهم و ڕێنماییهكانی كه به پێی ئهوهوه دهركراون، بهبهندكردن سزا دهدرێن بۆ ماوهی له مانگێك كهمتر نهبێت یان به غهرامهیهك له(150.000) سهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێت و له (200.000.000) دووسهد ملیۆن دینار پتر نهبێت، یان به ههردوو سزاكان سزا دهدرێت.دووهم : له ههرجارێك سهرپێچیهكه دووباره بكرێتهوه سزاكه دوو بهرامبهر دهكرێتهوه.سێیهم : وهزیر یا ڕێپێدراوهكهی لهوانهی كه فهرمانهكهی له بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت، بۆی ههیه غهرامه یهك دابسهپێنێ له (100.000) سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له (10.000.000) ده ملیۆن دینار پتر نهبێت، بۆ ههر كهسێك سهرپێچی له حوكمهكانی ئهم یاسایه و پێڕهو و ڕێنماییهكانی بهو پێیهوه دهركراون بكات.ماددهی چل وسێیهم :سهرپێچیكهر له حوكمهكانی بڕگه (یهكهم و دووهم و سێیهم)ی ماددهی (35)ی ئهم یاسایه به زیندانیكردن سزا دهدرێت و ماددهو خاشاكه ترسناكهكان بگهڕێنێتهوه شوێنی جارانیان یان به ڕێگهیهكی بێ زیان خۆی لێیان ڕزگار بكات لهگهڵ قهرهبووكردنهوهدا.دهروازهی پێنجهمحوكمه كۆتاییهكانماددهی چل وچوارهم:ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه لهسهر پێشنیاری وهزارهت پێڕهوی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی چل وپێنجهم:وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.ماددهی چل وشهشهم:كار بههیچ دهقێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.ماددهی چل و حهوتهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی چل وههشتهم:ئهم یاسایه دوای تێپهڕبوونی 90 رۆژ له مێژووی بڵاوكردنهوهی لهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێ.عدنان موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانییكوردستان ـ عیراقهۆكاره پێویستیهكانی دهرچواندنی ئهم یاسایهلهبهر ئهوهی حكومهتی ههرێمی كوردستان بایهخ به مافی مرۆڤ دهدات تاكو له ژینگهیهكی پاك و دروست و سهقامگیردا بژی و له پێناو پاراستنی ههرێم له پیسی به ههموو شێوهو جۆره جیاوازهكانییهوه و دهستهبهر كردنی ژیانی زیندهوهرهكان له ژینگهیهكی دروست وپاك وخاوێنداو بۆ ئهوهی بنهماكانی پاراستنی ژینگه له پلانی گهشهپێدانی مرۆیی و ئابووری و كۆمهڵایهتی و هاندانی گهشهپێدانی بهردهوامی سهرچاوهكانی ژیاری به شێوهیهك مافی نهوهكانی ئێستا و داهاتوو لهبهر چاوبگرێ و پارێزگاری له جۆرهكانی زیندهوهر و تهندروستی سروشت و بهروبوومه سروشتییهكانی ههرێم و دهرامهته ئابوورییهكانی بكات و له ههر زیانێك بیپارێزێ كه له چالاكییه پیشهسازی یا كشتوكاڵی یا ئاوه دانكردنهوه و هی دیكه روودهدات و، له پێناو بڵاوكردنهوهی هۆشــــــیاری و رۆشـــــنبیری ژینگهیی و بۆ پله بهندكردنی حوكمه ســـــزاییهكان. ئهم یاسایه دهرچوێنرا....
یاسای ژماره (11)ی ساڵی 2022 یاساى هەمواری یەكەمی یاسای پاراستن و چاككردنی ژینگە لە هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (8)ی ساڵی 2008 | 4
یاسای ژماره (11)ی ساڵی 2022 یاساى هەمواری یەكەمی یاسای پاراستن و چاككردنی ژینگە لە هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (8)ی ساڵی 2008 | 4
بهناوی خودای بهخشنده و میهرهبان بهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) لە یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ـ عێراق، و لهسهر داوای ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان، پهرلهمانی كوردستان له دانیشتنی ئاسایی ژماره (10)ی ڕۆژی 29/6/2022 ئەم یاسایهی پهسهندكرد:یاسای ژماره (11)ی ساڵی 2022 یاساى هەمواری یەكەمی یاسای پاراستن و چاككردنی ژینگە لە هەرێمی كوردستان ـ عێراق ژمارە (8)ی ساڵی 2008ماددهی (1) دەقی ماددەى (چل و دووەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت، وبەم شێوەیەى خوارەوە دوخوێندرێتەوە:-یەکەم / لەگەڵ پێشێل نەکردنى هەرسزایەکى توندتر کە لە یاساى دیکەدا دەقنووسکرابێت، هەرکەسێک سەرپێچى حوکمەکانى ئەم یاسایە یان ئەو پەیڕەو یان ڕێنماییانەى بەپێى ئەم یاسایەوە دەردەچن بكات، بە بەندکردن بۆماوەیەک كە لە (1) یەک مانگ کەمتر نەبێت یان بە پیژرادنێک لە (150,000) سەد و پەنجا هەزار دینار کەمترنەبێت ولە (200,000,000) دووسەد ملیۆن دینار زیاتر نەبێت یان بە هەردووکیان، سزا دەدرێت.دووەم/ ئەو سزایەى لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا دەقنوسکراوە، لەکاتى دووبارە گەڕانەوە بۆ تاوان، دەبێتە دووهێندە.سێیەم/ سەرۆکى دەستە یان ئەوەى ڕایدەسپێرێت لە بەڕێوەبەرایەتى فەرمانگەکانى ژینگە لە پارێزگاکان وئیدارە سەربەخۆکان، ئەوانەى سەرپێچیەکەى تێیاندا ڕوویداوە، دەتوانێت هەر پێبژادنێکى دەقنوسکراو لە بڕگەی (یەکەم)ى ئەم ماددەیە بسەپێنیت بەو مەرجەى لە (10,000,000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت .ماددهی (2)پێویستە لەسەر لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.ماددهی (3)كار بە دەقی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كە لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایەدا ناكۆك بێت.ماددهی (4)ئەم یاسایە لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا، جێبەجێ دەكرێت. د.ڕێواز فائق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراقهۆیهكانی دهرچوواندنلەبەر ئەو پێشهاتانەى لە دواى دەرچوونى یاساکە لە ساڵى 2008 هاتووەتە ئاراوە، و بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەى ئەو سزایانەى لە یاساکەدا هاتوون بەو شێوەى دەبێتە مایەى پابەندبوون بە حوکمەکانى، ئەم یاسایە دەرچووێندرا. ...
یاسای ژماره( 10 )ی ساڵی / 2006 یاسای وهزارهتی ژینگهی ههرێمی كوردستان-عیراق | 10
یاسای ژماره( 10 )ی ساڵی / 2006 یاسای وهزارهتی ژینگهی ههرێمی كوردستان-عیراق | 10
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان-عیراق پشــت به حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56) له یاســای ژماره (1)ی سـاڵی (1992) ههمواركراوو، لهسهر داوای ژمارهی یاســایی له ئهندامانی ئهنجومهنی نیشـــتمانیی كوردستان- عیراق، ئهنجومهن له دانیشتنی ژماره (11) رۆژی(3/10/2006)یدا بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره( 10 )ی ساڵی / 2006 یاسای وهزارهتی ژینگهی ههرێمی كوردستان-عیراقماددهی یهكهم :مهبهست لهم زاراوانه خوارهوه واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه :یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق .دووهم:وهزارهت : وهزارهتی ژینگه.سێیهم: وهزیر : وهزیری ژینگه.چوارهم: بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی ژینگه له ههرێمی كوردستان.پێنجهم: ئهنجومهن : ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگه له ههرێمی كوردستان.شهشهم: ئهنجومهنی پارێزگا : ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگه له پارێزگادا .ماددهی دووهم : وهزارهت ئهم ئهرك وفرمانانهی خوارهوه پیاده دهكا:یهكهم: پێشنیاز كردنی سیاسهتی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه له پیسبوون و كاری چاكتر كردنی چۆنایهتیی ژینگه وخستنهرووی بهردهم ئهنجومهنی وهزیران بۆ پهسند كردن.دووهم: دهرهێنانی رێنمایی تایبهت به دهستنیشانكردن و بهندو بهستی(چوابگ) پیسكهرهكانی ژینگهو، چاودێریكردنی سهلامهتی بهجێهێنانیان.سێیهم: پلاندانانی ساڵانه و مامناوهندو دوورخایهن بۆ پاراستن و چاكتر كردنی ژینگه .چوارهم: هاوكاری و ههماههنگی له نێوان وهزارهتهكان و ئهو لایهنانهشدا كه پهیوهستی پاراستنی ژینگهن .پێنجهم: پابهندبوونی ههرێمی بهو ڕێكهوتنامه و پهیماننامه و پڕۆتۆكۆلانهی له لایهن حكومهتی فیدڕاڵیهوه پهسهنكراوه.شهشهم: به دواواچوونی سهلامهتی ژینگه لهمیانهی ئهنجامدانی پشكنینی پهیوهست به پیسكهرهكانی ژینگهو ئهو فاكتهرانهی كاریگهریان ههیه لهسهر سهلامهتی ژینگه به ههمههانگی لهگهلأ وهزارهت ولایهنه پهیوهندیدارهكان و دهركردنی رێنمایی تایبهت به دیاركهرو بهندوبهست(چوابگ)ی پیسكهرهكانی ژینگهو چاودێری كردنی سهلامهتی جێبهجێكردنی.حهوتهم: ئهنجامدانی رووپێویه ژینگهییهكان به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكانهوه.ههشتهم: لابردن و چارهسهر كردنی ئاسهواری چهكی كیمیایی،بههاوكاری لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكانهوه بۆ پاككردنهوهی كێلگهكانی مین و پاشماوهی چهك و جبهخانهو ئهوماددانهی كه بوونهته هۆی پیس بوونی ژینگه .نۆیهم: هاندانی ئامادهكردن و بڵاوكردنهوهو توێژینهوه و لێكۆلینهوهی تایبهت به پاراستن و چاككردنی ژینگه .دهیهم: ههماههنگی و هاوكاری لهگهڵ دهزگاكانی وهزارهتی فێركردنی باڵاوتوێژینهوهی زانستی و وهزارهتهكانی دیكهدا، به مهبهستی هاوكاری و توێژینهوه و لێكۆڵینهوه ژینگهییهكان، دامهزراندنی ناوهندی بۆ توێژینهوهی ژینگهیی له وهزارهتهكهدا بهتایبهتیش لێكۆڵینهوهی تایبهت بهبهكار هێنانی چهكه كیمیاویهكان له كوردستان .یازدهم: كار بۆ بڵاوكردنهوهی وشیاری و ڕۆشنبیری ژینگهیی و وهگهرخستنی رۆڵی كۆمهڵگای مهدهنی بكات لهم بوارهدا، وێرای بونیادنانی توانستهكانی مرۆڤ له ڕێگهی بهرپاكردنی كۆڕو خولی راهێنانی تایبهت به پاراستنی ژینگهو هاندانیان. دوازدهم: لێكۆڵینهوهو بهدواداچوونی ڕاپۆرتهكان بۆ ههڵسهنگاندنی كاریگهری ژینگهیی، كه لایهنه بهرپرسهكان پێشكهشیان دهكهن لهمهر ئهو پرۆژانهی كه دادهمهزرێن و ئهوانهی ئێستا دامهزراون بۆ پهسهنكردنیان كردنیان یان رهتكردنهوهیان له ماوهیهكی گونجاودا - لهو ڕۆژهوه كه پێشكهش به وهزارهت دهكرێن بهههماههنگی لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكان .سیانزهم: كار كردن بۆ پاراستنی سروشت و جوانیهكانی و و دروست كردنی پاوانگهی سروشتی به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهتهكان و لایهنه پهیوهندیدارهكانهوه .چواردهم: گرتنه بهری شێوازی پێویست بۆ پاراستنی مرۆڤ و ژینگه لهمهترسیهكانی تیشكاوهری زیان بهخش و ئالودهگی ژینگهیی .پازدهم: پشت بهستن به نووسینگهو تاقیگهو لایهنه راوێژكاریهكان بۆ ئاماده كردنی راپۆرتهكانی خهملاندنی كاریگهری ژینگهیی و ئهنجامدانی لێكۆلینهوهو شیكاری و پێوانهكان له بوارهكانی پاراستنی ژینگه بهپێی ئهو مهرجانهی وهزارهت دیاریان دهكات وئهمهش به ڕێنمایی دهردهچێت .شازدهم: دانانی بنهماكانی سهلامهتی بۆ چارهسهركردنی پاشماوهو زبڵ و خاشاك و ماددهی زیانبهخش و ترسناك .ماددهی سێ یهم: یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵاو، بهرپرسی ئیش وكارو ئاڕاستهكردنی سیاسهت وسهربهرشتیكردن و چاودێری كردنی وهزارهتهكهیهو، ههموو بڕیارو فهرمان ورێنماییگهلێكیش پێوهندییان به ئهركوفرمان و پێكهاتهو سهڵاحییات و كاروباری دیكهی هونهری ودارایی وئیداری ورێكخستنی وهزارهتهكهوه ههیه، بهپێی حوكمهكانی یاسا، لهوهزیرهوه دهردهچێ و سهرپهرشتی جێ بهجێ كردنی ئیش دهكات .وهزیر لهبهردهمی ئهنجومهنی وهزیراندا بهرپرسه، چونكه خۆیشی ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیه و بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بسپێرێت به بریكاری وهزارهت و بهڕێوهبهره گشتی یهكان و یان ئهو كهسانهی كه شیاویان دهزانێت. . دووهم:بریكاری وهزارهت: له چوار چێوهی ئهو دهسترۆییانهی كه پێی دهسپێردرێ له لایهن وهزیرهوه مهرجه خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆ بێت یاریدهدهری وهزیر دهدات،، له ئاراستهكردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروباریدا. سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات وبهڕێوهی دهبات به بهپلهی بهڕێوهبهر،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێ و ژمارهیهك فهرمانبهریش یاریدهی دهدهن.چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات و بهڕێوهی دهبا بهپلهی بهڕێوهبهر،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێ و، ژمارهیهك فرمانبهریش هاوكاری دهكهن .پێنجهم: راوێژكارهكان: ژمارهیان له چوار كهس زێتر نابێ و، مهرجیشه خاوهن بڕوانامهی زانكۆیی وپسپۆر بن.شهشهم-بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری ئیداری ودارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆییو پسپۆر بێت.حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پاراستنی ژینگهو،ووشیاركردنهوهو ڕاگهیاندنی ژینگهیی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێت وله ڕاگهیاندندا شارهزابێ.ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری هونهری وخۆ پاراستن له تیشكاوهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،خاوهن بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی بێت وپسپۆرو شاهرزاش بێت.ماددهی چوارهم : ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگه :یهكهم: ئهنجومهن لهمانهی خوارهوه پێك دێت:1- وهزیر - سهرۆك .2- بریكاری وهزارهت – جێگری سهرۆك .3- بهڕێوهبهره گشتی یهكان –ئهندام.4- نوێنهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی به ههریهك لهم وهزارهتانهی خوارهوه: 1- وهزارهتی شارهوانی.2- وهزارهتی فێركردنی باڵاو توێژینهوهی زانستی3- وهزارهتی پلاندانان .4- وهزارهتی دهرامهتهكانی ئاو .5- وهزارهتی ناوخۆ .6- وهزارهتی كشتوكاڵ .7- وهزارهتی تهندروستی .8- وهزارهتی پیشهسازی .9- وهزارهتی سامانی سروشتی .10- وهزارهتی گهشتو گوزار .11- وهزارهتی كارهبا .12- وهزارهتی بازرگانی.13- وهزارهتی گواستنهوه.5- ئهندامێكیش له خاوهن ئهزموون وپسپۆران له پاراستنی ژینگه،وهزیر دایدهنێ وبۆی ههیه شارهزای تر بهشدار پێ بكات بهپێی پێویست.6- نوێنهری وهزارهتی پهیوهندیدارهكانی تر لهكاتی پێویست دا.ماددهی پێنجهم : یهكهم: لهههر پارێزگایهك، ئهنجومهنێك دادهمهزرێ، پێی دهڵێن ( ئهنجومهنی پاراستن وچاكردنی ژینگهی پارێزگا) . پارێزگار یان نوێنهرهكهی سهرۆكایهتی دهكا . دووهم: ئهنجومهنی پێكهێنانی ئهنجومهنی پارێزگا، له لایهنهكانی خهمخۆری پاراستن و چاككردنی ژینگه، له پارێزگادا دهگرێته ئهستۆ، بهپێی رێنمایی كه ئهنجومهن خۆی دهری دهكا.ماددهی شهشهم :یهكهم: ئهرك و فرمان وئیش وتایبهتییهكان و پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕۆ دیار دهكرێت .دووهم: وهزیر بۆی ههیه، بهڕێوهبهرایهتی یان بهش یان هۆبه بهپێی پێویستی وهزارهت بكاتهوه یان یهكیان بخات یان ئیلغایان بكات.ماددهی حهفتهم: وهزیر بۆی ههیه،رێنمایی پێویست،بۆ ئاسانكاری جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهر بكات.ماددهی ههشتهم :ههر دهقێك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا نهگونجێ، كاری پێ ناكرێت.ماددهینۆیهم:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندی داره كان، حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی دهیهم:ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوونیهوهكاری پێدهكرێت له رۆژنامهی ڕهسمی( وهقایعی كوردستان )بڵاو دهكرێتهوه.عدنان رشاد موفتیسهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان-عیراق- هۆكارهكانی دانانی ئهم یاسایه -به ئامانجی پاراستنی ژینگهو،چاكڕاگرتنی تهندروستیی گشتی ودهرامهتی سروشتی و جۆراجۆریی زیندهوهر،به جۆرێ كه فراژوكاریی بهردهوام زامن بكاو،له بواری ژینگهشدا هاوكاریی نێودهوڵهتی وئیقلیمی،بێنێتهدی و،ئهو بنهمایانهش كه زیان به سهلامهتیی ژینگه دهگهێینن ریقابه بكرێن و، ئاسهواری چهكی كیمیایی وپاشماوهی چهك وتفاق ومادده پیسكهرهكانی ژینگه،چارهسهربكرین وڕاماڵرێن،بهو ئامانجانه،بهزهروور زانرا،وهزارهتێ،له ههرێمدا بهناوی وهزارهتی ژینگه دابنرێ،ئهو ئهركوفرمانه بگرێته ئهستۆ.بهوجۆره،به پێویستیش زانرا،یاسایهك دابنرێ،ئهركوفرمان وئامانجهكانی ئهم وهزارهته نوێیهو، ئیش وكاری بهڕێوهبهرایهتیهكانیشی دیاربكاو،ئهركوفرمانی ههریهكهیان رێك بخا.جا، بهئاواتی دهسهبهركردن ووهدیهێنانی ئهو ئامانجه...ئهم یاسایه دانرا....
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2021 یاسای هەموارى یەکەمى یاساى ماف و ئیمتیازاتی كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت لە هەرێمی کوردستان ــ عێراق ژمارە (22)ی ساڵی 2011 | 15
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2021 یاسای هەموارى یەکەمى یاساى ماف و ئیمتیازاتی كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت لە هەرێمی کوردستان ــ عێراق ژمارە (22)ی ساڵی 2011 | 15
بهناوی خودای بهخشنده و میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمی بڕگهی (1)ی ماددهی (56) لە یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ــ عێراق، و لهسهر داوای ژمارەی یاسايی پەرلەمانتاران و ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان بەپێی حوكمی بڕگەی (سێیەم)ی ماددەی (81) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان، پهرلهمانی كوردستان له دانیشتنی ئاسایی ژماره (18) ڕۆژی 8/7/2021 ئەم یاسایهی پهسهند كرد و، دوای گەڕانەوەی بۆ پەرلەمان بە بڕیاری ژمارە (10)ی ساڵی 2021ی سەرۆكایەتی هەرێم، بەپێی خاڵی (2) بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (10) لە یاسای ژمارە (1)ی ساڵی 2005ی هەمواركراو، پەرلەمانی كوردستان لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (6) ڕێكەوتی 9/11/2021 ئەم یاسایەی پەسەندكردەوە:یاسای ژماره (8)ی ساڵی 2021 یاسای هەموارى یەکەمى یاساى ماف و ئیمتیازاتی كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت لە هەرێمی کوردستان ــ عێراق ژمارە (22)ی ساڵی 2011ماددهی (1) ناونیشانى (یاساى ژمارە (22)ى ساڵى (2011) یاساى ماف و ئیمتیازاتى کەمئەندام و خاوەن پێداویستى تایبەت لە هەرێمى کوردستان - عێراق) هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:یاساى ماف و ئیمتیازاتى کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان لە هەرێمى کوردستان ــ عێراق.ماددهی (2) یەکەم: بڕگەى (چوارەم)ى ماددەى (یەکەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:(چوارەم: ئەنجومەن: ئەنجومەنى چاودێرى کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان).دووەم: بڕگەى (شەشەم) ى ماددەى (یەکەم)ى یاساکە هەمواردەکرێتەوە و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە: (شەشەم: کەمئەندام: هەر کەسێک دووچارى پەککەوتەییەکى ماوە درێژ بووبێت، جا چ جەستەیى بێت یان ئەقڵى یان هزرى یان هەستى، بەشێوەیەکى تەواو بێت یان بەشەکى، بەجۆرێك ببێتە بەربەستێک یان زیاتر لەبەردەم بەشداریکردنى لە كۆمەڵگەدا، بەشێوەیەکى سروشتى هاوشێوەی کەسانى دیکە).سێیەم: بڕگەیەک بە زنجیرەى (حەوتەم) بۆ ماددەى (یەکەم)ى یاساکە زیاددەکرێت و بەو پێیە برگەکانى دواتر ڕێزبەند دەکرێتەوە، و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:(حەوتەم: کورتە باڵا: ئەوکەسەیە کە بە هۆى ناڕێکى لە سیستەمى گەشەیدا، ئاستى بەرزیی باڵاى بەشێوەیەکى نائاسایى كوورت بێت، ئەمەش بە بڕیارى لیژنەیەکى پزیشکى پسپۆڕ دەستنیشان دەکرێت).چوارەم: بڕگەى (حەوتەم)ى ماددەی (یەكەم)ی یاساكە هەموار دەکرێت و بەپێی ڕیزبەندی نوێ دەبێتە بڕگەی (هەشتەم) و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە: (هەشتەم: ناسنامە: ئەو بەڵگەنامە تایبەتەیە کە وەزارەت بو پێناسى کەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت و كورتە باڵا دەریدەکات، و هەڵگرەکەى لەو ماف و ئمتیازاتانە سودمەند دەبێت کە ئەم یاسایە دەیبەخشێت).پێنجەم: برگەى (دەیەم)ى ماددەی (یەكەم)ی یاساكە هەموار دەکرێت و بەپێی ڕیزبەندی نوێ دەبێتە بڕگەی (یازدەیەم) و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە: (یازدەیەم: بنکەکانى حەواندنەوە: ئەو بنکانەن کە کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتە باڵایان لە خۆ دەگرن، ئەوانەى شوێنى حەوانەوەیان نییە و پێویسیان بە کەسانێک هەیە چاودێرییان بکەن).شەشەم: بڕگەیەک بە زنجیرەى (دوازدەیەم) بۆ ماددەى (یەکەم)ی یاساكە زیاد دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:(دوازدەیەم: سندوق: سندوقى کۆمەک بۆ چاودێریى کەمئەندام و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان).ماددهی (3)هەردوو بڕگەى (دووەم) و (سێیەم)ى ماددەى (سێیەم)ى یاساکە هەمواردەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:دووەم: نوێنەرى ئەم وەزارەتانەى خوارەوە بەو مەرجەى پلەى هەر کامیان لە بەڕێوەبەرى گشتى کەمتر نەبێت:1. خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى.2. پەروەردە.3. تەندروستى.4. ڕۆشنبیرى و لاوان.5. دارایى و ئابورى.6. شارەوانى و گەشتوگوزار. سێیەم: نوێنەری یەکێک لە کۆمەڵەکانى کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان، کە ئەم کۆمەڵانە لە نێوان خۆیاندا دەستنیشانی دەکەن.ماددهی (4)هەردوو بڕگەى (دووەم) و (سێیەم)ى ماددەى (شەشەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:دووەم: ئەوانەی حوكمەكانی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەیانگرێتەوە و فەرمانبەری كەمئەندامن، شایستەی دەرماڵەی لەبری كەمئەندامی دەبن بەو ڕێژەیەی ئەنجومەنی وەزیران بڕیاری لەسەر دەدات كە یەكسانە بە (2/3) دوو لەسەر سێی كۆمەكی پاراستنی كۆمەڵایەتی.ئەوانەی حوكمەكانی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەیانگرێتەوە و فەرمانبەری خانەنشینن، بە چاوپۆشین لە سەرچاوەی داهاتیان، مافی وەرگرتنی هاوكاری لەبری كەمئەندامییان هەیە و، لە هاوكاری لەبڕی كەمئەندامیەییان پێدەدرێت كە یەكسانە بە (2/3)ی دوو لەسەر سێی كۆمەكی پاراستنی كۆمەڵایەتی و لە تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی وەریدەگرن.سێیەم: ئەوانەى حوکمەکانى بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیە دەیانگرێتەوە لە کەسانى بێ دەرامەت شایستەى بەرامبەرى کەمئەندامى دەبن کە یەکسانە بە (2/3) دوو لەسەر سێى کۆمەکى پاراستنی کۆمەڵایەتى سەربارى کۆمەکێک کە بەم شێوەیە دیارى دەکرێت:-(كۆمەكی پاراستنی كۆمەڵایەتی × ڕێژەی پەككەوتەیی)ماددهی (5)بڕگەیەک بە زنجیرەى (چوارەم) بۆ ماددەى (نۆیەم)ی یاساكە زیاد دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:چوارەم: دانانى پڕۆگرامى تایبەت دەربارەى کەمئەندامان وخاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان لە پرۆگرامەکانى پەروەردەیى.ماددهی (6)برگەى (چوارەم)ی ماددەى (دەیەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و دوو بڕگە بە زنجیرەكانی (پێنجەم) و (شەشەم) بۆ ماددەکە زیاد دەکرێت بەم شێوەیەى خوارەوە:-چوارەم: خاوەن پڕۆژە تایبەتەکان پابەند دەبن بە بەکارخستنى ڕێژەیەک لە کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان لە پڕۆژەکانیان، بەو شێوەیەى گونجاو بێت لەگەڵ توانا و لێزانینەکانیان، و شیاندن و ڕاهێنانى گونجاویان بۆ دەكرێت تا لەگەڵ پێداویستیەکانى کار گونجاو بێت، حکومەتیش تا ماوەى (3) سێ ساڵ نیوەى مانگانەکانیان لە ئەستۆ دەگرێت بەرەچاوكردنی حوکمەکانى ماددەى (شەشەم)ى ئەم یاسایە. پێنجەم: نابێت کەسى کەمئەندام و خاوەن پێداویستى تایبەت وکورتەباڵا لە دەرفەتی وەزیفەپێدان یان کار، بەهۆى بارودۆخیانەوە بێبەش بكرێن، لەكاتێكدا خاوەن توانا و لێهاتوویی بن بۆ بەجێگەیاندنى وەزیفە یان کارەکە. شەشەم: کەمئەندام و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵا مافى دەستکەوتنى مۆڵەتى شوفێریان هەیە بەپێى ڕێنماییە بەرکارەکان.ماددهی (7)بڕگەیەک بۆ ماددەى (یازدەیەم)ى یاساکە بە زنجیرەى (پێنجەم) زیاد دەکرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:پێنجەم: ئەو لایەنانەى پڕۆژەکانى نیشتەجێبوون جێبەجێ دەکەن، بە هەماهەنگى لەگەڵ وەزارەت، پابەند دەبن بە تەرخانکردنى ڕیژەیەکى دیاریکراو لە یەکەکانى نیشتەجێبوون بۆ کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتە باڵایان، بەبێ بەرامبەر، بەمەرجێك بۆ بارودۆخى گوزەران و جەستەییان گونجاو بێت.ماددهی (8)خاڵێک بۆ بڕگەى (دووەم)ى ماددەى (دوازدەیەم )ى یاساکە بە زنجیرەى (3) زیاد دەكرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:دامەزراندنى ناوەندێکى پێشکەوتوو بۆ دەستنیشانکردنى کەمئەندامى، پێكهاتە و ئەرك و شێوازی کارکردنى بە ڕێنماییەك ڕێکدەخرێت کە وەزیر بەهەماهەنگى لەگەڵ ئەنجومەنى وەزیرانى هەرێم و وەزیرى تەندروستى دەریدەکات.ماددهی (9)بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (سێزدەیەم)ى یاساکە هەموار دەکرێت و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە:یەکەم: لایەنە پەیوەندیدارەکان لە حکومەت پابەندن بە ڕەخساندنى هەلى چالاکییە وەرزشى و کۆمەڵایەتییەکان بۆ کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان، و یارمەتیدانیان بۆ ئەنجامدانى ئەو وەرزشانەى کە لەگەڵ بارودۆخیان دەگونجێت، و ئەمەش لە ڕێگەی:-گونجاندنى یاریگا و هۆڵى وەرزشى و خێوەتگە و یانەى تایبەت.پابەندکردنى لایەنەکانى ترى خاوەن یاریگا و هۆڵ و یانەى وەرزشى بە دابین کردنى بەش و شوێنى تایبەت کە تیایدا بتوانن وەرزش و چالاکیە کۆمەڵایەتییەکان ئەنجام بدەن و بەشداریان پێ بکرێت لە چالاکیە وەرزشیە نێودەوڵەتییەکان.ماددهی (10)(دوو) بڕگە بە زنجیرەکانى (سێیەم) و (چوارەم) بۆ ماددەى (چواردەیەم)ی یاساكە زیاد دەكرێت و بەم شێوەیەى خوارەوە دەخوێندرێتەوە:سێیەم:هەر کەسێک کەمئەندامێک یان خاوەن پێداویستیەکى تایبەت یان کورتەباڵایەک بێبەش بکات یان کارێک بکات ببێتە مایەى بێبەشکردنى لە پیادەکردنى ئەو مافانەى لەم یاسایەدا هاتوون، ئەوا بە پێبژاردنێک کە لە (1,000,000) یەک ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە (1,500,000) یەک ملیۆن و پێنج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت، سزادەدرێت.کەسى هاوبەش لەو سەرپێچیەى لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیەدا هاتووە، هەمان مامەڵەى کەسى بکەرى لەگەڵدا دەکرێت.لە حاڵەتى گەڕانەوە بۆ سەرپێچییەکە بەهاى ئەو پێبژاردنەى لە خاڵى (1)ى ئەم بڕگەیەدا دەقنووسکراوە دەبێتە دوو هێندە.چوارەم: هەر کەسێک بە مەبەستى بەهرەمەندبوون بە ناشایستەیى لە هەر مافێکى دەقنووسکراو لەم یاسایەدا، بە ساختە خۆى بکاتە کەسى کەمئەندام یان خاوەن پێداویستى تایبەت یان کورتەباڵا یان سیفەتى هەڵبگرێت یان لەگەڵیدا بەشدار بێت یان هاوکارى بکات، سەرەراى هەر سزایەک کەلە یاسا بەرکارەکاندا هاتووە، ئەوا بە پێبژاردنێک کە لە (2,500,00) دوو ملیۆن و پێنج سەد هەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (5,000,000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت،سزادەدرێت.ماددهی (11)ماددە (حەڤدەم)ى یاساکە هەڵدەوەشێتەوە و ئەم دەقەى خوارەوە جێگاى دەگرێتەوە:جێبەجێکردنى بڕگە و ماددەکانى تایبەت بە ماف و ئیمتیازاتى کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان لەم یاسایە و هەر یاسایەکى پەیوەندیداری دیکەى بەرکار لە هەرێم، بەڕەچاوکردنى بنەماكانی یەکسانى جۆرى کۆمەڵایەتى دەبێت.ماددهی (12)پێویستە وەزیرى کار و کاروبارى کۆمەڵایەتى بە هەماهەنگى لەگەڵ وەزیرى تەندروستى، ڕێنمایى بو ئاسان جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەربکەن.ماددهی (13)کار بە دەقى هیچ یاسا یان بڕیارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایە دا ناکۆک بێت.ماددهی (14)پێویستە ئەنجومەنى وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانى ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.ماددهی (15)ئەم یاسایە لە ڕێکەوتى بڵاوکردنەوەى لە ڕۆژنامەى فەرمى (وەقایعى کوردستان) جێبەجێ دەکرێت. د.رێواز فایق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستانهۆیهكانی دهرچواندنبەمەبەستى گونجاندنى ماف و ئیمتیازاتى کەمئەندامان و خاوەن پێداویستى تایبەت و کورتەباڵایان لەگەڵ ستانداردە نێودەوڵەتیەکان، و ڕەخساندنى هەلى کار و پێشکەشکردنى خزمەتگوزاریى گونجاو لەگەڵ بارودۆخى گوزەران و ژیانى تایبەتیان، و مسۆگەرکردنى مافەکانییان لە بوارى تەندروستى، کۆمەڵایەتى، پەروەردەیى، و نەهێشتنى جیاکارى لە بەرامبەریان، و چارەسەركردنی ئەو کەم و کورتیانەى لە جێبەجێکردنى یاساى ژمارە (22) ى سالى (2011)دا هەبوون، ئەم یاسایە دەرچووێنرا....
یاسای ژماره (1) ساڵی 1993یاسای وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی | 11
یاسای ژماره (1) ساڵی 1993یاسای وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی | 11
یاسای وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵاتی ههرێمی كوردستانی عێراقبه ناوی خوای بهخشندهی میهرهبانبه ناوی گهلئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره بڕیار:6مێژووی بڕیار 9/2/1993بڕیاربه پێی حوكمهكانی بڕگهی (1)ی له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992 و لهسهر پێشنیازی وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی، بڕیار لهسهردانی ئهنجومهنی وهزیران، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی 2/2/1993 بڕیاری دهركردنی ئهو یاسایهی دا:یاسای ژماره (1) ساڵی 1993یاسای وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتیماددهی یهكهم:مهبهست لهو وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه:1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.2-وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.3-وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێم.5-ئهنجومهن: ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهت.ماددهی دووهم:ئامانجی وهزارهت ئامادهكردنی پێویستییهكانی لهش ساغی تهواوه له رووی جهستهییی و ئهقلی و دهروونیهوه بۆ هاوڵاتییان و دابینكردنی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی بۆ خۆیان له ژاندا و بۆ خێزانهكانیان دوای مردنیان و بهدیهێنانی (چمان)ی كۆمهڵایهتی و ساراپایی بۆ كرێكاران، ئهمانهش بهم رێ و شوێنانهوه دهكرێت:1-دامهزراندن و بهرێوهبردنی (وحده)ی تهندروستی پارێزهر (وقایه) و چارهسهر كردن (علاج)و پهرهپێدانی و بایهخدان به دام و دهزگاكانی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی و كار و (چمان) و پوخته كردنی كۆمهڵایهتی كه ببنه دام و دهزگایهكی پوخته كردن و راستكردنهوه و فێركاری و ههوڵدان به شێوهیهك كه ژیانێكی سهربهرزانهیان بۆ مسۆگهر بكرێ و لهسهر كێشی (جنوح) به دووربن.2-بایهخدان به خزمهتگوزاری تهندروستی و سهرهتایی و له گهلیدا به تهنگهوه هاتنی دایكایهتی و منداڵ و تهندروستی قوتابخانهو تهندروستی خێزان و پیری.3-نههێشتنی نهخۆشی پهتاو دهست بهسهر داگرتن له گواستنهوهی له دهرهوهی ههرێم بۆ ناوهوهی و به پێچهوانهوه یا له شوێنێكهوه بۆ شوێنێكی تر و بهر گرتن له بڵاوكردنهوهی لهسهر زهوی و ناو ئاو له كهش و ههوای ههرێمدا.4-پاراستنی ژینگه و پوخته كردنی و پهرهپێدانی و پاراستنی شێوازهكانی بوار نهدان به پیس بوونی.5-بایهخدان به لهش ساغی و سهلامهتی كارگهران له پرۆژهكانی كارداو بهرزكردنهوهی رادهی تهندروستیان و پاراستنیان له بهرامبهرمهترسی نهخۆشیهكانی پیشهو زامدار بوون به هۆی كاره وه دانانی پێوانه و مهرجی تایبهتی بۆیان و سهلامهتی شوێنی كار و چاودێری كردنی جێبهجێ كردنی ئهو پێوانه و مهرجانه.6-بایهخدان به تهندروستی دهروونی و هاوڵاتی و بهشدار بوون له دابینكردنی پێویستییهكانی.7-بڵاوكردنهوهی پهروهردهی تهندروستی و هۆشیاریی تهندروستی و ژینگهیی به شێوهیهك كه پاراستنی مرۆڤ و ئامێر مسۆگهر بكا له رێگهی بهرگرتن له روودانی كارهساتی كار و نهخۆشی پیشه.8-مسۆگهر ركدنی دهرمان و پێویستییهكانی و كهل و پهلی پزیشكی و جۆرا و جۆری پێویست بۆ پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری پزیشكی خۆپاراستن، چاره سهركردن و بایهخدان به (عیاده)ی مللی و سهرپهرشتیكردنی و مسۆگهر كردنی ئامێریتایبهتی كهم ئهندامان.9-بهشدار بوون له پێگهیاندنی كادیرانی تهندروستی یاریدهدهر و بهرز كردنهوهی رادهی زانستی كارگهران له كهرتی تهندروستیدا و پهرهپێدانی لێكۆڵینهوهی پزیشكی و تهندروستی، ههروهها پێگهیاندنی كادی پیشهیی به پێی پێویستی نهخشهی گهشهپێدانی ههرێم به شێوهیهك كه توانای بهرههم هێنان بهرزبكاتهوه و جۆری كارادن چاك بكا و لێكۆلینهوهی زانستی له بوارهكانی تهندروستی كار و بهتهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی كۆمهڵایهتیدا هان بدات.10-رێكخستن و چاودێری كردنی ئهوانهی پیشهی پزیشكی و تهندروستی و سهلامهتی پیشهیی دهكهن به هاوكاری لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكاندا. بایهخدان به بهتهنگهوه هاتن و راهێنانی ههرزهكاران و كهم ئهندامان و دوواكهوتوان له ئهقلدا و كهروڵاڵ و كوێرهكان له رووی پهروهردهیی و پیشهیی و رهفتارهوه به شێوهیهك كه بهشدار بوونیان له كاری گهشه پێداندا مسۆگهر بكا و ئهو هۆیه دهروونی و كۆمهڵایهتیانه له كایهدا نههێڵێ كه رێگهی ئهوهیان لێ دهگرێ.12-بایهخدان به بزووتهنهوهی ههرهوهزی له ههرێمدا له رێگهی كۆمهڵانهی ههرهوهزییهوه كه پهیدا دهبن.13-ههوڵدان بۆ مسۆگهر كردنی دابینی تهندروستی (التأمین الصحی)ب بۆ هاوڵاتی یان.ماددهی سێیهم:1-وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاره له رێنیشاندان له كارهكانیدا و سهرپهرشتی و چاودێریكردنی چالاكییهكانی و ههر له وێشهوه ئهو بڕیار و فرمان و رێنماییانه له رووی یااسیی و بهرێوهبردن و هونهریهوه ههیه له چوار چێوهی یاسا و پیرهو و رێنماییه كارپێكراوهكانی تردا ههر وهكو له بهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا بهو مانایهی كه ئهندامێكی هاوبهشێتی بهرپرسیاره.2-بریكاری وهزارهت: ئهو ئهركانه بهجێ دێنی كه وهزیر پێیانی دهسپێرێ.3-بهرێوهبهرێتی دام و دهزگاكانی مهڵبهندی وهزارهت لهمانه پێك دیێن:أ-نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك له پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.ب-نووسینگهی بریكار: فهرمانبهرێك بهرێوهی دهباو چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.ج-بهرێوهبهرێتی راگهیاندن و پهیوهندی: به نووسینگهی وهزیر دهبهسترێتهوه.د- فهرمانگهی یاسایی: به وهزیرهوه دهبهسترێتهوه.4-ئهنجومهن: له بهرێوهبهره گشتییهكانی دیوانی وهزارهت ئهو فهرمانگانهی پێوهی بهندن و ژمارهیهك له پزیشكه تایبهتكارهكان و ههر فهرمانبهرێك كه وهزیر دایدهنێ پێكدێ.ماددهی چوارهم:بهرێوهبهراێتی دیوانی وهزارهت و ئهم دام و دهزگایانهی پێ یانهوه بهندن:1-بهرێوبهرێتی گشتی دیوان: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا و بهرێوهی دهبا كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێنهوه:ا-بهشی بهرێوهبردن و كارو باری كهسان.ب-بهشی كاروباری دارایی.ج-بهشی چاودێری پێداچوونهوه.2-بهرێوبهرێتی گشتی كاروباری تهندروستی: بزیشكێك به پلهی بهرێوهبهرێتی گشتی سهرۆكایهتی دهكا و ئهم بهرێوهبهرێتتیهو بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه.أ-بهرێوهبهرێتی خزمهتگوزاری پارێز (الوقایه) و پارێزگاری كردن له ژینگه كه لهم بهشانه پێكدێ:1-بهشی پهتاكان (الاوبئه).2-بهشی پارێزگاری كردن له ژینگه.3-بهشی تهندروستی سهلامهتی پیشهیی.4-بهشی دایكایهتی و منداڵی.5-بهشی تهندروستی قوتابخانهو چاو.6-بهشی پارێزی تهندروستی.7-بهشی پشكنینی تهندروستی.ب-بهرێوهبهرێتی خزمهتگوزاری چارهسهركردن، لهك بهشانه پێك دێ:1-خهستهخانه و مهڵبهندهكانی تهندروستی و عیاده رهسمی و ئههلییهكان.2-بهشی عیدهكانی پزیشكی.3-بهشی تهندروستی ددان.4-بهشی لیژنه پزیشكییهكان.5-بهشی دهرمان سازی (الصیدلیه)و تاقیگهكان (المختبرات).6-بهشی تهجهیز و شمهكی پزیشكی.7-بهشی دابین (التأمین)ی تهندروستی.3-بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشه كێشان و فێركردنی تهندروستی: پزیشكێك سهرۆكایهتی دهكا و لهم بهشانه پێك دێ.أ-بهشی نهخشه كێشانی تهندروستی.ب-بهشی نهخشه كێشانی كۆمهڵایهتی.ج-بهشی بهدواداچوون.د-بهشی سهرژمێری.ه-بهشی ئهندازیاری و چاككردنهوه (الصیانه).و-بهشی هێزی كارگهر.ز-بهشی فێركردن و راهێنان.ح-بهشی شمهك هێنان له دهرهوه (استیراد).4-بهرێوهبهرێتی گشتی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهر نامهی سهرهتای زانكۆی له دهروونناسی (علم النفس) یا كۆمهڵناسی (علم الاجتماع) دا ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه.أ-بهشی خزمهتگوزاری كۆمهڵایهتی و بهتهمهن داچووان (المسنین).ب-بهشی كهم ئهندامان (المعوقین).ج-سنوقی بهتهنگهوه هاتی خێزان.د-بهشی كارو باری كۆمهڵه ههرهوهزییهكان.ه-بهشی راهێنانی پیشهیی ئافرهتان.5-بهرێوهبهرێتی گشتی (چمان)ی كۆمهڵایهتی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا و كه بروانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه:أ-بهشی پشكنین و پێداچوونهوهی ئابوونه.ب-بهشی خزمهتگوزاری دوای فرۆشتن.ج-بهشی بهكار خستن (التشغیل).د-بهشی خانهنشینی و بریددان (التعویچ).ه-بهشی جێبهجێ كردن.و-سنوقی (چمان) ی كۆمهڵایهتی.ماددهی پێنجهم:فهرمانگهی چاكسازی كۆمهڵایهتی و بهشهكانی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی بهرێوهی دهبا كه بروانامهیسهرهتایی زانكۆی ههبێ و فهرمانگهكه كهسایهتی (معنوی) ی خۆی دهبێ.ماددهی شهشهم: ئهو فهرمانگهو بهشانهی له پارێزگاكانی ههرێمدا به وهزارهتهوه بهندن.1-فهرمانگهكانی تهندروستی له پارێزگاكاندا.2-بهشهكانی بهتهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی و خانه و پهیمانگاكانی پابهندیان له پارێزگاكاندا.3-بهششهكاانی كار و (چمان)ی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكاندا.ماددهی حهوتهم:أ-ئهرك و تایبهتكاری دام و دهزگاكانه وهزارهت به پهیرهوێك دیار دهكرێن.ب-وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهریهتی بهش و لقی نوێ له كاتی پێویستدا پێكبێنێ.ج-وهزیر بۆه ههیه به پێی پێویست لیژنهی ههمیشهی و كاتی پێكبێنێ.ماددهی ههشتهم:وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانی جێ بهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكا.ماددهی نۆیهم:كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهل حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.ماددهی دهیهم:دهبێ وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهو یااسیه جێ بهجێ بكهن.ماددهی یازدهیهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق (هۆیهكانی دهركردنی ئهم یاسایه)لهبهر پیكهێنانی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق و دامهزرتاندنی وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی و به نیازی پهره پێدانی دام و دهزگاكانی وهزارهت به پێی رێباوی یاسا دانان بۆ ههرێمی كوردستانی عێراق و له پێناوی زیاد كردنی چالاكی لێهاتوویی وهزارهت له بهجێهێنانی ئهركهكانیدا به رههایی و بهدی هێنانی ئهو ئامانجانهی لهم یاسایهدا نهخشه كێشراون به شێوهیهك كه مافی ساغلهمی تهواوی تهندروستی له لهش و ئهقل و دهرووندا له بواری كۆمهڵایهتی دا بۆ هاوڵاتی مسۆگهر بكهن و به مهبهستی بڵاوكردنهوهی خزمهتگوزاری تهندروستی و كۆمهڵایهتی له ناوچهكانی ههرێمدا تا ههوڵاتیان بتوانن به یهكسانی خزمهتگوزاریان لهم بوارهدا دهستگیر ببێ، ئهم یاسایه دهركرا....
یاسای ژماره (4)ی ساڵی2012ههمواركردنی یاسای پیاده كردنی یاسای خانهنشینی و بیمهی كۆمهڵایهتی كرێكاران ژماره (39)ی ساڵی 1971ی ههموار كراو له ههرێمی كوردستان- عیراق | 14
یاسای ژماره (4)ی ساڵی2012ههمواركردنی یاسای پیاده كردنی یاسای خانهنشینی و بیمهی كۆمهڵایهتی كرێكاران ژماره (39)ی ساڵی 1971ی ههموار كراو له ههرێمی كوردستان- عیراق | 14
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به حوكمهكانی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههموار كراو و، به گوێرهی ئهوهی ئهنجومهنی وهزیران خستییه روو، پهرلهمانی كوردستان ـ عێراق له دانیشتنی ئاسایی خۆی ژماره (22)دا كه رۆژی 5/6/2012 گرێ درا، بڕیاری دهركردنی ئهم یاسایهی دا:یاسای ژماره (4)ی ساڵی2012ههمواركردنی یاسای پیاده كردنی یاسای خانهنشینی و بیمهی كۆمهڵایهتی كرێكاران ژماره (39)ی ساڵی 1971ی ههموار كراو له ههرێمی كوردستان- عیراقماددهی یهكهم:جێبهجێ كردنی ماددهی سێیهمی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عیراق رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:یهكهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه تێكڕای كرێكاران و كارگوزاران له دهزگا و كۆمپانیاكانی كهرتی تایبهت له نێو ههرێمدا دهگرێتهوه، به چاوپۆشین له ژمارهی كارمهندان.دووهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهمانه ناگرێتهوه:1- فهرمانبهر له یهكێك له فهرمانگه یان دهزگاكانی حكومهت یان ئهوانهی یاسای راژهی مهدهنی دهیانگرێتهوه.2- ئهو كرێكارهی له لای رێكخراوهكانی نێودهوڵهتی و نێرده دیپلۆماسییه بیانییهكاندان.3- ئهو كرێكارهی له لای لایهنانێكن كه مهرجیان ههیه بۆ كرێكارهكانیان، كه دهبێ بچنه ژێر باری سیستهمێكی كۆمهڵایهتیی تایبهت به خۆیانهوه.4- كارمهندانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و پاسهوانانی ههرێم.ماددهی دووهم:دووباره كار به بڕگهی (ز) له ماددهی (20)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عێراقدا دهكرێت و، بهم شێوهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:ز- گهنجینهی گشتی بهشداری بكات له داهاتی سندووقی بیمه و خانهنشینیی كرێكاران، ئهم بهشداری كردنهش بهوه دیاری دهكرێت، كه وهزارهتی دارایی و ئابووری له بودجهی ساڵانهی ههرێمدا، به رێژهی (30%) تهرخانی دهكات لهو ئابوونانهی دراونهته سندووق له ماوهی ساڵی دارایی رابردوودا.ماددهی سێیهم:جێبهجێ كردنی بڕگهی (ب/2) له ماددهی (38)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عێراق رادهگیرێت.ماددهی چوارهم:بڕگهیهك به ریزبهندی (ز) بۆ ماددهی (48)ی یاساكه زیاد دهكرێت، له ههرێمی كوردستان ـ عێراقدا جێبهجێ دهكرێ و، بهم شێوهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه:ژنی بیمهداری كاركهر، دوای تهواو بوونی مۆڵهتی منداڵ بوون، مافی ههیه داوای مۆڵهتی دایكایهتی بۆ ماوهیهك بكات كه له یهك ساڵ زیاتر نهبێت به نیوه مووچه، به مهرجێك له بڕی كۆمهكی پاراستنی كۆمهڵایهتی كهمتر نهبێت، له لایهن گهنجینهی گشتییهوه پێی دهدرێت، به مهرجێك گرێبهستهكه تهواو نهبوو بێت.ماددهی پێنجهم:جێبهجێ كردنی بڕگهی (ه) له ماددهی (50)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عیراق رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ه- مووچهی خانهنشینی تهواوی نهخۆشی و مووچهی خانهنشینی بهشهكی له بری ناتواناییهك كه یهكسانه به (75%) و بهرهو ژوور له ناتوانایی تهواو، له كاتی مردنی خانهنشینهكهدا دهخرێته سهر میراتگری، ههرچی مووچهی خانهنشینی بهشهكیی نهخۆشییه له بری ناتواناییهكی كهمتر له (75%) له ناتوانایی تهواو، ئهوا له كاتی مردنی خاوهنهكهیدا به یهكجاری دهبڕێت.ماددهی شهشهم:جێبهجێ كردنی ههردوو بڕگهی (ب) و (ج) له ماددهی (60)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ب- ئهگهر خانهنشینێكی توشبوو به ناتواناییهكی یهكسان به (75%) بهرهو ژوور مرد، مووچهكهی دهخرێته سهر میراتگری.ج- ئهگهر خانهنشینی توشبوو به ناتواناییهكی بهشهكیی كهمتر له (75%) مرد، میراتگری قهرهبوویهكی پێ دهدرێت یهكسان دهبێت به مووچهی خانهنشینی تووشبوونی بهشهكی له بڕی چوار ساڵ، له حاڵهتی ئهوهی نهوهكه مافی مووچهی مردنهكهی نهبێت.ماددهی حهوتهم:جێبهجێ كردنی ماددهی (69)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:أ- رادهی ههره بهرزی مووچهی خانهنشینی تهواو سهبارهت به ههموو لقهكانی بیمه لهم یاسایهدا، له ههموو حاڵهتێكدا نابێ له (80%)ی مامناوهندی مووچهی مانگانهی دوایین ساڵی بیمه كراو له راژهی كار، تێپهڕێنێت.ب- رادهی ههره كهمی مووچهی خانهنشینی تهواو سهبارهت به ههموو لقهكانی بیمه لهم یاسایهدا، له ههموو حاڵهتێكدا نابێ له رادهی ههره كهمی مووچهی خانهنشینی فهرمانبهر بێته خوارێ.ج- مووچهی خانهنشینی بهشهكی له ههموو حاڵهتهكاندا كهمتر نابێت له ئاستی كۆمهكی پاراستنی كۆمهڵایهتی.ماددهی ههشتهم:ههر دوو ماددهی (یازدهم و دوازدهم) وهك بهشێكی تهواوكراو بۆ یاسای ژماره (39)ی ساڵی 1971 جێبهجێ دهكرێت و له ههرێمی كوردستان ـ عێراقدا كاری پێدهكرێت.ماددهی نۆیهم:بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (27) له یاسای خانهنشینی و بیمهی كۆمهڵایهتیی كرێكاران، كرێكارانی كهرتی تایبهت كه خاوهن كاری ههمیشهیی یان بهردهوامیان نییه، له حاڵهتی بهشداری كردنیان له سندووقی بیمهدا، مافی بیمهی كۆمهڵایهتیان دهبێ، به مهرجێك له دامهزراوهكانی ههرێمدا مووچهیان نهبێت و، چۆنیهتی تۆمار كردنیان و وهرگرتنی ئابوونه لێیان، به پهیڕهوێك رێك دهخرێت كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهكات.ماددهی دهیهم:كرێكاری بیمهدار مافی ههیه سوود له بیمهی بێكاری به گوێرهی ئهم بنهمایانه وهربگرێت:یهكهم: دهبێ پێدانی بیمهی بێكاری بۆ ماوهیهك بێت كه له (دوو ساڵ) كهمتر نهبێت.دووهم: بیمهدار له ماوهی بێكاریدا و بۆ ماوهیهك كه له (شهش مانگ) زیاتر نهبێت، بڕه پارهیهكی یهكسان به كۆمهكی پاراستنی كۆمهڵایهتی وهردهگرێت به مهرجێك له (سێ) جار تێنهپهڕێنێت.مادهی یازدهم:كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت.ماددهی دوازدهم:دهبێ وهزیری كار و كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێم رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی سێزدهم:لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنانی پهیوهندیدارهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی چواردهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی "وهقایعی كوردستان"ـهوه كاری پێ دهكرێت.د.ارسلان بایز اسماعیلسەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراق"هۆی دهرچوونی"به ئامانجی هاوشان رۆیشتن لهگهڵ شتانی نوێ باو و گۆڕانكارییهكان له بازاڕی كار له ههرێمی كوردستان ـ عیراقدا و پشتیوانی كردن له كرێكاران به بهرز كردنهوهی ئاستی گوزهران و كۆمهڵایهتییان و له كهرتهكانی تایبهت و تێكهڵ و ههرهوهزیدا ماف و دهسكهوتی زیاتریان بۆ دهستهبهر بكرێت و تا كاتی دهركردنی یاسایهكی تهواو بۆ بیمهی كۆمهڵایهتیی تایبهت به ههرێم، ئهم یاسایه دهركرا....
یاسای ژماره (34)ی ساڵی / 2004 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێمی كوردستانی -عێراق | 17
یاسای ژماره (34)ی ساڵی / 2004 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێمی كوردستانی -عێراق | 17
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراقژمارهی دهرهێنان : 34رۆژی دهرهێنان : 20/6/2004پشت به حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56) و ماددهی (53) له یاسای ژماره (1)ی ههموار كراوی ساڵی (1992) و، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیران و، ئهو یاساكارییهش كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی - عیراق، له دانیشتنی ژماره (43)ی رۆژی (19/6/2004)یدا ئهنجامی داوهو، بهپێی ئهو دهسهڵاتهش كه بڕگه(3)ی ماددهی دووهمی یاسای ژماره(10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، برَیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهماندا:یاسای ژماره (34)ی ساڵی / 2004 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی ههرێمی كوردستانی -عێراقدهروازهی یهكهمپێناسهكانماددهی یهكهم:مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه:ههرێم: ههرێمی كوردستانی - عیراق.وهزارهت: وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی.وهزیر: وهزیری كارو كاروباری كۆمهڵایهتی.بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی.ئهنجومهن: ئهنجومهنی وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی.دهروازهی دووهمدامهزراندن و ئهرك و فرمانماددهی دووهم:له ههرێمدا وهزارهتێك دادهمهزرێ بهناوی (وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی)، وهزیرێك بهڕێوهی دهبا و سهرپهرشتی دهكات به ناوی (وهزیری كارو كاروباری كۆمهڵایهتی).ماددهی سێیهم:ئهم وهزارهته، ئهم ئهركوفرمانانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ:بهرجهستهكردنی نرخی مرۆڤایهتیی كارو، پشتگیری و چاودێری كردنی كار، چونكه كار بنهمایهكی ئهساسییه بۆ وهدی هێنانی ئاواتی ئهو ڕابوونهی كه ئهمڕۆ، ههرێم له ههموو بوارهكاندا بهخۆیهوهی دهبینێ.كۆشش بۆ ئهوهی كه زهمانهتی كۆمهڵایهتی، گشت كرێكاران بگرێتهوهو، چاودێری كۆمهڵایهتیی پێویستیش بۆ خۆیان و خاوخێزانیان مسۆگهر بكرێ.فهراههمكردنی ههلی كار، بهیهكسانی، بۆ ههموو كهسێ توانای كاری ههبێ، چونكه كار ههم مافهو ههم ئهركهو، زهروورهتی بهشداریكردنیش له بنیادنانی كۆمهڵگهو بهرهوچاكتر بردنیدا، پێویستی بهكاره.بڵاوكردنهوهی ههست و هۆشی پیشهگهری، بهجۆرێكی ئهوتۆ كه پاراستنی مرۆڤ و جێگای كارو ئامێرهكانی زامن بكات و كارهسات و بهسهرهاتی كاتی كاركردن كهم بكرێتهوهو رێگا له نهخۆشیگهلی پیشهیی بگیرێ. ههروهها، وهزارهت بهپێی پێداویستییهكانی بازاڕی كار له ئامادهكردن و پێگهیاندنی كادیرانی پیشهییدا بهشدار دهبێ.ئهو پهڕی گرنگی دان به پاراستن له بێكاری و ماكهخراپهكانی. ههروهها چاودێریكردن و دهستگرتنی ئهو خێزانانهی كه كێشهی كۆمهڵایهتییان ههیه بهجۆرێ كه بارودۆخێكی باشتریان بۆ زامن بكرێ تا بتوانن به چاوكراوهیی و دڵسۆزییهوه له بنیادی كۆمهڵگهدا هاوبهشی بكهن.گهشهپێكردنی كۆمهڵگه كه بهئاسانی بتوانێ لهم گۆڕانكارییه دیموكراتییانهدا هاوپشك بێت و رێز له مافی مرۆڤ بگرێت له رێگای گۆڕینی سیماگهلێكی كۆمهڵایهتییهوه كه بونهته كۆسپ له رێگهی فراژوبوونی كۆمهڵگادا.گرنگیدان بهدامودهزگاكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی تا ببن به دهزگای راستكردنهوهو چاكسازی و تهئهیلی. ههروهها چاودێریكردنی خاوخێزانی بهندكراوهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی بۆ ئهوهی ئهوانیش تێوهنهگلێن.گرنگیدان به چاودێریكردن و تهئهیلی منداڵان و ئهوانهش كه له رووی پهروهردهو پیشهو ڕهوتی ژیانهوه كهموكورت و كهمئهندامن، تا بهئاسانی بتوانن له بزاڤی فراژوكاری و ئاوهدانكردنهوهی ههرێمدا بهشداربن و، ئهو ئاسهواره دهروونی و كۆمهڵایهتییهشیان بڕهوێتهوه كه ڕێگایان لێ دهگرێ.گرنگیدان بهخاوخێزانی قوربانیانی ئهنفال و كیمیاباران و زامنكردنی چاودێریی كۆمهڵایهتی و دهروونی و ئابووریی پێویستیان، بهجۆرێكی ئهوتۆ كه كهموزۆر ئێش و ئازاریان كهم بكاتهوه.تهئهیلی هاووڵاتیان له رووی پیشهیی و كۆمهڵایهتیهوه، لهو ڕێگایهوه كه یارمهتی بدرێن بتوانن پرۆژهگهلی رهنێوهێنهكی (انتاجیه)ی خاوخێزانی بنیاد بنێن.بهئاگاهێنانهوهی كۆمهڵگهو بڵاكردنهوهی بیروباوهڕو ئاكارو دروشمی بهحورمهت له رێگهی كردنهوهی دهورهو بهسهر كردنهوهی خێزانهكانهوه كه دامودهزگای راگهیاندنیش بهشداریی تێدا بكهن.كۆشش بۆ لهناوبردنی دیاردهی ههژاری و كهساسی له ههرێمدا بهجۆرێ كه باربووی دارایی بهو دهستكورت و كهمبهشانه بدرێ كه توانای ئیشكردنیان نییه.هاوبهشیكردن لهسهر مستهوای عیراقی و نێودهوڵهتییش لهو چاڵاكییانهدا كه پێوهندیدارن به ئهرك و فرمانی وهزارهتهكهوه.دهروازهی سێیهمپێكهاتهكان و ئهرك و فرمانهكانماددهی چوارهم:بهشهكانی ناوهندی وهزارهتهكه:وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهتهو، بهرپرسی یهكهمی ئیش و كارو ڕابهری سیاسهتی وهزارهتهكهیه. بڕیارو فرمان و رێنماییگهلیش پێوهندییان به ئیش و كاری وهزارهت و پێكهاتهكانی و كاروباری دیكهی ئیداری و دارایی و هونهریی وهزارهتهوه، ببىَ، وهزیر دهریاندههێنێ له چوارچێوهی حوكمهكانی یاساو پێڕۆی پێوهندیدارداو، بهسهرپهرشتی و لهژێر ریقابهی خۆیدا دهخرێنهبهركار. وهزیر بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیران بهرپرسیاره چونكه ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیه. بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكاری وهزارهت و بهرێوهبهره گشتییهكانی وهزارهت و به ههر كهسێكی دیكهش بسپێرێ كه خۆی پێی باش بێ.بریكاری وهزارهت: له چوارچێوهی ئهو دهسهڵاتانهدا وهزیر پێی دهسپێرێ، یاریدهی وهزیر دهدات له رابهرایهتی وهزارهت و سهرپهرشتكردنی كاروباری ئیداری و دارایی و رێكسازیدا.بهرێوهبهرایهتی گشتی دیوان: فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكات به پلهی بهرێوهبهری گشتی، بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خزمهتیشی له ده سالَ كهمتر نهبێ. بهرێوهبهرایهتی دارایی و تهدقیقیش كه بههاوكاری لهگهلَ بهرێوهبهرایهتیهكانی دیكهدا بوجهی ساڵانهو بوجهی پلان و حساب و حسابكاریی كۆتایی ئاماده دهكهن و پێشكهشی وهزارهتی دهكهن، به بهرێوهبهرایهتی گشتی دیوانهوه پهیوهستن.بهرێوهبهرایهتی گشتی پلاندانان و بهدواداچون: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهشی له ده سالَ كهمتر نهبێ.ماددهی پێنجهم:ئهو بهشانهی وهزارهت كه به وهزارهتهوه پهیوهستن:أ- بهرێوهبهرایهتی گشتی كارو زهمانهتی كۆمهڵایهتی: شهخسییهتێكی خاوهن سهربهخۆیی ئیداری و دارایی خۆیهتی و، فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتيشى له ده سالَ كهمتر نهبێ.ب- بهرێوهبهرایهتی گشتی چاودێریی كۆمهڵایهتی: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا،بروانامهی زانكۆیی سهرتای ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالَ كهمتر نهبێ.ج- بهرێوهبهرايةتى گشتی فراژوكردنی كۆمهڵایهتی: فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكا به پلهی بهرێوهبهری گشتی كه بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالَ كهمتر نهبێ.د- بهرێوهبهرایةتى گشتی چاكسازی كۆمهڵایهتی:فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالأ كهمتر نهبێ.ماددهی شهشهم:ئهنجومهنێ، بهناوی (ئهنجومهنی كاروكاروباری كۆمهڵایهتی)یهوه له وهزارهتهكهدا پێكدههێنرێ لهمانهی خوارهوه:وهزیر سهرۆكبریكاری وهزیر جێگری سهرۆكبهرێوهبهره گشتیهكانی ناو وهزارهت ئهندامننوێنهری ههر یهكه له وهزارهتهكانی (داد، ناوخۆ، پهروهرده و مافی مرۆڤ) بهمهرجێ پلهی له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ ئهندامن نوێنهری یهكێتی گشتی سهندیكاكانی كرێكاران له ههرێمدا ئهندامننوێنهری یهكێتی ژووره پیشهسازی و بازرگانیهكانی ههرێم ئهندامنوێنهری یهكێتی ئافرهتانی ههرێم ئهندام نوێنهری یهكێتیگهلی كهمئهندامانی ههرێم ئهندام سێ خاوهن ئهزموون و پسپۆڕی ناو وهزارهت یان دهرهوهی وهزارهتهكه، لهسهر پێشنیازی وهزیرو رهزامهندیی سهرك وهزیرانی ههرێم ئهندام ماددهی حهوتهم:ئهنجومهن، بهسهرۆكایهتی سهرۆك، یان ئهگهر دیار نهبوو، بهسهرۆكایهتی جێگرهكهی و ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی كۆدهبێتهوهو، بڕیارهكانیشی بهزۆرینهی دهنگی ئهندامه ئامادهبووهكانی دهردههێنێ. ئهگهر دهنگهكانیش یهكسان بن، لهو بارهدا دهنگی وهزیر بۆ كام لایان بێت، هی ئهوه.ئهنجومهن ههر (3) سێ مانگ جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی سازدهدات، وةزيريش بۆی ههیه، لهكاتی پێویستدا، بانگهێشتی بكا بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی.ماددهی ههشتهم:ئهنجومهن ئهم سهڵاحییاتانهی خوارهوه رایی دهكا:نهخشهكێشانی سیاسهتی گشتی وهزارهت و دیاركردنی ئامانجهكانی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. ههروهها بنهماگهلی ئیداری و هونهری و ئابووری و داراییش كه بۆ وهدی هێنانی ئامانجهكانی سوودیان ههبێ، دهیانگرێته بهر.گفتوگۆ لهسهر پرۆژهگهلی بوجهی دارایی و بهرخورداری (الأستثمار)ی ساڵانهی وهزارهتهكهو دایهرهكانی سهربه وهزارهتهكه دهكات و، رای خۆی له سهریان دهردهبرێ و، ئهوهش كه پێی باش بێ بهشێوهی راسپارده پێشكهشی دهكات.گفتوگۆكردن لهسهر پلانه سهرهتاكانی كورتمهوداو مهودای مام ناوهندو دوورمهودا، كه دایهرهكانی وهزارهت ئامادهیان دهكهن. رای خۆیشی له سهریان دهردهبڕێ و، ئهوةشى كه پێی باش بێ بهشێوهی راسپارده پێشكهشی دهكات.پێشنیاز دهكا كه وهبهرهێنانی زیاده سهرمایه (الفائض من رۆوس الاموال)ی دایهرهكانى سهر به وهزارهتهكه رێك بخرێت و، بهپێی پێداویستی بهرژهوهندی گشتی و له چوارچێوهی یاساگهلی بهركارو رێنماییهگهلی دارایدا. واقیعی ئهو وهبهرهێنانانه(الأستثمارات) روون بكرێتهوه.خول بهخول ریقابهی جێبهجێ كردنی پلانهكان دهكاو، لهم رووهوه ههر تێبینی و راسپاردهیهكی پێ باش بێ دهیانخاتهڕوو.له پرۆژهگهلی ئهو یاسایانهش دهكۆڵێتهوه كه وزارهت بیهوێ پێشنیازیان بكات.گفتوگۆ لهسهر ئهو پێشنیازو راسپاردانهش دهكات كه له بارهی ههمواركردن یان بهرفراوان كردن یان له نوێ دامهزراندنی دایهرهكانهوه پێشكهش دهكرێن.گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی خولاوخولی گشتی وئيش كاری وهزارهت، كه دایهرهی پلاندانان و بهدواداچوون ئامادهی دهكات، ههر تێبینی و راسپاردهیهكیشی پێ باش بێت، لهم بارهیهوه، دهیانخاته ڕوو .ههر شتێكیش وهزیر بیخاته بهردهمی گفتوگۆی لهسهر دهكاو، رای خۆی لهسهر دهردهبڕێ و، پێشنیازو راسپاردهی خۆیشی پێشكهش دهكات.دهروازهی چوارهمحوكمه گشتییهكانماددهی نۆیهم:وهزارهت و دایهرهكانیشی بۆیان ههیه بهپێی حوكمهكانی یاسا. زهوی و زارو عقاراتیان ههبێ و بیكهن به موڵك.ماددهی دهیهم:وهزارهت بۆی ههیه هاوكاری لهگهلأ ئهو كۆمپانیاو رێكخراوو ههیئهتانهدا بكات كه ئیش و كارێ ئهنجامدهدهن پێوهندییان به ئامانجهكانی وهزارهتهوه ههیه.ماددهی یازدهم:حساب و حسابكاریی ناوهندی وهزارهت و داریهرهكانی سهر به وهزارهت ههر ههموو دهكهونه ژێر ركێفی دیوانی ریقابهی دارایی ههرێمهوه.ماددهی دوازده:بهشهكانی وهزارهت و ئیش و كاره تایبهتهكانی پێكهاتهكانی به پێڕۆ دیاردهكرێن.ماددهی سیازده:دهستهواژهی (وهزارهتی تهندروستی و كارو كاروباری كۆمهڵایهتی) لهههر جێگایهكی یاسای ژماره (1)ی ساڵی (1993)و یاساگهلی دیكهدا هاتبێ، دهستهواژهی (وهزارهتی تهندروستی) جێگای دهگرێتهوه.ماددهی چوارده:وهزیر بۆی ههیه، رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی وهبهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.ماددهی پازده:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.ماددهی شازده:پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.ماددهی حهڤده:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهركار. د. رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی ـــ عێراقهۆكاره زهروورهكانله سۆنگهی ئهو گۆڕانكارییه گهورانهی له عێراقدا روویداوه، بهتایبهتیش نهمانی رژێمی دیكتاتۆریی گۆڕبهگۆڕو، بنیادنانی رژێمی فیدراڵی بهپێی یاسای ههڵسووڕاندنی دهوڵهتی عێراق بۆ قۆناغی گواستهنی. لهبهر ئهوهش كه ههرێم پێویسته پێوهندیگهلی دیموكراتی له مهیدانی كاردا بهرهوچاكترببات و، هاوههڵوێستی خۆیشی بهرامبهر بهو گۆڕانكارییانهی كه له مهیدانی كاردا روویانداوهو لهمهودواش روودهن و، له پێناوی بهرزكردنهوهی ئاقاری تهقهنی و رۆشنبیری و ئابووریی چینی كرێكارانی ههرێمدا، ههروههاش كه پێویست دهكا، خزمهتگوزاریی كۆمهڵایهتیش بۆ هاووڵاتیان ههر كهسهو بهپێی بارودۆخی خۆی بهرفراوانترو چاكتریش بكرێن و، خاوخێزانی قوربانیانی ئهنفال و جینۆسایدیش چاودێرییهكی شایان بهخۆیان بۆ بڕهخسێ و، زۆر زهرووریشه كه دۆخی كۆمهڵایهتی فراژوبكرێ و، ئهو دیاردهو دروشم و ئاكاره كۆمهڵایهتیانهش بگۆڕدرێن كه بوونهته كۆسپ لهسهر رێگای پێشكهوتن و بهرهوچاكتر بردنی كۆمهڵگای ههرێم، لهبهر ئهوه، زۆر پێویستی بهوهكرد كه وهزارهتێكی پسپۆڕ دابمهزرێ، تا له ههموو ئهو بوارانهدا بهرپرسێتی بگرێته ئهستۆ. جا، لهبهر ئهوانه ههمووی، ئهم یاسایه، هاته یاساكاری....
یاسای ژماره( 12 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێمی كوردستان-عێراق | 11
یاسای ژماره( 12 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێمی كوردستان-عێراق | 11
بهناوی خوای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق پشت به حوكمی بڕگه(1)له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1) ی ساڵی (1992) ی، ههموار كراوو، لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عێراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عێراق له دانیشتنی ژماره (17)ی رۆژی (15/5/2007) ی خۆیدا، بڕیاری دانانی ئهم یاسایهی خوارهوهی دا:یاسای ژماره( 12 )ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی كارو كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێمی كوردستان-عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی بهرامبهریانه:یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق .دووهم:وهزارهت : وهزارهتی كار وكاروباری كۆمهڵایهتی. سێیهم: وهزیر : وهزیری كار وكاروباری كۆمهڵایهتی.چوارهم: بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی كار وكاروباری كۆمهڵایهتی.پێنجهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی وهزارهتی كار وكاروباری كۆمهڵایهتی.-كار وئهركهكانی وهزارهت-ماددهی دووهم:وهزارهت ئهم كارو ئهركانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ:یهكهم: بهرجهستهكردنی بهها مرۆڤایهتی یهكانی كار وپشتگیریی وچاودێری كردنی بهو ناوهی كه كۆڵهكهیهكی بنهرهتییه له هێنانهدی ئهو راپهڕینهی كه ههرێم له ههموو مهیدانهكاندا به خۆیهوه دهبینێ. دووهم: كاركردن له پێناوی ئهوهی ههموو كرێكارهكان بیمی كۆمهڵایهتی بیانگرێتهوه و چاودێری كۆمهڵایهتی پێویست بۆ خۆیان وخێزانهكانیان دابین بكرێ.سێیهم: فهراههم كردنی دهرفهتی كاری هاوشان له بهردهم ههر كهسێكی توانای ههبێ، بهو ناوهی كه كار ماف وئهركێكه پێویست دهكات بهشداریی له بنیاتنانی كۆمهڵگاو پهرهپێدانی بكات وكار له پێناوی چارهسهر كردنی دیاردهی بێ كاری بكات.چوارهم: بڵاوكردنهوهی هوشیاریی پیشهیی به جۆرێكی وا پاراستنی مرۆڤ وشوێنی كار وپاراستنی ئامێر دهسته بهربكات و سنوورێك بۆ ڕووداو پێكاوهكانی كاركردن و نهخۆشییهكانی پیشه دابنێ و بهشداریی له ئامادهكردنی كادیری پیشهیی به هاوئاههنگی لهگهلأ وهزارهته پهیوهندیدارهكاندا بكات.پێنجهم: ئهو پهڕی بایهخ بدرێت به پرۆسهی خۆپاراستن له كهتنكردن وچاودێری ئهو خێزانانهش بكرێ كه كێشهی كۆمهڵایهتیان ههیه و دهستیان بگیرێ به جۆرێك كه بكهونه بارێكی گونجاوی وا كه بتوانن بههۆشیاری ودڵسۆزی بهشداریی له بنیاتنانی كۆمهڵگا بكهن وكار له پێناوی نههێشتن وچارهسهركردنی دیاردهی دهرۆزهكردن بكهن.شهشهم: گهشه پێدانی كۆمهڵگا بهجۆرێكی وا كه بهشدارییهكی كاریگهر له پرۆسهی گۆڕانكاری یه دیموكراتی یهكان دا بكهن وڕێز له مافهكانی مرۆڤ بگرن له رێگهی گۆڕینی ئهو دیارده كۆمهڵایهتییانهی كه رێگه له پهرهسهندنی كۆمهڵگا دهگرن.حهوتهم: شیاندنی مندالأ وخاوهن پێویستیه تایبهتیهكان له رووی پهروهردهیی وپیشهیی وكۆمهڵایهتییهوه، به جۆرێكی واكه بهشداریی كردنیان له پرۆسهی گهشهسهندن وئاوهدان كردنهوه و نههێشتنی كاریگهریی سایكۆلۆجی وكۆمهڵایهتی دابین بكات،كهڕێ لهو بهشداربوونهیان دهگرن.ههشتهم: گرنگیدان به خێزانی قوربانییانی پرۆسهكانی ئهنفال وكیمیاباران ودابین كردنی چاودێری كۆمهڵایهتی وسایكۆلۆجی پێویست بۆیان، به جۆرێكی وا كه گونجاو بێت لهگهلأ ئهو كارهساتانهی لهسهریان هاتووه وئهمهش به ههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا دهبێ.نۆیهم: شیاندنی هاووڵاتییان له ڕووی پیشهیی وكۆمهڵایهتی له رێگهی یارمهتیدانیان بۆ بهرپاكردنی پرۆژهی بهرههمهێنی خێزانییهوه.دهیهم: كاركردن بۆ هوشیار كردنهوهی كۆمهڵگا وبڵاوكردنهوهی پرهنسیپ و بههای باش له رێگهی كردنهوهی خول وسهردانی مهیدانی بۆ خێزان به بهشداریی كردنی هۆیه ههمه جۆرهكانی راگهیاندن.یازدهم: پێشكهش كردنی یارمهتی دارایی پێویست بۆ ئهو دهستكورت و ههژارانهی كه ناتوانن كاربكهن وسهرچاوهی دیكهی ژیانیشیان له بهردهمدانییه.دوازدهم:بهشداریی كردن لهسهر ئاستی عیراق ودهوڵهتان لهو چالاكییانهی كه پهیوهندییان به تایبهتمهندیی یهكانی وهزارهتهوه ههیه.سێزدهم:مۆڵهت پێدانی تایبهتی بهكردنهوهی دایهنگه ودهزگای خێرخوازیی به كهرته جیاوازهكانیهوه وسهر پهرشتی كردنیان به پێی ههلومهرجی تایبهت بهوانهوه.چواردهم:گرنگی دانی پێویست به نهوهی نوێ ووهگهڕ خستنی ههموو تواناكانیان بۆ خزمهت وگهشهپێدانی كۆمهڵگا، ئهمهش به ههماههنگی دهبێ لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا.پازدهم: ههماههنگی كردن لهگهلأ رێكخراوهكانی كۆمهڵگای شارستانی كه كاردهكهن بۆ بهدیهێنانی ههمان ئامانجهكانی وهزارهت لهگهلأ بهدوادا چوونی چالاكییهكانی .شازدهم: گرنگی دان به گیراوهكانی ناو دهزگاكانی چاكسازیی كۆمهڵایهتی ودابین كردنی پێویستیهكانیان بۆیان به جۆرێكی وا كه لهگهلأ پێوهره دهوڵهتیهكان ومافی مرۆڤدا بگونجێ وكاریش بۆ شیاندنی بكرێ بۆ تێكهڵاوكردنهوهیان لهگهلأ كۆمهڵگا به هاریكاری كردن لهگهلأ مهڵبهنده پهیوهندیدارهكاندا.حهڤدهم: هاندانی باس ولێكۆڵینهوهی تایبهت له بارهی دیاده كۆمهڵایهتیه جیاجیاكان لهگهلأ لایهنی پهیوهندیدار بدرێت.ههژدهم: دابین كردنی ماڵی حهوانه بۆ ئهو ئافرهتانهی كه ئهمانی كۆمهڵایهتی وخێزانییان لهدهست داوه.نۆزدهم: رێكخستنی پهیوهندیی له نێوان كریكار وخاوهن كارو كاركردن له پێناوی پێشنیازكردنی یاساكاریی پێویست بهوانهوه.بیستهم: كاركردن له پێناوی بنیاتنانی پرۆژهی وهبهرهێنان بۆ گهشهپێدانی داهاتهكانی وهزارهت و بۆ دۆزینهوهی سهرچاوهی خودی بۆ دابین كردنی پارهی پرۆژهكان.بیست ویهكهم: ههماههنگی كردن لهگهلأ زانكۆكان ومهڵبهندهكانی تۆژینهوهی كۆمهڵایهتی به جۆرێكی وا كه ئامانجهكانی وهزارهت بێنێته دی.بیست ودووهم: رێكخستنی بازاڕی كار بهجۆرێكی وا مافی كریكاره خۆجێیهكان دابین بكات وپێشنیازی یاساكاری پێویست بكات بۆ ئهو مهبهسته.-پێكهاتهكانی وهزارهت-ماددهی سێیهم:وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدێ:ـیهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته وبهرپرسه له بهرێوهبردنی كارهكانی وسهرپهرشتی وچاودێری كردنی چالاكییهكانی و،لهوهوه ئهو بڕیار و فهرمان ورێنماییانه دهردهچن كه پهیوهندییان به ئهركهكانی وهزارهت وپێكهاتهكانی ودهستهڵات وههموو كاروباره هونهری ودارایی وكارگێریی ورێكخستن به پێی حوكمهكانی یاساوه ههیه و بهرپرسه بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهدا و بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بدات به بریكاری وهزارهت یا بهرێوهبهره گشتیهكان یان ههر كهسێكی لهوهزارهتدا به شیاوی دهزانێ.دووهم: بریكاری وهزارهت: یارمهتی وهزیر دهدات له ئاراستهكردنی كاروباری وهزارهت وسهرپهرشتی كردنی كارهكانی له چوارچێوهی ئهو دهستهڵاتانهی كه لهلایهن وهزیرهوه پێی دهدرێ و دهبێ بڕوانامهی زانكۆی ههبێت.سێیهم: نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهر بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێت و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.چوارهم:نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهر بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێت وچهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.پێنجهم: راوێژكاران: ژمارهیان له چوار كهس زیاتر نابێ ودهبێ خاوهن بڕوانامهی زانكۆبن و خاوهن شارهزایی و كارامهیی بن.شهشهم:پشكنێری گشتی: بهپلهی بهرێوهبهری گشتی دهبێ وژمارهیهك له فهرمانبهرانی خاوهن شارهزایی وپسپۆڕیی یاریدهی دهدهن وراستهوخۆ به وهزیرهوه دهبهسترێتهوه فهرمانگهكانی چاودێری كۆمهڵایهتی وتۆری پاراستنی كۆمهڵایهتی وخانهكانی دهوڵهت وچاكسازیی كۆمهڵایهتی دهپشكنێ.حهوتهم:بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری كارگێریی ودارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وكارامهیی بێت.ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كار و بیمی كۆمهڵایهتی:بهڕێوهبهرێكی گشتی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وكارامهیی بێت.نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتیه گشتییهكانی چاودێری وگهشهپێدانی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا: ههر یهك لهوانه بهڕێوهبهرێكی گشتی بهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وكارامهیی بێت.دهیهم:بهڕێوهبهرایهتی گشتی چاكسازیی كۆمهڵایهتی:فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی بهڕێوهی دهبات وئهمانهی پێوه دهلكێ:ـبهڕێوهبهرایهتی چاكسازیی گهوران لهههر پارێزگایهك له پارێزگاكانی ههرێم.بهڕێوهبهرایهتی چاكسازیی ژنان ومنداڵان لهههر پارێزگایهك له پارێزگاكانی ههرێم.ماددهی چوارهم:ئهنجومهنێك له وهزارهتدا پێكدههێنری بهناوی (ئهنجومهنی وهزارهتی كار وكاروباری كۆمهڵایهتی) ولهمانه پێك دێ:یهكهم: وهزیر: سهرۆكه.دووهم: بریكاری وهزارهت: ئهندامه و لهكاتی ئاماده نهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن دهكات.سێیهم: بهرێوهبهره گشتییهكانی وهزارهت: ئهندامن.چوارهم: نوێنهرێك له ههریهك له وهزارهتهكانی دادو فێركردنی باڵا وتوێژینهوهی زانستی وپهروهردهو مافی مرۆڤ وتهندروستی ورۆشنبیری كه پلهیان له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ: ئهندامن.پێنجهم: نوێنهرێك له یهكێتی گشتی سهندیكاكانی كریكاران له ههرێم : ئهندامه.شهشهم: نوێنهرێك له یهكێتی ژووره پیشهسازی وبازرگانیهكان له ههرێم: ئهندامه.حهوتهم: نوێنهرێك له یهكێتییهكانی ئافرهتان وژنان له ههرێم: ئهندامه.ههشتهم: نوێنهرێك له یهكێتییهكانی كهم ئهندامان له ههرێم : ئهندامه.نۆیهم: سێ كهسی خاوهن شارهزایی وپسپۆڕی له دهرهوه یان له ناوهوهی وهزارهت لهسهر پێشنیازی وهزیر : ئهندامن ماددهی پێنجهم:ئهنجومهن ههر سێ مانگ جاریك بهلانی كهم كۆدهبێتهوه ووهزیر بۆی ههیه داوای كۆبوونهوهی نا ئاسایی له كاتی پێویستدا بكات.ماددهی شهشهم: ئهنجومهن ئهم دهستهڵاتانهی خوارهوهی دهبێ:یهكهم: نهخشهكێشانی سیاسیهتی گشتی وهزارهت ودهرخستنی ئامانجهكانی لهبهر رۆشنایی حوكمهكانی ئهم یاسایه ودهسنیشان كردنی بنهمای كارگێڕی وهونهریی وئابووری ودارایی وا كه بهلایهوه پهیڕهو كردنی له وهزارهتدا خزمهتی بهدیهێنانی ئامانجهكانی دهكات.دووهم: وتووێژكردن لهسهر پلانی بهرایی كورت ومام ناوهندیی ودرێژ خایهن كه فهرمانگهكانی وهزارهت ئامادهی دهكهن لهگهلأ دهربڕینی بیروڕا بهرامبهریان و پێشكهش كردنی راسپاردهی گونجاو لهبارهیانهوه.سێیهم: پێشنیازكردنی رێكخستنی وهبهرهێنانی سهرمایهی زێدهی فهرمانگهكانی سهر به وهزارهت، لهگهلأ دهرخستنی رووهكانی وهبهرهێنان به پێی پێویستیهكانی بهرژهوهندیی گشتی ویاسا كار پێكراوهكان ورێنماییه داراییهكان.چوارهم: چاودێری كردنی جێبهجێ كردنی پلانهكان به شێوهیهكی دهوری ودهربڕینی تێبینی وراسپارده له بارهیانهوه.پێنجهم: لێكۆڵینهوه له پرۆژهكانی ئهو یاسایانهی كه وهزارهت دهیهوێ پێشنیازیان بكات.شهشهم: وتووێژكردن لهسهر راپۆرتی گشتی خولی له بارهی ئهو كارانهی وهزارهت، كه فهرمانگهكانی پلان وبهدواداچوون ئامادهی دهكهن لهگهلأ دهربڕینی تێبینی وپیشكهش كردنی راسپاردهكان له بارهیانهوه.حهوتهم: لێكۆڵینهوه له ههموو ئهوانهی كه وهزیر دهیان خاته بهردهم لهگهلأ دهربڕینی بیروڕا لهبارهیانهوه وپێشكهش كردنی پێشنیاز وراسپاردهی گونجاو. ماددهی حهوتهم:یهكهم: ئهرك و تایبهتمهندییهكانی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕهو دهسنیشان دهكرێن.دووهم: وهزیر بۆی ههیه به پێی پێویستی كاری وهزارهت بهرێوهبهرایهتی ومهڵبهندی لێكۆڵینهوه وباس وبهش وهۆبهكان له نوێ دابمهزرێنێ یان لێكیان بدات یاخود ههڵیان وهشێنێتهوه ئهگهر پێویستی كرد.سێیهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ. ماددهی ههشتهم:كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.ماددهی نۆیهم:پێویسته لهسهرئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن. ماددهی دهیهم:یاسای ژماره(34)ی ساڵی 2004ی وهزارهتی كار وكاروباری كۆمهڵایهتی ههرێمی كوردستان ههڵدهوهشێتهوه.ماددهی یازدهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی فهرمی ( وهقائیعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه. عدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراقهۆیهپێویستیهكانی دهرچوواندنی ئهم یاسایه -له پێناوی بهدیهێنانی ئهو پهرهسهندن وگۆرانكارییه كۆمهڵایهتییانهی كه له كوردستانی عیراقدا لهسایهی سیستهمی فیدرالی روویان داوه وبۆ رۆیشتن لهگهلأ ئهو پهرهسهندنهی كهلهو بوارهدا هاتۆتهدی وبۆ گونجان لهگهلأ ئهو گۆڕانكارییانهی كه له باری كاركردن وبهرزبوونهوهی ئاستی تهكنیكی ورۆشنبیریی وئابووری چینی كریكاران له ههرێمدا روویان داوه. ههروهها له پێناوی پێویستی فراوان كردن وپهرهپێدانی خزمهتگوزارییه كۆمهڵایهتییهكان وپتهوكردنی چالاكییه پهیوهندیدارهكان به سیاسهته كۆمهڵایهتی یهكان وچهسپاندنی چهمكهكانی دیموكراتییهت و مافهكانی مرۆڤ ودانانی رادهیهك بۆ دیاردهی ههژاری وبێ كاری وگهشهپێكردنی داهاتی مرۆڤایهتی ودابین كردنی مافی خاوهن پێویستیهكان، ئهم یاسایه دهرچووێنرا....
یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 50
یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراق | 50
بەناوى خوداى بەخشندەو میهرەبانبەناوى گەلەوەسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ئاسایی ژمارە (3)ی ڕۆژی 8/9/2020 کردوویەتی، بڕیارماندا بە دەرکردنی: یاساى ژمارە (1)ى ساڵى 2020 یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان - عێراقبەشی یەكەمپێناسە و ئامانجەكانماددەى (1):بۆ مەبەستەكانی ئەم یاسایە، ماناكانی ئەم دەستەواژە و زاراوانەی خوارەوە، لە بەرامبەریاندا دانراون:یەكەم: هەرێم: هەرێمی كوردستان - عێراق.دووەم: وەزارەت: وەزارەتی تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.سێیەم: وەزیر: وەزیری تەندروستی هەرێمی كوردستان - عێراق.چوارەم: سەندیكای دەرمانسازان: سەندیكای دەرمانسازانی هەرێمی كوردستان - عێراق.پێنجەم: سەندیكای پزیشكان: سەندیكای پزیشكانی هەرێمی كوردستان - عێراق.شەشەم: ماددە هۆشبەرەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی كە لە خشتەكانی (یەكەم و دووەم و سێیەم و چوارەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.حەوتەم:كارتێكارە عەقڵییەكان: هەر ماددەیەكی سروشتی یان پێكهێنراوە لەو ماددانەی لە خشتەكانی (پێنجەم و شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتوون.هەشتەم: پێشینە كیمیاییەكان: ئەو توخم یان پێكهاتە كیمیاییانەیە كە دەچنە ناو دروستكردنی دەرمانی پزیشكیی خاوەن كاریگەریی دەروونی، و وردەكارییەكانی لە هەردوو خشتەی (نۆیەم و دەیەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەدا هاتووە.نۆیەم: بازرگانیپێكردن: بەرهەمهێنان، دروستكردن، دەرهێنان، گرتنەوە، دەستداری، پێشكەشكردن، خستنەڕووە بۆ فرۆشتن، ڕەواجپێدان، دابەشكردن، كڕین و فرۆشتن، ڕادەستكردن بە هەر سیفەتێك، دەڵاڵیكردن، ناردن، پێداڕۆیشتن بە (ترانزێت)، گواستنەوە، هاوردەكردن، هەناردەكردن و نێوەندگیریكردنە لە نێوان دوو لایەندا لە یەكێك لەو كردانەی لەم بڕگەیەدا هاتوون.دەیەم: بازرگانیپێكردنی ناڕەوا: چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان بازرگانیپێكردنیان، یاخود بازرگانیپێكردن بە كاتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، بە پێچەوانەی ئەو حوكمانەی لەم یاسایەدا هاتوون.یازدەیەم: هاوردەكردن: هێنانی ماددەی هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان بۆ ناو هەرێم.دوازدەیەم: هەناردەكردن: بردنەدەرەوە یان گواستنەوەی ماددە هۆشبەر، كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە بۆ دەرەوەی هەرێم، چ لە ناوەوەی عێراق، یان بۆ وڵاتانی دیكە، یاخود بە ڕێگای تێپەڕبوون (ترانزێت). مانای زارەوەی هەناردەكردن، سەرلەنوێ هەناردەكردنیش دەگرێتەوە، تەنها مەگەر بەڵگینەیەك (قرینە) هەبێت لەسەر پێچەوانەكەی.سیازدەیەم: دەستداری (حیازە) و خاوەنداریەتی: دەستداریی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانە، بە هەر سیفەتێك بێت و بۆ هەر مەبەستێك بێت.چواردەیەم: دروستكردن: گشت پرۆسەكانی بەدەستهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە، كە پاڵفتەكردن و گۆڕینیان لە شێوەیەك بۆ شێوەیەكی دیكە دەگرێتەوە. پرۆسەی گۆڕینیش واتە گۆڕینی ماددەیەكە لە شێوەی یەكەمیەوە و دروستكردنیەتی لە شێوەی دووەمیدا.پازدەیەم: بەرهەمهێنان: جیاكردنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكانە لە بنەچە ڕووەكییەكانیان.شازدەیەم: گیراوە: هەر تێكەڵەیەكی رەق یان شل یاخود گازییە، كە ماددەی هۆشبەر لەخۆبگرێت، بەپێی ئەوەی لە بڕگەكانی (شەشەم و حەوتەم و هەشتەم)ی ماددەی (1)ی ئەم یاسایەدا هاتووە.حەڤدەیەم: ڕووەكی هۆشبەریی هەمواركراو لە ڕووی بۆهێڵەوە (جینیاً): ئەو ڕووەكە خۆڕسكانەن، كە بەمەبەستی لێدەستكەوتنی ماددە هۆشبەرەكان، لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواردەكرێن.هەژدەیەم: پزیشك: پزیشكی مۆڵەتدراوە، بە پێی یاسای بەركاری سەندیكای پزیشكان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە پزیشكییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.نۆزدەیەم: دەرمانساز: دەرمانسازی مۆڵەتدراوە، بەپێی یاسای بەركاری سەندیكای دەرمانسازان، كە لانیكەم بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە دەرمانسازییدا، لە زانكۆیەك لە زانكۆكانی هەرێم، یان هاوتاكەی بەدەستهێنابێت.بیستەم: لیژنەی باڵا: لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكانی پێكهێنراوە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە.بیست و یەكەم:گەڕانەوە: دووبارەكردنەوەی هەمان تاوان یان زیاتر لە تاوانێك، لەوانەی كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی لەسەر تاوانی پێشتر.ماددەى (2):ئامانجەكانی ئەم یاسایە ئەمانەی خوارەوەیە:یەكەم: خۆپاراستن لە ئالودەبوون بە هەریەكێك لە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، و چارەسەركردنی كەسانی ئالوودەبوو لە نەخۆشخانەكانی تایبەتكراو بە چارەسەریی.دووەم: پەرەپێدانی دەزگاكانی هەرێم، ئەوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، یاخود خراپ بەكارهێنانیان.سێیەم: چرٍكردنەوەی ڕێكارەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردن و ئاڵوگۆركردنی ناڕەوای ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، و سنورداركردنی بڵاوبوونەوەیان.چوارەم: مسۆگەركردنی جێبەجێكردنی كارای پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانی پەیوەندیدار بەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی، كە كۆماری عێراق پەسەندی كردون، یان تیایاندا ئەندامە، بۆ ئەوەی لە هەرێمیشدا كارپێكراوبن.پێنجەم: فەراهەمكردنی دروستیی مامەڵەكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، بۆ مەبەستی پزیشكی و زانستی و پیشەسازی.بەشی دووەملیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكانماددەى (3):یەكەم: لیژنەیەك لە وەزارەت بەناوی (لیژنەی باڵای نەهێشتنی ماددە هۆشبەرە و كارتێكارە عەقڵییەكان) پێكدەهێنرێت.دووەم: لیژنەی باڵا، بە سەرۆكایەتی وەزیر دەبێت و جێگرەكەشی، (جێگری ئاسایشی گشتی هەرێم)دەبێت.سێیەم: ئەندامانی لیژنەی باڵا، لەمانەی خوارەوە پێكدێت:1- بەرێوەبەری گشتی فەرمانگەی كاروباری هونەریی لە وەزارەت.2- بەرێوەبەری چاودێری تەندروستی دەروونی.3- بەرێوەبەری پەیمانگەی پزیشكی دادیی.4- بەرێوەبەری دەستەی گومرگەكان.5- بەرێوەبەری پۆلیسی گومرگ.6- نوێنەرێكی هەریەكە لەم لایەن و وەزارەتانەی خوارەوە، كە پلەی هیچ كامیان لە بەڕێوەبەری گشتیی كەمتر نەبێت:أ- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.ب- وەزارەتی داد.ج- وەزارەتی دارایی و ئابووری.د- وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی.هـ- وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو.و- وەزارەتی ناوخۆ.ز- دەزگای ئاسایش.7- نوێنەری هەریەكە لە سەندیكاكانی پزیشكان و دەرمانسازان.چوارەم: وەزیر فەرمانبەرێكی وەزارەت كە پلەی وەزیفی لە بەڕێوبەر كەمتر نەبێ، وەك بڕیاردەری لێژنەی باڵا دەستنیشان دەكات.پێنجەم: سەرۆكی لیژنەی باڵا بۆی هەیە بانگهێشتی هەرشارەزایەك لە بواری نەهێشتنی بازگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بكات، بە مەبەستی وەرگرتنی بۆچوونی، بێ ئەوەی مافی دەنگدانی هەبێت.ماددەى (4):یەكەم: لیژنەی باڵا لانیكەم مانگی جارێك لەسەر بانگهێشتی سەرۆكەكەی كۆدەبێتەوە، سەرۆك بۆی هەیە لە هەر كاتێكی دیكەی پێویستدا، بانگهێشت بۆ كۆبوونەوە بكات.دووەم: ڕێژەی یاسایی كۆبوونەوەی لیژنەی باڵا بە ئامادەبوونی (2/3) دوو لەسەر سێی ئەندامانی تەواو دەبێت، و لە حاڵەتی ئامادەنەبوونی سەرۆكدا، جێگرەكەی سەرۆكایەتی كۆبوونەوەكە دەكات.سێیەم: بڕیارەكانی لیژنەی باڵا لەڕێگەی دەنگدان و بە زۆرینەی ژمارەی ئامادەبووانی دەنگدەر وەردەگیرێت، ئەگەر دەنگەكان یەكسان بوون، ئەوكات ئەو لایەنەی دەنگی سەرۆكی لەگەڵدایە، پێشدەخرێت.ماددەى (5):لیژنەی باڵا ئەم ئەركانەی خوارەوە لە ئەستۆ دەگرێت:یەكەم: دانانی سیاسەتی گشتی بۆ هاوردەكردنی هەر جۆرێكی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردن، گواستنەوە، بەرهەمهێنان، دروستكردن، گرتنەوە، شیكردنەوە، چاندن، بەخاوەنبوون، دەستداری و بەدەستهێنان (إحراز)، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، ڕادەستكردن، وەرگرتن، نووسینی بەراچێتەی پزیشكیی، پێدانی لە دەرمانخانەكان و هێنانی بەهەر رێگایەك، یان نێوەندگیریكردن لە هەریەكێك لەم كردانە بۆ مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی یاخود پیشەسازی، بەو مەرجەی بەپێی مۆڵەتی وەزیر بێت، لە چوارچێوەی سیاسەتی گشتیی هەرێمدا.دووەم: هەماهەنگیكردن و هاریكاریی لەگەڵ وەزارەت و لایەنەكانی دیكەی تایبەتمەند لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێم، بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.سێیەم: هەماهەنگیكردن لەگەڵ لایەنە تایبەتمەندەكانی حكومەتی فیدراڵی بۆ هێنانەدیی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.چوارەم: دانانی ستراتیژی نیشتمانیی گشتگیر بۆ نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، سەرەڕای ئامادەكردنی پلان و پرۆگرام بۆ جێبەجێكردنیان.پێنجەم: گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ نەهێشتنی دیاردەی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان و خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، بەپێیی میتۆدێكی زانستی، چاكسازیی و چارەسەركاریی كەسانی ئالوودەبوو.شەشەم: دیاریكردنی بڕی ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵی و پێشینە كیمیاییانەی، كە دەبێت ساڵانە هاوردەبكرێن یان هەناردەبكرێن یان بگوازرێنەوە یان بەرهەمبهێنیرێن، یاخود بۆ مەبەستەكانی زانستیی و پزیشكیی بچێندرێن.حەوتەم: سوودوەرگرتنی ساڵانە لە ڕۆژی جیهانیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان، بۆ مەبەستی بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی گشتیی سەبارەت بە مەترسیەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، یان بازرگانیپێكردنی ناڕەوا پێیان، یاخود خراپ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، و هاندانی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، پەیوندیدار بە پرسەكانی نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان، و كۆمەككردنیان لەڕووی مەعنەوییەوە.هەشتەم: هاندانی لێكۆڵینەوە و توێژینەوەی زانستی لە بوارە جیاجیاكانی تایبەت بە نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و خراپ بەكارهێنانیان، ئەنجامدانی پێشبڕكێی ساڵانە، و بەخشینی پاداشتی ماددی و هاندان و بەخشینی خەڵاتی نەختینە بە سەركەوتووان.نۆیەم: پێشنیازكردن بۆ دامەزراندن و پەرەپێدانی دامەزراوەی تەندروستیی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، و دەستەبەركردنی پێداویستیە بنەڕەتیەكانی، لە فەرمانبەرانی لێهاتوو بۆ ئەم چارەسەرییە، لەگەڵ ئامێر و كەرەستەی پێویست.دەیەم: گرێبەستكردن لەگەڵ شارەزایانی خاوەن لێهاتوویی زانستی و پراكتیكی، بۆ سوود وەرگرتن لێیان لەهەر بوارێك لەو بوارانەی هاوكاربێت لە هێنانەدی ئامانجەكانی ئەم یاسایە.یازدەیەم: پێكهێنانی لیژنەی تایبەتمەند لەهەر كاروبارێك لە كاروبارەكانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دوازدەیەم: هاندانی كادیرە پزیشكیی و كۆمەڵایەتییەكان بۆ كاركردن لەو دامەزراوانەی پەیوەندیدارن بە نەهێشتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و چارەسەركردنی ئالوودەبووان بە ماددە هۆشبەرەكان.سیانزدەیەم: نوێكردنەوەی ئەو خشتانەی كە هاوپێچی ئەم یاسایەن لە (1 تا 11)، بەجۆرێك كە بگونجێت لەگەڵ ئەو ڕێكەوتننامە نێودەوڵەتییانەی لەلایەن كۆماری عێراقی فیدراڵەوە واژۆكراون و پەیڕەودەكرێن و هەروەها بە سوود وەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندورستی جیهانی.ماددەى (6):بەرێوەبەرایەتی گشتیی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەكان لە دەزگای ئاسایش، ئەم ئەركانەی لە ئەستۆ دەبێت:یەكەم: بەرەنگاربوونەوەی ئەو تاوانانەی ئەم یاسایە سزای لەسەر داناون، و دەستگیركردنی ئەنجامدەرانی.دووەم: گرتنی (ضبط) ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بازرگانیان پێوەدەكرێت.سێیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان لە هەرێم و كۆماری عێراق، ئەوانەی تایبەتمەندن لە كاروباری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بەهەماهەنگی لەگەڵ لیژنەی باڵا.چوارەم: دۆكیومێنتكردنی داتای تایبەت بەو كەسە عێراقی و بیانیانەی لەسەر تاوانی بازرگانپێكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان حوكمدراون، و بەدواداچوونی چاڵاكییەكانی ئێستایان، بۆ خۆپاراستن لە دووبارە گەڕانەوەیان بۆ ئەنجامدانی تاوانی نوێ، و گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاسایی پێویست بۆ ئەم خۆپاراستنە.پێنجەم: چاودێریكردنی ئەو كەسانەی بەپێی ئەم یاسایە مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دروستكردن، یاخود دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونیان بە سنوورەكانی رێوشوێنە دیاریكراوەكانی ئەو مۆڵەتانە، و گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی بەرامبەر بە سەرپێچیكاران. ئەنجامدانی ئەو پرۆسەی چاودێریكردنەش كەلەم بڕگەیەدا دەقنووسكراوە، بە هەماهەنگی نێوان وەزارەت و سەندیكای دەرمانسازان دەبێت.شەشەم: چاودێریكردنی نێوەندەكانی گواستنەوە، بۆ زامنكردنی بەكارنەهێنانی ئامرازەكانی گواستنەوە لە ئەنجامدانی تاوانێك كە بەپێی ئەم یاسایە سزای بۆ دانراوە، و ئەمەش بەهەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكاندا دەبێت.حەوتەم: ئاڵوگۆڕكردنی زانیاری لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان، لە عێراق و وڵاتانی دراوسێ و لایەنی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە كاروباری ماددە هۆشبەرەكان، بۆ بەدەست هێنانی زانیاری سەبارەت بە تۆڕەكانی بازرگانی كردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكان، بەپێی چوارچێوە و رێكارە یاساییەكان و لە ڕێگەی دەسەڵاتە كارگێڕی و دیبلۆماسیەكانی تایبەتمەند لە هەرێم.هەشتەم: جێبەجێكردنی حوكمە دادوەرییەكان، لەگەڵ فەرمانەكانی دەستگیركردن، كە لە لایەنە عێراقییە رێپێدراوەكان لەڕووی یاساییەوە دەرچوون، و تایبەتن بەو تۆمەتبار و حوكمدراوانەی لە هەرێمن.نۆیەم: جێبەجێكردنی رێككەوتننامەكانی هاوكاریی یاسایی و دادوەریی و ئەمنی، سەبارەت بە تۆمەتباران و حوكمدراوانی بیانی، كە لە هەرێمدا لەسەر پرسەكانی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، یان خراپ بەكارهێنانیان دەستگیر كراون، و ڕادەستكردنی تاوانباران لە نێوان عێراق و وڵاتانی دیكەدا، بەپێی ئەورێسایانەی لەم بارەیەوە پەیڕەودەكرێن، بە هەماهەنگیی لەگەڵ لایەنە فیدراڵییە پەیوەندارەكان، لە ڕێگەی لایەنە باڵاكانی تایبەتمەند لە هەرێم.دەیەم: هاوكاریكردن لەگەڵ وەزارەت، لە چوارچێوەی پرۆگرامەكانی ستراتیژییەتی نیشتمانیی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ رێكخستنی خولی راهێنان بۆ كارمەندەكانی بواری ئاسایشی ئەم بەرێوەبەرایەتیە گشتییە، لە بواری نەهێشتنی بازرگانیپێكردنی ناڕەوا، یان خراپ بەكارهێنانی كارتێكارە عەقڵییەكان، لە پێناوی پەرەپێدانی لێوەشاوەیی و گەشەپێدانی ئەزمونیان.ماددەى (7):یەكەم: وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، سەنتەرێكی شیاندنەوەی كەسانی ئالوودەبوو بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان دادەمەزرێنێت، و بەپێی پێویست سەنتەری دیكە لە پارێزگاكان دەكاتەوە.دووەم: ئەو سەنتەرەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، تایبەت دەبێت بەوانەی بە بڕیاری دادوەریی ئازاد (افراج) دەكرێن، یاخود لە فەرمانگەی چاكسازیی یان فەرمانگەی چاكسازیی نەوجەوانان بە كۆتاییهاتنی حوكمەكانیان ئازاد دەبن، یان لە نەخۆشخانە دەهێنرێنە دەرەوە یان هامشۆكردنیان بۆ نۆرینگەی دەروونی - كۆمەڵایەتی ڕادەگیرێت، و لیژنەكانی پەیوەندیدار بە بارەكانیان بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت، بڕیار لەسەر بارودۆخیان و پابەندكردنیان بە پرۆگرامەكانی شیاندنەوە دەدەن.سێیەم: سەنتەرەكە، پرۆگرامێكی گونجاو بۆ شیاندنی ئارەزوومەندان بۆ فێربوونی پیشەیەكی گونجاو لەگەڵ لێوەشاوەییان و خستنەسەركاریان ، بەجۆرێ كە داهاتێكی گونجاویان بۆ مسۆگەر بكات، دادەنێت، سەرەڕای بەدواداچوونی جێبەجێكردنی بەرنامەكانی دیكەی چاودێریكردنی بڕیارلێدراو بۆیان.چوارەم: سەنتەرەكە بۆی هەیە بۆ جێبەجێكردنی پرۆگرامەكەی، پشت بە پسپۆری دەروونی و كۆمەڵایەتی و ڕێنوێنیكاری ئاینیی لێهاتوو ببەستێت.پێنجەم: سەنتەرەكە لە ئاستی بەرێوەبەرایەتیدا دەبێت، و فەرمانبەرێكی خاوەن شارەزایی و پسپۆریی، كە ساڵانی خزمەتی لە (10) دە ساڵ كەمتر نەبێت سەرۆكایەتی دەكات.بەشی سێیەممۆڵەتی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە و مەرجەكانیماددەى (8):یەكەم: هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، هەناردەكردنیان و گواستنەوەیان، بە مۆڵەت یان بەڕەزامەندی وەزیر دەبێت، دوای ئەوەی ڕەزامەندی لایەنە تایبەتمەندەكانی ئاسایشی بۆ وەردەگیرێت.دووەم: مۆڵەت بۆ ماوەی یەك ساڵە و دەكرێت نوێبكرێتەوە.سێیەم: لە پێدانی مۆڵەتدا، بڕی دیاریكراوی ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییە ڕەچاودەكرێت، كە لیژنەی باڵا ڕەزامەندی لەسەر هاوردەكردنی یان هەناردەكردنی یاخود گواستنەوەی داوە، لە هەمان ئەو ساڵەدا كە مۆڵەتەكەی تێدا دەدرێت.ماددەى (9):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە یان هەناردە یان بگوازرێتەوە، یاخود بچێندرێت یان بەرهەمبهێنرێت یان دروستبكرێت، یاخود خاوەندارێتی بكرێت یان بەكاربهێندرێت، یاخود دەستداربكرێت یان بەدەستبهێنیرێت یان كڕین و فرۆشتنی پێوە بكرێت، یاخود ڕادەستبكرێت یان بازرگانی پێوە بكرێت یان لە ڕووی پزیشكییەوە سەرفبكرێت یان بە نووسینی راچێتەی پزیشكی بدرێت، یاخود سەودای پێوە بكرێت یان بەهەر سیفەتێك بێت دەستی لێهەڵبگیرێت یان نێوەندگیری لە یەكێك لەو كردانەی سەرەوەدا بكرێت، بێجگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها بەپێی ئەو حاڵەت و مەرجانەشی، كە لەم یاسایەدا دەقنووسكراون.ماددەى (10):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی كە لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنوسكراوە، تەنها بەم لایەنانەی خوارەوە دەدرێت:1- فەرمانگەكانی هەرێم و پەیمانگە زانستییەكان و ناوەندەكانی توێژینەوەی زانستی دانپێدانراو، كە پسپۆرییەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكانە.2- خاوەنی كارگەكانی شیكردنەوەی كیمیایی یان پیشەسازیی یان خۆراكی یان هەر شتێكی دیكە، كە كارەكانیان پێویستی بە بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە.3- خاوەنی ئەو كارگە و شوێنانەی مۆڵەتدراون بە دروستكردنی ئەو دەرمانانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەخرێتە ناو پێكهاتەكانیانەوە.4- نووسینگەكانی ڕاگەیاندنی تایبەت بە دەرمانی مۆڵەتپێدراو.دووەم: وەزیر بەبڕیارێكی هۆدار، بۆی هەیە پێدانی مۆڵەت ڕەتبكاتەوە ئەگەر ئەو مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەستەبەر نەبووبن.سێیەم: بڕیاری وەزیر بە ڕەتكردنەوە، شیاوی تانەلێدانە بەپێی حوكمەكانی یاسای بەركاری ئەنجومەنی شورای هەرێمی كوردستان - عێراق، یان هەر یاسایەكی دیكە كە جێگای دەگرێتەوە.ماددەى (11):یەكەم: پێویستە ئەو كەسەی مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی پێدراوە، داواكارییەك پێشكەشی وەزارەت بكات، و تێیدا ناوی خۆی و ناونیشانی كارەكەی و ناوی ئەو ماددە هۆشبەرە یان كارتێكارە عەقڵیە بخاتەڕوو كە بەنیازە هاوردەی بكات یان بیگوازێتەوە، لەگەڵ سروشت و پێكهاتە و بڕەكەی، هەروەها ئەو مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوەیەیەی كە لەلایەن حكومەتی ئەو وڵاتەوە پێیدراوە كە ماددەكەی لێهاوردەكراوە، سەرەڕای ئەو هۆكارانەی كە بوونەتە پاساو بۆ ئەو كارەی،و رێكەوتەكەی بە نزیكەیی، لەگەڵ تەواوی ئەو زانیارییانەی كە وەزارەت لێی داوادەكات.دووەم: وەزیر بۆی هەیە داواكارییەكە قبوڵ بكات یان ڕەتبكاتەوە یاخود ئەو بڕەی تێیدا دیاریكراوە كەمبكاتەوە، بەڕەچاوكردنی ئەو مەبەست و حاڵەت و مەرجانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون.ماددەى (12):یەكەم: ئەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییانەی دەگەنە فەرمانگەیەكی گومرگی، نابێت ڕادەستبكرێن، تەنها بەو موڵەتی ڕاكێشانە (اجازە السحب) نەبێت كە وەزیر یان ئەوەی وەزیر ڕایدەسپێرێت دەریدەكات، و دەبێت تەواوی زانیارییە پێویستەكانیشی لەسەر نووسرابێت.دووەم: پێویستە فەرمانگەكانی گومرگ، لە دەروازە سنورییەكان و فڕۆكەخانەكان، لە حاڵەتەكانی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە بە تێپەڕبوون (ترانزێت)، مۆڵەتی هاوردەكردن یان هەناردەكردن یاخود گواستنەوە لە كەسانی پەیوەندیدار وەربگرن، و ڕەوانەی وەزارەتی بكەنەوە، وێنەیەكیش لەم مۆڵەتە لەلای فەرمانگەكانی گومرگ یان فرۆكەخانە و كەسی پەیوەندیدار بپارێزرێت، بەو مەرجەی هێنانە ناوەوەی بۆ لایەنی هاوردەكار، بە پاسەوانیی گومرگی بێت.سێیەم: ئەگەر لە ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی دەرچوونیەوە كاری پێنەكرێت، مۆڵەتەكە بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، لەكاتی پێویستیشدا وەزیر بۆ هەیە ئەم ماوەیە بۆ ماوەیەكی هاوتا درێژبكاتەوە.ماددەى (13):یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، تەنها لەو بارەدا هاوردە دەكرێت، كە لە ڕێكەوتی دەرچوونی مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا، لە تۆمارنامەكانی وەزارەتدا تۆماربێت، شیابوونی بۆ بەكارهێنان سەلمێنرابێت، و وەكیەك بێت لەگەڵ ئەو خەسڵەت و زانیارییانەی لە مۆڵەتی هاوردەكردنەكەدا هاتوون، بەپێی ڕاپۆرتی تاقیگەكانی چاودێریكردنی دەرمان.دووەم: وەزارەت ڕێكارەكانی دڵنیابوون لە شیاوبوون و وەكیەكی، بە ڕێنماییەك رێكدەخات، كە وەزیر دەریدەكات.ماددەى (14):نابێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یاخود پێشینەی كیمیایی، لەناو پاكێجێكدا كە ماددەی دیكەی تێدابێت، هاوردە یان هەناردە بكرێت یاخود بگوازرێتەوە، بەڵكو دەبێت ناردنی (تەنانەت ئەگەر وەك نموونەش بێت)، لەناو پاكێجی دڵنیایی لەسەركراودا بێت، و تێیدا ناوی تەواوەتی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكەی لەسەر نووسراوبێت، و سروشت و پێكهاتە، بڕ و ڕێژە، ڕێكەوتی بەرهەمهێنان و بەسەرچوونیشی لەسەر بێت.ماددەى (15):یەكەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بەمانەی خوارەوە، نادرێت:1- ئەوەی لەسەر تاوانێك یان كەتنێكی ئابڕووبەر حوكمدراوە.2- ئەوەی بە یەكێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكمدراوە.دووەم: ئەو مۆڵەتەی لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، بە هەڵوەشاوە دادەنرێت، ئەگەر خاوەنەكەی حوكمێكی بنبڕی، بە یەكێك لەو تاوانانە یان سزایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا هاتوون، لەسەر دەربچێت.سێیەم: مۆڵەتی بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، تەنها دەدرێتە كەسێكی دەرمانسازی مۆڵەتدراو، یان كارگەیەكی دەرمان، یاخود ئەو لایەنانەی لە ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.چوارەم: خاوەنی ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان، بۆیان نیە شوێنەكانیان یان ئەو ماددانەی تیایاندایە، بفرۆشن یان ڕادەستی بكەن یاخود دەستیلێهەڵبگرن، تەنها بۆ ئەو لایەنانە نەبێت كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (10)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، یان بۆ ئەو كەسانەی بەپێی یاسای پەیڕەوكردنی پیشەی دەرمانسازیی بەركار ژمارە (40)ی ساڵی 1970 یان هەر یاسایەك كە جێگەی دەگرێتەوە، مۆڵەتپێدراون بازرگانی بكەن بەو ماددانەوە، بەو مەرجەی لایەنی پەیوەندیدار لە وەزارەت ئاگاداربكرێتەوە، و ئەولایەنانەشی كە لەم مامەڵانەدا بەشدارن، بخرێنە ڕوو.پێنجەم: وەزیر بەڕێنمایی مەرجی پێویستی ئەو شوێنە دیاریدەكات، كە بۆ بازرگانیكردن بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، مۆڵەتی پێدەدرێت.بەشی چوارەمڕەچێتەی پزیشكان و سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یانكارتێكاری عەقڵیی لەلایەن دەرمانسازانەوەماددەى (16):یەكەم: جگە لە مەبەستی چارەسەركردنی پزیشكی، و تەنها بەپێی ئەو ڕێنمایی و رێوشوێنانەی وەزارەت لەم بارەیەوە دەریاندەكات، پزیشك بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ هیچ نەخۆشێك بنووسێت.دووەم: پزیشك نابێت هیچ بڕێك لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بۆ مەبەستی بەكارهێنانی تایبەت، بۆ خۆی بنووسێت. ماددەى (17):یەكەم: دەرمانساز بۆی نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكارى عەقڵیی سەرف بكات، تەنها بەپێی ڕەچێتەیەكی ئوسوڵیی نووسراو لەلایەن پزیشكێكەوە یان بەپێی پسوولەی مۆڵەتی بەخشراو لەلایەن وەزارەتەوە نەبێت، كە تێیدا ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان و بڕەكانیان دیاریدەكات، و پێویستە وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكان پسووڵە و ڕەچێتەكان بە یەك شێوە رێكبخەن لە نەخۆشخانە و نۆرینگەكانی حكومی و ئەهلی.دووەم: وەزیر بەیانێك دەردەكات، بەو مەرج و زانیاریانەی پێویستن بۆ بەدەستهێنانی پسوولەی مۆڵەتی دەقنووسكراو لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا، لەگەڵ ئەو لایەنە كارگێڕییەی تایبەتمەند دەبێت بە پێدانی پسوولەی مۆڵەتەكە، و ئەو بڕە دیاریكراوەی ماددەكە كە نابێت لەوە زیاتر بۆ خاوەنی پسوولەكە سەرفبكرێت.سێیەم: پسوولەی مۆڵەت تەنها بەم كەسانەی خوارەوە دەدرێت:1- پزیشك.2- ئەو پزیشكانەی، نەخۆشخانە و سەنتەرە تەندروستییەكان بەهۆی نەبوونی دەرمانساز تێیاندا، دەستنیشانیان دەكەن.ماددەى (18):وەزیر رێنمایی دەردەكات، تێیدا دەستنیشانی ئەو زانیاریی و مەرجانە دەكات، كە دەبێت لە رەچێتە پزیشكیەكان و پسولەكانی مۆڵەتدا دەستەبەربن، بەپێی ئەو رەچێتە و پسولانەش وەسفی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان لە دەرمانخانەكاندا بۆ سەرفكردن دەكرێت، و دەستنیشانی ماددەكە و ئەو بڕەش دەكرێت كە نابێت مانگانە لەوە زیاتر بۆ نەخۆش سەرف بكرێت.ماددەى (19):بە بەیانێك كە وەزیر دەریدەكات، چۆنیەتی ئاڵوگۆرپێكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە نەخۆشخانە و بنكە تەندروستییەكان و ئەو یەكانەی سەربەوانن، لە كەرتی گشتی و تێكەڵاو و تایبەت، یان سەر بە ڕێكخراوێكی نا حكومین و خزمەتگوزاریی و چاودێریی تەندروستی پێشكەشی نەخۆش دەكەن، دیاریدەكرێت.بەشی پێنجەمدروستكردنی ئەو گیراوە پزیشكییانەی ماددەی هۆشبەر وكارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی لەخۆدەگرنماددەى (20):یەكەم: كارگەكانی دەرمان تەنها دوای وەرگرتنی مۆڵەتێك بە هەمان ڕێكاری دەقنووسكراو لە ماددەی (8)ی ئەم یاسایە ، دەتوانن ئەو گیراوە پزیشكیانە دروستبكەن كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی، دەچێتە نێو پێكهاتەكانیانەوە.دووەم: كارگەكانی دەرمان بۆیان نیە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی یاخود پێشینەی كیمیایی بەدەستهاتوو بەكاربهێنن، تەنها لە دروستكردنی گیراوەی پزیشكیدا نەبێت، بەپێی ڕێنمایی وەزارەت. بەشی شەشەمئەو ڕووەكانەی چاندنییان قەدەغەیەماددەى (21):جگە لە مەبەستەكانی پزیشكی یان زانستی، و تەنها لەو حاڵەتانەی كە بەپێی ئەم یاسایە ڕێگا پێدراون، چاندن یان هاوردەكردن یان هەناردەكردن، یاخود خاوەندارێیتیكردن یان بەدەستهێنان یان دەستداری یاخود كڕین یان فرۆشتن یان گواستنەوە یان ڕادەستكردن یان ئاڵوگۆڕیپێكردن، یاخود دەستلێهەڵگرتن یان نێوەندگیریی لە هەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە، بۆ ئەو ڕووەكانە قەدەغەیە، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەی (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەیان لێبەرهەمدێت، لەتەواوی قۆناغەكانی گەشەكردنیان و تۆوەكانیشیان، لەو ڕووەكانەش (خەشخاش)، (ئەفیۆن) ، ڕووەكی گوش (قنب)، دەوەنە كۆكا (جبنة الكوكا)، (قات) و ئەو ڕووەكانەشی كە ئەمانە لەخۆدەگرن و لەڕووی بۆهێڵەوە هەمواركراون و كاریگەری هەمان ماددەی هۆشبەریان هەیە.بەشی حەوتەمتۆماركردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی وپێشینە كیمیاییەكان، چاودێریكردن و پشكنینیانماددەى (22):یەكەم: پێویستە لەسەر بەرپرسانی دەرمانخانەكان و ئەو شوێنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یاخود پێشینە كیمیاییەكان یان بەكارهێنانیان، دەرخستەیەكی واژۆكراو بە وردەكارییەوە، بنێرن بۆ ئەو لایەنە كارگێرییەی وەزارەت دیاریدەكات، سەبارەت بەو ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییانەی وەریانگرتووە و سەرفیان كردوون وئەوەشی كە ماوەتەوە، لەماوەی (7) حەوت رۆژ لە رێكەوتی بەسەرچوونی وادەی ئەو (90) نەوەد رۆژەی لە بڕگەی (سێیەم)ی ماددەی (12)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراوە، و بەپێی ئەو كلێشانەی كە وەزارەت بۆ ئەم مەبەستە ئامادەیان دەكات، ئەمەش بەسەر تەواوی دامەزراوە تەندروستییە حكومی و ناحكومی و نۆرینگەكانی پزیشكانیشدا پیادە دەكرێت.دووەم: لە وەزارەت داتا بەیسێك سەبارەت بە ڕەسید و بڕ و جۆری ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمییایەكان، بۆ رێكخستنی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە، دادەنرێت.ماددەى (23):یەكەم: لە وەزارەت بانكێكی زانیاریی دروستدەكرێت، تایبەت دەبێت بەو كەس و لایەنانەی مۆڵەتدراون بە هاوردەكردن، هەناردەكردن و گواستنەوە، دروستكردنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان.دووەم: ئەو زانیارییانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراون، هەریەكەیان بۆ ماوەی (20) بیست ساڵ لە ڕێكەوتی دوایین تۆمارەوە، دەپارێزرێن.سێیەم: ئەو رەچێتە پزیشكیانەی لە ماددەی (17)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بۆ ماوەی (5) پێنج ساڵ لەو ڕێكەوتەی لەسەری جێگیركراوە، دەپارێزرێن.ماددەى (24):یەكەم: وەزارەت پابەند دەبێت بە ئاگاداركردنەوەی لایەنی پەیوەندیدار لە دەروازە سنوورییەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم، سەبارەت بە سروشت و جۆر و بڕی ئەو ماددە هۆشبەرانەی خواست لەسەر هاوردەكردنیان هەیە، لەگەڵ ڕاسپاردنی دەرمانسازێك لە هەر دەروازەیەكی سنورییدا بۆ پشكنینی ئەو ماددانە و بەراوردكردنیان لەگەڵ مۆڵەتی هاوردەكردنەكە، و ئامادەكردنی كۆنووسێك لەو بارەیەوە، كە وێنەیەكی ڕادەستی هەریەك لەلایەنی پەیوەندیدار لە دەروازەكان و دەسەڵاتی گومرگی لە هەرێم و وەزارەتیش، دەكرێت.دووەم: ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەپێی ئەو ڕێكارانەی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە وەرگیراون، ڕەوانەی كۆگاكانی دەرمانی وەزارەت دەكرێن، و دواتریش ڕادەستی لایەنە هاوردەكارەكان دەكرێن.بەشی هەشتەمسزاكانماددەى (25):هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، بە لەسێدارەدان یان زیندانیكردنی هەتاهەتایی سزا دەدرێت:یەكەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، هەناردە یان هاوەردە كردبێت.دووەم: ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بە مەبەستی بازرگانیپێكردن، بەرهەمهێنابێت یان دروستیكردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.سێیەم: بە مەبەستی بازرگانیپێكردن ڕووەكێكی چاندبێت، كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، یان ڕوەكێكیی لەو ڕووەكانە لە هەر قۆناغێك لە قۆناغەكانی گەشەكردنی، هێنابێت یان هاوردە یان هەناردە كردبێت، یان بازرگانی بە تۆوەكەی كردبێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.ماددەى (26):یەكەم: هەر كەسێك یەكێك لەم كردارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، ئەوا بەزیندانیكردنی هەتاهەتایی یان كاتی و پێبژاردنێك كە كەمتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (90.000.000) نەوەد ملیۆن دینار سزا دەدرێت:1- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەی ژمارە (یەكەم)ی هاوپێچی ئەم یاسایەی، بەدەستهێنابێت یان دەستداری كردبێت یاخود كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یان ڕادەستی كردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە یان دەستی لێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفیكردبێت بە هەر سیفەتێك، یاخود نێوەندگیریی لە یەكێك لەو كردانە كردبێت ، بە مەبەستی بازرگانیپێكردنی بەهەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.2- ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بۆ بەكارهێنان پێشكەشی كەسی دیكە كردبێت، یان بەشدار بووبێت یان هاندەربووبێت لەسەر بەكارهێنانی، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون.3- مۆڵەتدرابێت بە دەستداریی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاتوو لە خشتەكانی ژمارە (یەكەم، دووەم، سێیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، بۆ بەكارهێنانی لە مەبەستێكی دیاریكراودا، بەڵام بە پێچەوانەی ئەم مەبەستە ڕەفتاری پێكردبێت.4- شوێنێكی بۆ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، بەڕێوەبردبێت یان ئامادەكردبێت یان ڕەخساندبێت.دووەم: هەر كەسێك بە مەبەستی بازرگانیپێكردن بە هەر شێوەیەك بێت، بەدەر لەو حاڵەتانەی یاسا مۆڵەتیپێداون، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی هاتوو لە خشتەكانی (دووەم، سێیەم، چوارەم، پێنجەم، شەشەم، حەوتەم، هەشتەم، نۆیەم، دەیەم)ی هاوپێچ لەگەڵ ئەم یاسایە، یان ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی كە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی ڵێبەرهەمدێت، بەخاوەنی بووبێت، یان بەدەستیهێنابێت، یان دەستداری كردبێت یان كڕیبێتی یان فرۆشتبێتی یاخود ڕادەستیكردبێت یان وەریگرتبێت یان گواستبێتیەوە، یاخود دەستیلێهەڵگرتبێت یان ئاڵوگۆریپێكردبێت یان سەرفی كردبێت بەهەر سیفەتێك بێت، یان نێوەندگیری لەهەر كردەیەك لەوانەی سەرەوە كردبێت، بە بەندكردنی توند و بەپێبژاردنێك كەمتر نەبێت لە (15.000.000) پازدە ملیۆن دینار و زیاتر نەبێت لە (30.000.000) سی ملیۆن دینار سزا دەدرێ.ماددەى (27):ئەمانەی خوارەوە بە باری تووندكردن بۆ ئەو سزایانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دادەنرێت:یەكەم: گەڕانەوە بۆ تاوان، بۆ سەلماندنی گەڕانەوە بۆ تاوان، گشت ئەو حوكمە دادوەرییە نیشتمانی و بیانیانە ڕەچاودەكرێن كە بەتاوانباركردن بەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، دەرچوون.دووەم: ئەگەر بكەر فەرمانبەر یان كەسێكی ڕاسپێردراو بە ڕاژەی گشتی یان پۆلیس یان ئاسایش بێت، لەوانەی بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیپێكردن یان بەكارهێنانی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینەیە كیمیاییەكان، یان چاودێریكردنی ئاڵوگۆر یان دەستداریی ئەو ماددانەیان پێسپێردراوە.سێیەم: ئەگەر بكەر بەشداربووبێت لە باندێكی نێودەوڵەتیی، یان كردارەكەی هاوكات بێت لەگەڵ تاوانێكی پێشێلكار (مخل) بە ئاسایشی هەرێم.چوارەم: ئەگەر بكەر توندوتیژی یان چەك لە ئەنجامدانی تاوانەكەیدا بەكاربهێنێت.پێنجەم: ئەگەر تاوانەكە لەشوێنی خواپەرستی، دامەزراوەیەكی سەربازی یان مەدەنی، لە زیندان یان گرتووخانە یان شوێنی ڕاگرتن، چاكسازیەكی نەوجەوانان یان پەناگەیەكی لەخۆگرتنی كەسانی بێلانە و بێسەرپەرشت، یان شوێنی چاودێریكردنی بێ باوك و دایكان یان بەساڵاچوان یان ماڵەكانی توندوتیژی خێزانی یان قوتابخانە یان فەرمانگە و دامودەزگاكانی حكومەت، یان یانەیەكی وەرزشی یان دامەزراوەیەكی كۆمەڵگەی مەدەنی، ئەنجامداربێت.ماددەى (28):یەكەم: هەر كەسێك دەستدرێژی بكاتە سەر فەرمانبەرێك یان ڕاسپێردراوێك بە ڕاژەی گشتی، لەوانەی ئەم یاسایە جێبەجێدەكەن، یان بەهێز یان توندوتیژیی یان بە چەك، لەكاتی بەجێگەیاندنی وەزیفە یان بەهۆیەوە بەرەنگاریان ببێتەوە، ئەوا بە زیندانیكردنی كاتی سزا دەدرێت.دووەم: سزاكە دەبێتە زیندانیكردنی هەتاهەتایی لەم حاڵەتانەی خوارەوەدا:1- ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پەككەوتەیی هەمیشەیی لێكەوتەوە.2- ئەگەر بكەر لەو فەرمانبەرانە بێت كە نەهێشتنی تاوان یان پاراستنی ئاسایشی گشتیان پێسپێردرابێت.سێیەم: ئەگەر ئەو دەستدرێژییەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، بووە هۆی مردنی تاوانلێكراو، ئەوا سزاكە دەبێتە لەسێدارەدان.ماددەى (29):هەر پزیشكێك، ڕەچێتە بۆ سەرفكردنی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی، جگە لە مەبەستی چارەسەری پزیشكی، بنووسێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و پێبژاردنێك لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (20.000.000) بیست ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، یان بە یەكێك لەم دووانە سزادەدرێت، هاوكات پیادەكردنی پیشەكەی بۆ ماوەی (1) یەك ساڵ لێ قەدەغەدەكرێت، هەر دەرمانسازێكیش ئەم ماددانە بەبێ ڕەچێتەیەكی پزیشكی هاورێك لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، سەرف بكات ئەوا هەمان سزا دەدرێت.ماددەى (30):هەركەسێك بە مەبەستی وەرگرتن و بەكارهێنانی كەسیی، ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی یان پێشینەی كیمیایی، هاوردە بكات یان بەرهەم بهێنێت یان دروستبكات، یاخود دەستداری بكات یان بەدەستبهێنێت یان بەخاوەنیببێت یان بیكڕێت، یاخود ڕووەكێك لەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، بچێنێت یان بیكڕێت، ئەوا بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ كەمتر نەبێت و لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت و بە پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت.ماددەى (31):یەكەم: بە بەندكردن بۆ ماوەیەك لە (6) شەش مانگ كەمتر نەبێت و لە (2) دوو ساڵ زیاتر نەبێت، و بە پێبژاردنێك لە (3.000.000) سێ ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزا دەدرێت:1- هەر كەسێك لە شوێنێكی خۆی، ڕێگە بە كەسی دیكە بدات ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاربهێنێت، تەنانەت ئەگەر بەبێ بەرامبەریش بێت.2- هەركەسێك لە شوێنێكی ئامادەكراو یان رەخسێندراو بۆ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان بگیرێت، و بە ئاگاداریی ئەو ماددەكە بەكاربهێنرێت.دووەم: حوكمی بڕگەی (یەكەم) بەسەر هاوسەر، بنەچە و لقەكانی ئەو كەسەی ئەم شوێنەی ئامادەكردووە یان رەخساندووە، یان ئەوەی لەگەڵیدا نیشتەجێیە، جێبەجێ ناكرێت، بەمەرجی ڕەچاوكردنی حوكمەكانی یاسای سزادان دەربارەی بەشداریكردن و هەواڵ نەدان لەسەر تاوانەكان.سێیەم:1- بە پێبژاردنێك لە (2.000.000) دوو ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نەبێت سزادەدرێت، هەر كەسێك ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی دەستداربێت یان بەدەستبهێنێت بە بڕی زیاتر لەو بڕانەی كە بەرئەنجامی فرەیی پرۆسەكانی كێشانەن، یان كەمتربێت لەوە بەو مەرجەی جیاوازییەكان لەمانەی خوارەوە زیاتر نەبن:أ- (10%) دە لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاتر نین.ب - (5%) پێنج لەسەد لەو بڕانەی لە (1) یەك گرام زیاترن هەتا (25) بیست و پێنج گرام، بەو مەرجەی بڕی رێگە پێدراو لە (25) بیست و پێنج گرام زیاتر نەبێت.ج - (2%) دوو لەسەد لەو بڕانەی لە (25) بیست و پێنج گرام زیاترن.د - (5%) پێنج لەسەد لە ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی شل جا بڕەكەی هەرچەند بێت.2- لە حاڵەتی گەڕانەوە بۆ تاوان، سزاكە دەبێتە بەندكردن و پێبژاردنێك لە (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10.000.000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەم دوو سزایە.چوارەم: هەركەسێك بزانێت ئەو ڕووەكە هۆشبەرانەی لەم یاسایەدا هاتوون، بە ناڕەوایی لە شوێنێكدا چێندراون، ودەستپێشخەری نەكات بۆ هەواڵدان بە دامەزراوە پەیوەندیدارەكان، ئەوا ئەو سزایەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت كە لە خاڵی (1)ی بڕگەی (سێیەم)ی ئەم ماددەیدا دەقنووسكراوە.ماددەى (32):یەكەم: پێویستە دادگای تایبەتمەند، بەپێی یاسا، بڕیاری گلدانەوەی مایەی (الأموال) گوێزراوە و نەگوێزراوەی هەركەسێك بدات، ئەگەر یەكێك لەو تاوانانەی ئەنجامدابێت، كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.دووەم:1- پێویستە لەسەر دادگا، لەسەرچاوەی ڕاستەقینەی ئەو مایانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، بكۆڵێتەوە، لێكۆڵینەوەكەش مایە گوێزراوە و نەگوێزراوەكانی هاوسەر و منداڵ و كەسانی دیكەی جگە لەوان، لەناوەوە یان دەرەوەی هەرێم دەگرێتەوە.2- دادگا بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی مایەكانی تۆمەتبار و هاوسەر و منداڵەكانی یان كەسانی دیكەی جگە لەوان دەدات، ئەگەر بۆی سەڵمێنرا ئەو مایانە بەرهەمی ئەنجامدانی یەكێك لەو تاوانانەیە كە لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون.سێیەم: بانكە عێراقی و بیانییەكان، ئەوانەی لە هەرێم كاردەكەن، پابەند دەبن بە پێدانی گشت داتاكان بە دادگای تایبەتمەند، بۆ زانینی بڕی ڕەسید و پاشەكەوت و سپاردە و پشك و قەواڵە و هەر مایەیەكی دیكە، كە خاوەنداریەتی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو كەسانەی لەسەر ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لێكۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەكرێت، و جێبەجێكردنی بڕیارەكانی دادگا بە گلدانەوە یان دەستبەسەرداگرتنیان.ماددەى (33):یەكەم: لە هەموو بارێكدا، حوكم بە دەستبەسەرداگرتنی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكان، ئەو ڕووەكانەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی لێبەرهەمدێت، و ئەو كەرەستە و ئامێر و كەلوپەل و ئامرازی گواستنەوانەی، كە لە ئەنجامدانی تاوانەكەدا بەكارهاتوون و دەدرێت، بەبێ پێشێلكردنی مافی كەسانی دیكەی نیازپاك.دووەم: گشت ئەو ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییانەی گیراون، راستەوخۆ بۆ ئەو لایەنانەی تایبەتمەندن بە پاراستنیان، دەنێردرێت و لەناودەبرێت.سێیەم: حوكم بەداخستنی هەر شوێنێكی مۆڵەتدراو، پاڵپشت بە حوكمەكانی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، بە هاوردەكردن یان هەناردەكردن یان گواستنەوە یان دەستداریی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، دەدرێت، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك مانگ كەمترنەبێت و لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت. داخستنەكەش قەدەغەكردنی خودی كارەكە یان بازرگانییەكە یان خودی دروستكردنەكە لەهەمان شوێن، بەدوای خۆیدا دەهێنێت، چ لە رێگەی خودی حوكمدراو یان یەكێك لە تاكەكانی خێزانەكەی یان هەر كەسێكی دیكە كە حوكمدراو لەدوای ڕودانی تاوانەكە، شوێنەكەی بەكرێ پێدابێت یان دەستی لێهەڵگرتبێت بۆی، و قەدەغەكردنەكەش خاوەن شوێنەكە یان هەر كەسێك مافی عەینی بەسەردا هەبێت، ناگرێتەوە، ئەگەر پەیوەندی بە تاوانەكەوە نەبێت.چوارەم: پێویستە لەسەر دادگا، سەرباری ئەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، حوكم بدات بە بیێبەشكردنی كەسی حوكمدراو لە پیادەكردنی كارەكەی، بۆ ماوەیەك لە (1) یەك ساڵ زیاتر نەبێت، ئەگەر گەڕایەوە بۆ هەمان تاوان لە ماوەی ئەو (5) پێنج ساڵەی دەكەوێتە دوای دەرچوونی حوكمی كۆتایی قەدەغەكردنەكەی، ئەوا دادگا بۆی هەیە فەرمان بكات بە قەدەغەكردنی بۆ ماوەیەك لە (3) سێ ساڵ زیاتر نەبێت، و قەدەغەكردنەكەش لە رێكەوتی كۆتایی هێنانی جێبەجێكردنی سزاكەی یان كۆتایی هاتنی بە هەر هۆیەك بێت، دەستپێدەكات.پێنجەم:1- بۆ سزای دەستكردن (الشروع) بە ئەنجامدانی هەر تاوانێك لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، سزای تاوانی تەواو جێبەجێدەكرێت.2- بەشداریكردن (المساهمە) لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، چ بە هاندان بێت یان رێكەوتن یان یارمەتیدان یان هەر شێوەیەكی دیكەی بەشداریكردن، سزای بكەری تاوانەكەی بەسەردا جێبەجێدەكرێت.ماددەى (34):یەكەم: نابێت ئەوانەی تۆمەتبارن بەو تاوانانە لە ماددەكان (25 و 26 و 29)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بە دەستەبەریی ئازاد بكرێن، تاوەكو داواكە یەكلایی دەكرێتەوە.دووەم: ئەو تاوانانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، لەو تاوانانە دادەنرێن كە پابەندبوون بە ڕادەستكردنەوەی تاوانباران بە پێی یاسا، دەیانگرێتەوە.سێیەم: ئەو تاوانانەی لە هەردوو ماددەی (25 و 26)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراون، بە تاوانی ئابڕوووبەر دادەنرێن.ماددەى (35):یەكەم: هەر كەسێك لە نێو تاوانبارەكان، دەستپێشخەربێت لە هەواڵدان بە دەسەڵاتە گشتییەكان لەسەر تاوانەكە، بەر لە ئەنجامدانی و پێش ئەوەی دەسەڵاتەكان دەست بە گەڕان و بەدواداگەڕانی ئەنجامدەرانی و زانینی بكەرەكانی دیكە بكەن، لەو سزایانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون دەبوردرێت، بەڵام ئەگەر هەواڵدانەكە لە دوای دەستپێكردنی دەسەڵاتەكان بێت بەو ڕێوشوێنانە، ئەوا تەنها ئەوكاتە لە سزاكە دەبوردرێت كە هەواڵدانەكە دەستگیركردنی ئەو تاوانبارانەی ئاسان كردبێت.دووەم: هەر هەواڵدانێك بە دەسەڵاتە گشتییەكان سەبارەت بە تاوانەكە، لە كاتی لێكۆڵینەوە یان دادگاییكردن، كە ببێتە مایەی گرتنی تاوانباران یان ئاشكراكردنی كەسانێك بەشدارییان كردبێت لە تاوانەكە و پەیوەندییان هەبێت بە باندیی تاوانكاریی نێوخۆیی یان نێودەوڵەتییەوە، بە پاساوێكی سووككار دادەنرێت بۆ ئەو هەواڵدەرانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە.ماددەى (36):حوكمەكانی یاسای سزاكانی بەركار ژمارە (111)ی ساڵی 1969 یان هەر یاسایەكی دیكە جێگەی بگرێتەوە، بەسەر هەر تاوانێك یان سەرپێچییەك كە لەم یاسایەدا نەهاتووە، جێبەجێ دەكرێت.بەشی نۆیەمرێوشوێنەكانی چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبووماددەى (37):یەكەم: دادگا لەجیاتی سەپاندنی ئەو سزایەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە، بۆی هەیە بڕیار بدات بەوەی بە گونجاوی دەزانێت، لەمانەی خوارەوە:1- دانانی ئەو كەسەی كە دەسەلمێنرێت ئالوودەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵییە، لە یەكێك لەو دامەزراوە تەندروستیانەی بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێن، بۆ ئەوەی تیایدا چارەسەر بكرێت، تاوەكو لیژنەی تایبەتمەند بە لێكۆینەوە لە بارودۆخی كەسەكە، ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرز دەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیاری ئازادكردنی یان درێژەدان بە مانەوەی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات.2- پابەندكردنی ئەو كەسەی دەسەلمێندرێت ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵی بەكاردەهێنێت، بە سەردانیكردنی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) كە بۆ ئەم مەبەستە دروست دەكرێت، هەفتانە یەكجار یان دووجار، بۆیارمەتیدانی لەسەر دەربازبوون لە بەكارهێنان، تاوەكو پزیشكی ڕاسپێردراو بە یارمەتیدانی ڕاپۆرتێك دەربارەی حاڵەتەكەی بۆ دادگا بەرزدەكاتەوە، بۆ ئەوەی بڕیار لە ڕاگرتنی سەردانیكردنی یان درێژەپێدانی بۆ ماوەیەكی دیكە بدات، و نابێت بەرزكردنەوەی ئەم ڕاپۆرتە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر لە رێكەوتی دەستكردنی نەخۆش بە سەردانیكردنی ئەم نۆرینگەیە دوابكەوێت.3- پابەندكردنی ئەو كەسەی بڕیاری ئازادكردنی دەردەچێت لە دامەزراوەی تەندورستی، كە سەردانی نۆرینگەیەكی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بكات.دووەم: لە وەزارەت لیژنەی پزیشكی پسپۆر بۆجێبەجێكردنی ئەو ڕێكارانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، پێكدەهێنرێت، و ئەركی ئەو لیژنانە بەڕێنمایی دیاریدەكرێت كە وەزیر دەریدەكات.سێیەم: ئەگەر كەسی حوكمدراو ئەو چارەسەریەی لەم ماددەیەدا بۆی بڕیاردراوە ڕەتبكاتەوە، ئەوا دادگا بۆی هەیە لە شوێنی بەندكردن دایبنێت بۆ ئەو ماوەیەی لە ماددەی (30)ی ئەم یاسایە دەقنووسكراوە.ماددەى (38):یەكەم: ئەو كەسەی ماددەی هۆشبەر یان كارتێكاری عەقڵیی بەكاردەهێنێت، و لە خۆیەوە دەێتەپێش بۆ چارەسەركردن لە نەخۆشخانەی تایبەتمەند بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو، سكاڵای سزایی لەسەری ناجوڵێندرێت.دووەم:1- ئەو نەخۆشەی حوكمی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەیگرێتەوە، لەژێر چاودێری دامەزراوەی تەندروستی دادەنرێت بۆ ماوەیەك لە (30) سی رۆژ زیاتر نەبێت.2- ئەگەر بۆ دامەزراوەی تەندروستی سەلمێنرا كە نەخۆشەكە ئالوودەیە و پێویستی بە چارەسەر هەیە، بۆی هەیە بۆ ماوەیەك كە لە (90) نەوەد رۆژ زیاتر نەبێت، بیهێڵێتەوە.3- دامەزراوەی تەندروستی ماوەی مانەوەی نەخۆش تیایدا بۆ ماوەی (180) سەد و هەشتا رۆژ درێژدەكاتەوە، ئەگەر بۆی دەركەوت چارەسەركردنی پێویستی بەو ماوەیە هەیە.سێیەم: لیژنەی پزیشكی تایبەتمەند بۆی هەیە ئەو كەسەی بڕیاری دەرچوواندنی لە دامەزراوەی تەندروستی دەدرێت، پابەند بكات بە سەردانیكردنی نۆرینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی)، بەو مەرجەی پزیشكی چارەسەركار، ڕاپۆتەكەی بۆ لیژنە بەرز بكاتەوە، بۆ ئەوەی بریار لەڕاگرتنی سەردانیكردنی نۆرینگەی باسكراو یان بەردەوامبوونی، بدات.چوارەم: لەكاتی پابەندنەبوونی نەخۆش بە پرۆگرامی چارەسەریی بڕیارلێدراو لەلایەن دامەزراوەی تەندروستی، دامەزراوەی تەندورستی یان نۆرینگە، بەگوێرەی حاڵەتەكە، دادگای تایبەتمەند لەم بارەیەوە ئاگادار دەكاتەوە، بۆ گرتنەبەری ڕێكاری یاسایی بەپێی ماددەی (30)ی ئەم یاسایە.ماددەى (39):پێویستە ئەو كەسانەی لە ئالودەبوون بە ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان چارەسەر دەكرێن نهێنیان پارێزراو بێت، بەپێچەوانەوە، هەر فەرمانبەر و كارمەند و ڕاسپێردراوێك بە چارەسەریی نهێنیان ئاشكرا بكات، بەپێی یاسا بەركارەكان سزا دەدرێت.بەشی دەیەمحوكمە گشتیی و كۆتاییەكانماددەى (40):یەكەم: لیژنەیەك بەسەرۆكایەتی دادوەرێكی پۆلێنكراوی یەك، پێكدەهێنرێت، كە ئەنجوومەنی دادوەریی، لە هەرێم دەنیشانی دەكات، نوێنەری ئەم لایەنانەی خوارەوەش ئەندامی لیژنەكە دەبن:1- دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران.2- بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشەبەر.3- بەرێوەبەرایەتی گشتی گومرگەكان.4- پەیمانگەی پزیشكی دادی لە هەرێم.5- لیژنەی باڵا.6- ئاژانسی پاراستن و زانیاری.دووەم: ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، ئەركی بەدواداچوون، سەرپەرشتی گرتن و پشكنین و پاراستن و عەمباركردن و لەناوبردنی ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵیی یان پێشینە كیمیاییەكان، ئەوانەی حوكمی دەستبەرسەرداگرتنیان دراوە، لە ئەستۆ دەگرێت.سێیەم: كاری ئەو لیژنەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بە پەیڕەوێكی ناوخۆیی رێكدەخرێت.ماددەى (41):یەكەم: بۆ پیادەكردنی دەسەڵاتەكانی بەدواداگەڕان لەو تاوانانەی لەم یاسایەدا سزایان بۆ دانراوە، و كۆكردنەوەی ئەو بەڵگانەی پەیوەندیدارن پێیانەوە، هەریەكێك لەمانەی خوارەوە بە ئەندامی بەرزەفتی دادوەریی دادەنرێت:1- ئەفسەران و كارمەندانی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ.2- ئەفسەران و كارمەندانی پاسەوانی سنوورەكان.3- فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی ڕێپێدراون.4- فەرمانبەرانی وەزارەت، ئەوانەی خاوەن پیشەی تەندروستین، و ئەوانەی دیكە كە وەزیر بۆ چاودێریكردنی جێبەجێكردنی ئەم یاسایە دایاندەنێت.دووەم: هەریەك لەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون، پابەند دەبن بە پیادەكردنی حوكمەكانی یاسای بنەمای دادگاییە سزاییەكان ژمارە (23)ی ساڵی 1971.سێیەم: فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ، ئەوانەی راسپێردراون بە جێبەجێكردنی ئەوەی تایبەتە بە وەزارەتەكەیان لەم یاسایەدا، ڕێپێدراون بە هەڵكەندنی ئەو چێندراوانەی بەپێی حوكمەكانی یاساكە قەدەغەن، و كۆكردنەوەیان لەگەڵ پەلك گەڵا و ڕەگەكانیان لەسەر تێچووی خاوەنەكانیان، و لە كۆگاكانی وەزارەتی كشتوكاڵیشدا دەپارێزرێن تا ئەو كاتەی داواكە بەشێوەی كۆتایی لەلایەن دادگای تایبەتمەندەوە یەكلاییدەكرێتەوە، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی ئەمانەی خوارەوە:1- ئەو رێكارانەی فەرمانبەرانی وەزارەتی كشتوكاڵ وەك دەزگاكانی بەرزەفتی دادوەریی جێبەجێیدەكەن، بە ئاگاداریی لایەنە داددوەرییە تایبەتمەندەكان دەبێت.2- هەڵكەندنی چێندراوە قەدەغەكراوەكان، بە هەماهەنگی دەبێت لەگەڵ بەرێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددەی هۆشبەر، و كۆنووسەكانی پشكنین و لێكۆڵینەوە ئاراستەی لیژنەی پێكهێنراو بە پێی ماددەی (40)ی ئەم یاسایە دەكرێت، و عەمباركردنیشیان لە ژووری توندوتۆڵ دەبێت كە بۆ ئەم مەبەستە ئامادەكراوە، یان بەپێی ڕێنماییەك كە وەزیری كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو دەریدەكات، لەناودەبرێن.ماددەى (42):یەكەم: ئەو لایەنەی ماددە هۆشبەرەكەی گرتووە، لە هەر جۆرێكی بێت، بڕی (1.000.000) یەك ملیۆن دیناری بەرامبەر بە هەر یەك كیلۆگرامێكی دەستبەسەرداگیراو، پێدەبەخشرێت.دووەم: ئەو بڕە پارەیەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، دەكرێتە دووهێندە لە حاڵەتی دەستگیركردنی تۆمەتبار لەگەڵ ماددە هۆشبەرەكاندا.سێیەم: ئەو پاداشتەی لە هەردوو بڕگەی (یەكەم و دووەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، لەڕێگەی (وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی یان وەزارەتێكی تایبەتمەند یان لیژنەیەكی تایبەت) ڕادەستی ئەو كەسانە دەكرێت كە دەیانگرێتەوە، و میكانیزمی خەرجكردنیشی بەرێنمایی دەیاریدەكرێت كە وەزیری دارایی و ئابووری دەریدەكات.ماددەى (43):ڕسوماتی ئەو مۆڵەتانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بەپێی خشتەكانی ڕسوماتی ژمارە (یازدەیەم) دەبێت، كە هاوپێچی ئەم یاسایەیە.ماددەى (44):یەكەم: لەماوەی دوو ساڵ لە ڕێكەوتی بەركاربوونی ئەم یاسایە، وەزارەت ئەمانەی خوارەوە جێبەجێدەكات:1- دامەزراندن و پەرەپێدانی یەكەی چارەسەریی تایبەت بە چارەسەركردنی كەسانی ئالودەبوو بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، لە چوارچێوەی دامەزراوە تەندروستییەكاندا.2- دابینكردنی نۆڕینگەی (دەروونی - كۆمەڵایەتی) بۆ چارەسەركردنی بەكارهێنەرانی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان و ئەوانەی ئالوودەیانن.3- شیاندن و ڕاهێنانی فەرمانبەران و كارمەندان، لە پزیشك و دەرمانساز و پەرستار و فەرمانبەران، و هاندانیان لە ڕووی ماددی و مەعنەوییەوە، بۆ چارەسەركردنی كەسانی ئاڵوودەبوو و بەكارهێنەری ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بۆ ئەوەی تەواوی شیاوی تەندروستی خۆیان لە ڕووی جەستەیی و عەقڵیی و كۆمەڵایەتییەوە بەدەستبهێننەوە.دووەم: وەزارەت بەهاوكاری لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەكان و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و دەزگاكانی ڕاگەیاندن، پلان و پرۆگرامی پێویست بۆ هۆشیاركردنەوەی خەڵك دادەنێت و جێبەجێیان دەكات، دەربارەی مەترسییەكانی بازرگانییكردن یان خراپ بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكان، بە پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە، و كاریگەریی لەسەر تەندروستی تاكە كەس و ئاسایشی كۆمەڵگە و مافەكانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەكانی.ماددەى (45):یەكەم: سندوقێك دادەمەزرێت، بۆ ئەوەی ئەو بڕە پارانەی لەو پێبژاردنانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، و ئەوەی لە فرۆشتنی ئەو مایانەی بەپێی ئەم یاسایە دەستیان بەسەردادەگێرێت، تیایدا سپاردە بكرێت.دووەم: ئەو سندوقەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراوە، بۆ پارەداركردنی ئەو دامەزراوە تەندروستییانەی لە ماددەی (38)ی ئەم یاسایەدا هاتوون، تەرخاندەكرێت.سێیەم: لیژنەی باڵا بەڕێوەبردنی سندوق لە ئەستۆ دەگرێت.چوارەم: وەزیر بەهاوبەشی لەگەڵ وەزیری دارایی، رێنمایی تایبەت بە بەڕێوەبردنی ئەم سندوقە، دەردەكات.ماددەى (46):وەزیر بۆی هەیە ئەمانەی خوارەوە دەربكات:یەكەم: ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێكردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە.دووەم: بەیانێك كە هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بەم یاسایە لەخۆبگرێت، جگە لە خشتەی یازدەیەمی تایبەت بە ڕسومات، ئەویش بە سڕینەوە یان زیادكردن، یان گۆرینی ڕێژەكانی هاتوو تیایاندا، بەو شێوەیەی بگونجێت لەگەڵ هەمواركردنی خشتەكانی هاوپێچ بە تاكە رێككەوتننامەی ساڵی 1961 و هەموارەكانی، و رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقڵییەكانی ساڵی 1971 و هەموارەكانی، و رێكەوتننامەی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقلییەكانی ساڵی 1988 و هەموارەكانی، بە سوودوەرگرتن لە ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی، یان بەو شێوەیەی لەگەڵ دەرئەنجامی ئەو لێكۆڵینەوانەی وەزارەت ئەنجامیان دەدات، یان بەسەر ماددە هۆشبەر یان كارتێكارە عەقڵییەكان پەیڕەویان دەكات بگونجێت، بەو مەرجەی بەیانەكە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) بڵاوبكرێتەوە.ماددەى (47):یەكەم: یاسای ماددە هۆشبەرەكانی ژمارە (68)ی ساڵی 1965كاری پێناكرێت، و ئەو پێڕەو و رێنمایی و بەیانانەی بەپێی ئەو یاسایە دەرچوون، بە بەركاری دەمێننەوە، بەمەرجێك ناكۆك نەبن لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، تاوەكو هەڵدەوەشێندرێنەوە یان ئەوەی جێگەیان دەگرێتەوە، دەردەچوێنرێت.دووەم: كار بە هیچ دەقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كە ناكۆك بێت لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە.ماددەى (48):پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و ئەنجومەنی دادوەریی و لایەنە پەیوەندیدارەكان، حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.ماددەى (49):ئەم یاسایە لە دوای تێپەڕبوونی ماوەی (90) نەوەد ڕۆژ لە ڕێكەوتی بڵاوكردنەوی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان)دا جێبەجێ دەكرێت.ماددەى (50):حوكمەكانی ئەم یاسایە، لەسەر ئەوانەی پێش ئەوەی ئەم یاسایە بچێتە بواری جێبەجێكردن حوكمدراون جێبەجێ دەبێت، ئەگەر باشتربوو بۆیان. د. رێواز فایق حسێن سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان- عێراقهۆیەكانی دەرچوواندنبەلەبەرچاوگرتنی پەسەندكردن و ئەندامبوونی كۆماری عێراق لە چەندین پەیماننامەی نێودەوڵەتی پەیوەندیدار بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان، بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوەی بڵاوبوونەوەی بازرگانییكردنی ناڕەوا بە ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵییەكان لە هەرێمی كوردستان، لە پێناو لەناوبردنی باندەكانی تاوانكاریی، ئەوانەی هانی هاووڵاتیان دەدەن بۆ بەكارهێنانی ئەم ماددانە، كە هەڕەشەیەكی ترسناكە لەسەر تەندوستی مرۆڤ و خۆشگوزەرانیان، و زیان دەگەیەنێت بە بنەماكانی ئابووریی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری و ڕەوشت لەناو كۆمەڵگەدا، و بە مەبەستی پەیڕەوەكردنی ڕێسای زانستییانە لە چارەسەركردنی ئەو كەسانەی ئالودەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیەكانن، و بۆ پتەوكردنی هاوكاری نێودەوڵەتیی لەم بوارە، و بە مەبەستی ڕێگەنەدان بە چاندنی ماددە هۆشبەرەكان یان ئەو ڕووەكانەی كارتێكاری عەقڵییان لێ دەردەهێنرێت یان سنورداركردنیان وەك ئافاتێكی مەترسیدار كە هەڕەشە لە قەوارەی كۆمەڵگە دەكات، ودانانی سزای پێشگر بۆ ئەو كەسانەی دەیانچێنن یان بازرگانیان پێوە دەكەن، ئەم یاسایە دەرچوێندرا.خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١خشتەكانی ماددە هۆشبەرەكانبە پێی تاكە پەیماننامەی نێو دوەڵەتی ماددە هۆشبەرەكان لە ساڵی ١٩٦١خشتەی یەكەمڕیزبەندناوی ماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O-acetyltetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل- ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl )-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەسیتیل میتادۆلACETYLMETHADOL3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane5ئەكریل فنتانیلACRYLFENTANYL N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-piperidin-4-yl]prop-2-enamide6فنتانیلALFENTANILN-[1-[2-(4-ethyl-4,5-dihydro-5-oxo-1H-tetrazol-1-yl)ethyl]-4-(methoxymethyl)-4-piperidinyl]-N-phenylpropanamide7ئەی ئێچ-٧٩٢١AH-79213,4-dichloro-N-{[1-(dimethylamino)cyclohexyl]methyl}benzamide8ئەلیلپرۆدینALLYLPRODINE3-allyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine9ئەلفاسیتیل میتادۆلALPHACETYLMETHADOLα-3-acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane10ئەلفامیبرۆدینALPHAMEPRODINEα-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine11ئەلفامیتادۆلALPHAMETHADOLα-6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol12ئەلفا – میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide13ئەلفا - میتیل تیۆفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl]propionanilide14ئەلفابرۆدینALPHAPRODINEα-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine15 ئەنیلیریدینANILERIDINE1-p-aminophenethyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethyl ester16بەنزیتیدینBENZETHIDINE1-(2-benzyloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid ethylester17بەنزیل مۆرفینBENZYLMORPHINE3-benzylmorphine18بێتاسیتیل میتادۆلBETACETYLMETHADOLβ-3- acetoxy-6-dimethylamino-4,4-diphenylheptane19بێتا – هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide20بێتا – هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3- METHYLFENTANYLN-[1-(β- hydroxyphenethyl)-3-methyl-4- piperidyl] propionanilide21بێتامیبرۆدینBETAMEPRODINEβ-3-ethyl-1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine22بێتامیتادۆلBETAMETHADOLβ-6- dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanol23بێتابرۆدینBETAPRODINEβ-1,3- dimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine24بێزیترامیدBEZITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(2-oxo-3-propionyl-1-benzimidazolinyl) piperidine25بیوتیرفنتانیلBUTYRFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]butanamide26رووەكی قەنب و راتینگی قەنب و هەڵێنجاو و بۆیەكانی قەنب لقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە (رایتینگی لێ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS and CANNABIS RESIN and EXTRACTS and TINCTURES OF CANNABISThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted ) the separated resin , crude or purified, obtained from the cannabis plant 27كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate28كلۆنیتازینCLONITAZENE2-(p-chlorobenzyl)-1-diethylaminoethyl-5-nitrobenzimidazole29گەڵای كۆكاگەڵای ڕووەكی كۆكا (ماددە رووەكیەكە),جگە لەو گەڵایەی كە ئیكگۆنین و كۆكایین و هاوشێوە تفتەكانی دیكەی ئیكگۆنینی لێ دەرهێنراوەCOCA LEAFThe leaf of the coca bush (plant material) except a leaf from which all ecgonine, cocaine and any other ecgonine alkaloids have been removed30كۆكایینماددەیەكی نزیك تفتە كە لە گەڵای كۆكا هەیە یان بە شێوەی دەستكرد لە ئیكگۆنین ئامادە دەكرێCOCAINEMethyl ester of benzoylecgonine (an alkaloid found in coca leaves or prepared by synthesis from ecgonine)31كۆدۆكسیمCODOXIMEDihydrocodeinone-6-carboxymethyloxime (derivate of morphine)32چڕكراوی پووشی خشخاش ئەو ماددەی كە لە كاتی پرۆسەی چڕكردنەوەی پووشی خەشخاش بە دەست دێت بۆ دەست كەوتنی تفتی پووشەكە كە بۆ مەبەستی بازرگانی بەردەست دەكرێت (پووشی خەشخاش: هەموو بەشەكانی (جگە لە تۆوەكەی) ئەفیون، پاش بڕین)CONCENTRATE OF POPPY STRAWThe material arising when poppy straw has entered into a process for the concentration of its alkaloids when such material is made available in trade,(poppy straw : all parts (except the seeds) of the opium , after mowing)33سایكلۆپرۆپیل فنتانیلCYCLOPROPYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidine-4-yl] cyclopropanecarboxamide 34دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)35دێكسترۆمۆرامیدDEXTROMORAMIDE(+)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] morpholine(dextro-rotatory isomer of moramide)36دووەمی ئەمبرۆمیدDIAMPROMIDEN-[2-(methylphenethylamino)-propyl] propionanilide37دووەمی ئیتیل تیامبۆتینDIETHYLTHIAMBUTENE3- diethylamino -1,1-di-(2‘- thienyl)-1- butene38دووەمی فینۆكسینDIFENOXIN1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4- phenylisonipecotic acid39دووەمی هایدرۆئیترۆفینDIHYDROETORPHINE7,8-dihydro-7α-[1-(R)-hydroxy-1-methyl butyl]-6,14-endo-Ethanotetrahydrooripavine (derivative of etorphine )40دووەمی هایدرۆمۆرفینDIHYDROMORPHINE(derivative of morphine)41دووەمی مینۆكسادۆلDIMENOXADOL2-dimethylaminoethyl-1- ethoxy-1,1-diphenylacetate42دووەمی میفبتانۆلDIMEPHEPTANOL6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3- heptanol43دووەمی میتیل تیامبۆتینDIMETHYLTHIAMBUTENE3-dimethyl amino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene44دوووەمی بۆتیراتی ئۆكسافتیلDIOXAPHETYL BUTYRATEEthyl-4-morpholino-2,2-diphenylbutyrate45دووەمی فینۆكسیلاتDIPHENOXYLATE1-(3-cyano -3,3-diphenylpropyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylicacid ethyl ester46دووەمی پیپانۆنDIPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidine-3-heptanone47درۆتیپانۆلDROTEBANOL3,4-dimethoxy-17-methylmorphinan-6β,14-diol48ئێكگۆنینئێستەرو جیاكراوەكانی كە دەتوانرێت بگۆردرێت بۆ ئێكگۆنین و كۆكایینECGONINEIts esters and derivatives which are convertible to ecgonine and Cocaine49ئیتیل میتیل تیامبۆتینETHYL METHYL THIAMBUTENE3-ethylmethylamino-1,1-di-(2‘-thienyl)-1-butene50ئیتۆنیتازینETONITAZENE1-diethylaminoethyl-2-p-ethoxybenzyl-5-nitrobenzimidazole51ئیتۆرفینETORPHINETetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine )52ئیتۆكسیریدینETOXERIDINE1-[2-(2-hydroxyethoxy)-ethyl]-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acidethyl ester53فنتانیلFENTANYL1-phenethyl -4-N-propionylanilinopiperidine54٤-فلۆرۆ ئایزۆبیۆتیر فنتانیل4-FLUOROISOBUTYRFENTANYL (4-FIBF,pFIBF )N-(4-fluorophenyl)-N-(1-phenetylpiperidin-4-yl)isobutyramide55فیورانیل فنتانیلFURANYLFENTANYLN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]furan-2-carboxamide56فۆریتیدینFURETHIDINE1-(2-tetrahydrofurfuryloxyethyl)-4-phenylpiperidine-4-carboxylic Acid ethyl ester57هێرۆینHEROINDiacetylmorohine (derivative of morphine )58هایدرۆكۆدۆنHYDROCODONEdihydrocodeinone (derivative of morphine )59هادیرۆمۆرفینۆلHYDROMORPHINOL14-hydroxydihydromorphine (derivative of morphine )60هایدرۆمۆرفۆنHYDROMORPHONEDihydromorphinone(derivative of morphine )61هایدرۆكسی بیتیدینHYDROXYPETHIDINE4-m-hydroxyphenyl-1-methylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester62ئایسۆمیتادۆنISOMETHADONE6-dimethylamino-5- methyl-4,4-diphenyl-3-hexanone63كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methyl-4-propionylpiperidine64لیڤۆمیتۆرفانLEVOMETHORPHAN(-)-3-methoxy-N-methylmorphinan65لیفۆمۆرامیدLEVOMORAMIDE(-)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl)butyl] Morpholine66لیڤۆ فیناسیل مۆرفانLEVOPHENACYLMORPHAN(-)-3-hydroxy-N-phenacylmorphinan67لیڤۆرفانۆلLEVORPHANOL(-)-3-hydroxy-N-methylmorphinan68میتازۆسینMETAZOCINE2‘-hydroxy-2,5,9-trimethyl-6,7-benzomorphan69میتادۆنMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-heptanone70نێوەندی میتادۆنMETHADONE INTERMEDIATE4-cyano-2-dimethylamino-4,4-diphenylbutane71میتۆكسی ئەسیتیل فنتانیلMETHOXYACETYLFENTANYL2-Methoxy-N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]acetamide72میتیل دیسۆرفینMETHYL DESORPHENE6-methyl-∆6-deoxymorphine (derivative of morphine )73میتیل دووەمی هایدرۆمۆرفینMETHYLDIHYDROMORPHINE6-methyldihydromorphine(derivative of morphine)74٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide75٣- میتیل تیۆفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl -1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide76میتۆپۆنMETOPON5-methyldihydromorphinone (derivative of morphine)77نێوەندی مۆرامیدMORAMIDE INTERMEDIATE2-methyl-3-morpholino-1,1-diphenylpropane carboxylic acid78مۆرفیریدینMORPHERIDINE1-(2-morpholinoethyl)-4- phenyl piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester79مۆرفینماددەی نزیك تفتی سەرەكی ئەفیون و خشخاشی ئەفیونMORPHINEThe principal alkaloid of opium and of opium poppy80میتۆبرۆمیدی مۆرفین و جیاكراوەكانی تری مۆرفین كە نایترۆجینی پێنجی هەیە, بە تایبەتی جیاكراوەكانی ئۆكسیدی نایترۆجینی مۆرفین, لەویش ئۆكسیدی نایترۆجینی كۆدایینMORPHINE METHOBROMIDE and other PENTAVALENT NITROGEN MORPHINE derivatives including in particular the morphine -N-oxide derivatives , one of which is codeine -N-oxide81ئەكسیدی نێترۆجینی مۆرفینMORPHINE -N-OXIDE (derivative of morphine )82ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4- phenyl-4- piperidinol propionate (ester)83ئێم تی-٤٥MT-451-cyclohexyl-4-(1,2-diphenylethyl)piperazine84میرۆفینMYROPHINEMyristylbenzylmorphine (derivative of morphine)85نیكۆمۆرفینNICOMORPHINE3,6-dinicotinylmorphine (derivative of morphine)86نۆراسیمیتادۆلNORACYMETHADOL(±)-α-3-acetoxy-6-methylamino-4,4-diphenylheptane87نۆرلیڤۆرفانۆلNORLEVORPHANOL(-)-3-hydroxymorphinan88نۆرمیتادۆنNORMETHADONE6-dimethylamino-4,4-diphenyl-3-hexanone89نۆرمۆرفینNORMORPHINEdemethylmorphine(derivate of morphine)90نۆرپیپانۆنNORPIPANONE4,4-diphenyl-6-piperidino-3-hexanone91ئۆكفنتانیلOCFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-2-methoxy-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl] acetamide92ئەفیۆن گیراوەی چڕكراوی خەشخاشی ئەفیون(رووەكی جۆری خەشخاشی خەوهێن Papaver somniferum L.)OPIUMThe coagulated juice of the opium poppy (plant species papaver somniferum L.)93ئۆریبافینORIPAVINE3-O-demethylthebaine94ئۆرتۆفلۆرۆفنتانیلORTHOFLUOROFENTANYLN-(2-fluorophenyl)-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]propanamide95ئۆكسیكۆدۆنOXYCODONE14-hydroxydihydrocodeinone (derivate of morphine)96ئۆكسیمۆرفۆنOXYMORPHONE14-hydroxydihydromorphinone (derivate of morphine)97پارا – فلۆرۆفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide98پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol actate (ester)99پێتیدینPETHIDINE1-mythel-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid ethyl ester100نێوەندی بیتیدین أPETHIDINE INTERMEDIATE A4-cyano-1-methyl-4-phenylpiperidine101نێوەندی بیتیدین بPETHIDINE INTERMEDIATE B4-phenylpiperidine -4- carboxylic acid ethyl ester102نێوەندی بیتیدین جPETHIDINE INTERMEDIATE C1-methyl-4-phenylpiperidine-4-carboxylic acid103فینادۆكسۆنPHENADOXONE6-morpholino-4,4-diphenyl-3-heptanone104فینامبرۆمیدPHENAMPROMIDEN-(1-methyl-2-piperidinoethyl) propionanilide105فینازۆسینPHENAZOCINE2‘-hydroxy-5,9-dimethyl-2-phenethyl-6,7-benzomorphan106فینۆمۆرفانPHENOMORPHAN3-hydroxy-N-phenethylmorphinan107فینۆپیریدینPHENOPERIDINE1-(3-hydroxy-3-phenylpropyl)-4-phenylpiperidine -4-carboxylic acid ethyl ester108پیمینۆدینPIMINODINE4-phenyl-1-(3-phenylaminopropyl) piperidine -4-carboxylic acid ethyl ester109پیریترامیدPIRITRAMIDE1-(3-cyano-3,3-diphenylpropyl)-4-(1-piperidino) piperidine-4- carboxylic acid amide110پرۆهبتازینPROHEPTAZINE1,3-dimethyl-4-phenyl-4- propionoxyazacycloheptane111پرۆپیریدینPROPERIDINE1-methyl-4-phenylpiperidine-4- carboxylic acid isopropyl ester112راسیمیتۆرفانRACEMETHORPHAN(±)-3-methoxy-N-methylmorphinan113راسیمۆرامیدRACEMORAMIDE(±)-4-[2-methyl-4-oxo-3,3-diphenyl-4-(1-pyrrolidinyl) butyl] Morpholine114راسیمۆرفانRACEMORPHAN(±)-3-hydroxy-N-methylmorphinan115ریمیفنتانیلREMIFENTANIL1-(2-methoxycarbonylethyl)-4-(phenylpropionylamino)-piperidine-4- carboxylic acid methyl ester116سۆفنتانیلSUFENTANILN-[4-(methoxymethyl)-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] Propionanilide117تێتراهایدرۆفیورانیل فنتانیل تی ئێچ ئێف-ئێفTETRAHYDROFURANYL FENTANYL THF-FN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]tetrahydrofuran-2-carboxamide118تیباكۆنTHEBACONAcetyldihydrocodeinone (acetylated enol form of hydrocodone)119تیبابین یەكێكە لە لێكچووی تفتی ئەفیون, و لە خەشخاشی قەنبیش هەیەTHEBAINE(an alkaloid of opium ;also found in papaver bracteatum)120تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(2-theinyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide121تیلیدینTILIDINE(±)-ethyl-trans-2-(dimethylamino)-1-phenyl-3-cyclohexene-1- Carboxylate122سێیەمی میپیریدینTRIMEPERIDINE1,2,5-trimethyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine123یو-٤٧٧٠٠U-477003,4-dichloro-N-(2-dimethylamino-cyclohexyl)-N-methyl-benzamide خشتەی دووەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدایینACETYLDIHYDROCODEINE(derivative of codein)2كۆدایینCODEINE3-methylmorphine(derivate of morphine ,alkaloid contained in opium& poppy straw)3دێكسترۆپرۆپۆكسیفینDEXTROPROPOXYPHENE α-(+)-4-dimethylamino-1,2-diphenyl-3-methyl-2-butanol propionate4دووەمی هایدرۆكۆدایینDIHYDROCODEINE (derivative of morphine)5ئیتیل مۆرفینETHYLMORPHINE3-ethylmorphine (derivative of morphine)6نیكۆكۆدایینNICOCODINE6-nicotinylcodeine(derivative of morphine)7نیكۆ دیكۆدایینNICODICODINE6-nicotinyldihydrocodeine (derivative of morphine)8نۆركۆدایینNORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine) NORCODEINEN-demethylcodeine (derivative of morphine)9فۆلكۆدایینPHOLCODINEmorpholinylethylmorphine(derivative of morphine)10پرۆپیرامPROPIRAMN-(1-methyl-2-piperidinoethyl)-N-2-pyridylpropionamide خشتەی سێیەم ڕیزبەندناویماددەی هۆشبەرناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆرفینACETORPHINE3-O- acetyltetrahydro-7α- (1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine (derivative of thebaine)2ئەسیتیل - ئەلفا- میتیل فنتانیلACETYL-ALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α-methylphenethyl-4-piperidyl] acetanilide3ئەسیتیل فنتانیلACETYLFENTANILN-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)-4-piperidinyl]acetamide4ئەلفا-میتیل فنتانیلALPHA-METHYLFENTANYLN-[1-(α- methylphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide5ئەلفا-میتیل تیوفنتانیلALPHA-METHYLTHIOFENTANYLN-[1-[1-methyl-2-(2-thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide6بێتا-هایدرۆكسی فنتانیلBETA-HYDROXYFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-4-piperidyl] propionanilide7بێتا-هایدرۆكسی -٣- میتیل فنتانیلBETA-HYDROXY-3-METHYLFENTANYLN-[1-(β-hydroxyphenethyl)-3-methyl-4-piperidyl] propionanilide8قەنب و راتینگی قەنبلقی ڕووەكی قەنب كە گوڵ یا بەری گرتووە(ئەوەی رایتینگی لێ دەرنەهاتووە) رایتینگی جیاكراوە, خاوەكەی یان پاككراوەكەی, كە لە ڕووەكی قەنب دەرهێنراوەCANNABIS AND CANNABIS RESINThe flowering or fruiting tops of the cannabis plant (resin not extracted) the separated resin ,crude or purified ,obtained from the cannabis plant9كارفنتانیلCARFENTANYLMethyl 1-(2-phenylethyl)-4-[phenyl(propanoyl)amino]piperidine-4-carboxylate10دیسۆمۆرفینDESOMORPHINEDihydrodesoxymorphine (derivative of morphine)11ئیتۆرفینETORPHINEtetrahydro-7α-(1-hydroxy-1-methylbutyl)-6,14-endo-ethenooripavine12هیرۆینHEROINDiacetylmorphine (derivative of morphine)13كیتۆبیمیدۆنKETOBEMIDONE4-m-hydroxyphenyl-1-methly-4-propionylpiperidine14٣- میتیل فنتانیل3-METHYLFENTANYLN-(3-methyl-1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide15٣- میتیل تیوفنتانیل3-METHYL THIOFENTANYLN-[3-methyl-1-[2-(2-thienyl)ethyl]-4-piperidyl] propionanilide16ئێم پی پی پیMPPP1-methyl-4-phenyl-4- piperidinol propionate (ester)17پارا-فلۆروفنتانیلPARA-FLUOROFENTANYL4-fluoro-N-(1-phenethyl-4-piperidyl) propionanilide18پیپاپPEPAP1-phenethyl-4-phenyl-4-piperidinol acetate (ester)19تیۆفنتانیلTHIOFENTANYLN-[1-[2-(thienyl) ethyl]-4-piperidyl] propionanilide خشتەی چوارەمگیراوەكانی ئەو ماددە هۆشبەرانەی بەدەرن لە حوكمەكانگیراوەكان:١- ئاسیتیلی دووەم هایدرۆكۆدیینكۆدییندووەمی هایدرۆكۆدایینئایتیلی مۆرفیننیكۆكۆداییننیكۆدیكۆداییننۆركۆدایینفۆلكۆدایینكاتێك دەبێتە پێكهاتە لەگەڵ پێكهاتەیەكی دیكە یان زیاتر و بڕی ماددە هۆشبەرەكە لە یەكەی بڕی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر نەبێت لە ١٠٠ ملیگرام و چڕییەكەی زیاتر نەبێت لە 5,2 لە سەد لەو گیراوانەی پارچە نەكراون.٢- پرۆپیرام: ئەو پرۆپیرامەی زیاتر لە ١٠٠ ملیگرام لە پرۆپیرام لە یەكەكەی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت، كە بەلای كەم لەگەڵ بڕێكی هاوشێوەی میتیلسلیۆلۆز بۆتە پێكهاتە.٣- دكسترۆپرۆپۆكسیفین: ئەو دكسترۆپرۆپۆكسیفینەی لە رێگەی دەم بەكاردێت كە زیاتر لە ١٣٥ ملیگرام لە قاعیدەی دكسترۆپرۆپۆكسیفین لە یەك بڕی وەرگیراو (الجرعة) لەخۆ ناگرێت و چڕییەكەی زیاتر نییە لە 5,2لە سەد لە گیراوە پارچەكراوەكان، بەو مەرجەی ئەم گیراوانە ئەو ماددەیەی ملكەچە بۆ چاودێریكردن بەپێی رێككەوتننامەی كارتێكارە عەقلییەكان ی ساڵی ١٩٧١ لەخۆ نەگرن.٤- كۆكایین: ئەو كۆكایینەی رێژەی كۆكایین تیایدا زیاتر نەبێت لە 1,0لە سەد كە وەك قاعیدەی كۆكایین هەژمار كرابێت، لەگەڵ ئەو ئەفیۆن یان مۆرفینەی رێژەی مۆرفین تیایدا زیاتر نەبێت لە 2,0لە سەد كە وەك قاعیدەی مۆرفین نائاویی هەژمار كرابێت، كە پێكهاتەیە لەگەڵ یەك پێكهاتەی دیكە یان زیاتر بەشێوەیەك رێگەنادات ماددە هۆشبەرەكەی لێ وەرگیرێتەوە بە ئامرازی بەردەست بە ئاسانی یان بەرێژەیەك تەندروستی گشتی بخاتە مەترسی.٥- دووەمی فینۆكسین: ئەو دووەمی فینۆكسینەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعة) زیاتر لە 5,0 ملگرام لە دووەمی فینۆكسین لەخۆ ناگرێت و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبینی تێدایە كە هاوتایە لەگەڵ بڕێك كەمتر نەبێت لە ٥ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة) دووەمی فینۆكسین.٦- دووەمی فینۆكسیلات: ئەو دووەمی فینۆكسیلاتەی لە یەكەی وەرگیراو (الجرعە) زیاتر لە 5,2 ملیگرام لە دووەمی فینۆكسیلات لەخۆ نەگرێت، كە وەك قاعیدە هەژمار كرابێت، و بڕێك لە سۆلفاتی ئەترۆبین لەخۆ دەگرێت كە هاوتایە لەگەڵ ئەو بڕەی كەمتر نەبێت لە ١ لەسەد لە وەرگیراو (جرعة)ی دووەمی فینۆكسیلات.٧- تۆزی پێكهاتەی ئەبیكاك و ئەفیۆن: ١٠لە سەد ئەفیۆن وەك تۆز، و ١٠ لەسەد رەگی ئەبیكاك كە كراوەتە تۆز و بەباشی تێكەڵ كراوە لەگەڵ ٨٠ لەسەد لە پێكهاتەی هەر تۆزێكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت.٨- ئەو گیراوانەی وەكیەكن لەگەڵ هەر شێوازێك لەو شێوازانەی لەم خشتەیەدا هاتوون و تێكەڵكردنی ئەم گیراوانە لەگەڵ هەر ماددەیەكی دیكە كە ماددەی هۆشبەر لەخۆ نەگرێت.خشتەی پێنجەمخشتەكانی كارتێكارە عەقلییەكانبە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی كارتێكارە عەقڵیەكان لە ساڵی ١٩٧١ ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1برۆلامفیتامینBROLAMFETAMINE DOB(±)-4-bromo-2,5-dimethoxy-α-methylphenethelamine2كاتینۆنCATHINONE(-)-(S)- 2-aminopropiophenone3دی ئی تیDET3-[2-(diethylamino)ethyl]indole4دی ئێم ئەیDMA(±)-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine5دی ئێم ئێچ پیDMHP3-(1,2-dimethylheptyl)-7,8,9,10- tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol6دی ئێم تیDMT3-[2-(dimethylamino) ethyl]indole7دی ئۆ ئی تیDOET(±)-4-ethyl-2,5-dimethoxy-α-methylphenethylamine8ئیتیسیكلیدینETICYCLIDINE PCEN-ethyl-1-phenylcyclohexylamine9ئیتریپتامینETRYPTAMINE3-(2-aminobutyl) indole10ئێن-هایدرۆكسی ئێم دی ئەیN-HYDROXY MDA(±)-N[α-methyl-3,4-(methylenedioxy)phenethyl]Hydroxylamine11(+)- لیسرجید ئێڵ ئێس دی, ئێڵ ئێس دی-٢٥(+)-LYSERGIDE LSD, LSD-259,10-didehydroN,N-diethyl-6-methylergoline-8β-carboxamide12ئێم دی ئی, ئێن-ئیتیل, ئێم دی ئەیMDE,N-ETHYL MDA(±)N-ethyl-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine13ئێم دی ئێم ئەیMDMA(±)-N,α-dimethyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine14میسكالینMescaline3,4,5-trimethoxyphenethylamine15میتكاتینۆنMethcathinone2-(methylamino)-1-phenylpropan-1-one16٤- میتیل ئەمینۆریكس4-methylaminorex(±)-cis-2-amino-4-methyl-5-phenyl -2-oxazoline17ئێم ئێم دی ئەیMMDA5-methoxy-α-methyl-3,4-(methylenedioxy) phenethylamine18٤-ئێم تی ئەی4-MTAα-methyl-4-methylthiophenethylamine19٢سی-بی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-B-NBOMe2-(4-bromo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine20٢سی-سی-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-C-NBOMe2-(4-chloro-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine21٢سی-ئای-ئێن بی ئۆ ئێم ئی2C-I-NBOMe2-(4-iodo-2,5-dimethoxyphenyl)-N-(2-methoxybenzyl) ethanamine22پاراهێكسیلParahexyl3-hexyl-7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol23پی ئێم ئەیPMAp-methoxy-α-methylphenethylamine24پارامێتۆكسی میتیل ئەمفیتامینPMMApara-methoxymethylamphetamine25بسیلۆسین، بسیلۆتسینPsilotsin, Psilocine3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-ol26بسیلۆسیبینPSILOCYBINE3-[2-(dimethylamino)ethyl]indol-4-yl dihydrogen phosphate27رۆلیسیكلیدینROLICYCLIDINE PHP,PCPY1-(1-phenylcyclohexyl) pyrrolidine28ئێس تی پی, دی ئۆ ئێمSTP,DOM2,5 dimethoxy-α-,4-dimethylphenethylamine29تینامفیتامینTENAMFETAMINE MDAα-methyl-3,4-methylenedioxy)phenethylamine30تینۆسیكلیدین تی سی پیTENOCYCLIDINE1-[1-(2-thienyl) cyclohexyl] piperidine31تێتراهایدرۆكاننابینۆل، و ئەو ئایسۆمیراتانەی خوارەوە لەگەڵ جێگرەوە كیمیاییە بەتاڵەكانیشیان:Tetrahydrocannabinol, the following isomersand their stereochemical variants 7,8,9,10-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H dibenzo [b,d]pyran-1-ol(9R,10aR)-8,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR,9R,10aR)-6a,9,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-Pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR ,10aR )-6a,7,10,10a-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-o16a,7,8,9-tetrahydro-6,6,9-trimethyl-3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol(6aR,10aR)-6a,7,8,9,10,10a-hexahydro-6,6-dimethyl-9-methylene3-pentyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-1-ol32تی ئێم ئەیTMA(±)-3,4,5-trimethoxy-α-methylphenethylamine خشتەی شەشەمڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide2ئەی دی بی- سی ئێچ ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-CHMINACA (MAB-CHMINACA)N-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indazole-3-carboxamide3٥ئێف-ئەی دی بی/٥ئێف-ئێم دی ئێم بی- پی ئای ئێن ئەی سی ئەی5F-ADB/5F-MDMB-PINACAMethyl(2S)-2-{[1-(fluoropentyl)-1H-indazole-3-carbonyl]amino}-3,3-dimethylbutanoate4ئەی بی-پی ئای ئێن ئەی سی ئەیAB-PINACAN-[(2S)-1-amino-3-methyl-1-oxobutan-2-yl]-1-pentyl-1H-indazole-3-carboxamide5ئەی ئێم-٢٢٠١ (جەی دەبلیو ئێچ-٢٢٠١)AM-2201 (JWH-2201)[1-(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl](naphthalene-1-yl)methanone6ئەمفیتامینAMFETAMINE, amphetamine(±) -α-methylphenethylamine7ئەمینیبتینAMINEPTINE 7-[(10,11-dihydro- 5H-dibenzo [α,d]cyclohepten-5-yl)amino] heptanoic acid8٥ئێف-ئەی پی ئای ئێن ئەی سی ئەی(٥ئێف-ئەی كەی بی-٤٨)5F-APINACA (5F-AKB-48)9ئێن-بێنزایڵ پێپرازینBENZYLPIPERAZINE (BZP)1-benzylpiperazine10ئێن-ئیتیل نۆرپێنتینۆلN-ETHYLNORPENTYLONE1-(2H-1,3-benzodioxol-5-yl)-2-(ethylamino)pentan-1-one11٢سی-بی2C-B4-bromo-2,5-dimethoxyphenethylamine12سی یو ئێم وای ئێڵ-٤ سی ئێن-بی ئای ئێن ئەی سی ئەیCUMYL-4CN-BINACA1-(4-cyanobutyl)-N-(2-phenylpropan-2-yl)-1H-indazole-3-carboxamide13دێكسامفیتامینDEXAMFETAMINE, dexamphetamine (+)-α-methylphenethylamine14درۆنابینۆل دەلتا -٩-تێتراهایدرۆكانابینۆلو جێگرەوە كیماییە بەتاڵەكانیDRONABINOLdelta-9-tetrahydrocannabinol and its stereochemical variants(6αR,10αR)-6α,7,8,10α-tetrahydro-6,6,9-trimethyl -3-pentyl-6H-dibenzo [b,d]pyran-1-ol15ئیتیلۆنETHYLON16فێنێداتی ئیتیلETHYLPHENIDATE17فینیتیلینFENETYLLINE7-[2-[(α-methylphenethyl)amino]ethyl] theophylline18ئێف یو بی-ئەی ئێم بی(ئێم ئێم بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەی. ئەی ئێم بی- ئێف یو ئێم ئای ئێن ئەی سی ئەی)FUB-AMB (MMB-FUBINACA.AMB-FUMINACA)Methyl(2S)-2-({1-[4-fluorophenyl]methyl-1H-indazole-3-carbonyl}amino)-3-methylbutanoate19ئەی دی بی-ئێف یو بی ئای ئێن ئەی سی ئەیADB-FUBINACAN-[(2S)-1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]-1-[(4-fluorophenyl)methyl]-1H-indazole-3-carboxamide20٤-ترشی هایدرۆكسی بیوتار4-HYDROXYBUTIRIC ACID (GHB)γ-hydroxybutyricacid21٤-فلۆرۆ ئەمفیتامین4-FA1-(4-fluorophenyl)propan-2-amine22جەی دەبلیو ئێچ-٠١٨JWH-018 (AM-678)Naphthalene-1-yl(1-pentyl-1H-indol-3-yl)methanone23قاتKHATCatha edulis24لیڤامفیتامینLEVAMFETAMINE , levamphetamine (-)-(R)-α-methylphenethylamine (amphetamine)(-)isomer25٤،٣-میتیلین دایۆكسی پایرۆفالیرۆنMDPV(R/S)-1-(Benzo[d][1,3]dioxol-5-yl)-2-(pyrrolidin-1-yl)pentan-1-one26لیڤۆمیتامفیتامینLevomethamphetamine(-)-N,α-dimethylphenethylamine27میكلۆكوالۆنMECLOQUALONE3-(o- chlorophenyl)-2-methyl-4(3H)-Quinazolinone28میفیدرۆن(٤-میتیل میتكاتینۆن)MEPHEDRONE(RS)-2-methylamino-1-(4-methylphenyl)propan-1-one29میتامفیتامینMETAMFETAMINE , Methamphetamine (+)-(S)-N, α-dimethylphenethylamine30میتیل ئەمفیتامینMETHYLAMPHETAMINE (ئةوةى لة حةبةكانى ئةلكابتاكؤن داية، zero –one، و بلورةكانى ئةو ماددةية لةنيَوخؤ بة شيشة ناسراوة)31راسیمات میتامفیتامینMETAMFETAMINE RACEMATEmethamphetamine ,racemate (±)-N,α- dimethylphenethylamine32میتاكۆالۆنMETHAQUALONE2-methyl-3-o-tolyl-4(3H)-quinazolinone33میتۆپرۆپامینMPA34میتۆكسیتامینMXE2-(3-methoxyphenyl)-2-(ethylamino)-cyclohexanone35٤-میتیل ئیتكاتینۆن4-MEC36میتیلۆنMETHYLONE(RS)-2-methylamino-1-(3,4-methylenedioxyphenyl)propan-1-one37فینیداتی میتیلMETHYLPHENIDATEmethyl α-phenyl-2-piperidine acetate38٥ئێف-پی بی-٢٢5F-PB-22Quinolin-8-yl 1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxylate39پێنتێدرۆنPENTEDRONE40فینسیكلیدینPHENCYCLIDINE ,PCP1-(1-phenylcyclohexyl)piperidine41فینمیترازینPHENMETRAZINE3-methyl-2-phenylmorpholine42ئەلفا-پایرۆلیدینۆڤالیرۆفینۆنα-PYRROLIDINOVALEROPHENONE (α-PVP)43(٤،٤‘-دی ئێم ئەی ئار) ٤،٤ ‘پارا-میتیل-٤-میتیل ئەمینۆرێكس, ٤،٤ ‘دوانی-میتیل-ئەمینۆرێكسpara-methyl-4-methylaminorex44سیكۆباربیتالSECOBARBITAL5-allyl-5-(1-methylbutyl)barbituric acid45یو ئار-١٤٤UR-144(1-pentyl-1H-indol-3-yl)(2,2,3,3-tetramethylcyclopropoyl) methanone46ئێكس ئێڵ ئاڕ-١١XLR-1147زیبیبرۆلZIPEPROLα-(α-methoxybenzyl)-4-(β-methoxyphenethyl) -1-piperazineethanol خشتەی حەوتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئامۆباربیتالAMOBARBITAL5-ethyl-5-isopentylbarbituric acid2بۆبرینۆرفینBUPRENORPHINE21-cyclopropyl-7-α-[(S)-1-hydroxy-1,2,2-trimethylpropyl]-6,14-endo-ethano-6,7,8,14-tetrahydrooripavine3بۆتالبیتالBUTALBITAL5-allyl-5-isobutylbarbituric acid4كاتین(+) –نۆربسۆدۆایفیدرینCATHINE (+)-Norpseudoephedrine (+)-(S)-α-[(S)-1-aminoethyl]benzyl alcohol5سیكلۆباربیتالCYCLOBARBITAL5-(1-cyclohexen-1-yl)-5-ethylbarbituricacid6فلۆنیترازیبامFLUNITRAZEPAM5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one7گلۆتیتیمیدGLUTETHIMIDE2-ethyl-2-phenylglutarimide8پێنتازۆسینPENTAZOCINE (2R*,6R*,11R*)-1,2,3,4,5,6-hexahydro-6,11-dimethyl-3-(3-methyl-2-butenyl)-2,6-methano-3-benzazocin-8-ol9بنتۆباربیتالPENTOBARBITAL5-ethyl-5-(1-methylbutyl ) barbituric acid خشتەی هەشتەم ڕیزبەندناوی كارتێكاری عەقڵیناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەلۆباربیتالALLOBARBITAL5,5-diallylbarbituric acid2ئەلبرازۆلامALPRAZOLAM8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-s-triazolo[4,3-α][1,4]benzodiazepine3ئەمفیپرامۆن دووەمی برۆبین ئەیتیلAMFEPRAMONE ,Diethylpropion2-(diethylamino)propiophenone4ئەمینۆركسAMINOREX2-amino-5-phenyl-2-oxazoline5باربیتالBARBITAL5,5-diethylbarbituric acid6بێنزفیتامینBENZFETAMINE ,benzphetamine N-benzyl-N,α-dimethylphenethylamine7بێنز هیكسۆل BENZHEXOL کە لە ناوخۆدا ناسراوە بە ئەرتین یان بارکیزۆڵ8برۆمازیبامBROMAZEPAM7-bromo-1,3-dihydro-5-(2-pyridyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one9برۆتیزۆلامBROTIZOLAM 2-bromo-4-(o-chlorophenyl)-9-methyl-6H-thieno[3,2-f]-s-triazolo [4,3-α][1,4]Diazepine10بۆتۆباربیتالBUTOBARBITAL ,butobarbital5-butyl-5-ethylbarbituricacid11كامازیبامCAMAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one dimethylcarbamate (ester)12كلۆردایازیپۆكسایدCHLORDIAZEPOXIDE7-chloro-2-(methylamino)-5-phenyl-3H-1,4-benzodiazepine-4-oxide13كلۆبازامCLOBAZAM7-chloro-1-methyl-5-phenyl-1H- 1,5-benzodiazepine-2,4(3H,5H)-dione14كلۆنازیبامCLONAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-7-nitro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one15كلۆرازیپاتCLORAZEPATE7-chloro-2,3-dihydro-2-oxo-5-phenyl-1H-1,4-benzodiazepine-3- carboxylic acid16كلۆتیازیبامCLOTIAZEPAM5-(o-chlorophenyl)-7-ethyl-1,3-dihydro-1-methyl-2H-thieno[2,3-e]-1,4-diazepin-2-one17كلۆكسازۆلامCLOXAZOLAM10-chloro-11b-(o-chlorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydro-oxazolo-[3,2-d][1,4]benzodiazepine-6(5H)-one18دیلۆرازیبامDELORAZEPAM7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one19دایازیپامDIAZEPAM7-chloro-1,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one20ئیستازۆلامESTAZOLAM8-chloro-6-phenyl-4H-s-triazolo[ 4,3-α][1,4]benzodiazepine21ئیتكلۆرفینۆلETHCHLORVYNOL1-chloro-3-ethyl-1-penten-4-yn-3-ol22ئیتیناماتETHINAMATE1-ethynylcyclohexanolcarbamate23لوفلازیباتی ئیتیلETHYL LOFLAZEPATEethyl 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-2,3-dihydro-2-oxo-1H-1,4-benzodiazepine-3-Carboxylate24ئیتیل ئەمفتیامین-ئیتیل ئەمفیتامین NETILAMFETAMINE ,N ethylamphetamine N-ethyl-α-methylphenethylamine25فینكامفامینFENCAMFAMIN N-ethyl-3-phenyl-2-norbornanamine26فینپرۆپۆرێكسFENPROPOREX (±)-3-[(α-methylphenylethyl)amino] Propionitrile27فلۆدایازیپامFLUDIAZEPAM 7-chloro-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one28فلۆرازیپامFLURAZEPAM 7-chloro-1-[2-(diethylamino)ethyl]-5-(o-fluorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one29جی ئیج بی-hydroxybutyric acid30هالازیبامHALAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-( 2,2,2-trifluoroethyl)-2H-1,4 -benzodiazepin-2-one31هالۆكسازۆلامHALOXAZOLAM 10-bromo-11b-(o- fluorophenyl)-2,3,7,11b-tetrahydrooxazolo[3,2-d][1,4] benzodiazepin-6(5H)-one32كیتازۆلامKETAZOLAM 11-chloro-8,12b-dihydro-2,8-dimethyl-12b-phenyl-4H-[1,3]oxazino [3,2-d][1,4]benzodiazepin-4,7(6H)-dione33لیفیتامینLEFETAMINE ,SPA (-)-N,N-dimethyl-1,2-diphenylethylamine34لۆپرازۆلامLOPRAZOLAM 6-(o-chlorophenyl)-2,4-dihydro-2-[(4-methyl-1-piperazinyl) methylene]-8-nitro-1H -imidazo [1,2-α][1,4] benzodiazepin-1-one35لۆرازیپامLORAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-2H-1,4- benzodiazepin-2-one36لۆرمیتازیپامLORMETAZEPAM 7-chloro-5-(o-chlorophenyl)-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-One37مازیندۆلMAZINDOL 5-(p-chlorophenyl)-2,5-dihydro-3H-imidazo[2,1-α]isoindol-5-ol38میدازیپامMEDAZEPAM 7-chloro-2,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-1H-1,4- benzodiazepine39میفینۆرێكسMEFENOREX N-(3-chloropropyl)-α-methylphenethylamine40میپرۆباماتMEPROBAMATE 2-methyl-2-propyl-1,3-Propanedioldicarbamate41میسۆكاربMESOCARB 3-(α-methylphenethyl)-N-(phenylcarbamoyl)sydnone imine42میتیل فینۆباربیتالMETHYLPHENOBARBITAL 5-ethyl-1-methyl-5-phenylbarbituric acid43میتیل بریلۆنMETHYPRYLON 3,3-diethyl-5-methyl-2,4-piperidine-dione44میدازۆلامMIDAZOLAM 8-chloro-6-(o-fluorophenyl)-1-methyl-4H-imidazo[1,5-α][1,4] benzodiazepine45نیمیتازیپامNIMETAZEPAM 1,3-dihydro-1-methyl-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one46نیترازیپامNITRAZEPAM 1,3-dihydro-7-nitro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one47نۆردازیپامNORDAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4-benzodiazepin-2-one48ئۆكسازیپامOXAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one49ئۆكسازۆلامOXAZOLAM 10-chloro-2,3,7,11b-tetrahydro-2-methyl-11b- phenyloxazolo[3,2-d][1,4]benzodiazepin-6(5H)-one50پیمۆلینPEMOLINE 2-amino-5-phenyl-2-oxazolin-4-one51فینازیپامPHENAZEPAM7-bromo-5-(2-chlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-1,4-benzodiazepin-2-one52فیندیمیترازینPHENDIMETRAZINE (+)-(2S,3S)-3,4-dimethyl-2-Phenylmorpholine53فینۆباربیتالPHENOBARBITAL 5-ethyl-5-phenylbarbituric acid54فینترمینPHENTERMINE α,α-dimethylphenethylamine55پینازیبامPINAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-5-phenyl-1-(2-propynyl)-2H-1,4-benzodiazepin-2-one56پیپرادۆلPIPRADROL 1,1-diphenyl-1-(2-piperidyl)methanol57پرازیپامPRAZEPAM 7-chloro-1-(cyclopropylmethyl)-1,3-dihydro-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-One58پایرۆڤالیرۆنPYROVALERONE 4‘-methyl-2-(1-pyrrolidinyl)valerophenone59سیكبۆتاباربیتالSECBUTABARBITAL 5-sec-butyl-5-ethylbarbituric acid60تیمازیپامTEMAZEPAM 7-chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-2H-1,4- benzodiazepine-2-one61تێترازیپامTETRAZEPAM 7-chloro-5-(1-cyclohexen-1-yl)-1,3-dihydro-1-methyl-2H-1,4- benzodiazepin-2-one62تریازۆلامTRIAZOLAM 8-chloro-6-(o-chlorophenyl)-1-methyl-4H-s-triazolo[4,3-α] [1,4]Benzodiazepine63ڤینیلبیتالVINYLBITAL 5-(1-methylbutyl)-5-vinylbarbituric acid64زۆلپیدیمZOLPIDEM N,N,6-trimethyl-2-p-tolylimidazo[1,2-α]pyridine-3-acetamide خشتەی نۆیەمخشتەی پێشینە كیمیاییەكانبە پێی پەیماننامەی نێو دەوڵەتی پێشینە كیمیاییەكان لە ساڵی ١٩٨٨ ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیایی ناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەنهریدی خەلAcetic anhydride (acetic oxide)2ڕووەكی داتورە(سێوی ئەهریمەن)Thorn apple Belladonna (Datura stramonium)3ترشەلۆكی ئەسیتیل ئەنترانیلیكN-acetylanthranilic acid(Benzoic acid, 2-(acetylamino)-)4٤-ئەنیلینۆ-ئێن-فینیتیل پایپێریدین4-anilino-N-phenethylpiperidine(ANPP)(N-phenyl-1-(2-phenylethyl)piperidin-4-amine)5ئایفیدرینEphedrine ([R-(R*,S*)]-α-[1-(methylamino)ethyl] -benzenemethanol)6ئێرگۆمترینErgometrine(ergoline-8-carboxamide,9,10-didehydro-N-(2-hydroxy-1-methylethyl)-6-methyl-,[8β (S)])7ئێرگۆتامینErgotamine (ergotaman-3‘,6‘,18‘-trione,12‘-hydroxy-2‘-methyl-5‘-(phenylmethyl)-,(5α))8ئایسۆسافرۆلIsosafrole (1,3-benzodioxole,5-(1-propenyl)-)9ترشەلۆكی لیسرجیكLysergic acid ((8β)-9,10-didehydro-6-methylergoline-8-carboxylic acid)10٣،٤ – میتیلین دیۆكسی فینیل -٢- برۆبانۆن3,4-Methylenedioxyphenyl-2-propanone (2-propanone,1-[3,4(methylenedioxy)phenyl]-)11نۆریفیدرینNorephedrine (R*,S*)-α-(1-aminoethyl)benzenemethanol12ئێن-فینیتیل-٤-پایپێریدۆن 13ترشەلۆكی فینیلی خەلPhenylacetic acid (benzeneacetic acid)14١- فینیل -٢- برۆبانۆن1-Phenyl-2-propanone (1-phenyl-2-propanone)15ئەلفا- فینیل ئەسیتۆئەسیتۆنایترایلα-phenylacetoacetonitrile(APAAN)(3-oxo-2-phenylbutanenitrile)16پیپێرۆنالPiperonal (1,3-benzodioxole-5-carboxaldehyde)17پێرمەنگەناتی پۆتاسیۆمPotassium permanganate(permanganic acid (HMnO4),potassium salt)18سۆدۆئیفیدرینPseudoephedrine ([S-(R*,R*)]-α-[1-methylamino)ethyl]-benzenemethanol)19سافرۆلSafrole (1,3- benzodioxole,5-(2-propenyl)-) خشتەی دەیەم ڕیزبەندناوی پێشینەی كیمیاییناوی كیمیایی/ ئاكار1ئەسیتۆنAcetone(2-propanone)2ترشەلۆكی ئەنترانیلیكAnthranilic acid(2-aminobenzoic acid)3ئیتیل ئیتیرEthyl ether(1,1‘-oxybis[ethanel])4ترشەلۆكی هایدرۆكلۆریكHydrochloric acid(hydrochloric acid)5میتیل ئیتیل كیتۆنMethyl ethyl Ketone(2-butanone)6پیپێریدینPiperidine(piperidine)7ترشەلۆكی كبریتیكSulphuric acid(sulfuric acid)8تۆلۆینToluene(benzene, methyl-) خشتەی یازدەمتایبەت بە رسوماتی وەرگیراو بەرامبەر بەو مۆڵەتانەی بەپێی حوكمەكانی یاسای ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان دەبەخشرێنڕێزبەندڕەسم1رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتەكانی هاوردەكردن و هەناردەكردن و گواستنەوە: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان.2رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی راكێشانی ماددەكانی لە فەرمانگە گومرگییەكان: 1% لە بەهای ماددە هاوردەكراوەكان3رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە پسوولەی مۆڵەتی نووسینی راچێتە و سەرفكردنی ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكارە عەقلییەكان لە لایەن پزیشكان و دەرمانسازان: 250.000 (دوو سەد و پەنجا هەزار دینار)4رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی چاندنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 500.000 (پێنج سەد هەزار دینار)5رەسمی وەرگیراو بەرامبەر بە مۆڵەتی هاوردەكردن، هەناردەكرن، بەخاوەنبوون، بەردەستبوون، بازرگانیپێكردن، كڕین، فرۆشتن، گواستنەوە و رادەستكردنی ئەو رووەكانەی ماددەی هۆشبەر و كارتێكاری عەقلییان تێدایە: 1% لە بەهای ماددەكان6ڕەسمی وەرگیراو بەرامبەر پێدانی مۆڵەت بە دروستكردنی ئەو گیراوانەی ماددە هۆشبەر و كارتێكارە عەقڵیی و پێشینە كیمیاییەكانیان تێدایە (500.000) پێنج سەد هەزار دینارە....
یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراق | 31
یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراق | 31
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهپهرلهمانی كوردستان- عێراقژمارهی دهرچوون: 2مێژووی دهرچوون: 30/1/2018پشت به حوكمی بڕگهی (1) له ماددهی (56)ی یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراو و، لهسهر داوای ژمارهی یاسایی ئهندامانی پهرلهمان، و لهسهر ئهو یاساكارییهش كه پهرلهمان له دانیشتی ئاسایی ژماره (5)ی رۆژی 30/1/2018 ئهنجامیداوه و، بهپێی ئهو دهسهڵاتهش كه له بڕگهی (سێیهم)ی (ماددهی یهكهم) له یاسای ژماره (2)ی ساڵی 2017 بهدهسهڵاتی سهرۆكایهتی پهرلهمان دراوه، بڕیاری دهركردنی ئهم یاسایهی دا:یاسای ژماره (1)ی ساڵی 2018 یاسای بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی لهشی مرۆڤــ له كوردستان ـ عێراقبهشی یهكهمپێناسهكانماددهی (1):له پیاده كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه مهبهسهت لهو ووشه و دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانیان بهرامبهریانه:یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی تهندروستی حكومهتی ههرێمی كوردستان ـ عێراق.دووهم: وهزیر: وهزیری تهندروستی حكومهتی ههرێمی كوردستان ـ عێراق.سێیهم: ئهندام: ههر ئهندامێك له ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤ یان بهشێكی كه ژینهوهر و گرنگ بێت بۆ رزگار كردنی نهخۆش له مردن و نهخۆشی قورس.چوارهم: گواستنهوهی ئهندام: ئهنجامدانی نهشتهرگهری كه له رێگهیهوه كهسی وهرگر یهكێك له ئهندامهكان یان شانهكان له كهسی بهخشهرهوه چ زیندوو بێت، یان مردوو وهردهگرێت.پێنجهم: شانهی مرۆیی: بهشێك له ههر ئهندامێكی مرۆیی كهوا له مرۆڤێكی زیندوو یان مردوو وهردهگیرێت بێجگهله خوێن.شهشهم: وهرگر: ئهو كهسهی كه پێویستیهكی زۆری به چاندنی ئهندامێكی مرۆیی یان شانهیهك له جهستهیدا دهبێت.حهوتهم: بهخشهر: كهسی شیاو له رووی یاساییهوه (كامل الاهلیه) كه دهستبهرداری ئهندامێك له ئهندامهكانی لهشی دهبێت بۆ كهسێكی تر بهبێ بهرامبهر چ زیندوو بێت، یان له دوای مردنی جگهله چاندنی موخی ئێسك.ههشتهم: وهسیهت نامه: رفتاركردن به ئهندامێك یان زیاتری ئهندامهكانی جهسته له رێگای بهخشین له دوای مردن و، ئامانج لێی بریتییه له بهخاوهن كردن بهبێ بهرامبهر.نۆیهم: وهسیهت كار: ئهو كهسهی كه له كاتی ژیانیدا به پێی یاسا وهسیهتی كردووه به بهخشینی ئهندامێك یان زیاتری ئهندامهكانی له دوای مردنی.دهیهم: مردن: راوهستانی ههمیشهیی دڵ و ههناسهدان یان له كار كهوتنی وهزیفهكانی مێشك به له كار كهوتنێكی تهواوی نهگهڕاوه مردنی مێشك.یازدهم: دامهزراوه: ههر دهمهزراوهیهكی تهندروستی رێگا پێدارو (المرخص بها) بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكان چ ئههلی بێت و چ حكومی بێت.دوازدهم: لیژنه: لیژنهی باڵای گواستنهوه و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان له كوردستان ـ عێراق.بهشی دووهمحوكمی گشتییماددهی (2):نابێ نهشتهرگهری چاندنی ئهندامهكانیان، یان بهشهكانی، یان شانهكان به گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام، یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو یان له لاشهی مرۆڤێكی مردوو به مهبهستی چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی تر ئهنجام بدرێت، تهنها به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه و پهیڕهو و رێنماییهكانیهوه نهبێت.ماددهی (3):یهكهم: ناكرێت ههر ئهندامێكی، یان بهشێك له ئهندامێك، یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو بگوازرێتهوه به مهبهستی چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی دیكه، تهنها له حاڵهتی زهرورهت نهبێت، كه پێویست بكات بۆ پارێزگاری كردن له ژیانی كهسی وهرگر، یان چارهسهركردنی له نهخۆشیهكی كوشنده، بهو مهرجهی گواستنهوهكه تاكه ئاماراز بێت بۆ بهرهنگاربوونهوهی ئهم زهرورهته و، گواستنهوهش نهبێته هۆی ئهوهی كهسی بهخشهر تووشی مهترسیهكی گهوره بێت لهسهر ژیانی، یان لهسهر تهندروستی.دووهم: چاندنی رژێنهكانی زاوزێی و بهشهكانی و شانهكانی و خانهكانی قهدهغه دهكرێت.ماددهی (4):نابێت گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێك له ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێكی زیندوو بۆ چاندنی له جهستهی مرۆڤێكی دیكه ئهنجام بدرێ تهنها به بهخشین نهبێت.ماددهی (5):یهكهم: پێویسته بهخشینهكه له ویستێكی ئازاد و جێگیركراو به نووسراوێكی فهرمی سهرچاوهی گرتبێت ئهویش بهشێوهیهك كه پهیڕهو و ڕێنماییهكانی ئهم یاسایه دیاری دهكهن.دووهم: جگه له نهشتهرگهری چاندنی مۆخی ئێسك بهخشین له كهسانی نالێهاتهو كهم لێهاته )عدیم الاهلیه وناقصها) قبول ناكرێت ههتا ئهگهر دایك و باوكیشی، یان ئهوهی له ڕووی یاساییهوه نوێنهرایهتی دهكات ڕهزامهندی لهسهر بدهن.سێیهم: دهكرێت گواستنهوه و چاندنی خانهی دایك (خانهی ڕهگیی) له منداڵ و له كهسانی نالێهاته و كهم لێهاته )عدیم الاهلیه و ناقصها) بۆ دایك و باوك یان منداڵهكان یان له نێوان خوشك و برایهكان ئهنجام بدرێ به مهرجێك ڕهزامهندی نووسراوی له ههردوو دایك و باوكی منداڵهكه بدرێت ئهگهر ههردووكیان له ژیاندا مابن، یان یهكێكیان له حالهتی مردنی ئهوی دیكه، یان لهو كهسهی باوانه، یان ویسایهتی لهسهری ههیه له جێگرهوه یان نوێنهری یاسایی كهسی نالێهاته یان كهم لێهاته.ماددهی (6):بهخشهر، یان ئهو كهسهی یاسا پێویستی به ڕهزامهندیدانی كردووه لهسهر بهخشین، بۆی ههیه ههتا پێش دهستكردن به ئهنجامدانی نهشتهرگهری گواستنهوهكه له بهخشینهكه پاشگهزبێتهوه.ماددهی (7):یهكهم: مامهڵهكردن به ههر ئهندامێك له ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤـ، یان بهشێكی، یان یهكێك له شانهكانی لهشی لهسهر شێوهی فرۆشتن، یان كڕین، یان به بهرامبهر كه سرووشتهكهی ههر شتێك بێت، قهدهغه دهكرێت.دووهم: نابێت چاندنی ئهندام یان بهشێكی یان یهكێك لهشانهكانی ببێته هۆی ئهوهی كهسی بهخشهر، یان ههر یهكێك لهمیراتگرهكانی هیچ سوودێكی ماددی یان عهیینی لهكهسی وهرگر، یان كهسوكاری بههۆی گواستنهوه بێت، یان بهبۆنهی بهدهست بهێنێت.سێیهم: نابێت پزیشكی تایبهتمهند دهست بكات به ئهنجامدانی نهشتهرگهری گواستنهوه و چاندن بهر له تهواوكردنی ڕێكاره یاسایی و كارگێڕییهكان.ماددهی (8):نابێت دهست بكرێت به نهشتهگهری گواستنهوه به مهبهستی چاندن تهنها پاش پێزانینی ههردوو كهسی بهخشهرو وهرگر نهبێت، ئهگهر بهئاگابێت (مدركاً) له رێگهی لیژنهی سێیانهی دهقكراو له مادده (14)ی ئهم یاسایهدا، به سروشتی ههردوو نهشتهرگهری گواستنهوه و چاندن و مهترسییه ئهگهرهكانی ههردووكیان له مهودای نزیك، یان دوور و وهرگرتنی رهزامهندی كهسی بهخشهر و وهرگر، یان رهزامهندی جێگرهوه یان نوێنهری یاسایی، ئهگهر له كهسانی نالێهاته، یان كهملێهاته، یان وهسیهتكراو بێت، ئهگهر مردوو بێت بهنیسبهت خانهكانی دایك ـ بهپێی ئهوهی بڕگهی (سێیهم)ی ماددهی (5) دهقی لهسهر كردووه و، لیژنهكه كۆنووسێك بهمه ئاماده دهكات و بهخشهر و وهرگر واژووی دهكهن، ئهگهر بێ ئاگا نهبێت یان له لایهن جێگرهوهی، یان نوێنهره یاساییهكهی.ماددهی (9):یهكهم: دهكرێت بۆ زهرورهتێكی پێویست بۆ پارێزگاری كردن له ژیانی مرۆڤێكی زیندوو یان چارهسهركردنی له نهخۆشیهكی كوشنده، یان تهواوكردنی كهم بوونێكی ژینهوهری له جهستهیدا ئهندامێك یان بهشێك له ئهندام، یان شانهیهكی جهستهی مرۆڤێكی مردووی تێدا بچێندرێت، ئهگهر مردووهكه بهر له مردنی وهسیهتی ئهم كارهی كردبێ، به وهسیهتنامهیهكی بهڵگهدار یان جێگیركراو لهسهر ههر پهڕێكی فهرمی یان دانی پێدا نابێ بهپێی ئهو ڕێكارانهی كه پهیڕهو و ڕێنماییه دهركراوهكان به گوێرهی ئهم یاسایه دیاری دهكات.دووهم: دهكرێ گواستنهوه بكرێت له ئهندامانی جهستهی تازه مردوو (المتوفی حدیپاً) به مهبهستی چارهسهركردن یان به مهبهستی زانستی به مهرجی بهدهستهێنانی ڕهزامهندی نزیكترین كهسهكانی تا پله چوار، له ههموو حاڵهتهكان دهبێ ڕهزامهندیهكه به نووسراو بێ و به پێی ئهو مهرجانهی خوارهوه:أـ نابێ كهسی مردوو له ژیانی خۆی وهسیهتی كردبێ كه له دوای مردنی هیچ ئهندامێكی جهستهی خۆی ببهخشێ ئهمهش دهبێ به پێی نووسراوێك كه دوو كهسی شیاو لهڕووی یاساییهوه شاهیدیان لهسهر دابێ.ب ـ لێكۆڵینهوه بكرێ بۆ مردنهكهی، بهشێوهیهكی یهكلایی كهرهوه به پێی لیژنهیهكی پێكهاتوو بۆ ئهو مهبهسته.سێیهم: نابێ ڕیشهكێش كردن لهجهستهی مردوو ئهنجام بدرێ مهگهر به مۆڵهتی دادوهری لێكۆڵینهوهی تایبهتمهندهوه بێ ئهگهر مردنهكه بابهت بێ بۆ لێكۆڵینهوهی تاوانكاری.چوارهم: وهسیهتكار به یهكێك له ئهندامهكانی، بۆی ههیه له وهسیهت نامهكهی پاشگهز بێتهوه.بهشی سێیهمپرۆگرامی بهخشینی ئهندامه مرۆییهكان و چاندنیانماددهی (10):یهكهم: لیژنهیهكی باڵا بهسهرۆكایهتی وهزیر بهناوی لیژنهی باڵای بهخشین و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان پێك دههێندرێ سهر بهوهزارهتی تهندروستی دهبێ.دووهم: لیژنهكه بهڕێوهبردن و ڕێكخستنی نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانی و شانهكان و دیاری كردنی ئهو دامهزراوانهی مۆڵهت دهدرێن به چاندن و ههروهها سهرپهرشتی و چاودێری كردن لهسهریان به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه و پهیڕهو ڕێنماییهكان له ئهستۆ دهگرێت.ماددهی (11):لیژنه لیستێك به ناوی بهخشهرهكان، و چهند لیستێك به ناوی ئهو نهخۆشانهی پێویستیان به چاندن ههیه له جهستهی مرۆڤێكی مردوو به گوێرهی پێشهنگی تۆماركردن لهو تۆمارهی بۆ ئهو مهبهسته ئامادهیان دهكات و ناكرێ ئهم پێشهنگییه ههموار بكرێت، مهگهر نهخۆشهكه پێداویستییهكی زهروور و به پهلهی ههبێت بۆ نهشتهرگهری چاندن به پێی ڕێسا پزیشكییهكان و ئهو ڕێكارانهی لیژنهی باڵا دیاریان دهكات و ئهم لیستانه لهسهر چاندن له نێوان زیندووهكان دا پیاده ناكرێت و، له هیچ حاڵهتێك له حاڵهتهكان دا نابێ لهو ڕێزبهندییه لابدرێت كه له لیسته ئاماژه پێكراوهكان دا هاتووه به هۆی نهبوونی توانای نهخۆش لهسهر پێدانی تێچوونهكانی نهشتهرگهری چاندن.ماددهی (12):دهكرێت حكومهتی ههرێمی كوردستان تێچووی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان بهبێ بهرامبهر له دامهزراوه پزیشكییه حكومهییهكان له ئهستۆ بگرێت، به پێی ئهو ڕێكارسازیانهی لهلایهن وهزیری تهندروستییهوه بڕیاریان پێ دهردهچێت.ماددهی (13):به بڕیاری وهزیری تهندروستی و پاڵپشت به ڕهزامهندی لیژنه مۆڵهت دهدرێت به دامهزراوه، بۆ ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانی و شانهكان، مۆڵهتهكهش بۆ ماوهی (1) یهك ساڵ دهبێت، تیایدا دامهزراوهكه دهكهوێته بهر چاودێری و سهرپهرشتی بهردهوام له بارهی ئهو نهشتهرگهرییانهی چاندنی ئهندامهكان و بهشهكانیان و شانهكان ئهنجام دهدرێن و، ئاستی پابهندبوون به ستاندهرهكانی باشیی كه لهم بوارهدا بڕیار دراون، لهگهڵ ئهو شهفافیهتهی پێویسته ڕێكخستنی نهشتهرگهرییهكانی بهخشین و چاندن ههیانبێت و، ئهگهر سهلمێندرا كهوا پابهندی ههیه به مهرج و ستاندهره ئاماژه پێكراوهكان ئهوه نوێ كردنهوهی مۆڵهتهكه ههر (3) سێ ساڵ جارێك دهبێت.بهشی چوارهمرێكارهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكانماددهی (14):یهكهم: به بڕیاری لێژنهی باڵای چاندنی ئهندامه مرۆییهكان لێژنهیهكی پزیشكی له ههر دامهزراوێكی پزیشكی مۆڵهتدراو به چاندن پێكدههێندرێت، ئهویش له پزیشكه پسپۆڕهكان، تهنها ئهم لێژنهیه تایبهتمهند دهبێت به رهزامهندیدان لهسهر ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامه مرۆییهكان بهپێی ئهو حوكمانهی لهم یاسا و ئهو پێڕهوو رێنماییانهی ئهم یاسایه جێبهجێ دهكهن، دهقیان لهسهر كراوه.دووهم: لیژنهیهكی لاوهكی له ههریهك له بهرێوهبهرایهتییه گشتیهكانی تهندروستی له پارێزگاكانی ههرێم به مهبهستی جێبهجێ كردنی ڕێكاره زانستی و یاساییهكانی بهخشین و چاندنی ئهندامهكانی جهستهی مرۆڤــ.ماددهی (15):نابێت هیچ ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مردووێك بگوازرێتهوه تهنها پاش سهلماندنی مردنهكه به سهلماندێكی دڵنیاییدهر نهبێت، كه له دواییدا ئهستهم بێت بگهرێتهوه بۆ ژیان، و سهلماندنی ئهمهش بهپێی بڕیارێك دهبێت به كۆدهنگی بیروبۆچوونی لێژنهیهكی سێیانی له پزیشكانی پسپۆڕ له نهخۆشییهكانی یان نهشتهرگهریی مۆخ و دهمارهكان، نهخۆشییهكانی یان نهشتهرگهریی دڵ و دهماره خوێناوییهكان، و سڕكردن یان چاودێری چڕ دهربچێت، ئهویش پاش ئهوهی لیژنهكه ههڵدهستێت بهئهنجامدانی پشكنینی ئیكلینیكی و جهختكردنهوهی پێویست بۆ دڵنیابوون له سهلماندنی مردنهكه، بهپێی ئهو ستاندهره پزیشكییانهی لێژنهی باڵا دیاریان دهكات و بڕیارێكی له لایهن وهزیری تهندروستییهوه پێ دهردهچێت، لیژنهكهش له پێناو بهجێگهیاندنی ئهركهكانی بۆی ههیه پشت ببهستێت بهوهی بهباشی بزانێت له پزیشكانی پسپۆڕ و، نابێت ئهندامانی ئهم لیژنه پشكنینه پهیوهندی راستهوخۆیان ههبێت به نهشتهرگهری چاندنی ئهندامهكان یان شانهكانماددهی (16):یهكهم: له ههر دامهزراوهیهك له دامهزراوهكانی مۆڵهتدراو به چاندنی ئهندامه مرۆییهكان تیمی پزیشكی بهرپرس له چاندن پێك دههێنرێت وپێڕهوی جێبهجێ كردنی یاسا و رێساكانی ئهو تیمه و مهرجهكانی پێویست له ئهندام و دهسهڵاتهكانی دیاری دهكات و سهرۆكی ئهم لیژنهیهش بهرپرس دهبێت له بهڕێوهبردنی پرۆگرامی چاندن له دامهزراوهكه و ههڵسهنگاندنی كاری تیمهكه به باش گهیاندنی خزمهتگوزاری پزیشكی و كۆمهڵایهتی بۆ نهخۆش و بهخشهرهكان و نوێنهرایهتی كردنی پرۆگرامهكه لهبهردهم لیژنهی باڵا و لیژنهی پارێزگاكان و سهرجهم لایهنه پزیشكی و كارگێڕییه پهیوهندیدارهكان.دووهم: به بڕیاری لیژنهی باڵای بهخشین و چاندنی ئهندامه مرۆییهكان، تیمی لێهاتووی پزیشكی له پارێزگاكانی كوردستان كه نهشتهرگهریهكانی چاندنی ئهندامهكانی تێدا ئهنجام دهدرێت پێك دههێنرێت به ئامانجی وهرگرتنی ئهندامهكان لهوانهی كۆچی دواییان كردووه به مهبهستی چاندن.بهشی پێنجهمسزاكانماددهی (17):یهكهم: ههر كهسێك ئهندامێكی مرۆیی یان بهشێكی بهمهبهستی چاندن به پێچهوانهی حوكمێك له حوكمهكانی ماددهكانی (3، 4، 5 و 9)ی ئهم یاسایه بگوازێتهوه ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیهك له (7) ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (10) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دووهم: ئهگهر ئهم كارهی له بڕگهی پێشوو ئاماژهی پێكراوه ببێته هۆی مردنی كهسی بهخشهر ئهوا سزایهكه دهبێته زیندانیكردنێك بۆ ماوهیهك زیاتر نهبێت له (10) ده ساڵ و پێبژاردهیهك له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.ماددهی (18):یهكهم: لهگهڵ پێشێل نهكردنی ئهو سزایانهی له مادده (18)ی ئهم یاسایهدا دهقنوسكراون، ههر كهسێك نهشتهرگهریێك له نهشتهرگهرییهكانی گواستنهوه یان چاندن له دامهزراوهیهك جگه لهو دامهزراوه پزیشكییانهی مۆڵهتدراون ئهنجام بدات لهگهل پێزانینی بهم كاره، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیكردن بۆ ماوهیهك له (10) ده ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردهیهك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، و ئهگهر كارهكهی بووه هۆی مردنی كهسی بهخشهر یان وهرگر ئهوا به زیندانیكردن به ماوهیهك كه له (15) پازده ساڵ كهمتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، سزا دهدرێت.دووهم: بهڕێوهبهری دامهزراوه پزیشكییهكه لهو جێگانهی مۆڵهتیان نهدراوهو تیایدا ههر نهشتهرگهریێك له نهشتهرگهرییهكانی گواستنهوهی ئهندامه مرۆییهكان یان بهشێكی یان شانهیهكی مرۆیی ئهنجام بدرێت، ئهوا به ههمان سزای دهقكراو له بڕگهی پێشوودا سزا دهدرێت.ماددهی (19):یهكهم: ههر كهسێك به مهبهستی چاندن له رێگهی فێڵ لێكردن یان زۆرهكی ههڵسا به لێ كردنهوهی (استئصال) و گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێك له ئهندامی مرۆڤێكی زیندوو، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیی كاتی بۆ ماوهیهك له (10) ده ساڵ كهمتر نهبێت و به پێبژاردنێك له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.دووهم: ئهگهر ئهم كارهی له بڕگهی پێشوو ئاماژهیان پێكراوه ببێته هۆی مردنی ئهو كهسهی لێی دهگوازرێتهوه ئهوا سزایهكه دهبێته زیندانی كردن بۆ ماوهیهك كه له (15) پازده ساڵ كهمتر نهبێت و پێبژاردنێك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت.ماددهی (20):ههر كهسێك سهرپێچی ههر حوكمێك له حوكمهكانی ماددهی (7)ی ئهم یاسایه بكات، ئهوا سزا دهدرێت به زیندانیكردن بۆ ماوهیهك له (5) پێنج ساڵ كهمتر نهبێت و به پێبژاردنێك له (50) پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (100) سهد ملیۆن دینار زیاتر نهبێت، ئهمه سهرباری دهسبهسهرداگرتنی مایه یان سوودی ماددی یان عهیینی وهرگیراو له تاوانهكه، یان حوكم دان به بههاكهی لهكاتی دهست بهسهر دانهگرتنی و، ههر كهسێك ههڵسا به گواستنهوه یان چاندنی شانهیهك به پێچهوانهی حوكمی ماددهی (7)ی ئهم یاسایه ئهوا سزای زیندانیكردنهكه له (5) پێنج ساڵ زیاتر نابێت.ماددهی (21):ههر كهسێك ههڵبستێت به گواستنهوهی ههر ئهندامێك یان بهشێكی ئهندام یان شانهیهك له جهستهی مرۆڤێك بهبێ ئهوهی مردنی به سهلماندنێكی دڵنیاییدهر سهلمێندرابێت وهك ئهوهی له مادده (15)ی ئهم یاسایهدا دهقی لهسهر كراوهو، ببێته هۆی مردنی كهسهكه لهگهڵ پێزانینی بهم كاره، ئهوا سزای كوشتنی ئهنقهست و لهگهل سوربونی پێشوهخته بهسهردا جێبهجێ دهكرێت و، لهگهل پێبژاردنێك كه له (30) سی ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (50) پهنجا ملیۆن دینار زیاتر نهبێت و، سزاكهی دهبێته زیندانیكردنی كاتی بۆ ماوهیهك كه له (7) حهوت ساڵ زیاتر نهبێت و پێبژاردنێك كه له (10) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (20) بیست ملیۆن دینار زیاتر نهبێت بۆ ههر كهسێك بهشداری كردبێت له دهركردنی بڕیاری دڵنیایی بوون له مردن بهبێ ئهنجامدانی ئهو پشكنینانهی له مادده (15)ی ئهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه.ماددهی (22):نێوانگیریی لهو تاوانانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهركراوه بهههمان سزای بڕیاردراو بۆ تاوانهكه سزا دهدرێت، لهگهڵ ئهمهشدا نێوانگییر له سزاكه دهبوردرێت ئهگهر ههواڵی تاوانهكهی دایه دهسهڵاتهكان بهر له هاتنه دی بنهماكانی تاوانهكه و ئهمهش بووه هۆی بهشداری كردن له گرتنی تاوانباراندا.ماددهی (23):دادگا بۆی ههیه سهرباری ئهو سزایانهی بۆ ئهو تاوانانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه بڕیار دراون، حوكم بكات به سهرجهم یان ههندێك لهم رێوشوێنانهی خوارهوه بهگوێرهی حاڵهتهكان:یهكهم: بێبهشكردن له پیادهكردنی پیشه بۆ ماوهیهك له (5) پێنج ساڵ زیاتر نهبێت.دووهم: داخستنی دامهزراوهی پزیشكی مۆڵهت نهدراو به ئهنجامدانی نهشتهرگهرییهكانی چاندنی ئهندامهكان كه تیایدا تاوانهكه ئهنجام دراوه، بۆ ماوهیهك له (2) دوو مانگ كهمتر نهبێت و له (1) یهك ساڵ زیاتر نهبێت، و ئهگهر شوێنهكه له دامهزراوه پزیشكییهكان نهبێت ئهوا حوكم دهدرێت به داخستنی ههتاههتایی.بهشی شهشهمحوكمه كۆتاییهكانماددهی (24):قهدهغهیه به شێوهیهكی بنبڕ كه بانگهشه كردن بۆ كهسی بهخشهر و كهسی پێبهخشراو ووهرگر بهسیفهتی كهسێتی لهسهرجهم دهزگاكانی راگهیاندندا.ماددهی (25):وهزیری تهندروستی پێڕهوی تایبهت به رێكخستنی نهشتهرگهریهكانی گواستنهوهی ئهندامهكان له كهسانی بهخشهری بیانی دهردهكات.ماددهی (26):یهكهم: وهزیر بۆی ههیه رهزامهندی بدات لهسهر دامهزراندنی بانكی ئهندام و شانه مرۆییهكان له ههر نهخۆشخانهیهك یان بنكهیهكی پزیشكی بۆ كۆكردنهوه و پاراستن و دابین كردنی شانهكانی چاندنی گلێنه و شانهكانی دیكه بۆ مهبهستهكانی چاندن، بهو مهرجهی لهو دامهزراوه گشت توانا هونهرییه پێویستیهكان ههبێت.دووهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی بۆ دیاریكردنی رێگاكانی كۆكردنهوه و پاراستنی ئهندامهكانیان یان شانهكان لهو دامهزراوانهی له (بهندی یهكهم)ی ئهو ماددهیه دهقیان لهسهر كراوه دهربكات.ماددهی (27):دامهزراوهی تهندروستی پابهند دهبێت به ئهنجامدانی پشكنینه كلینكی و تاقیگهییهكانی پێویست لهسهر كهسی بهخشهر، یان وهسیتهكار بهر له مردنی لهسهر ئهو ئهندام یان شانانهی دهویسترێت ببهخشرێت یان وهسیهتیان پێ بكرێ لهدوای ریشهكێش كردنیان له جهستهكهی بۆ مسۆگهر كردنی سهلامهتیان و خالی بونیان له نهخۆشییه گوێزراوهكان.ماددهی (28):ئهگهر ئاڵوگۆر لهگهڵ بانكه جیهانییه تایبهتمهندهكان له ئهندامه مرۆییهكاندا ئهنجام درا ئهوا پێویسته گشت رێكاره یاساییه وتهندروستییه پهیڕهوكراوهكان لهو جۆره حاڵهتانه بگرترێته بهر بۆ سهلماندنی سهلامهتی ئهندامه مرۆییهكه له نهخۆشییه گوێزراوهكان.ماددهی (29):كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.ماددهی (30):یهكهم: پێویسته لهسهر وهزیر رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.دووهم: پێویسته لهسهر وهزیر له رێگای لیژنه رێنمایی تایبهت به كارو بهرپرسیاریهتی و هیكهلیهتی پرۆگرامی بهخشین و چاندنی ئهندامهكان دهربكات.ماددهی (31):ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوبونهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادقسکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانیکوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراقهۆیهكانی دهرچواندنلهپێناو رێكخستنی بهخشین له كۆمهڵگهدا و بهرجهسته كردنی بههاكانی مرۆڤایهتی و قوربانیدان و بهخشندهیی و میهرهبانی و پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری و یارمهتیدانی كهسانی دیكه و دهربازكردنی ژیانیان، ئهو یاسایه دهرچوێندرا....
یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكان | 3
یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكان | 3
یهكهم ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكانبهناوی خوای بهخشنده و میهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی دەرهێنان: ١٠ڕۆژی دەرهێنان : ١٩/٤/٢٠٠٠"بـڕیــار"پشت بهو دهسهڵاتهی كه بهپێی بڕگه (٣)ی مادده (٢) له یاسای ژماره (١٠)ی ساڵی ١٩٩٧ پێمان دراوه و لهسهر ئهو بنهمایهی كه ئهنجوومهنی نیشتيمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی ١٩/٤/٢٠٠٠ یدا یاساكاری كردووه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهمان دا.یاسای ژماره (٢)ی ساڵی (٢٠٠٠) ههمواركردنی یاسای ژماره (٩)ی ساڵی (١٩٩٩)ی سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستیهكانماددهی یهكهم:ماددهی ههشتهمی یاساكه ههموار بكرێ، بهم شێوهیه بخوێندرێتهوه:١) دهستهی گشتی له ههموو ئهندامانی سهندیكا، یا بریكارهكان، كه به پێی ئەم یاسایه ئیلتزاماتی خۆیان بهجێ هێناوه پێكدێت، ئهم دهسته گشتیهش به باڵاترین دهسهڵاتی سهندیكاكه دادهنرێ, وههر (٣) سێ ساڵیش جارێ له مانگی كانوونی دووهمدا، كۆبوونهوهی گشتی ئاسایی خۆی له بارهگای سهندیكاكه، به بڕیارێكی ئهنجوومهن ولهسهر داواكردنی سهرۆكی سهندیكا (نقیب) دهگێڕێ، ولهو كۆبونهوهیهدا سهرۆكی سهندیكا وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجوومهن وئهندامی لیژنهی (ئينزيبات) ههڵدهبژێرێ, (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو لهسێی ئهندامانی دهستهی گشتی دێته جێ و ئهگهرنهشهاتبا جێ ئهوا لهو بارهدا دوای تێپهڕبوونی پازده رۆژ بهسهر كۆبوونهوهی یهكهمدا ههڵبژاردن له ههمان كات و جێگهدا ئهنجام دهدرێ و(نصاب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهنجامدانی دهستهی گشتی دێته جێ و ئهگهر نهشهاتبا جێ، ئهوا ئهنجوومهنی پێشتر بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێت.2) ئهگهر هات و ژمارهی ئهندامانی سهندیكا له (500) ئهندام زیاتر بوو، ئهوا ههڵبژاردنهكه لهرێگهی بریكارهوه ئهنجام دهدرێ، و رێژهی نواندنیش لهلایهن ئهنجوومهن یا ئهوهی كه فرمانی ههڵدهسوڕێنێ به ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكاكهشهوه دیاری دهكرێ.ماددهی دووهم:وهزارهته پهیوهندارهكان پێویسته حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهگەڕ.ماددهی سێیهم:ئهم یاسایه لهرۆژی بڕیار لهسهردانییهوه دهخرێته كارو له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاودهكرێتهوه. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراق | 14
یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراق | 14
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبانبهناوی گهلهوهسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ژمارە (5)ی ئاسایی ڕۆژی 15/9/2020 کراوە، بڕیارماندا بە دەرکردنی:یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2020یاسای ماف و ئهركهكانی نهخۆش له ههرێمی كوردستان - عێراقبهشی یهكهمپێناسه و ئامانجهكانماددهی (1)بۆ مهبهستی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهم ووشه و دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریان دهگهیهنن:یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان - عێراق.دووهم: ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان - عێراق.سێیهم: وهزارهت: وهزارهتی تهندروستیی ههرێمی كوردستان - عێراق.چوارهم: وهزیر: وهزیری تهندروستیی ههرێمی كوردستان - عێراق.پێنجهم: دامهزراوهی تهندروستیی: ههموو ئهو شوێنانهی خزمهتگوزاریی تهندروستیی پێشكهش به نهخۆش دهكهن، چ لهكهرتی گشتی بن یان تایبهت.شهشهم: خزمهتگوزاریی تهندروستیی: ههر ڕێكارێكی خۆپارێزی و چارهسهری تهندروستیی یان پزیشكی، پشكنینی تاقیگهیی یان تیشكی یان كلینیكی، نهشتهرگهریی، لهدایكبوون، كوتان، دهرمان، مانهوه له نهخۆشخانه، و پێداویستیهكانی چارهسهری دیكه بۆ نهخۆش و هاووڵاتیان لهخۆ دهگرێت.حهوتهم: نهخۆش: ههر مرۆڤێك پێویستی به خزمهتگوزاریی تهندروستیی ههبێت.ههشتهم: نهخۆشی: ههر تێكچوونێكی جهستهیی یان عهقڵی یان دهروونی كه نیشانهی ههبێت و تهندروستیی مرۆڤ تێكبدات.نۆیهم: هاوهڵی نهخۆش: ههر كهسێك به حوكمی یاسا یان پلهی خزمایهتی ڕێگهپێدراو بێت به واژۆكردن لهجیاتی نهخۆش لهكاتێكدا نهخۆشهكه به هۆكاری سهختی نهخۆشییهكهی یان كهمی تهمهنی نهتوانێت واژۆ بكات.دهیهم: ئاڵۆزكانه ئاساییهكان (ماك): ئهو ئاڵۆزكانهن كه لهوانهیه لهكاتی چارهسهر یان دوای چارهسهر ڕووبدهن و له تۆماره پزیشكییهكان باسیان لێوه كراوه، و ناچنه ناو بازنهی ههڵهی پزیشكییهوه.یازدهیهم: ههڵهی پزیشكی: ئهو ئاڵۆزكانه نهخوازراوانهیه كه له ئهنجامی ههر كهمتهرخهمیهكی پیشهیی یان تهكنیكی یان ناشارهزایی یان پشتگوێخستن ڕوودهدات، و لهگهڵ ڕێساكانی دهستدانه پیشهی پزیشكی و چارهسهریی ناگونجێت و دهبێته هۆكارێك بۆ زیان گهیاندن یان دروستبوونی پهككهوتهیی یان مردنی نهخۆش.دوازدهیهم: ڕێساكانی پیشه: ئهو ڕێسایانهن كه بۆ دهستدانه كاری چارهسهری پزیشكی و تهندروستیی له ههرێمدا بهركارن.سێزدهیهم: هێزكاری تهندروستیی: ههموو ئهو كهسانهن كه پیشهی پزیشكی و تهندروستیی بهگوێرهی یاسا بهركارهكان پیاده دهكهن.چواردهیهم: لیژنهی لێكۆڵینهوه: لیژنهیهكی پیشهییه له وهزارهت، كه لێكۆڵینهوه لهو كێشه و پرسانهی له ئهنجامی ههڵهی پزیشكی و تهندروستیی دروست دهبن، ئهنجام دهدات.ماددهی (2)ئامانج لهم یاسایه ئهمانهی خوارهوهیه:یهكهم: پاراستنی تهندروستیی گشتی له ڕێگهی پاراستنی مافهكانی نهخۆش و دیاریكردنی ئهركهكانی.دووهم: پاراستنی مافه بنهڕهتییهكانی هاووڵاتیانی ههرێم له سوود وهرگرتنیان له باشترین خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان.سێیهم: پاراستنی شكۆمهندی و سهلامهتی و نهێنیهكانی نهخۆش و بهرزكردنهوهی ئاستی سوودمهندی خزمهتگوزاریه تهندروستییهكان له دامهزراوه تهندروستییهكان.چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی وشیاریی نهخۆش دهربارهی ماف و ئهركهكانی له دامهزراوه تهندروستییهكان .پێنجهم: كهمكردنهوهی ڕێژهی مردن و پهككهوتهیی و زیانه تهندروستییهكان.شهشهم: پتهوكردنی متمانهی نێوان نهخۆش و هێزكاری تهندروستیی له دامهزراوه تهندروستییهكان.بهشی دووهممافهكانی نهخۆشماددهی (3)نهخۆش لهههر دامهزراوهیهكی تهندروستیی، وێڕای سهرجهم ئهو مافانهی كه له یاسا بهركارهكانی ههرێمدا هاتوون، ئهم مافانهی خوارهوهی دهبێت:یهكهم: مامهڵهكردن به یهك پێوهر و بهبێ جیاكاریی لهگهڵ سهرجهم نهخۆشهكاندا، بهشێوهیهكی یهكسان و دادپهروهرانه، بێ ڕهچاوكردنی ههر جیاكارییهكی كۆمهڵایهتی، ڕهگهزیی، نهتهوهیی، سیاسی، ئایینی، ڕهگهزنامهی نهخۆش یان ههر هۆكارێكی تر، لهگهڵ بهههند وهرگرتنی دۆخی بهپهله و دۆخی خاوهن پێداویستی تایبهت.دووهم: دابینكردنی ئامێر و تاقیگهی پشكنین و چارهسهره بهردهستهكان، بهشێوهیهك كه گونجاو بێت لهگهڵ پێوهره زانستییه پزیشكییهكان.سێیهم: دابینكردنی پێشوازیی و پشكنین و شوێنی مانهوه، بهشێوهیهك كه شكۆ و كهسێتی پارێزراو بێت.چوارهم: پارێزگاریكردن له تایبهتمهندییهكانی باری تهندروستیی یان كهسیی، تهنها لهو حاڵهتانهدا نهبێت كه به یاسا دیاریكراوه، یان لهلای دادگاوه داوا دهكرێت، یان دهبێته هۆی مهترسی بۆ تهندروستیی گشتی.پێنجهم:1- دهسكهوتنی زانیاریی تهواو له پزیشكی چارهسهركار و دامهزراوهی تهندروستیی، لهبارهی تهواوی تێچووی دارایی پشكنین و چارهسهریی، زانینی پلانی چارهسهریی و جێگرهوهكان و ئهگهرهكانی ئاڵۆزكان بهزمانێكی ڕوون و ئاشكرا، لهگهڵ ڕهچاوكردنی دۆخی نهخۆشی مهترسیدار و باری لهناكاو و بهپهله.2- بینینی دۆسییه پزیشكییهكهی و دهستكهوتنی وێنهیهك له دۆسییهكهی لهسهر داوای خۆی، و وهرگرتنی ڕاپۆرتی پزیشكی سهبارهت به دۆخی تهندروستیی نهخۆش لهكاتی پێویستدا و بێ هیچ بهرامبهرێك.شهشهم: ڕهتكردنهوهی ههر خزمهتگوزارییهكی پزیشكی یان چارهسهرێكی دیاریكراو، لهسهر بهرپرسیارێتی كهسیی خۆی، دوای ئهوهی ئاكامهكانی به نهخۆش ڕادهگهیێندرێت، به مهرجێك ڕهتكردنهوهی چارهسهریی یان ڕاگرتنی نهبێته هۆی مردنی نهخۆش یان زیانگهیاندن به تهندروستیی گشتی، و نهخۆش تهمهنی (18) ههژده ساڵی تهواو كردبێت و توانای ههبێت گوزارشت له ویستی خۆی بكات.حهوتهم: وهرگرتنی بڕیار و ڕهزامهندی نووسراوی پێشوهخته یان ڕهزامهندی هاوهڵی نهخۆش بۆ ئهنجامدانی ههر نهشتهرگهرییهك یان سڕكردنێك (بهنج) جگه له باری لهناكاو و ڕووداوهكان.ههشتهم: لهباری لهناكاو یان لهپێناو ڕزگاركردنی ژیاندا، پزیشك دهبێت بڕیاری جۆری چارهسهریی ئهم نهخۆشانهی خوارهوه بهبێ گهڕانهوه بۆ هاوهڵهكهی، بدات:1- بێهۆش.2- بیركۆڵ.3- بێكهس.4- كاتێك نهخۆش ههوڵی زیانگهیاندن به ژیانی خۆی یان كهسێكی تر بدات.5- نهخۆشی دهروونی، ئهوانهی كه توانای بڕیاردانیان لهو كاتهدا نییه.نۆیهم: نهخۆش له میدیا و تۆڕه كۆمهڵایهتییهكان نیشان نادرێت تهنها به ڕهزامهندی خۆی یان هاوهڵهكهی نهبێت.دهیهم: بهشداربوون یان نهبوون له ههر جۆره لێكۆڵینهوهیهكی پزیشكی و توێژینهوهیهكی زانستی، و نهخۆش لهههر كاتێكدا بیهوێت دهتوانێت بكشێتهوه.یازدهیهم: ڕاوێژكردن به پزیشك یان دامهزراوهیهكی تهندروستیی دیكه سهبارهت به نهخۆشییهكهی، و لهم بارهدا پێویسته پزیشك یان دامهزراوهی تهندروستیی یهكهم، به بێ بهرامبهر ڕاپۆرتی پزیشكی تهواو سهبارهت به نهخۆشی و بهدواداچوونهكانی وهك بهرچاوڕوونیهك بۆ پزیشكی دووهم، بداته نهخۆش.دوازدهیهم: بهتهنهایی پشكنین و چارهسهریی بۆ بكرێت و كاتی پێویستی بۆ تهرخان بكرێت، ئهمهش ڕێگرنییه لهوهی نهخۆش كهسێكی تری بهڕهزامهندی خۆی لهگهڵدابێت.سێزدهیهم: دهستهبهركردنی خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان له دامهزراوه تهندروستییهكانی كهرتی گشتی بهبێ بهرامبهر.چواردهیهم: ڕهچاوكردنی باری دهروونی نهخۆش.پازدهیهم: نابێت ڕوودانی كێشه یان بهریهككهوتن لهنێوان نهخۆش یان هاوهڵهكهی لهلایهك، و هێزكاری تهندروستیی یان بهڕێوهبهرایهتی دامهزراوهی تهندروستیی لهلایهكی تر، هیچ كاریگهرییهك لهسهر پڕۆسهی چارهسهركردنی نهخۆشهكه دابنێت.شازدهیهم: دابینكردنی خواردنی پێویست و گونجاو لهگهڵ دۆخی تهندروستیی نهخۆش.ماددهی (4)یهكهم: نهخۆش یان شوێنگرهوه یاساییهكهی لهكاتی پهككهوتهیی، و میراتگر لهكاتی مردنیدا، دهتوانێت:1- داوای زانینی هۆكاری پهككهوتهیی یان مردنهكه بكات، و دامهزراوهی تهندروستیی پابهند دهبێت به خستنهڕووی ڕاستییهكان و پێدانی بهڵگهنامه تهندروستیی و پزیشكییهكان.2- لهكاتی بوونی گوماندا سكاڵایهك بۆ وهزارهتی تهندروستیی بهرز بكاتهوه و پێویسته لهماوهی (7) حهوت ڕۆژدا ئاڕاستهی لیژنهی لێكۆڵینهوه بكرێت.دووهم:1- لیژنهی لێكۆڵینهوه له ماوهیهك كه له (7) حهوت ڕۆژ تێپهڕ نهكات دهست به لێكۆڵینهوه دهكات، و له ماوهیهك كه له (30) سی ڕۆژ تێپهڕ نهكات، لێكۆڵینهوهی زانستی و پیشهیی سهبارهت به سكاڵاكه تهواودهكات.2- لیژنه لێكۆڵینهوه و ڕاسپاردهكانی دهخاته بهردهم وهزیر بۆ وهرگرتنی ڕێوشوێنی یاسایی و كارگێڕی بهرامبهر دامهزراوهی تهندروستیی یان هێزكاری تهندروستیی له ماوهیهك كه له (7) حهوت ڕۆژ تێپهڕنهكات.3- زیانلێكهوتوو دهتوانێت داوای وهرگرتنی وێنهیهكی ڕاپۆرتی كۆتایی لیژنهی لێكۆڵینهوه بكات.سێیهم: بهمهبهستی وهرگرتنی قهرهبوو، زیانلێكهوتوو دهتوانێت لهبهردهم دادگای تایبهتمهند داوای یاسایی پێشكهش بكات، دادگا دهتوانێت پشت به ڕاپۆرتی پهسهندكراوی لیژنهی لێكۆڵینهوه ببهستێت بۆ یهكلاكردنهوهی داواكه.ماددهی (5)وێڕای ئهو مافانهی كهلهم یاسایه و یاسا بهركارهكاندا هاتوون، ههر منداڵێكی نهخۆش مافی ههیه:یهكهم: ئامێر و كهرهسته و پێداویستی پزیشكی بهردهست و تایبهتی، لهناو دامهزراوهی تهندروستیی، بۆ دابینبكرێت.دووهم: پارێزگاری لێبكرێت لهسهرجهم جۆرهكانی ئازاردان لهكاتی پشكنین یان چارهسهریی لهناو دامهزراوهی تهندروستییدا.سێیهم: هاوهڵێكی ههبێت لهكاتی مانهوهی له دامهزراوهی تهندروستیی جگه له ههردوو بهشی چاودێری چر و بهشی منداڵه ناكامهكان.چوارهم: سهرجهم پێكوته پێویستهكانی له قۆناغه جیاوازهكانی تهمهن، له كهرتی گشتی بهبێ بهرامبهر، بۆ دابینبكرێت.ماددهی (6)وێڕای ئهو مافانهی كهلهم یاسایه و یاسا بهركارهكاندا هاتوون، ئافرهتی دووگیان مافی ههیه:یهكهم: دابینكردنی ناوهندی تایبهتمهند به چاودێری و ڕێنوێنی و ڕاوێژ و چارهسهریی بۆ خۆی و بۆ كۆرپهكهی، لهسهرجهم قۆناغهكانی دووگیانی و لهكاتی لهدایكبوون و دوای لهدایكبوون له كهرتی گشتی.دووهم: دابینكردنی گشت پێكوته پێویستهكان له قۆناغهكانی دووگیانی یان لهدوای لهدایكبوون، بهبێ بهرامبهر.ماددهی (7)یهكهم: ئافرهتی دووگیانی تووشبوو به نهخۆشیهكی ترسناك، كه نهخۆشییهكه مهترسی ڕاستهقینه و مسۆگهربێت لهسهر ژیانی، دوای وهرگرتنی ڕهزامهندی نهخۆش و هاوسهرهكهی و بریاری لیژنهیهكی پسپۆڕی تایبهتمهند كه له (5) پێنج پزیشك كهمتر نهبێت، پشتبهست به ئهنجامی پشكنینهكانی یهكێك له دامهزراوه تهندروستییهكانی كهرتی گشتی، كه بیسهلمێنێت بهردهوامی دووگیانییهكهی یان لهدایكبوون دهبێته هۆی مهترسی لهسهر گیانی خودی ئافرهته دووگیانهكه، دهكرێت كۆرپهكهی لهبار ببرێت.دووهم: جگه له حاڵهتهكانی (لهباربردنی پزیشكی) كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهقنووسكراوه، لهباربردن به ههموو شێوهیهك قهدهغهیه و بهپێی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره (111)ی ساڵی 1969ی ههمواركراو مامهڵهی لهگهڵ دهكرێت.بهشی سێیهمئهركهكانی نهخۆشماددهی (8)یهكهم: نهخۆش وێڕای ئهو ئهركانهی له یاسا بهركارهكانی ههرێمدا هاتوون، بهم ئهركانهی خوارهوه پابهند دهبێت:1- پابهندبوون به یاسا و ڕێنمایی و ڕێكاره ناوخۆییهكانی دامهزراوه تهندروستییهكان.2- ڕێزگرتن له هێزكاری تهندروستیی و دامهزراوه تهندروستییهكان، پاراستنی ئارامی و دووركهوتنهوه له ههڵسوكهوتی نهشیاوی ئهوتۆ كه كاریگهری ههبێت لهسهر ڕهوشی نهخۆشهكانی تر و دامهزراوهكه و هێزكاری تهندروستیی.3- بهدهر له حاڵهتی له ناكاو و مهترسیدار، جێبهجێكردنی پابهندییه داراییه ڕهزامهندی لهسهر دراوهكان، له چوارچێوهی ڕێنماییهكان، پێش وهرگرتنی خزمهتگوزاریی تهندروستیی دهبێت، بهڵام له حاڵهتی پاشگهزبوونهوهی نهخۆش له وهرگرتنی خزمهتگوزارییه تهندروستییهكان تهواوی پارهكهی بۆ دهگهرێندرێتهوه.4- بهپێی توانا و زانیاریی بهردهست، نهخۆش پابهندی پێدانی زانیاریی دهبێت به پزیشكی چارهسهركار و دامهزراوهی تهندروستیی، بهپێی فۆڕمێكی زانیاری تایبهت كه بۆ ئهم مهبهسته دروست دهكرێت، سهبارهت به نهخۆشیهكه، كێشه تهندروستییهكانی، ههنگاوهكانی پێشتری چارهسهریی و وهرگرتنی دهرمان، ههستیاریی بهرامبهر وهرگرتنی جۆرێكی دیاریكراوی دهرمان و ههر زانیاریهكی تری پێویست كه له فۆڕمی زانیاریدا هاتبێت.5- ئهنجامنهدانی ههر كارێك كه ببێته مایهی ههڕهشه بۆ تهندروستیی گشتی.6- پاراستنی كهلوپهل و ئامێرهكانی دامهزراوه تهندروستییهكان.7- پابهندبوون به بڕیاری دامهزراوهی تهندروستیی له گواستنهوهی نهخۆشهكه بۆ دامهزراوهیهكی دیكه، بهگوێرهی ئهو پێویستییهی كه پزیشكی چارهسهركار بڕیاری لهبارهوه دهدات.8- ڕێزگرتن له لیستی نۆرهی نهخۆش و پابهندبوون به شێوازی چاوهڕوانكردن بۆ ئهنجامدانی ههر خزمهتگوزاریهك له دامهزراوه تهندروستییهكان جگه له باری لهناكاو.9- ههڵنهگرتنی چهك و ههر ئامرازێكی برینداركهر و مهترسیدار لهناو دامهزراوه تهندروستییهكان و كلینیكی پزیشكاندا.10- دووركهوتنهوه له تۆماركردنی ڤیدیو و فۆتۆ لهناو دامهزراوه تهندروستییهكان.دووهم: سهرجهم ئهو ئهركانهی كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا دهقنووسكراوه، هاوهڵی نهخۆش پابهند دهكات.بهشی چوارهمحوكمه گشتییهكانماددهی (9)یهكهم: پێكهاته و ئهركهكانی لیژنهی لێكۆڵینهوه به پهیڕهوێك رێكدهخرێت كه لهلایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهردهچێت.دووهم: لێكۆڵینهوهكانی لیژنه به ئامادهبوونی نوێنهری داواكاری گشتی و سهندیكا، كۆمهڵه پهیوهندارهكان لهكاتی پێویستدا، ئهنجام دهدرێت.سێیهم: لیژنه دهتوانێت بۆ خێرا یهكلاكردنهوهی دهرئهنجامی لێكۆڵینهوه، لیژنهی لاوهكی دروست بكات لهژێر چاودێری خۆیدا، به مهرجێك ماوهی لێكۆڵینهوه له (30) سی ڕۆژ تێپهڕنهكات.ماددهی (10)لهكاتی پێشێلكردنی ئهو مافانهی لهم یاسایهدا هاتوون، نهخۆش یان شوێنگره یاساییهكهی مافی داواكردنی جێبهجێكردنی حوكمی ماددهی (4)ی ئهم یاسایهی ههیه.بهشی پێنجهمحوكمه كۆتاییهكانماددهی (11)پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و وهزارهت و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی (12)وهزیر بۆی ههیه ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.ماددهی (13)كار بههیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكرێت.ماددهی (14)ئهم یاسایه له ڕێكهوتی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت. د. رێواز فایق حسێن سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان- عێراقهۆیهكانی دهرچواندنله سۆنگهی ڕێزگرتن له بنهماكانی مافی مرۆڤ، بۆ پاراستنی مافی نهخۆش و دیاریكردنی ئهركهكانی، لهپێناو فهراههمكردنی پێویستییه تهندروستییهكانی جهسته و عهقل و دهروونی تاك و كۆی دانیشتوانی ههرێمی كوردستان، كاراكردنی ڕۆڵی حكومهت و دامهزراوه تهندروستییهكان له چاودێریكردن و گهشه پێدانی گیانی بهرپرسیارێتی، به شێوهیهك لهگهڵ ڕهوتی سهردهم و پێشكهوتنی زانستی پزیشكی هاوچهرخدا بگونجێت، ئهم یاسایه دهرچوێندرا....
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007 | 3
یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007 | 3
بهناوی خودای بهخشندهو میهرهبان بهناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراق پشت بهستن به حوكمی بڕگه (1) له ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ساڵی 1992ی ههمواركراوو لهسهر داوای ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ـ عیراق، ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردســـــتان – عێراق له دانیشــتنی ئاســــایی ژمـــاره (17)ی ڕۆژی 13/5/2008 یـــــدا ئهم یاسایهی دهرچواند:-یاسای ژماره (5)ی ساڵی 2008 یاسای ههمواركردنی یهكهمی یاسای بهرهنگاربوونهوهی جگهرهكێشان له ههرێمی كوردستان ـ عێراق ژماره (31)ی ساڵی 2007ماددهی یهكهم:جێبهجێ كردنی بڕگهی/2/یهكهم له ماددهی (پێنجهم)ی یاسای ژماره(31)ی ســــاڵی/2007 تاكو 31/12/2008 دوادهخرێ.ماددهی دووهم :دهبێ ئهنجومهنی وهزیرانء لایهنهكانی تایبهتمهند حوكمهكانی ئهم یاســـایه جێبهجێ بكهن.ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوواندنییهوه جێبهجێ دهكرێ ولهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه. عدنان موفتی سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراقهۆكاره پێویستیهكانی دهرچواندنی ئهم یاسایهبۆ ئهوهی ماوهیان پێبدهین له بهرامبهر هاوردهی جگهرهو جۆرهكانی بۆ جێبهجێ كردنی (بڕگهی یهكهم)له مادهی پێنجهم له یاسای ژماره(31)ی ساڵی 2007 بۆ تایبهتمهندی پێكهوهنووسان و جێگیركردنی زانیاری داواكراو بۆ هاوردهكانیان، بۆیه ئهم یاسایه دانرا....
یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 42
یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 42
یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبهناوی خوای کەوەرە ومیهرهبانبهناوی گهلهوهئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژمارهی بڕیار: 21مێژووی بڕیار: 2٦/10/2000 "بـڕیار"پشت بهو یاساكارییهی كه ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی ژماره (11)ی رۆژی (18/10/2000) یدا ئهنجامی داوهو، بەپێی حوكمی بڕگه (1)ی ماددهی (56) له یاسای ژماره (1)ی ههمواركراوی ساڵی 1992 و، بهپێی ئهو دهسهڵاتهی كه بڕگه (3)ی مادده دووهمی یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه، بڕیاری دهرهێنانی ئهم یاسایهی خوارهوهمان دا:یاسای ژماره (6)ی ساڵی (2000) یاسای سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم ووشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه:ههرێم: مهبهست ههرێمی كوردستانی عێراقه.سهندیكا: سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراقئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكانهقیب: نهقیبی پزیشكانی كوردستانپزیشك: ههر ئهندامێك له سهندیكادا بڕوانامهیهكی له پزیشكی یان هاوتاكهی ههبێت له بهكالیۆریۆس كهمتر نهبێت وله زانكۆیهك یان پهیمانگایهك وهرگرتبێ كه لهلایهن ئهنجوومهنی فێركردنی باڵا له ههرێمی كوردستان دانی پێداهێنرا بێ وپیشهكهی خۆی دهست دابێتێ له یهكێك لهو پسپۆرییه پزیشكییانهی كه لهم یاسایهدا بڕیاری لهسهر دراوه.كاركردن له پیشهكهدا: بریتییه له كاركردن له بواری پسپۆرییه پزیشكییهكان له یهكێك له بوارهكانی لێكۆڵینهوه وئهو نهخشهسازییهی كه مهبهستی پزیشكییان ههیه وپێشكهش كردنی پرس ورا له بارهیانهوه و سهرپهرشتی كردنی وكاركردن له كارو فرمانی پزیشكی دا كه ئهنجوومهنی سهندیكا دهسنیشانی دهكات.وەزير : وەزيری تەندروستی وكاروباری كۆمەڵايەتیيەبهشی یهكهمدامهزراندن و ئامانجهكانماددهی دووهم:بهپێی ئهم یاسایه سهندیكایهك دادهمهزرێ بهناوی سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق وخاوهنی كهسایهتییهكی مهعنهوییه وبارهگاكهی له ههولێری پایهتهختی ههرێم دهبێ وبۆی ههیه لق له پارێزگاكانی ههرێم بكاتهوه.ماددهی سێیهم:سهندیكا به مهبهستی جێ بهجێ كردنی ئهم ئامانجانه كار دهكات:1. وهستانی پزیشكان لهگهڵ گهلی كوردستان وپشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم وپێڕۆی دیموكراتی وپتهوكردن وبهرهو چاكتربردنی فیدرالییهت.2. بهرگری كردن له مافی پیشهیيی ڕهوای پزیشكان له ههرێمدا.3. رێكخستنی بهشداربوونی پزیشكان له ژیانی كۆمهڵایهتیدا.4. سهرپهرشتی كردنی پیشهیی لهبارهی پزیشكان و دهست دانه پیشهیان له عییادهی تایبهتی ونهخۆشخانه ئههلیهكان، تاكو كاری چهوتی وا نهكرێ كه لهگهڵ پیرۆزیی پیشهكه نهگونجێ.5. چهسپاندنی مهرجهكانی كردنهوهی عییادهی تایبهتی و نههێشتنی ئهو بارانهی كه مهرجهكانیان لێ نایهته دی.٦. وهدهست هێنانی دهرفهتی كاركردن بۆ پزیشكانی دانیشتووی ههرێم.7. رێكخستنی پهیوهندییهكانی پزیشكان لهگهڵ دهزگاكانی دهوڵهت ودهزگا حكومهتی وناحكومهتییهكان.8. هاریكاری كردن لهگهڵ سهندیكا وكۆمهڵهی پیشهیی دیكه له ههرێم دا وله دهرهوهیدا، لهوانهی ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجی سهندیكادا دهگونجێن.9. بههێزكردنی پهیوهندی لهگهڵ پزیشكه كوردهكان و دۆستانی گهلی كورد له دهرهوەی ههرێم دا.10. بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی و زانستی و رۆشنبیريی ئهندامانی بۆ پێشخستنی پیشهكه و پاراستنی.11. رای خۆی لهسهر ئهو پرۆژهی یاسا و پێرهوانهوه دهرببرێ كه پهیوهندی به پیشهی پزیشكی و رێككهوتننامه تهندروستییهكانهوه ههیه.12. ههوڵ بدا كه ئاسوودهیی ژیانی ئهندامهكانی له كاتی نهخۆشی وپیری و وزهبونیدا دهسهبهر بكا.13. ڕێساكانی دهستدانه پیشهكه رێك بخات و موراقهبهی جێ بهجێ كردنیان بكات.بهشی دووهمچوونه ناو سهندیكا و ئهندامێتیماددهی چوارهم:دهبێ ئهندام ئهم مهرجانهی لێ بێته دی:1. له هاووڵاتییانی كوردستانی عێراق بێ یاخود لێی دابنیشێ.2. به تاوانێكی ناسیاسی یا كهتنێكی ئابڕووبهر سزا نهدرابێ.3. بڕوانامهیهكی ههبێ كه له بهكالۆریۆس یا هاوتای له پزیشكی دا كهمتر نهبێ.ماددهی پێنجهم:1. چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ وپێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لق له پارێزگا دهكرێ وبهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێ.٢. داواكاریی چوونه ناو سهندیكا، لهماوه (30) رۆژ له مێژووی تۆمار كردنی له سهندیكا، دهخرێته بهردهم ئهنجومهن، وئهنجومهنیش پێویسته لهو ماوهیهدا بیبرێتهوه وئهگهر ئهو ماوهیه رهت بوو ویهكلانهكرایهوه ئهو داوا كاره بهوهرگیراو له سهندیكا دادهنرێ.3. ئهنجوومهن بۆی ههیه به بڕیارێكی هۆدەرخەر داواكاریی چونه ناو سهندیكا رهت بكاتهوه وخاوهن داواكهش بۆی ههیه لهلای دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستانی عێراق له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی پێراگهیاندنیهوه تانووت لهو بڕیاره بدات و بڕیاری دادگاش بنبڕه.ماددهی شهشهم:1. پزیشك له ههرێمی كوردستاندا تا نهچێته ناو سهندیكا وبڕوانامهی تۆماركردن ومۆڵهتی دهستدانه پیشهی وهرنهگرێ بۆی نییه دهست بداته پیشهكهی.2. ئهو پزیشكه كوردانهی له دهرهوهی ههرێمن بۆیان ههیه بێنه ناو سهندیكا بهو مهرجهی ههموو مهرجێكی یاساییان لێ بێته دی وئهنجوومهنی سهندیكا بۆی ههیه داواكهیان قهبووڵ بكات یا ڕەوتی بكاتهوه.ماددهی حهوتهم:1. نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهستدانه پیشه له ماوهی مانگی كانوونی دووهمی ههموو ساڵێكدا ئهنجام دهدرێ وئهگهر ههر ئهندامێك لهو ماوهیەدا دواكهوت بهبێ عوزری ڕهوای وا كه ئهنجوومهن قهناعهتی پێ بێ، له دهست دانه پیشهكهی قهدهغه دهكرێ ومۆڵهتی كاركردنی پێ نادرێـتهوه تاكو دوو قات ئابۆنهی نوێ كردنهوهی نهدات.2. ئهگهر ئهندام له نوێ كردنهوهی مۆڵهتهكهی بۆ دوو ساڵی یهك له دوا یهك دواكهوت وهیچ عوزرێكی ڕهوای نهبوو، ئهوا ناوی له تۆماری سهندیكا دهگوژێندرێتهوه وماوه نادرێ دهست بداته پیشهكهی و، ئهگهر ویستی دووباره ناوی تۆمار بكرێتهوه دهبێ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهست دانه پیشهكهی دووقات بدات.3. ئهگهر ئهندامێ، مهرجێ لهمهرجهكانی چوونه ناو سهندیكای لهدهست دا ئهوه مافی ئهندامییهكهی له دهست دهدا وبه بڕیارێكی ئهنجوومهن پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ، بهڵام بۆی ههیه لهبهردهم دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژدا كه له رۆژی ئاگاداركردنییهوه دهست پێ دهكا تانه له بڕیارهكه بدات، بڕیاری دادگاش چی بێ ههر ئهوهیه و دهبڕدرێتهوه.ماددهی ههشتهم:نابێ ئهندام پایهی نهقیبی وئهم پایانهی خوارهوه پێكهوه كۆبكاتهوه:1. سهرۆكایهتی پهرلهمان.2. وهزیر یان بریكاری وهزیر له وهزارهتهكانی ههرێمدا.3. بهڕێوبهری گشتی له وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتیدا.4. بهڕێوبهری كۆمپانیایهكی بازرگانی.ماددهی نۆیهم:1. دهستدانه پیشه تهنها بۆ ئهو كهسانهیه كه ئهندامی سهندیكان وههموو ههلومهرجێكیان به پێی ئهم یاسایه لێ دێته دی.2. پێویسته فهرمانگه رهسمی ونیمچه رهسمیهكان و دام ودهزگاكانی دیكهی ههرێم وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی ئیش پێ كردنی ئهو پزیشكهی كه ئهندامه بنێرێ بۆ سهندیكا.ماددهی دهیهم:1. نابێ پزیشكی مۆڵهتدراو پتر له عیادهیهك له ههرێمدا بكاتهوه.2. نابێ پزیشك عینوانی پسپۆرییهك لهههر لقێك له لقهكانی پزیشكی ههڵگرێ تهنیا دوای وهرگرتنی ئهو لهقهبه دهبێ بهرێگایهكی ئوسووڵی لهلایهنێكی تایبهتمهند وتۆماركردنی له سهندیكادا.3. پزیشكی سهر به دهوڵهت وههموو كهرتهكانی دیكه بۆی ههیه دهست بداته پیشهكهی له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمی دا به پێی ئهو ههلومهرجهی كه سهندیكا بۆیانی دیاركردووه.4. حوكمهكانی رێككهوتننامه وگرێبهندهكان بۆ ئهندامه كوردهكان وبیانییهكان وئهوانهی له پارێزگاكانی دیكهی عێراق دێن پێویسته رهچاو بكرێن، له كاتێكدا گهر رێيان پێ بدرێ دهست بدهنه پیشهكه.بهشی سێیهمپێكهاتهكانماددهی یازدهم:یهكهم: سهندیكا لهمانهی خوارهوه پێك دێ:1/ دهستهی گشتی2/ئهنجوومهنی سهندیكا3/لیژنهی بهرزهفتی4/دهستهی لقهكانی پارێزگاكاندووهم:1/ دهستهی گشتی له ههموو ئهندامان یان ئهو نوێنهرانهی كه ئهركی سهرشانی خۆیان به پێی ئهم یاسایه جێ بهجێ كردووه پێك دێ و بهرزترین دهسهڵاته له سهندیكا و ههر سێ ساڵ جارێك كه له مێژووی ههڵبژاردنەکەوه دهست پێ دهكا له ههفتهی یهكهمی مانگی ئادار كۆبوونهوهیهكی ئاسایی له بارهگای خۆی دهبهستێ و ئهمهش به بڕیاری ئهنجوومهنی سهندیكا و بانگهێشتی نهقیب دهبێ بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندامی ئهصلی و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامیهتی ئهنجوومهن ولیژنهی بهرزهفت كردن ونیسابیش به ئامادهبوونی دووسێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی یا نوێنهرانی تهواو دهبێت وكاتێك كه نیساب تهواو نهبوو، ئهوا ههڵبژاردن دوای پازده ڕۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم دهكرێ له كات وشوێنی دیاری كراودا لهو كاتهدا به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان یا نوێنهران نیساب تهواو دهبێ وبه پێچهوانهش ئهنجوومهنهكه به بهردهوام بوو دادهنرێ له كارهكهی وبۆ دهورهیهكی دیكه.2/له بارێكدا كه ئهندامانی دهستهی گشتی له (500) ئهندام پتر بوون، ئهوا ههڵبژاردنهكه له رێگهی نوێنهرانهوه دهبێ ورێژهی نواندنیان لهلایهن ئهنجوومهنی سهندیكا یان ئهوهی جێی دهگرێتهوه به ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكاوه دهسنیشان دهكرێ.ماددهی دوازدهم:1/ دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهكی ئاسایی بۆ ئهم مهبهستانه ساز دهكات:أ/ههڵبژاردنی نهقیب وئهنجوومهنی سهندیكا لهژێر چاودێری دادگادا.ب/پەسەندكردنی بودجهی سهندیكا.ج/ئیقراركردن وههمواركردنی پێڕۆی ناوخۆ وسهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا پێشكهش كراوه.2/ئهنجومهنی سهندیكا، ساڵانه، بههاوبهشی لهگهڵ ئهنجوومهنهكانی لقهكاندا كۆبوونهوهیهك بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه سازدهدا:أ/ ئیقراركردنی بودجهی ساڵانه وحسابكاریی كۆتایی.ب/ وتووێژكردن و ئیقراركردنی راپۆرتی ساڵانه و كاروباری سهندیكا.ج/سهیركردنی ئهو پێشنیازانهی كه بۆ ههمواركردنی یاسای سهندیكا و پێرۆی ناوخۆ پێشكهش كراون.ماددهی سیازدهم:1/دهشێ بانگهێشتی دهستهی گشتی بۆ كۆوبونهوهیهكی نا ئاسایی بكرێ لهم دووبارهدا:أ/بهبڕیارێكی هۆداری زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهن.ب/بهداواكارییهكی نووسراوی هۆدار، لهلایهن سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی یهوه پێشكهش به ئهنجوومهن بكرێ وئهنجوومهنیش دهبێ بانگهێشت دهربكا و وادهی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكاری یهكه دا دهسنیشان بكات.2/نابێ له كۆبوونهوه نا ئاساییهكانی دهستهی گشتی، جگه لهو كاروبارهی له خشتهی كاردا هاتووه و كۆبوونهوهی بۆ كراوه باسی شتی تر بكرێت.ماددهی چواردهیهم:1/ ئهو ئهندامهی كه له رێگهی بهرزهفت كردنهوه دهست دانه پیشهكهی لێ قهدهغهكراوه ناشێ بهشداریی له كۆبوونهوەكانی دهستهی گشتی دا بكات.2/بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆربهی دهنگهكان دهدرێن وئهگهر وهكو یهك دهرچوون، ئهوا ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.ماددهی پازدهم:بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا، ئهنجومهنێك دهیگرێته ئهستۆ كه پێك دێ له:یهكهم: نهقیب ومهرجه ماوهیهك دهستی دابێته كارهكهی كه له (12) ساڵ كهمتر نهبێ.دووهم: ههشت ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگ لهوانهی ماوهی دهستدانه پیشهكهیان له (8) ساڵ كهمتر نهبێ.ماددهی شازدهم:یهكهم: ئهنجوومهن به دهنگدانی نهێنی لهناو ئهندامهكانی دا جێگری نهقیب وسكرتێرێك وخهزنهدارێك له یهكهمین كۆبوونهوهی دوای ههڵبژاردنهكه ههڵدهبژێرێ ودهستهڵاتی ههر یهكێك لهوانه له پێڕهوی ناخۆی سهندیكا دهسنیشان دهكرێ.دووهم: ئهنجوومهن دانیشتنه ئاساییهكانی ههر مانگه جارێك بهلانی كهمهوه دهبهستێ ودهشبێ دانیشتنی نا ئاسایی لهسهر بانگهێشتی نهقیب یاخود لهسهر داوای سێیهكی ئهندامانی سازبكات.سێيەم : نەقيب بۆی نيە پتر لە دوو دەورەی هەڵبژاردنی يەك لە دووای يەك لە پايەكەی خۆی بمێنێتەوە، بەڵام بۆی هەيە دووای تێپەڕبوونی دەورەيەكی هەڵبژاردن خۆی بۆ پايەی نەقيب بپاڵێوێ.ماددهی حهڤدهم:یهكهم: نیسابی كۆبوونهوهكانی ئهنجوومهن به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامانی تهواو دهبێت وبڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئهمادهبووان دهردهچن وكاتێك كه دهنگهكان بهرامبهر بوون ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.دووهم: ئهگهر شوێنی نهقیب بهههر هۆیهكهوه بێ چۆڵ بوو، ئهوا جێگرهكهی جێی دهگرێتهوه، ئهگهر هاتوو شوێنی جێگر چۆڵ بوو، ئهوا سكرتێر جێی دهگرێتهوهو، ئهمهش بۆ ئهو ماوهیه دهبێ كه له دهورهكه دهمێنێ.سێیهم:ئهگهر یهكێك له پایهكانی ئهنجوومهن بهههر هۆیهك بێ چۆڵ بوو، ئهوا ئهندامێك له نێو ئهندامهكانی تر بهڕێگهی دهنگدانی نهێنی ئهو شوێنه پڕ دهكاتهوه و شوێنی ئهوهی دواییش یهكێك له ئهندامه یهدهگهكان پڕی دهكاتهوه كه دهنگی زۆرتره.چوارهم: ئهگهر پایهی زۆربهی ئهندامانی ئهنجوومهن (جگه لە سهرۆكهكانی هۆبهكان) چۆڵ بوو، ئهوا دهبێ ئهنجوومهن دهستهی گشتی بانگ بكات بۆ كۆبوونهوه وههڵبژاردنی ئهو كهسانهی پڕیان دهكهنهوه له ماوهی دوو مانگ و، بهههمان ئهو رێگایهی كه لهم یاسایهدا روون كراوهتهوه، ئهمهش بۆ ئهو ماوهیه دهبێ كه له دهورهكه ماوه.ماددهی ههژدهم:ئهو ئهندامهی ئهنجومهن یان یهكێك له لیژنهكانی ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهكدا ئامادهنهبوو یاخود له پێنج دانیشتنی جیاجیا له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزرێكی رهوا به وازهێنهر له كارهكهی دادهنرێ.ماددهی نۆزدهم:ئهنجوومهنی سهندیكا ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێتەوە ئهستۆ:یهكهم/1/ كاركردن له پێناوی هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا.2/چوونه ناو سهندیكا و قهدهغهكردنیان له دهستدانه پیشه.3/بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا و جێ بهجێ كردنی نهخشه وبهرنامهكانی.4/بانگهێشت كردنی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوه و جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی5/سهرپهرشتی كردنی لقەكان ودابينكردنی ڕێكوپێكی چالاكييەكانی.6/ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه وبهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا.7/كردنهوهی لقی نوێی سهندیكا.8/سهرپهرشتی رێكخستنی دهست دانه پیشهی پزیشكی له عیاده تایبهتییهكاندا.9/پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا.10/دهستنیشان كردنی ئەو كەسەی نوێنەرايەتی سەنديكا دەكات لە ليژنە ڕەسمی وناڕەسمييەكاندا، ئەگەر هاتوو نەقيب نوێنەرايەتی نەكرد.11/ناردنی ئهو كێشه وشكایهتانهی كه دێن، بۆ بهردهم لیژنه تایبهتمهندهكان.12/بهشداری كردن له پێشكهش كردنی پێشنیار لهبارهی یاساكاری وپلان وبهرنامهی تهندروستی له ههرێمدا.13/پێكهوهنانی لیژنهی لاوهكی بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم یاسایه.14/بڕیاردان لهسهر به موڵك كردنی ماڵ و خانووبهره و وهرگرتنی بهخشش و مینحه و ههل و مهرجی قهرز پێدان و قهبووڵ كردنی یارمهتی دارایی له چوارچێوهی مهبهستهكانی سهندیكادا.15/خۆ ئامادهكردن بۆ ههڵبژاردنهكان.16/پێدانی مۆڵهتی دهستدانه پیشه.17/بڕیاردانێكی بنبڕ له بارهی وازهێنانی نهقیب یان ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن یان لیژنهكانی سهندیكا یان هاوشێوهكانیان بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێنه بهردهم دهستهی گشتی.18/دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به پێی یاسای كۆمهڵهكان.19/قبوڵ كردنی بهخشش به رهزامهندیی لایهنه رهسمیهكان.دووهم: پێدانی ههندێك له دهستهڵاتهكانی به نهقیب یان سهرۆكهكانی لقهكانی سهندیكا.ماددهی بیست:جگه لهوهی كه ئهنجوومهنی سهندیكا دهستهڵاتی كاری تایبهتی به نهقیب دهدات، نهقیب ئهم كارانهی خوارهوهش دهكات:1/نوێنهرایهتی سهندیكا لهبهردهم ههموو لایهنێكدا دهكات.2/جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا.3/بانگهێشت كردنی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوه، ئهمهش لهسهر بڕیاری ئهنجوومهنی سهندیكا دهبێت.4/سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهی دهستهی گشتی وئهنجوومهنی سهندیكا.5/ئیمزاكردنی بهڵگهنامهی له بانك دانان وخهرج كردنی پارهی سهندیكا.6/ئامادهكردنی بودجهی ساڵانه وراپۆرتی كۆتایی بۆ ژمێركاری دوایی و راپۆرتی ساڵانه لهبارهی چالاكی سهندیكا وپێشكهش كردنی به ئهنجوومهنی سهندیكا له وادهی دیاری كراوی دا.7/دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكا به پێی میلاكی پهسهندكراو لهلایهن ئهنجوومهنی سهندیكا وپیادهكردنی ئهوهی پهیوهندی ههیه به كاروباری خزمهت و بهرزهفت كردنیان.دووهم:نهقیب بۆی ههیه ههندێك له دهستهلاتهكانی خۆی بدات به جێگرهكهی یان یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهنی سهندیكا.ماددهی بیست و یهكهم:1/ لهههرپارێزگایهك لقێكی سهندیكا دهكرێتهوه به پێی پێرۆی ناوخۆ.2/سهرۆكی لق سهرۆكایهتی كۆبوونهوهی لیژنهی لق دهكات وله كاتی ئامادهنهبوونی یهكێك له ئهندامانی لیژنهی لق كه به تهمهن له ههموویان گهورهتر بێت سهرۆكایهتیدهكات.3/ماوهی دهورهی ئهنجوومهنی لق سێ ساڵه و لهرۆژی ههڵبژاردنهكهوه دهست پێ دهكات.ماددهی بیست و دووهم:یهكهم:1/ئهنجوومهنی لق له (5) ئهندام و (2) ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه لهوانهی كه له پیشهكهدا ماوهیهك ئیشیان كردبێ له (5)ساڵ كهمتر نهبێ ئهوانه ئهندامانی لق ههڵیاندهبژێرن.2/مهرجه ئهندامانی ئهنجوومهنی لق له دانیشتوانی ههرێم بێ وله ههرێم نیشتهجێ بێ.3/ئهنجوومهنی لق له نێو ئهندامهكانیدا سهرۆكی لق وسكرتێرێك وسهرپهرشتكارێكی دارایی ههڵدهبژێرێ.دووهم:ئهنجوومهنی لق ئهم كارانه دهگرێته ئهستۆ:1/ جێ بهجێ كردنی پلانی بڕیار لهسهر دراوی كار، له كۆبوونهوهی دهستهی گشتی ورێنماییهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا.2/كاركردن له پێناوی بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی.3/بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی.4/ئهو كاروبارانهی نهقیب یا ئهنجوومهنی سهندیكا پێی دهسپێرن.5/دامهزراندنی كارمهندانی لق ودهسنیشان كردنی مووچهیان ئهمهش دوای پهسهند كردنی ئهنجوومهن دهبێ.6/دهسنیشان كردنی ئهو كهسهی نوێنهرایهتی لق دهكات له لیژنه رهسمیهكاندا بهرهزامهندی ئهنجومهنی سهندیكا.ماددهی بیست و سێیهم:سهندیكا بۆی ههیه مهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی دابمهزرێنێ.دارایی سهندیكا ماددهی بیست و چوارهم:1/دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێ.أ ـ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی ساڵانهب - ئابوونهی تۆماركردنج ـ ئابوونهی تۆماركردنی نازناوی پسپۆرید ـ ئابوونهی كردنهوه و نوێ كردنهوهی مۆڵهتی كاركردنی تایبهتی له دهزگا تهندروستیهكاندا.هـ ـ ئابوونهی راستاندنی راپۆرتی پزیشكیو ـ قازانجی چاپهمهنی سهندیكاز ـ ئهو غهرامانهی كه ئهندامان لهلایهن لیژنهی بهرزهفتكردن له پارێزگاكان حوكمییانی پێ دهدرێ و لێیان وهردهگیرێ.ح ـ مینحه وبهخشش و ههر داهاتێكی تر.ط ـ دهسهكهوتهكانی یانه ومهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی سهندیكا2/ئهگهر باری نا ئاسایی ماوهی نهدا بودجه له وادهی خۆی دا پهسهند بكرێ، ئهو كاته لهسهر بنچینهی دهروازه وبهشهكانی پێشوو دهكرێ تاكو بودجهی نوێ پهسهند دهكرێ.ماددهی بیست و پێنجهم:یهكهم: ئهو ئابوونانهی كه سهندیكا وهری دهگرێ بهم جۆرهی خوارهوه دهبن:1/ (150) دینار رهسمی چوونه ناو سهندیكا بۆ پریشكانی ههرێم.2/(100) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانه یان نوێكردنهوهی بۆ پزیشكانی ههرێم.3/(100) دینار ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه بۆ ئهندامان، دهبێ ساڵانه له كاتێكدا بدرێ كه له مانگی كانونی دووهم نهترازێ، ئهگهریش ئهندامێ لهو كاته دیاركراوهدا نهیدا ودواكهت، ئهوه دووقات دهبێ بدات.4/(150) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانه بۆ كردنهوهی عیادهی تایبهت بۆ پزیشكه پسپۆرهكان و (150) دینار بۆ نوێكردنهوهی و(1000) دینار ئابوونهی مۆڵهتدانی ئهو پزیشكانهی كه له رێكخراوی نا كوردستانی كار دهكهن.5/(100) دۆلار رهسمی چوونه ناو سهندیكا بۆ پزیشكه كوردهكانی دهرهوهی عێراق.6/(50) دۆلار رهسمی نوێكردنەوەی چوونه ناو سهندیكا بۆ پزیشكی كورد لە دهرهوهی عێراق.7/(5000) دینار ئابوونهی كردنهوهی نهخۆشخانهی ئههلی و(1500) دیناریش پارهی نوێكردنهوهی ساڵانهی.8/(3000) دینار ئابوونهی مۆڵەتی كردنهوهی عیادهی نهشتهرگهری و (1000) دینار پارهی نوێكردنهوهی ساڵانهی.9/(100) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانهی عیادهی تایبهتی موماریسهكان و (50) دینار بۆ نوێكردنهوهی ساڵانەی.10/(300) دینار ئابوونهی تۆماركردنی نازناوی پسپۆری.11/(25) دینار ئابوونهی مۆڵهتی ساڵانهی عیادهی میللی و (25) دینار بۆ نوێكردنهوهی.12/(10) دینار ئابوونهی تەسدیقكردنی ئهو راپۆرته پزیشكیانهی له عیاده تایبهتمهندهكانهوه دهردهچن و(10) دیناریش هی ئهوانهی كه له نهخۆشخانهی ئههلییهكانهوه دهردهچن.دووهم/ پاره وبهڵگهنامهی دارایی له یهكێك له بانكه حكومهتیهكان بهناوی سهندیكا دادهنرێ.بهشی چوارهمسزا و حوكمه بهرزهفتیهكانماددهی بیست و شهشهم:ئهو كارانهی خوارهوه بهئیشی قهدهغهكراو دادهنرێن:1/سهرپێچی كردنی یاسا وپهیڕهو ورێنماییهكان و فهرمان وبنچینهكانی رهوشتی پیشهیی به تاییهتی راكێشانی نهخۆش بههۆی پروپاگهنده كردن (تهرغیب) وبهكارهێنانی میانگیر.2/زیان گهیاندن به شۆرهتی پیشهیی وئهوانهی ئهو پیشهیه دهكهن وكهم كردنهوه له پایهی زانستی و ئهدهبییان.3/كارێكی وا بكرێ كه پزیشكهكه به پێچهوانهی راستيی خاوهن پسپۆرییه.4/بهكارهێنانی خاوهن پیشه تهندروستییه مۆڵهتنهدراوهكان.ماددهی بیست وحهوتهم:ههر پزیشكێك زیان به ئهركی پیشهیی بگهیهنێ یان كارێكی قهدهغه كراو بكات یاخود كارێكی وا بكات له پایهی پیشهكهی كهم بكاتهوه یان بڕیارهكانی سهندیكا به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه جێ بهجێ نهكات، خۆی تووشی ئهو سزایه دهكات كه له یاساكهدا هاتووه بهبێ ئهوهی ئهم كاره پهیوهندیی ههبێ بهو كارانهی كه به پێی یاسای دیكه له دژی دا دهكرێ.ماددهی بیست و ههشتهم:لیژنهی بهرزهفتی له بارهگای سهندیكا، له (3) سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ به پێی بڕیاری ئهنجوومهن پێك دێت وئهندامێك له ئهندامهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا سهرۆكایهتی دهكا.ماددهی بیست و نۆیهم:لیژنهی بهرزهفتی بۆی ههیه ئهم سزایانهی خوارهوه بدات:1/ئاگاداركردنهوه: ئهوهش به ئاراستهكردنی نووسراوێك بۆ سهرپێچیكهر دهنێردرێ وئاگادار دهكرێتهوه كه لە ههڵس وكهوتی دڵخۆش نین.2/ئینزار: ئهوهش به نووسراوێك بۆی دهنێردرێ وتێیدا ناڕهزایی له ههڵس وكهوتی سهرپێچیكهر دهردهبڕێ وداوای لێ دهكرێ ئهو كاره دووباره نهكاتهوه، دهنا به پێچهوانهوه سزای توندتری بهسهردا دهسهپێندرێ.3/غهرامهیهكی له (250) دینار كهمتر نهبێ وله ههزار دینار رهت نهكات له سهرپێچیهكهر وهردهگیرێ وكه نهیدا دهستدانه كاری تایبهتی پیشهیی لێ قهدهغه دهكرێ بۆ ماوهیهك له شهش مانگ پتر نهبێ وئهگهر له ماوهی یهك ساڵ له مێژووی سهرپێچیكردنی یهكهمی ئهو سهرپێچییهی كردهوه، ئهوا سزاكهی غهرامهیهك دهبێ كه له (500) دینار كهمتر نهبێ وله (2000) دینار پتر نهبێ وكاتێك كه نهیدا ئهوا رێگهی كاركردنه تایبهتییهكهی بۆ ماوهیهك لێ قهدهغه دهكرێت كه ساڵێك پتر نهبێ.4/ رێگهگرتن له كاركردنی تایبهتی پیشهكهی بۆ ماوهیهك له ساڵێك پتر نهبێ.5/غهرامهكردن ورێگهگرتن له دهستدانهكار له سنوورهكانی دوو بڕگهكهی (3 و 4)ی ئهم ماددهیهدا دهبن.ماددهی سییهم:ئهگهر لیژنهی بهرزهفتكردن بینی ئهو كارهی دراوهته پاڵ پزیشك تاوانێك پێكهوه دهنێ، پێویسته مهسهلهكه بنێرێ بۆ دادگای تایبهت لهگهڵ ئهوراقی مهسهلهكه وئهگهر پاك وبێ تاوان دهرچوو، ئهمه رێگه له وهرگرتنی كاری بهرزهفتی دهرحهقی ناگرێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.ماددهی سی ویهكهم:1/پزیشك له ماوهی گرتن وبهندكردن وحیجزكردنی دهستدانه پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ.2/پزیشك ئهگهر حوكم بدرێ له سهر تاوانێكی ئابڕووبهری پهیوهندار به پیشهكهی، دهستدانه پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێت.3/ئهگهر دووباره حوكمی پزیشك درا له ئهنجامی تاوانبار كردنی لهسهر كرداری وا كه پهیوهندی به پیشهوه ههبێ نابێ دووباره ناوی له سهندیكا تۆمار بكرێتهوه مهگهر دوای رهزامهندییهكی نوێ نهبێ له ئهنجوومهنی سهندیكا، به پێی پهیڕهو و ئهو رێنماییانهی لێیهوه دهرچوون.ماددهی سی و دووهم:1/بڕیاری قهدهغهكردنی دهستدانه پیشه بهخاوهن پهیوهندییهكان رادهگهیهنرێ كه لیژنهی بهرزهفتكاری دیاری دهكات وبهههموو لقهكانی سهندیكای رادهگهیهنێ.2/ناشێ پزيشكێكی تر لە عيادەی پزيشكێكی قەدەغەكراو لە دەستدانە پيشە كار بكات٣/ ئەو غهرامانهی كه لهلایهن لیژنهی بهرزهفتیهوه حوكمی پێ دهردهچێ دهبێته داهاتێ بۆ سهندیكا.ماددهی سی و سێیهم:1/ئهگهر شكاتێك پێشكهش به ئهنجوومهنی سهندیكا كرا، ئهوا دهینێرێ بۆ لقی پهیوهندیدار بۆ ئهوهی رای خۆی ورێنمایی خۆی دهرببڕێ، بهڵام ئهگهر لهلایهن ههر كامێكیانهوه ئیسپات نهبوو، ئهو كاته دهنێردرێ بۆ لیژنهی بهرزهفتكردن.2/سهرۆكی لیژنه، مێژووی دانیشتن دیاری دهكات وبه پزیشكهكهی رادهگهیهنێ.3/دانیشتنهكانی لیژنەی بهرزهفت كردن نهێنی دهبێت.ماددهی سی و چوارهم:نهقیب ولایهنهكانی كێشهكه بۆیان ههیه لهبهردهم دادگای پێداچوونەوەی ههرێمدا تانووت له بڕیارهكانی لیژنهی بهرزهفت كردن له ماوهی (30) رۆژدا كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكا، بدهن.ماددهی سی پێنجهم:نهقیب وجێگری نهقیب ئهگهر له شوێنی نەقيب كاری بینی له سهرپێچی كردنی ههر بهرزهفتیهك كه له حوكمهكانی ئهم یاسایهوه پهیدا بووبێ، ئیجرائاتی یاساییان دهرههق دهكرێ لهبهردهم لیژنهی بهرزهفتیدا، ههواڵه كردنیشیان بۆ لیژنهی بهرزهفتی لهلایهن دهستهی گشتییهوه دهكرێ.حوكمه گشتییهكانماددهی سی و شهشهم:1/نابێ موڵك وماڵی سهندیكا دهستی بهسهردا بگیرێت یا بفرۆشرێ، تهنیا مهگهر قهرزهكه له جیاتی نرخی موڵك وماڵهكه بێت.2/به ئامادهبوونی نهقیب یا جێگرهكهی یاخود سهرۆكی لق یان ئهوهی نوێنهرایهتیان دهكا نهبێ، نابێ بارهگای سهندیكا یاخود بارهگای لقهكانی بپشكندرێن.3/ههر دهست درێژییهك بكرێته سهر ئهندام له كاتی ئهنجامدانی ئهركهكهی یاخود بههۆی دهستدانه پیشهكهی دهست درێژیكهر لهسهر ئهو كارهی سزای ئهو كهسهی بهسهردا دهسهپێنرێ كه دهستدرێژی كردبێته سهر فرمانبهرێ له كاتی فرمانهكهیدا.4/پێویسته دهستهڵاتی لێكۆڵینهوه بهر له ههر لێكۆڵینهوهیهكی لهگهڵ ئهندام دا لهسهر تاوانی نهبینراو، ئاگاداری سهندیكا بكاتهوه، پێویسته سهندیكاش لهكاتی لێكۆڵینهوهدا نوێنهری خۆی بنێرێ.5/ئهندام له ژووری بهكرێی پله یهكی دهزگا تهندروستییهكان وحكومهتییهكان وپهیمانگا هونهرییهكان چارهسهر دهكرێ وله كرێدان دهبووردرێ، بهڵام حهقی ماندووبوونی پزیشك ونهشتهرگهرهكان له لیستی حیساب له كاتی نووستنی ئهندام له نهخۆشخانهی ئههلی وچوونه عیادهی تایبهتی دا دهشكێنرێ.ماددهی سی و حهوتهم:1/ههر كهسێكی دهستی دایه پیشهی پزیشكی بهبێ ئهوهی پێشتر خۆی ناونووس كردبێ یان مۆڵهتی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه وهرگرتبێ، بهغهرامهیهك سزا دهدرێ له (2000) دینار كهمتر نهبێ و له (3000) دینار پتر نهبێ.2/ههر كهسێ سیفهتێ یا نازناوێ یان نیشانهیهكی ساختهی لهخۆ نابێ كه گوایا مۆڵهت دراوه وپیشهی پزیشكی بكات، ئهوه بهپێی یاسا كارپێكراوهكان سزادهدرێ.ماددهی سی و ههشتهم:دهشێ پزیشكێكی مۆڵهتدراو پزیشكێكی دیكه دابنێت له عیادهكهی كاربكات بهمهرجێك ئهوهی جێی دهگرێتهوه ههمان پلهی زانستی و پسپۆری ههبێ وئهو ماوهیهش له سێ مانگ پتر نهبێت.ماددهی سی و نۆیهم:ئهنجوومهنی رهفتهنی (كاتی)ی سهندیكای پزیشكانی ههرێمی كوردستانی عێراق كه به پێی بڕیاری ژماره (30)ی رۆژی 21/10/1997 دامهزراوه، له بهڕێوهبەرايەتی كاروباری سهندیكادا بهردهوام دهبێ بهمهرجێ ههڵبژاردن له ماوهیهكدا له شهش مانگ پتر نهبێ كه له رۆژی دهرچوونی ئهم یاسایهوه دهست پێ دهكا، ئهنجام بدرێ.ماددهی چلهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، كاری پێ ناكرێ.ماددهی چل ویهكهم:پێویسته وهزیره پێوهندارەكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه كار.ماددهی چل و دووهم:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستانيدا، دهخرێته كار. د.رۆژ نوری شاوهیس سهرۆكی ئهنجوومهنی نیشمانیی كوردستانی عێراق...
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 32
یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق | 32
یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقبه ناوی خوای بهخشندهو میهرهبان به ناوی گهلهوهئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره بڕیار: 20مێژووی بڕیار: 4/11/1999بڕیارپشت بهو دهسهڵاتهی كه به پێی بڕگه (3)ی مادده (2) له یاسای ژماره (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه لهسهر ئهو بنهمایهی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له دانیشتنی رۆژی 2/1/1999 دا یاسا كاری كردووه، ئهم بریارهمان دهرهێنا. یاسای ژماره (8)ی ساڵی 1999 یاسای سهندیكای دهرمانسازهكانی ههرێمی كوردستانی عێراقماددهی یهكهم:مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه:ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق.وهزیر: وهزیری تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی.سهندیكا: سهندیكای دهرمانسازان.ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا.نهقیب: نهقیبی دهرمانسازان.دهرمانساز: ههر ئهندامێك له سهندیكادا كه بروانامهی له كۆلێژی دهرمانسازی به دهست هێنابێ و له بهكالۆیۆس كهمترنهبێ، یان له زانكۆیهك كه له لایهن ئهنجومهنی فێركردنی باڵاوه له كوردستانی عێراق دانی پیانرابێ.دهست دانه پیشه: دهستدانی پیشهی دهرمانسازی به پێی حوكمهكانی یاسای دهستدانه پیشه.بهشی یهكهم(دامهزراندن و ئامانجهكان)(دامهزراندن)ماددهی دووهم:به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك دادهمهزرێندرێ به ناوی سهندیكای دهرمانسازی له ههرێمدا و كهسایهتیهكی مهعنهوی و سهربهخۆی دارایی و بهرێوهبردنی دهبێ، بارهگاكهشی له پایتهختی ههرێم دهبێ و بۆی ههیه لق له ناوهندی پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه.سهندیكا لهسهر داواكاریهك پێك دههیێنرێ، كه ئهوانهی پێشكهشی دهكهن به لایهنی پسپۆر، له (15) كهس كهمتر نهبن و، له حهوت ساڵیش كهمتر نهبێ دهستیان دانبێته ئهو پیشهیه و، به دهستهی ئامادهكار دادهنرێن بۆ بهرێوهبردنی كارهكانی سهندیكا تاكو ههڵبژاردن ئهنجام دهدرێ.ماددهی سێیهم:ئامانجی سهندیكا هێنانهدی ئهمانهی خوارهوه:بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدرالیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی.ههوڵدان بۆ بهرز كردنهوهی رادهی زانستی و پیشهیی و كۆمهڵایهتی تهندروستی ئهندامان.رێكخستنی پهیوهندییهكانی ئهندامان لهگهڵ یهكتریدا و لهگهڵ لایهنه حكومهتی و ئههلیهكان له ههرێمدا و داكۆكی كردنی له مافهكانیان.هاریكاری كردن لهگهڵ دهسته و دامهزراوه و كۆمهڵهو سهندیكاكانی تر لهناو ههرێمدا كه ئامانجهكانیان لهگهل ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه.زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیری و پهك كهوتهیی دا.رێكخستنی بنهمای دهست دانه پیشه و چاودێری پیادهكردنی.چوونه ناو سهندیكا و ئهندامێتیماددهی چوارهم:ئهندام دهبێ ئهم مهرجانهی لێ بێنه دی:یهكهم: هاوڵاتی ههرێم بێ و تیایدا نیشته جێ بێ.دووهم: به تاوانێكی ناسیاسی یا كهتنێكی ئابرۆبهر سزا نهدرابێت.سێیهم: بڕوانامهی له دهرمانسازی یا هاوتای دهرمانسازی به دهست هێنا بێ كه له بهكالۆریۆس كهمتر نهبێ.ماددهی پێنجهم:یهكهم: چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستهكانی پێوه دهلكێنرێت.دووهم: داواكاری چوونه ناو سهندیكا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنهوه له سهندیكادا و ئهنجومهن لهسهرییهتی لهو ماوهیهدا بیبڕێنێتهوه ئهگهر ئهو ماوهیهش تێپهری و نهبڕاندرایهوه به قبوڵ كراو حسێب دهكرێ.سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چووونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكات، وه خاون داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونیهوه تانهی لێ بدا، بڕیاری دادگاش بنبره.ماددهی شهشهم:یهكهم: رهسمی چوونه ناو سهندیكا (200) دوو سهد دیناره و رهسمی بهشداربوونی ساڵانه (100) سهد دیناره.دووهم: رهسمی مۆڵهتدانی دهرمانخانه (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) (250) دوو سهد و پهنجا دیناره نیوهی دهوام ساڵانه.سێیهم: رهسمی مۆڵهتهدانی كردنهوهی دهرمانخانه (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) بۆ خانهنشیان (500) پێنج سهد دینار دهوامی تهواو ساڵانه.چوارهم: رهسمی مۆڵهتدانی كۆگای دهرمانی ئههلی (بهرپرسیاریهتی + ئیمتیاز) (1000) ههزار دینار. ماددهی حهوتهم:یهكهم: غهیری ئهندامانی سهندیكا ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووه نابێ دهست دهنه پیشهی دهرمانسازی.دووهم: لهسهر فهرمانگه رهسمیهكان و نیمچه رهسمییهكان پێویسته وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی دهرمانساز بۆ سهندیكا بنێرن.ماددهی ههشتهم:نابێ دهرمانساز له ههرێمدا له یهك مۆڵهتی دهرمانخانهی زیاتر ههبێت.پێویسته ههر دهرمانخانهیهك بهرێوهبهرێكی ههبیت.خاوهن مۆڵهت بهرێوهبهری دهرمانخانهكهی دهبێ و نابێ دهرمانخانهیهكی تر بهرێوه ببات.نابێ دهرمانسازی مۆڵهت پێدراو مۆڵهتی دهرمانخانهیهكی تری ههبێت.دهرمانسازی دامهزراو لهسهر میلاكی زانكۆ دوای تێپهر بوونی سێ ساڵ بهسهرخزمهتكردنی له زانكۆدا دهكرێ دهرمانخانه بكاتهوه، وه مافی ههیه لهو ماوهیهدا كار له عیاده میللیهكان یان له قهزاو ناحییهكان بكا.ماددهی نۆیهم:ئهندامانی سهندیكا بۆیان ههیه دهرمانخانهی ئههلی یان كۆگای دهرمان دوای دهوامی رهسمی بكهنهوه ئهگهر پله به پلهی (تدرج)ی پزیشكییان تهواو كردبێت، وه پشتگیری كرابێت له لایهن وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی یان ئهو فهرمانگه تهندرستییهی كه دهرمانساز له پارێزگا و قهزا و ناحیهكاندا كاری تیادا دهكات.ماددهی دهیهم:دهرمانساز بۆی نییه پیشهكهی خۆی لهگهڵ پیشهی نۆژداری و نۆژداری ددان و نۆژداری ئاژهڵی بهیهكهوه كۆبكاتهوه، ئهوهی دهرمانساز پێی ههڵدهستێت له فریاكهوتنی سهرهتایی له كاتی رووداوی له ناكاو و به پهله، به كارێكی ناشهرعی پیشهی نۆژداری ناژمێردرێت.ماددهی یازدهیهم:مهرجهكانی كردنهوهی دهرمانخانه:مۆڵهتدانی كردنهوهی دهرمانخانه دهدرێته ئهوانهی ئهم مهرجانهی خوارهوهیان تێدایه:ناونیشانی دهرمانخانه.ناوی بازرگانی پشتگیری كراو له ژووری بازرگانیهوه.بهشی سێیهم(پێكهاتهكان)ماددهی دوانزدهم:سهندیكا پێك دێ له:یهكهم: دهستهی گشتی.دووهم: ئهنجومهنی سهندیكا.سێیهم: لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط).چوارهم: لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكان.ماددهی سێزدهیهم:دهستهی گشتی له تێكرای ئهندامانی سهندیكا پێك دێ، ئهوانهی ههموو پابهندییهكی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردوه به باڵا ترین دهسهڵاتی سهندیكا دهژمێردرێ، ههر به سێ ساڵ جارێك به بڕیاری ئهنجومهن و بانگهێشتی نهقیب له ناوهندی سهندیكا كۆ دبێتهوه، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و شهش ئهندام و دووو ئهندامی یهدهگ و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی ئهوانهی زۆرترین دهنگیان به دهست هێناوه، وه نیساب به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیساب دوای پانزه رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ههڵبژاردن دهكرێ، وه به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان نیساب به تهواو دادهنرێ. وه به پێچهوانهوهش ئهنجومهنی پێشوو بۆ خولێكی تریش بهبهردهوام له كارهكانی خۆی دادهنرێ.ماددهی چواردهیهم:ههر سێ ساڵ جارێك دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهك دهكا بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه:یهكهم: گفتوگۆ و راستاندنی بوودجه و حیسابكاری دوماهی.دووهم: چاوپیاخشاندن بهو پێشنیارانهی كه له بارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكاوه پێشكهش كراون.سێیهم: ئیقرار كردنی پێرهوی ناوخۆ و ههموار كردنی.مادهی پانزدهیهم:یهكهم: دهكرێ دهستهی گشتی بانگ بكرێ بۆ كۆبوونهوه نائاساییهكان لهم بوارانهی خوارهوهدا: به بڕیارێكی هۆدار له زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهنهوه.به داواكاریهكی نووسراوی هۆدار سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی پێشكهش به ئهنجومهنی دهكهن، دهبێ ئهویش بانگێشت دهربهێنێ و كاتی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی گهیشتنی داواكاریهكهوه دیاری بكا.دووهم: نابێ له كۆبونهوه نائاساییهكاندا باسی هیچ شتێك بكرێ تهنیا ئهو كارانه نهبن كه له بهرنامهی كاردا دانراون.ماددهی شانزدهیهم:یهكهم: ئهندام نابێ بهشداری كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی بكا ئهگهر له رووی بهرزهفتییهوه دهستدانه پیشهی لێ قهدهغه كرابێ.دووهم: بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆرینهی دهنگ دهردهچن و له كاتی یهكسانیشدا بهو لایهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.ماددهی حهڤدهیهم:ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له:یهكهم: نهقیب، دهبێ مومارهسهی له پیشهكهیدا ههبێت كه له ده ساڵ كهمتر نهبێت.دووهم: شهش ئهندام به بریكاری نهقیبهوهش ئهوانهی كه له مومارهسهكردنی پیشهكهدا له حهوت ساڵ كهمتریان بهسهر نهبردووه.سێیهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به نهێنی بریكاری نهقیب و سكرتێر و خهزنهدارێك له یهكهم كۆبونهوهیدا ههڵدهبژیرێ.چوارهم: ئهنجومهن بهلایهنی كهمهوه ههر مانگێ جارێك كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی دهبهستێ، بۆیشی ههیه دانیشتنی نائاسایی به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامانی ببهستێت.ماددهی ههژدهیهم:یهكهم: نیساب به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان پێك دێت، بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونیدا بهو لایهنهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه بێت شوێنی نهقیب چۆڵ بوو بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه، له كاتی چۆڵ بوونی پلهی بریكار سكرتێر شوێنی دهگرێتهوه. سێیهم: به دهنگدانی نهێنی یهكێك له ئهندامه ئهسلییهكان شوێنی نهقیب دهگرێتهوه له كاتی چۆڵ بوونی پله و پایهكانی نهقیب و بریكارهكهی و سكرتێردا.چوارهم: بهمهبهستی ههڵبژاردنی نهقیب ئهنجومهن دهبێ بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا له ماوهیهك كه له دوو مانگ تێپهر نهكا، بهمهرجێك ئهو ماوهیهی كه ماوه له شهش مانگ كهمتر نهبێت.ماددهی نۆزدهیهم:ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دهژمێردرێ ئهگهر له ماوهی (ساڵێكدا) بهبێ عوزری رهوا له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یاخود له پێنج دانیشتنی پهراگهندهدا ئاماده نهبوو.ماددهی بیست:ئهنجومهن مومارهسهی ئهو تایبهتمهندیانه دهكا:كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا.پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههمواركردنی یاسای ههموار كردنی سهندیكا.جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی.دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكا و دیاریكردنی كرێیهكانیان و بهرز كردنهوهیان (ترقیتهم).چاو پیاخشاندن به داواكاریهكانی چوونه ناو سهندیكا.دهستنیشان كردنی نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمیهكان و نا رهسمیهكاندا له كاتێكدا كه نهقیب نوێنهرایهتی ناكا.ههواڵه كردنی ئهو كێشه و شكاتانهی كه بۆی دێن، بۆ لێژنهی بهرزهقتی.پێكهێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ هێنانهدی ئامانجهكانی ئهم یاسایه.ئامادهكردنی بودجه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ وردكاری و حیسابكاری دووماهی.بڕیاردانی خۆ به خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵ كردنی له قهبهر كردن و پێبهخشین و مهرجهكانی قهرز كردن و پێشكهش كردنی دهست گرۆیی دارایی له نێوان ئامانجهكانی سهندیكادا.خۆ ئاماده كردن بۆ ههڵبژاردن.تهمهشا كردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یا بریكارهكهی یا ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا بهمهرجێك له یهكهم كۆبوونهوهدا بخرێته بهر دهم دهستهی گشتییهوه.مۆڵهت بهخشین به دهستدانه پیشه.دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهی سهندیكا به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان.ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دههسهڵاتهكانی بدا به نهقیب یان سهرۆكی لقهكان.ماددهی بیست و یهكهم:نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه ئهنجام دهدا:یهكهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی ئهنجومهن.دووهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگاكانی دادوهری و كارگێری و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمی و ئههلیهكان و كۆنگرهكان، وه راستاندنی معامهلهو ئهو بهڵگهنامانهی كه تایبهتن به سهندیكاوه، بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه بیهوێ.ماددهی بیست و دووهم:یهكهم: لیژنهی بهرزهفتی له سهرۆك و دوو ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێ.دووهم: لیژنه تایبهتمهنده به تهماشاكردنی ههموو ئهو سهرپێچیانهی كه لهم یاسایهدا دهقی گرتووه، وه توێژینهوه لهو كێشه و شكاتانهی دهكا كه ئهنجومهن بۆی ههواڵه دهكا، وه دهسهڵاتی ئاراستهكردنی ئهم سزایانهی خوارهوهی ههیه:وریاكردنهوه (الفات نظر).ئینزار.داخستنی دهرمانخانه یان كۆگای دهرمان بۆ ماوهیهك كه له سێ رۆژ كهمتر نهبێ و له ههفتهیهكيش زیاتر نهبێ، له كاتی دووباره بونهوهشدا دهرمانخانه یان كۆگا بۆ ماوهی (15) رۆژ دادهخرێ وه پشكه دهرمانهكهشی بۆ ماوهی مانگێك پێ نادرێت.لیژنهی بهرزهفتی ئهو بنهمایانه پێرهو دهكا كه له یاسای بهرزهفتی كارمهندانی دهوڵهتدا هاتووه.ماددهی بیست و سێیهم:بریارهكانی لیژنهی بهرزهفتی له لای دادگای تهمیزی ههرێمدا له نێوان ماوهی پانزده رۆژ له مێژووی ئاگادار كردنهوه به بڕیارهكه تانه ههڵدهگرن، بڕیارهكهشی بن بڕه.ماددهی بیست و چوارهم:دهبێ ئهندام لهم كارانهی خوارهوه دوور بكرێتهوه:یهكهم: پشت گوێ خستن و كۆسپ هێنانه بهر پیادهكردنی ئهو یاسا و پێرهوانهی پهیوهندیدارن به سهندیكاو، وه ئهو رێنماییانهی كه دهریان دههێنێ.دووهم: دهست دانه پیشه بهبێ نوێ كردنهوهی بهشداری ساڵانه و مۆڵهت.سێیهم: چاودێری نهكردنی رهوشتی پیشهیی و ناوبانگ زراندنی پیشهكهو كهرامهتی ئهو پیشهیه به گوێرهی ئهو بنهمایانهی كه له پێرهوی ناوخۆدا دهقیان گرتووه.چوارهم: ههڵگرتنی سیفهتی بهدرۆی لهقهبی پیشهیی یان سیفهتی پیشهیی یان ناراست، بهپێی یاساو پێرهوه بهرقهرارهكان.پێنجهم: سنووردابهزارندنی دهست دانه پیشه به گوێرهی ئهوهی له پێرهوی ناوخۆ و رێنماییهكان دهقی گرتووه كه سهندیكا دهریان دهچوێنێ.ماددهی بیست و پێنجهم:كارهكانی لق له لایهن لیژنهیهكهوه بهرێوه دهچێ كه پێك هاتووه له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ، بۆ ماوهیهك مومارهسهی پیشهكهیان كردبێت له سێ ساڵ كهمتر نهبێ وه به دهنگدانی نهێنیش له لایهن ئهندامانی لقهوه ههڵدهبژێردرێن.لیژنه له نێوان ئهندامهكانی دا سهرۆكێك بۆ لق ههڵدهبژێرێ.بهشی چوارهمدارایی سهندیكاماددهی بیست و شهشهم:دارایی سهندیكا له مانه پێك دێت:یهكهم- رهسمی چوونه ناو سهندیكا و بهشداری ساڵانه.دووهم- رهسمهكانی مۆڵهت پێدانی كردنهوهی دهرمانخانهكانهو كۆگاكانی دهرمانی ئههلی.سێیهم - ئهو پێبهخشینانهی كه له لایهن رهسمی و نیمچه رهسمیهكان پێشكهش دهكرێن لهگهڵ و ئهو تهبهروع و پێدانانهی كه به رهزامهندی لایهنه رهسمیییهكان له لایهنهكانی ترهوه پێشكهش دهكرێن.چوارهم- قازانجی ئاههنگهكان و یانهكان.ماددهی بیست و حهوتهم:میراتگرانی دهرمانساز خاوهنی مۆڵهتی دهرمانهكه بۆیان ههیه له مێژووی مردنی دهرمانسازهوه بۆ ماوهی پێنج ساڵ سوود له مۆڵهتهكه وهربگرن دوای دامهزراندنی بهرێوهبهرێك بۆ دهرمانخانهكه.ماددهی بیست و ههشتهم:دهرمانساز بۆی ههیه دوای وهرگرتنی مۆڵهت له سهندیكا، شیكردنهوهی دهرمانسازی و كیمیاوی و (نهخۆشی- كیمیاوی) له باتی دهرمانسازی بكا، دوای تهواوكردنی خولێكی تاقیگهیی كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه مۆلهتی پێ درا بێت.ماددهی بیست و نۆیهم: دهرمانسازی مهشق كردوو بۆی ههیه له دوای دهوامی رهسمی له دهرمانخانه ئههلییهكان ئیش بكا، وه بهرپرسێتی وهربگرێ تهنها پێش ئهوهی به (تدرج) بوونی پزیشكی بگا دوای وهرگرتنی رهزامهندی سهندیكا و ئهو فهرمانگهیهی كه لهوێدا كار دهكا. ماددهی سی:كار به هیچ دهقێك ناكرێ لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا هاودژ بێ.ماددهی سی و یهك: دهبێ وهزارهته تایبهتمهندهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.ماددهی سی و دوو:ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجێ دهكرێ. جوهر نامق سالم سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه پێویستهكانله ئامانجهكانی بزاڤی رزگاری خوازی كوردی كه رابهری نهمر (مستهفا بارزانی) سهركردایهتی كرد، گهیشتنی گهلی كورد بوو به ههموو مافهكانی به تێكرای توێژهكانیهوه، لهبهر گرینگی رۆڵی سهندیكاكان و به تایبهتی سهندیكای دهرمانسازان و رۆڵیان له پێشكهش كردنی باشترین خزمهتگوزاری بزیشكی بۆ هاوڵاتیان و پێویستی گهیاندنیان به ئاستی پیشهیی له ههرێمدا وه گهیشتنیان به پێشكهوتنی شارستانی له چوارچێوهی سیستهمی فیدراڵیدا كه ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق بڕیاری لهسهر داوه له سایهی حكومهتی ههرێمی كوردستان و سیستهمی دیموكراسی و ههمهلایهنهكهمان له پێناو چهسپاندن و پهرهپێدانی كیانی كوردستانیمان لهسهر ئهو بناغهی كه ناومان بردن، پێویستی كرد كه ئهم یاسایه دهربهێنرێ....
اقسام القوانين
الدستور و القوانين الدستورية و الاساسية
القوانين الجزائية و العقابية
القوانين المدنية
القوانين العسكرية و قوى الامن الداخلي
القوانين العدل و السلطات القضائية
القوانين المالية و التجارية
قوانين الاستثمار و النقل
القوانين البيئية و الصناعية
قوانين الاجتماعية و العمل
قوانين الزراعة و الثروة الطبيعية
قوانين السياحة و الاثار
القوانين الادارية
قوانين الصحة
قوانين التربية و التعليم العالي
قوانين الاحوال الشخصية والمدنية
قوانين المنظمات و النقابات و الاتحادات
قانون البلديات
القرارات التشريعية
المعاهدات التي انظم اليها العراق
الدستور و القوانين الدستورية والاساسية
قرارات مجلس قيادة الثورة المنحل